Quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường tiểu học quận tây hồ, thành phố hà nội

-NGUYỄN THỊ HUỆQUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGH ỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TR ỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành Quản lý g á

NGUYỄN THỊ HUỆ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGH ỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TR ỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN TÂY HỒ,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘ 2016

I I

I

-NGUYỄN THỊ HUỆ

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGH ỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TR ỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN TÂY HỒ,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành Quản lý g áo dục

Mã ố 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa họcPGS.TS NGUYỄN ĐỨC SƠN

HÀ NỘ 2016

I I

: i

s :

:

I

-Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhậnđược sự giúp đỡ quý báu các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sỹ, các thầy, cô giáocủa Hội đồng Đào tạo Cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục của Trường Đạihọc Sư phạm Hà Nội 2, Trường Đại học Sư phạm 1 Hà Nội đã tận tình giảngdạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và làmluận văn tốt nghiệp.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc với PGS.TS Nguyễn Đức Sơn ngườihướng dẫn khoa học đã rất nhiệt tình và trách nhiệm để tôi hoàn thành đượcluận văn

Tôi cũng xin cảm ơn Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Tây Hồ, các trưởngTrung học cơ sở trên địa bàn quận Tây Hồ cũng như các tổ chức, cá nhân, cácbạn bè đồng nghiệp và gia đình đã tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tôi tìmhiểu tình hình thực tế và cung cấp tài liệu, số liệu để tôi hoàn thành luận văn

Do sự hạn chế về thời gian nghiên cứu nên luận văn có thể có nhiều thiếusót Tôi mong nhận được sự góp ý chỉ bảo của các thầy, các cô và các bạn đồngnghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả

Nguyễn Thị Huệ

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi cũng xin cam đoanrằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn vàcác thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả

Nguyễn Thị Huệ

CAM ĐOAN MỤC

LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết kế hoạch 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TIỂU HỌC 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 14

1.3 Khái quát chung về hoạt động ngoại khóa 16

1.4 Nội dung quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực của học sinh Tiểu học 29

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực của học sinh Tiểu học 31

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN TÂY HỒ 36

2.1 Khái quát về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội của Quận Tây Hồ

36 2.2 Thực trạng hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học 40

SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC QUẬN TÂY HỒ 68

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 68

3.2 Một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học Quận Tây Hồ

69 3.3 Mối quan hệ giữa các nhóm biện pháp 86

3.4 Khảo sát tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 86

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

PHỤ LỤC 97

Bảng 1.1: Đội ngũ cán bộ quản lý ở các trường Tiểu học Quận Tây Hồ,

Bảng 1.3: Số lượng học sinh từng khối lớp 38Bảng 2.4: Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về hoạt động ngoại

khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng

sáng tạo cần thiết 44Bảng 2.11: Kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo

theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh 55

Bảng 2.12: Đánh giá thực trạng chỉ đạo của giáo viên thực hiện nội dung,

chủ đề tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo 57

Bảng 2.14 Thực trạng tổ chức học tập, bồi dưỡng của giáo viên 58Bảng 2.15: Thực trạng việc sử dụng phương tiện, thiết bị học tập 60

Bảng 2.16: Thực trạng kiểm tra đánh giá tổ chức hoạt động trải nghiệm

sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh 61

Bảng 2.16: Sự chỉ đạo, phối hợp giữa cán bộ quản lý với các lực lượng

giáo dục 62Bảng 3.1 Tổng hợp kết quả đánh giá tnh cần thiết của các biện pháp

tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo định hướng

phát

triển năng lực học sinh 87

phát triển năng lực học sinh 88

Sự chuyển biến mạnh mẽ của nền kinh tế xã hội cùng với quá trình hộinhập sâu rộng vào quá trình toàn cầu hóa của nước ta đã đặt ra nhiệm vụ chongành Giáo dục và Đào tạo nước nhà phải đào tạo ra nguồn nhân lực có chấtlượng cao, có đầy đủ phẩm chất và năng lực phục vụ cho sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Đảng và Nhà nước ta hết sức coi trọng vai trò của Giáo dục và Đào tạo,cùng với khoa học - công nghệ, Giáo dục và Đào tạo được coi là quốc sáchhàng đầu, là động lực cho sự phát triển của xã hội Vì vậy, sự nghiệp giáo dụcđào tạo luôn được sự quan tâm và đầu tư rất lớn của Đảng, Nhà nước và xãhội

Nền giáo dục nước ta thời gian qua có sự phát triển nhanh chóng,đóng góp rất lớn cho sự phát triển đất nước Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh

tế - xã hội hiện nay, nền giáo dục nước ta bộc lộ nhiều hạn chế, chất lượnggiáo dục chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

Nhận thức được điều đó, từ năm 2002, chúng ta thực hiện đổi mớichương trình sách giáo khoa, đồng thời đổi mới phương pháp dạy học theohướng lấy học sinh làm trung tâm nhằm phát huy tính tích cực củahọc sinh Tuy nhiên, sau hơn mười năm thực hiện, chất lượng giáo dụcđào tạo vẫn không đáp ứng được yêu cầu của xã hội, đặc biệt là năng lựccủa người học rất hạn chế Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tnh trạngtrên, như mục tiêu chưa hợp lý, chậm đổi mới nội dung chương trình,phương pháp và hình thức dạy học thụ động, lạc hậu trong kiểm tra đánhgiá, thiếu hiệu quả trong quản lý giáo dục,

Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước ta xác định rằng để nâng caochất lượng giáo dục đào tạo thì phải đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dụcnước ta Vấn đề đổi mới, căn bản toàn diện Giáo dục - Đào tạo đã thuhút

cho các cấp quản lý giáo dục và các lực lượng giáo dục, Hội nghị Trung Ương

8 khóa XI của Đảng đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013

về đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo Nghị quyết nêu ra 9giải pháp quan trọng, trong đó giải pháp thứ 2 “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ

và đồng bộ các yếu tố cơ bản của Giáo dục, Đào tạo theo hướng coitrọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học” Đây là sự khác biệtlớn nhất giữa cuộc đổi mới giáo dục lần này với những lần cải cách, đổi mớitrước đó Đó là mục tiêu giáo dục chuyển từ “định hướng nội dung” sang

“định hướng năng lực”

Để thực hiện tốt mục tiêu trên, cần thực hiện đổi mới đồng bộ từviệc xác định lại mục tiêu giáo dục, đổi mới chương trình và sách giáo khoa,việc đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, đổi mới kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của học sinh Mặt khác, để quá trình đổi mớithực hiện được thì quản lý giáo dục có vai trò hết sức quan trọng, ảnhhưởng đến hiệu quả, quyết định sự thành công hay thất bại của quá trình

đó Làm thế nào để quản lý nhà trường nói chung, quản lý dạy học nóiriêng trong tiến trình đổi mới hiện nay? Đó là vấn đề cần nhận được sựquan tâm, nghiên cứu nhiều hơn từ các nhà giáo dục, nhà quản lý giáo dục

Con người trong thời kì đổi mới hội nhập quốc tế bên cạnh việc nắmvững tri thức, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, có phẩm chất tốt thìcần phải có kỹ năng sống Bối cảnh xã hội mới đòi hỏi con người phảithường xuyên thích ứng với thay đổi hàng ngày của cuộc sống Do đó, mụctiêu giáo dục không chỉ giúp con người học để biết, học để làm, học để làmngười Vì vậy, trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trongtừng môn học Đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt độngngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực riêng(hoạt động ngoại

sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực là vấn đề cấp thiết hơn baogiờ hết trong đổi mới nội dung chương trình đào tạo giáo dục phổ thông.

Trải nghiệm sáng tạo là kết quả rèn luyện của mỗi người trongsuốt cuộc đời, trong các mỗi quan hệ xã hội, dưới sự ảnh hưởng của giáo dụctrong đó giáo dục nhà trường có vai trò hết sức quan trọng Trải nghiệm sángtạo ở trường học sẽ giúp thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tíchcực cho người học; đồng thời tạo những tác động tốt đối với các mốiquan hệ giữa thầy và trò, giữa các học sinh, bạn bè với nhau; giúp tạo nên

sự hứng thú học tập cho trẻ Trải nghiệm sáng tạo giáo dục cho học sinhTiểu học kỹ năng sống để giúp các em có thể sống một cách an toàn khỏemạnh là việc làm cần thiết Chính những kết quả này sẽ là cơ sở, là nềntảng giúp học sinh phát triển nhân cách sau này Trải nghiệm sáng tạokhông chỉ ở trong các giờ dạy và học ở trên lớp mà các hoạt động ngoại khóacũng là những hoạt động giáo dục trải nghiệm của học sinh góp phần giáo dụctoàn diện học sinh trong các trường Tiểu học Là những người làm công tácgiáo dục ở nhà trường Tiểu học chúng ta cần thấy rõ ý nghĩa và sự cần thiết

tổ chức các hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng pháttriển năng lực qua hoạt động ngoại khóa ở các nhà trường theo hướng pháttriển năng lực cho học sinh; góp phần giáo dục toàn diện học sinh và nângcao chất lượng giáo dục

Để có được cách tổ chức quản lý tốt trong bối cảnh đổi mới toàn diệngiáo dục hiện nay, công tác quản lý hoạt động ngoại khóa cho học sinh ở cáctrường Tiểu học cần có những biện pháp phù hợp Từ thực tiễn củađịa phương, tôi đã chọn vấn đề “Quản lý hoạt động ngoại khóa trảinghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu

ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực ở cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội đề xuất các biện pháp quản

lý hoạt động hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướngphát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học trên địa bàn Quận Tây Hồnhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động ngoại khóa trảinghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực ở các trường Tiểu họcQuận Tây Hồ

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa trảinghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ

4 Giả thuyết kế hoạch

Việc quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học QuậnTây Hồ, Thành phố Hà Nội chưa có hiệu quả cao do nhiều yếu tố như: Chưa

có tài liệu chuẩn về hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo, chưa có kếhoạch toàn diện đưa trải nghiệm sáng tạo vào hoạt động ngoại khóa trongnhà trường, đội ngũ giáo viên hướng dẫn chưa được đào tạo, bồi dưỡngtrong công tác tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo, các cơ

sở trang thiết bị vật chất còn thiếu thốn Nếu tìm ra được các biện phápquản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng pháttriển năng lực học sinh phù hợp với với đặc điểm học sinh, đặc điểm nhàtrường, đặc điểm địa phương và vận dụng vào thực tiễn thì sẽ nâng caochất lượng giáo dục toàn diện ở các trường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thànhphố Hà Nội

sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Tiểu học.

- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóatrải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sángtạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Tiểu học QuậnTây Hồ, Thành phố Hà Nội

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về nội dung: Tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lýhoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh ở các trường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội

- Giới hạn về thời gian: 3 năm, từ năm học 2012-2013 đến năm học2015-2016

7 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, tác giả sử dụng cácnhóm phương pháp nghiên cứu sau:

Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tch và tổng hợptài liệu, phân loại và hệ thống hóa lý thuyết xây dựng cơ sở lý luận của đề tài

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động của giáo viên, quản

lý hoạt động ngoại khóa của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trong trường

- Phương pháp điều tra: Phỏng vấn trực tiếp các giáo viên, hiệu trưởng,phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn, học sinh

- Phương pháp xin ý chuyên gia: Hỏi ý kiến của các chuyên gia giỏi, cótrình độ và kinh nghiệm giáo dục heo định hướng phát triển năng lực đểxem xét rút ra kết luận tốt nhất cho vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu giáo án,

vở ghi chép, bài kiểm tra, các sản phẩm của học sinh …

Nhóm phương pháp hỗ trợ: Dùng phương pháp toán thống kê để

xử lý liệu thu được, trên cơ sở đó rút ra kết luận khoa học, nhận xét mang tínhkhái quát

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm

sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh Tiểuhọc

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng

tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng

tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại cáctrường Tiểu học Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội

NGHIỆM SÁNG TẠO THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

ở Việt Nam tiếp thu chọn lọc để xây dựng chương trình giáo dục phổ thôngtổng thể trong những năm tới

Trong suốt hơn 60 năm qua, chương trình giáo dục ở các cấp học,bậc học trong nền giáo dục của ta được biên soạn, thực thi, trên cơ sở kếthừa các chương trình giáo dục có trước đó, rồi cải tiến, cập nhật, nângcao cho phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội, khoa học - công nghệ củagiai đoạn sau Các nhà giáo dục đã đưa vào chương trình giáo dục những

tư tưởng lớn, những tác phẩm có giá trị, các phát minh khoa học, những sựkiện chính trị xã hội to lớn với mong ước truyền lại cho các thế hệ saunhững thành tựu to lớn của nhân loại trong tất cả các lĩnh vực của đời sốngcon người Tuy nhiên, chỉ trong vòng 7 năm của thập kỷ đầu của thế kỷ 21,những điều chúng ta tích lũy được trong hàng năm qua dường như không đủ

để giải thích được những điều đang và sẽ diễn ra

thống” (system break) Boulding xem sự phá vỡ của hệ thống như sự tan vỡcủa các mô hình tư duy liên quan đến các hệ thống của con người Nói cáchkhác, sự phá vỡ như vậy tạo ra cái mà Alvin Tofer gọi là “cú sốc của tươnglai” mà ở đó lối tư duy có tính truyền thống không còn có thể giúp chúng tagiải quyết vấn đề Một đồng nghiệp của Boulding trong những năm 60,Kenneth Clark đã lưu ý rằng, trong những điều kiện như vậy, sự tiên đoán cóthể trở thành những thông tin chính xác nhất về tương lai “Định luật” Clarkcho rằng “Khi một nhà thông thái cho rằng một điều gì đó có thể xảy ra, ông

ta có thể đúng Nhưng nếu ông ta cho rằng một điều gì đó không thể xảy

ra, thì gần như có thể nói rằng ông ấy sai”

Đó cũng chính là đặc điểm của giáo dục trong giai đoạn hiện nay Cácnhà giáo dục đang bị choáng ngợp trước những thay đổi to lớn do conngười tạo ra trong mọi lĩnh vực, và không biết lựa chọn những yếu tố gì đểtruyền đạt cho con cháu mai sau

Trong những năm 90 của thế kỷ trước, Internet xuất hiện và làm thayđổi mọi quan điểm truyền thống về giáo dục, như nhà trường, lớp học, về dạy,học

Tháng 5/2000, Bill Gates, người sáng lập ra Microsof đã nói: “Chúng

ta thật ra mới ở giai đoạn đầu của cuộc cách mạng Trong vòng 10 năm tới,chúng ta sẽ thực hiện nhiều thay đổi đối với xã hội hơn là những gì đãlàm trong 25 năm qua”

Ở Hoa Kỳ, năm 1997, 60% hộ gia đình, trong đó trẻ em có máy tính cánhân và 11 triệu trẻ em dưới 15 tuổi dùng Internet Từ 1996-1998, địachỉ trang Web tăng từ 300.000 lên 2,5 triệu, đến 7/2000 là 10 triệu

Cuối 2002, số người không nói tiếng Anh sử dụng Internet lớn hơn sốngười nói tiếng Anh Năm 2005, số người nói tiếng Trung Quốc dùng Internet

Để đáp ứng với những thay đổi to lớn và nhanh chóng trong kỉ nguyênquá độ lên nền kinh tế tri thức, kỷ nguyên thông tin, triết lí giáo dục trongthế kỉ 21 cũng có những thay đổi mạnh mẽ, hướng tới “một xã hội học tập”,

“học thường xuyên, suốt đời” dựa trên 4 trụ cột “học để biết, học để làm,học để cùng chung sống, học để làm người”, giáo dục không còn chủ yếu làđào tạo kiến thức và kĩ năng mà chủ yếu là rèn luyện năng lực - năng lựcnhận thức, năng lực hành động, năng lực giao tiếp và truyền thông, năng lựcquản lý và lãnh đạo Bản tuyên ngôn toàn cầu về giáo dục đại học củaLiên hợp quốc khẳng định: Thế kỷ 21 “có một nhu cầu chưa từng thấy về sự

đa dạng, phong phú trong giáo dục đại học cũng như những nhận thức ngàycàng cao về tầm quan trọng sống còn của giáo dục đại học đối với sự pháttriển kinh tế và văn hóa của xã hội” Giáo dục nói chung trong đó có giáo dụcđại học và chuyên nghiệp của thế giới đang phát triển nhanh chóng theonhững xu hướng rõ rệt: đại chúng hóa, thị trường hóa, đa dạng hóa và quốc

tế hóa, cùng những quan niệm mới, yêu cầu mới về vấn đề có tính sống cònđối với bất kì mô hình cải cách giáo dục nào - đó là chất lượng giáo dục Vìthế, ngày nay, hơn bao giờ hết, tất cả các quốc gia đang đứng trước nhữngthách thức to lớn là lựa chọn các giải pháp phát triển giáo dục, nâng caochất lượng giáo dục ở tất cả các cấp học, bậc học - nơi cung cấp nguồnnhân lực đáp ứng những đổi thay to lớn trong mọi lĩnh vực của đời sống xãhội

Trong các nghiên cứu của một số nhà khoa học đã đề cập đến tổchức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triểnnăng lực nhằm phát triển năng lực cho học sinh Nghiên cứu cũng nêu lên cán

bộ quản lý nhà trường phải biết quản lý hoạt động ngoại khóa nhằm pháttriển năng lực của học sinh thông qua các hoạt động này Đây là một trongnhững nội dung đổi

mới trong công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên ở cáctrường phổ thông.

1.1.2 Ở Việt Nam

Vấn đề dạy học và tổ chức các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhàtrường đã được các nhà giáo dục thời phong kiến đề cập đến như ChuVăn An, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn Trong thời kỳ cách mạng, đặcbiệt phải nói đến tư tưởng, quan điểm giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh.Năm

1945 Người đã có chỉ thị:” Sự học tập trong nhà trường có ảnh hưởng rấtlớn lao cho tương lai của thanh niên và thanh niên là tương lai của nướcmình” Người cũng để lại cho chúng ta nền tảng lý luận về vai trò của giáodục đối với sự phát triển xã hội, phát triển con người, định hướng phát triểndạy học, mục đích dạy học, các nguyên lý, phương pháp dạy học, vai tròcủa quản lý và cán bộ quản lý giáo dục Hệ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

có giá trị quan trọng trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáodục của nền giáo dục Việt Nam

Kế thừa những tư tưởng về giáo dục đó, trong thời kỳ phát triểnmới của đất nước, việc đổi mới giáo dục trong nhà trường mà vấn đề cốt lõi

là phát triển năng lực học sinh bắt đầu được tiến hành từ những năm 90của thế kỷ

20 Đặc biệt bước sang thế kỷ 21, ngay từ tháng 6/2006 với giúp đỡ của cácchuyên gia người Nhật là Eisuke Saito, Atsushi Tsukui, Masaaki Sato.Trường đầu tiên tiến hành thí điểm đổi mới là trường Tiểu học Bích Sơn,Quận Việt Yên, tỉnh Bắc Giang Sau gần 10 năm tiến hành đổi mới, trườngTiểu học Bích Sơn đã thu được những thành công bước đầu đáng ghi nhận, làđộng lực để áp dụng cho các trường Tiểu học và cả các trường Tiểu học kháctrong cả nước

tại Hội nghị Công tác xã hội trường học đã nêu rõ tnh cấp thiết trong việc

quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng pháttriển năng lực theo hướng phát triển năng lực cho học sinh phổ thông Tác giả

đi sâu vào phân tích việc xây dựng nội dung hoạt động ngoại khóa gắn vớigiáo dục kỹ năng sống, gắn với trải nghiệm sáng tạo để phát huy năng lực củahọc sinh; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh ở bậcphổ thông

Tác giả Nguyễn Khắc Bình trong báo cáo khoa học tại Hội thảo Quốc

tế về Chính sách công, Quản lý công và Chính sách an sinh xã hội năm 2015tại Hà Nội đã phân tích về tầm quan trọng của nhân viên công tác xã hộitrường học; nhất là trong các trường Tiểu học Tác giả đi sâu phân tch côngtác tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng pháttriển năng lực trong các trường Tiểu học hiện nay và phân tch vai tròcủa nhân viên công tác xã hội (hiện nay giáo viên kiêm nhiệm công tác này)trong việc phối hợp với các lực lượng khác trong nhà trường tổ chức các hoạtđộng ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh ởbậc Tiểu học và bậc học phổ thông nói chung

Năm học 2007 - 2008, Bộ Giáo dục và đào tạo đã đưa ra phong trào thiđua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Phong trào này bắtđầu được triển khai mạnh mẽ trong hầu hết tất cả các bậc học từ mầm noncho đến đại học Ngày 22 tháng 7 năm 2008, một lần nữa Bộ giáo dục vàĐào tạo đã ra chỉ thị về việc phát động phong trào thi đua “Xây dựng trườnghọc thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008

- 2013 Cùng với chỉ thị này là một thông báo về hướng dẫn triển khaiphong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” năm học

2008 - 2009 và giai đoạn 2008 - 2013 với mục tiêu liên quan đến kỹ năngsống là: “Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộcsống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; Rèn luyện sứckhỏe và ý thức bảo vệ sức

khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tainạn thương tích khác; Rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòabình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội” Cũng trong thời điểm này,một số nhà chuyên môn cũng bắt đầu nghiên cứu và viết một số tài liệu liênquan đến lĩnh vực kỹ năng sống Tác giả Nguyễn Thanh Bình khi tham gia

dự án Đào tạo giáo viên Trung học cơ sở đã cho ra đời Giáo trình Giáo dục kỹnăng sống Giáo trình đề cập chủ yếu đến những vấn đề đại cương về kỹ năngsống, một số biện pháp nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Năm

2009 tác giả Huỳnh Văn Sơn cho ra đời tài liệu Nhập môn kỹ năng sống vớicác nội dung cơ bản: những vấn đề chung về kỹ năng sống và một số kỹ năngsống cơ bản

Trong Văn kiện đại hội XIII của Đảng, kế thừa quan điểm chỉ đạo củanhiệm kỳ trước, Đảng ta đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xác định đây là một kế sách,quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát triển, mang tính đột phá, khai mởcon đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế kỷ XXI, khẳng địnhtriết lý nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạynghề”

Đổi mới giáo dục, đào tạo cần bắt đầu từ đổi mới quan điểm, tưtưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách,điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản

lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở Giáo dục - Đào tạo

và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học;đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học Điều này không phải đến Đại hộiXII, Đảng ta mới xác định như vậy Vấn đề là ở chỗ: Trong những nămqua, quan điểm, tư tưởng chỉ đạo, mục tiêu giáo dục toàn diện chưa đượchiểu và thực hiện đúng; nay chúng ta cần nhận thức đúng hơn và thực hiệnhiệu quả hơn

người học, lấy nó và dựa vào nó để phát triển năng lực Nhiều năm qua,chúng ta đã

nhận ra sự bất cập, hạn chế của việc này, nên đã chuyển hướng sang pháttriển phẩm chất và năng lực người học Tuy nhiên, do thiếu tính đồng bộ vànhận thức chưa thống nhất, nên việc dạy và học vẫn theo cách cũ: Trang

bị kiến thức là chính, phát triển phẩm chất và năng lực là phụ Từ khi cóNghị quyết số 29, Hội nghị Trung ương 8, khóa XI, trong xã hội ta, về nhậnthức đã có sự thay đổi nhất định, dần đi đến thống nhất về sự cần thiếtphải chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sangphát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học Để “Đổi mới cănbản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực” đạt hiệu quảcao, chúng ta phải đồng thời thực hiện nhiều giải pháp

Một giải pháp quan trọng được nêu trong dự thảo, đó là: Đổi mớimạnh mẽ và đồng bộ mục tiêu, chương trình, nội dung, phương pháp, hìnhthức giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển năng lực và phẩmchất của người học Trên cơ sở xác định đúng, trúng mục tiêu đổi mới giáodục, đào tạo, công khai mục tiêu, chuẩn “đầu vào”, “đầu ra” của từng bậchọc, môn học, chương trình, ngành và chuyên ngành đào tạo, thì việc tiếptheo là đổi mới chương trình khung các môn học và nội dung của nó theohướng phát triển mạnh năng lực và phẩm chất người học, bảo đảm hài hòađức, trí, thể, mỹ; thực hiện tốt phương châm mới: Dạy người, dạy chữ vàdạy nghề (trước đây là dạy chữ, dạy người, dạy nghề)

Đây là hướng mở để phát triển phẩm chất, năng lực cá nhân ngườihọc, góp phần đào tạo chuyên sâu, chuyên gia Theo đó, nên chia tổngthời gian học thành hai phần, trong đó, một nửa dành cho học các mônchung, số thời gian còn lại dành cho việc học các môn riêng theo năng kếhoạchiếu để phát triển phẩm chất, năng lực cá nhân Điều này đòi hỏingười dạy phải tự đổi mới, nâng tầm cao tri thức và đổi mới phương pháp,hình thức giảng dạy cho phù hợp Hơn thế, nó cũng đặt ra cho ngườiquản lý, các khoa, trường sư

phạm phải đổi mới cách tuyển chọn nhân sự đào tạo giáo viên, giảngviên theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực của người giáo viên, giảngviên tương lai Rõ ràng, khi mục tiêu giáo dục, đào tạo được thay đổi cănbản, thì bắt buộc chương trình khung, nội dung, phương pháp, hình thức giáodục, đào tạo cũng phải thay đổi cho phù hợp.

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản lý:

- Theo Fayel: "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình,doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổchức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát Quản lý chính là thực hiện kếhoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy”

- Theo Hard Koont: "Quản lý là xây dựng và duy trì một môi trường tốtgiúp con người hoàn thành một cách hiệu quả mục tiêu đã định"

- Theo Peter F Druker: "Suy cho cùng, quản lý là thực tiễn Bản chấtcủa nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó khôngnằm ở sự logic mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích"

- Peter.F.Dalark: "Định nghĩa quản lý phải được giới hạn bởi môitrường bên ngoài nó Theo đó, quản lý bao gồm 3 chức năng chính là: Quản

lý doanh nghiệp, quản lý giám đốc, quản lý công việc và nhân công"

- Theo Tailor: "Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác làmviệc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họ làm "

- Các nhà khoa học Việt Nam cho rằng: Quản lý là sự tác động có

tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thểquản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổchức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động”.Quản lý đồng nhất với các hoạt động tổ chức chỉ huy, điều khiển, động viên,kiểm tra, điều chỉnh…

- Theo lý thuyết hệ thống: “quản lý là sự tác động có hướng đích củachủ thể quản lý đến một hệ thống nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng tháinày sang trạng thái khác theo nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập hệthống mới và điều khiển hệ thống”- Giáo trình khoa học quản lý- Tập 2-NXB kế hoạch KT-2001.

1.2.2 Năng lực và phát triển năng lực

- Năng lực: là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong một bốicảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và cácthuộc tính cá nhân khác nhau như hứng thú, niềm tin, ý chí Năng lực của cánhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của các nhân đókhi giải quyết các vấn đề của cuộc sống

- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh: là hoạtđộng dạy học mà người dạy không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạtđộng trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn vớinhững tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trítuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn

1.2.3 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục trong đótừng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặctrong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó pháttriển tnh cảm đạo đức, các kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm riêng của cánhân

1.2.4 Hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh

Hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh là hoạt động ngoại khóa không thực hiện trong các mônhọc mà được tổ chức thành các hoạt động trải nghiệm riêng theo kếhoạch giáo dục của nhà trường Mỗi hoạt động này mang tính tổng hợpcủa nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kỹ năng khác nhau

1.2.5 Quản lí hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh

Quản lý hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh là sự tác động của chủ thể quản lý tới quátrình tổ chức các hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh bao gồm: Xây dựng nội dung chươngtrình trải nghiệm sáng tạo, xây dựng kế hoạch thực hiện, tổ chức lực lượngthực hiện, kiểm tra, đánh giá các hoạt động trải nghiệm

1.3 Khái quát chung về hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.3.1 Mục tiêu giáo dục ở Tiểu học

Mục tiêu giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ

sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thểchất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở(Điều

1.3.2 Hoạt động giáo dục ở Tiểu học

1.3.2.1 Hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động giáo dục trong giờlên lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện đạo đức,phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu, giúp đỡ học sinh yếu phù hợp đặcđiểm tâm lí, sinh lí lứa tuổi học sinh tiểu học

1.3.2.2 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt độngngoại khóa, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giao lưuvăn hóa; hoạt động bảo vệ môi trường; lao động công ích và các hoạt động xãhội khác

1.3.3 Hiệu trưởng trường Tiểu học

Trong mỗi nhà trường Tiểu học, hiệu trưởng là người chịu tráchnhiệm về toàn bộ hoạt động giáo dục của nhà trường Hiệu trưởng là người

có thẩm quyền cao nhất về hành chính và chuyên môn, thay mặt nhàtrường thiết lập mối liên kết giữa nhà trường và cộng đồng, với các lựclượng giáo dục khác để tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh

1.3.4 Khái quát về đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học

1.3.4.1 Đặc điểm hoạt động học tập ở nhà trường Tiểu học

Động cơ học tập của học sinh Tiểu học rất phong phú đa dạng, nhưngchưa bền vững, nhiều khi còn thể hiện sự mâu thuẫn của nó

Thái độ đối với học tập của học sinh Tiểu học cũng rất khác nhau Tất

cả các em đều ý thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của học tập,nhưng thái độ sự biểu hiện rất khác nhau, được thể hiện như sau:

- Trong thái độ học tập: từ thái độ rất tích cực, có trách nhiệm, đếnthái độ lười biếng, thờ ơ thiếu trách nhiệm trong học tập

- Trong sự hiểu biết chung: từ mức độ phát triển cao và sự hamhiểu biết nhiều lĩnh vực tri thức khác nhau ở một số em, nhưng ở một số

em khác thì mức độ phát triển rất yếu, tầm hiểu biết rất hạn chế

- Trong phương thức lĩnh hội tài liệu học tập: từ chỗ có kỹ năng học tậpđộc lập, có nhiều cách học đến mức hoàn toàn chưa có kỹ năng học tậpđộc lập, chỉ biết học thuộc lòng từng bài, từng câu, từng chữ

- Trong hứng thú học tập: từ hứng thú biểu hiện rõ rệt đối với một lĩnhvực tri thức nào đó và có những việc làm có nội dung cho đến mức độhoàn toàn không có hứng thú nhận thức, cho việc học hoàn toàn gò ép, bắtbuộc

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra, để giúp các em có thái độ đúngđắn với việc học tập thì phải:

- Tài liệu học tập phải súc tch về nội dung khoa học

- Tài liệu học tập phải gắn với cuộc sống của các em, làm cho các emhiểu rõ ý nghĩa của tài liệu học.

- Tài liệu phải gợi cảm, gây cho học sinh hứng thú học tập

- Trình bày tài liệu, phải gợi cho học sinh có nhu cầu tìm hiểu tài liệu đó

- Phải giúp đỡ các em biết cách học, có phương pháp học tập phù hợp.1.3.4.2 Sự phát triển trí tuệ của học sinh Tiểu học

- Học sinh Tiểu học có khả năng phân tích, tổng hợp phức tạp hơn khitri giác các sự vật, hiện tượng khối lượng tri giác tăng lên, tri giác trở nên có

kế hoạch, có trình tự và hoàn thiện hơn

- Ở lứa tuổi này trí nhớ thay đổi về chất Trí nhớ dần dần mang tnhchất của những quá trình được điều khiển, điều chỉnh và có tổ chức Học sinhTiểu học có nhiều tiến bộ trong việc ghi nhớ tài liệu trừu tượng, từ ngữ,các em bắt đầu biết sử dụng những phương pháp đặc biệt để ghi nhớ vànhớ lại Khi ghi nhớ các em đã biết tiến hành các thao tác như so sánh, hệthống hóa, phân loại Tốc độ ghi nhớ và khối lượng tài liệu được ghi nhớtăng lên Ghi nhớ máy móc ngày càng nhường chỗ cho ghi nhớ logic, ghi nhớ

ý nghĩa Hiệu quả của trí nhớ trở nên tốt hơn, các em không muốn thuộc lòng

mà muốn tái hiện bằng lời nói của mình Vì thế giáo viên cần phải:

+ Dạy cho học sinh phương pháp đúng đắn của việc ghi nhớ logic.+ Cần giải thích cho các em rõ sự cần thiết của ghi nhớ chính xác cácđịnh nghĩa, những quy luật không được thiếu hoặc sai một từ nào

+ Rèn luyện cho các em có kỹ năng trình bày chính xác nội dung bàihọc theo cách diễn đạt của mình

+ Khi tổ chức quá trình ghi nhớ, giáo viên cần làm rõ cho học sinh biết

là hiệu quả của ghi nhớ không phải đo bằng sự nhận lại, mà bằng sự tái hiện

- Sự phát triển chú ý của học sinh Tiểu học diễn ra rất phức tạp, vừa cóchú ý chủ định bền vững, vừa có sự chú ý không bền vững Ở lứa tuổi này

tính lựa chọn chú ý phụ thuộc rất nhiều vào tnh chất của đối tượng học tập

và mức độ hứng thú của các em với đối tượng đó Vì thế trong giờ học nàythì các em không tập trung chú ý, nhưng giờ học khác thì lại làm việc rấtnghiêm túc, tập trung chú ý cao độ

Biện pháp tốt nhất để tổ chức sự chú ý của học sinh Tiểu học là tổ chứchoạt động học tập sao cho các em ít có thời gian nhàn rỗi như không có

ý muốn và khả năng bị thu hút vào một đối tượng nào đó trong thời gian lâudài

- Hoạt động tư duy của học sinh Tiểu học cũng có những biến đổi cơbản, ngoài tư duy trực quan - hình tượng, các em cần đến sự phát triển tưduy trừu tượng

1.3.4.3 Sự hình thành kiểu quan hệ mới

Học sinh Tiểu học có nhu cầu mở rộng quan hệ với người lớn và mongmuốn người lớn quan hệ với nó một cách bình đẳng, không muốn ngườilớn coi nó như trẻ con mà phải tôn trọng nhân cách, phẩm giá, tin tưởng

và mở rộng tnh độc lập của các em

Để duy trì sự thay đổi mối quan hệ giữa các em và người lớn, các em

có những hình thức chống cự, không phục tùng Tuy nhiên không phải mọingười lớn đều nhận thức được nhu cầu này của các em, nên điều này

là nguyên nhân dẫn đến sự xung đột giữa các em với người lớn

Tính độc lập và quyền bình đẳng trong quan hệ của các em vớingười lớn là vấn đề phức tạp và gay gắt nhất trong sự giao tiếp của các emvới người lớn và trong sự giáo dục các em ở lứa tuổi này

Những khó khăn đặc thù này có thể giải quyết, nếu người lớn và các

em xây dựng được mối quan hệ bạn bè, hoặc quan hệ có hình thức hợp táctrên cơ sở tôn trọng, tin tưởng giúp đỡ lẫn nhau Sự hợp tác này cho phépngười lớn đặt các em vào vị trí mới - vị trí của người giúp việc và ngườibạn trong những công việc khác nhau, còn bản thân người lớn trở thànhngười mẫu mực và người bạn tin cậy của các em

1.3.4.4 Hoạt động giao tiếp của học sinh Tiểu học với bạn bè

Sự giao tiếp ở lứa tuổi học sinh Tiểu học là một hoạt động đặc biệt, màđối tượng của hoạt động này là người khác - người bạn, người đồng chí Nộidung của hoạt động là sự xây dựng những quan hệ qua lại và nhữnghành động trong quan hệ đó Nhờ hoạt động giao tiếp mà các em nhận thứcđược người khác và bản thân mình; đồng thời qua đó làm phát triển một số

kỹ năng như kỹ năng so sánh, phân tch, Khái quát hành vi của bản thân vàcủa bạn, làm phong phú thêm những biểu tượng về nhân cách của bạn vàcủa bản thân

Đó chính là ý nghĩa to lớn của sự giao tiếp ở lứa tuổi này đối với sựhình thành và phát triển nhân cách Vì thế làm công tác giáo dục phải tạođiều kiện để các em giao tiếp với nhau, hướng dẫn và kiểm tra sự quan hệcủa các em, tránh tnh trạng ngăn cấm, hạn chế sự giao tiếp của lứa tuổi này

1.3.4.5 Sự hình thành tự ý thức của học sinh Tiểu học

Học sinh Tiểu học bắt đầu xuất hiện sự quan tâm đến bản thân, đếnnhững phẩm chất nhân cách của mình, các em có biểu hiện nhu cầu tựđánh giá, nhu cầu so sánh mình với người khác Các em bắt đầu xem xétmình, vạch cho mình một nhân cách tương lai, muốn hiểu biết mặt mạnh,mặt yếu trong nhân cách của mình

Sự bắt đầu hình thành và phát triển tự ý thức đã gây nhiều ấn tượngsâu sắc đến toàn bộ đời sống tâm lý của lứa tuổi này, đến hoạt động họctập, đến sự hình thành quan hệ qua lại với mọi người

Sự tự ý thức của lứa tuổi này được bắt đầu từ sự nhận thức hành vicủa mình, từ những hành vi riêng lẻ, đến toàn bộ hành vi và cuối cùng lànhận thức về những phẩm chất đạo đức, tnh cách và khả năng của mình

Đặc điểm quan trọng về tự ý thức của lứa tuổi này là mâu thuẫngiữa nhu cầu tìm hiểu bản thân với kỹ năng chưa đầy đủ để phân tích đúngđắn sự biểu lộ của nhân cách

Ý nghĩa quyết định để phát triển tự ý thức ở lứa tuổi học sinh Tiểu học

là cuộc sống tập thể của các em, nơi mà nhiều mối quan hệ giá trị đúng đắn,mối quan hệ này sẽ hình thành ở các em lòng tự tin và sự tự đánh giá củamình

Như vậy trên cơ sở phát triển tự ý thức và thái độ nhận thức thực

tế, trên cơ sở yêu cầu ngày càng cao đối với chúng, vị trí mới mẻ của các

em trong tập thể, đã làm nẩy sinh khát vọng tự tu dưỡng nhằm mục đíchphát triển cho bản thân những nét tnh cách tốt, khắc phục những nét tnhcách lạc hậu, những khuyết điểm, sai lầm của mình

1.3.4 Những hình thức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sángtạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh Tiểu học

Các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo

được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc

bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại,các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện,hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa(kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia,…), thể dục thể thao, tổchức các ngày hội,… Mỗi hình thức hoạt động trên đều mang ý nghĩa giáodục nhất định Dưới đây là một số hình thức tổ chức của hoạt động ngoạikhóa trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông:

Hiện nay, hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạotheo định hướng phát triển năng lực học sinh Tiểu học được tổ chứcnhiều hình thức như sau:

1 Thực địa

Là hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa đưa các em đi thực tếtận nơi sản xuất, địa danh còn nguyên dấu ấn lịch sử, công trình văn hóa, mộttrường học cụ thể để các em tận mắt chứng kiến các hoạt động đang diễntại nơi đến, nghe kể lại các diễn biễn ở các di tích lịch sử, công trình vănhóa hoặc một hoạt động sản xuất kinh tế cụ thể

2 Tham quan

Là hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa đưa các em đi thăm cácdanh lam thắng cảnh, các địa danh lịch sử, các vùng miền mà các em chưađược biết qua đó để giúp các em có những hiểu biết thêm về quê hương, đấtnước

3 Hoạt động câu lạc bộ (CLB)

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinhcùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của nhữngnhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các họcsinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác.Hoạt động của Câu lạc bộ tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiếnthức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó pháttriển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe vàbiểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năngchụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyếtvấn đề,… Câu lạc bộ là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em củamình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia cáchoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếpnhận và phổ biến thông tin,… Thông qua hoạt động của các Câu lạc bộ, nhàgiáo dục hiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọng mục đích chínhđáng của các em Câu lạc bộ hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thốngnhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức với nhiều lĩnh vực khácnhau như: Câu lạc bộ học thuật; Câu lạc bộ thể dục thể thao; Câu lạc bộ vănhóa nghệ thuật; Câu lạc bộ võ thuật; Câu lạc bộ hoạt động thực tế; Câu lạc bộtrò chơi dân gian…

4 Hoạt động xã hội

Là hình thức hoạt động ngoại khóa với sự tham gia tự nguyện của họcsinh vào các hoạt động của địa phương như: Phong trào tự quản đường phố,Phong trào ủng hộ học sinh nghèo, Phong trào vệ sinh môi trường nơi ở

Trò chơi có thể được sử dụng trong nhiều tnh huống khác nhaucủa hoạt động ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo như làm quen, khởiđộng, dẫn nhập vào nội dung học tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánhgiá kết quả, rèn luyện các kĩ năng và củng cố những tri thức đã được tiếpnhận,… Trò chơi giúp phát huy tính sáng tạo, hấp dẫn và gây hứng thú chohọc sinh; giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyển tải nhiều trithức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thân thiện; tạocho các em tác phong nhanh nhẹn,…

7 Tổ chức diễn đàn

Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúcđẩy sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày

tỏ ý kiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha

mẹ và những người lớn khác có liên quan Diễn đàn là một trong những hìnhthức tổ chức mang lại hiệu quả giáo dục thiết thực Thông qua diễn đàn,học sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến, quan niệm hay những câu hỏi,

đề xuất của mình về một vấn đề nào đó có liên quan đến nhu cầu, hứng thú,nguyện vọng của các em Đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ýkiến, học tập lẫn nhau Vì vậy, diễn đàn như một sân chơi tạo điều kiện đểhọc sinh được biểu

đạt ý kiến của mình một cách trực tiếp với đông đảo bạn bè và những ngườikhác Diễn đàn thường được tổ chức rất linh hoạt, phong phú và đa dạng vớinhững hình thức hoạt động cụ thể, phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.

Mục đích của việc tổ chức diễn đàn là để tạo cơ hội, môi trườngcho học sinh được bày tỏ ý kiến về những vấn đề các em quan tâm, giúp các

em khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra những suy nghĩ vàhành vi tích cực để khẳng định vai trò và tiếng nói của mình, đưa ra nhữngsuy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Qua các diễn đàn, thầy côgiáo, cha mẹ học sinh và những người lớn có liên quan nắm bắt được nhữngbăn khoăn, lo lắng và mong đợi của các em về bạn bè, thầy cô, nhà trường vàgia đình,… tăng cường cơ hội giao lưu giữa người lớn và trẻ em, giữa trẻ

em với trẻ em và thúc đẩy quyền trẻ em trong trường học Giúp học sinhthực hành quyền được bày tỏ ý kiến, quyền được lắng nghe và quyền đượctham gia,… đồng thời giúp các nhà quản lí giáo dục và hoạch định chínhsách nắm bắt, nhận biết được những vấn đề mà học sinh quan tâm từ đó cónhững biện pháp giáo dục và xây dựng chính sách phù hợp hơn với các em

8 Sân khấu tương tác

Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệthuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần

mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những ngườitham gia Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa nhữngngười thực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham giacủa khán giả Mục đích của hoạt động này là nhằm tăng cường nhận thức,thúc đẩy để học sinh đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tnh huốngthực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông qua sânkhấu tương tác, sự tham gia của học sinh được tăng cường và thúc đẩy,tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn

đề, kĩ năng phân tch vấn

đề, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tình huống và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,

…

10 Tham quan, dã ngoại

Tham quan, dã ngoại là một hình thức tổ chức học tập thực tế hấpdẫn đối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để các em họcsinh được đi thăm, tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các di tíchlịch sử, văn hóa, công trình, nhà máy… ở xa nơi các em đang sống, học tập,giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ đó có thể áp dụng vàocuộc sống của chính các em

Nội dung tham quan, dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối với họcsinh như: giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước, giáodục truyền thống cách mạng, truyền thống lịch sử, truyền thống của Đảng,của Đoàn, của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh Các lĩnh vựctham quan, dã ngoại có thể được tổ chức ở nhà trường phổ thông là:Tham quan các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa; Tham quan cáccông trình công cộng, nhà máy, xí nghiệp; Tham quan các cơ sở sản xuất,làng nghề; Tham quan các Viện bảo tàng; Dã ngoại theo các chủ đề họctập; Dã ngoại theo các hoạt động nhân đạo…

9 Hội thi/cuộc thi

Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt độnghấp dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục,rèn luyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Hội thi mang tnh chất thi đuagiữa các cá nhân, nhóm hoặc tập thể luôn hoạt động tích cực để vươn lên đạtđược mục tiêu mong muốn thông qua việc tìm ra người/đội thắng cuộc.Chính vì vậy, tổ chức hội thi cho học sinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiếtcủa nhà trường, của giáo viên trong quá trình tổ chức hoạt động ngoạikhóa trải nghiệm sáng tạo

Mục đích tổ chức hội thi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia mộtcách chủ động, tích cực vào các hoạt động giáo dục của nhà trường; đáp ứngnhu cầu về vui chơi giải trí cho học sinh; thu hút tài năng và sự sáng tạocủa học sinh; phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của họcsinh, góp phần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tch cực, kích thíchhứng thú trong quá trình nhận thức Hội thi/cuộc thi có thể được thựchiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: Thi vẽ, thi viết, thi tìm hiểu, thi đốvui, thi giải ô chữ, thi tiểu phẩm, thi thời trang, thi kể chuyện, thi chụp ảnh,thi kể chuyện theo tranh, thi sáng tác bài hát, hội thi học tập, hội thi thờitrang, hội thi học sinh thanh lịch,… có nội dung giáo dục về một chủ đề nào

đó Nội dung của hội thi rất phong phú, bất cứ nội dung giáo dục nào cũng

có thể được tổ chức dưới hình thức hội thi/cuộc thi Điều quan trọng khi tổchức hội thi là phải linh hoạt, sáng tạo khi tổ chức thực hiện, tránh máy mócthì cuộc thi mới hấp dẫn

10 Tổ chức sự kiện

Tổ chức sự kiện trong nhà trường phổ thông là một hoạt động tạo

cơ hội cho học sinh được thể hiện những ý tưởng, khả năng sáng tạo củamình, thể hiện năng lực tổ chức hoạt động, thực hiện và kiểm tra giámsát hoạt động Thông qua hoạt động tổ chức sự kiện học sinh được rènluyện tính tỉ mỉ, chi tiết, đầu óc tổ chức, tnh năng động, nhanh nhẹn, kiênnhẫn, có khả năng thiết lập mối quan hệ tốt, có khả năng làm việc theonhóm, có sức khỏe và niềm đam mê khi tham gia tổ chức sự kiện học sinh

sẽ thể hiện được sức bền cũng như khả năng chịu được áp lực cao của mình.Ngoài ra, các em còn phải biết cách xoay xở và ứng phó trong mọi tìnhhuống bất kì xảy đến Các sự kiện học sinh có thể tổ chức trong nhà trườngnhư: Lễ khai mạc, lễ nhập học, lễ tốt nghiệp, lễ kỉ niệm, lễ chúc mừng,…; Cácbuổi triển lãm, buổi giới thiệu, hội thảo khoa học, hội diễn nghệ thuật; Cáchoạt động đánh giá thể lực, kiểm tra thể hình, thể chất của học sinh; Đại hộithể dục thể thao, hội thi đấu

giao hữu; Hoạt động học tập thực tế, du lịch khảo sát thực tế, điều trahọc thuật; Hoạt động tìm hiểu về di sản văn hóa, về phong tục tập quán;Chuyến đi khám phá đất nước, trải nghiệm văn hóa nước ngoài…

11 Hoạt động giao lưu

Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điềukiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tinvới những nhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó,giúp các em có tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lời khuyênđúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách Hoạtđộng giao lưu có một số đặc trưng sau:

- Phải có đối tượng giao lưu Đối tượng giao lưu là những người điểnhình, có những thành tích xuất sắc, thành đạt trong các lĩnh vực nào đó,thực sự là tấm gương sáng để học sinh noi theo, phù hợp với nhu cầu hứngthú của học sinh

- Thu hút sự tham gia đông đảo và tự nguyện của học sinh, đượchọc sinh quan tâm và hào hứng

- Phải có sự trao đổi thông tin, tình cảm hết sức trung thực, chânthành và sôi nổi giữa học sinh với người được giao lưu Những vấn đề traođổi phải thiết thực, liên quan đến lợi ích và hứng thú của học sinh, đápứng nhu cầu của các em

Với những đặc trưng trên, hoạt động giao lưu rất phù hợp với các hoạtđộng ngoại khóa trải nghiệm sáng tạo theo chủ đề Hoạt động giao lưu

dễ dàng được tổ chức trong mọi điều kiện của lớp, của trường