Quan điểm quân sự của võ nguyên giáp trong kháng chiến chống thực dân pháp (1945 1954)

Trong hơn 30 năm trên cương vị Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Bí thư Quân ủy Trung ương, tài năng, năng lực chỉ đạo thực tiễn và những đóng góp to lớn về lý luận của Đại tướng

0

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

***

PHAN TRẮC THÀNH ĐỘNG

QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ CỦA VÕ NGUYÊN GIÁP

TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS, TS Nguyễn Đình Lê Các số liệu, tài liệu sử dụng trong Luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng khoa học về nội dung Luận văn này của mình

Hà Nội, ngày 18 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Phan Trắc Thành Động

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, quan tâm giúp

đỡ và góp ý nhiệt tình của nhiều tập thể và cá nhân trong và ngoài đơn vị

Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban Chủ nhiệm Khoa và các thầy, cô trong Khoa Lịch sử đã tạo điều kiện tốt nhất và tận tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành tốt khoá học này

Tôi xin cảm ơn Đảng ủy, Thủ trưởng Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Ban Sau Đại học, Bộ môn Lịch sử Tư tưởng quân sự, các đồng nghiệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình được học tập, công tác và hoàn thành luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Đình Lê Người thầy

đã luôn tận tình, chu đáo hướng dẫn, chỉ bảo và động viên kịp thời giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, người thân và bạn bè

đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này Mặc dù đã hết sức cố gắng, song luận văn khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót nhất định Kính mong nhận được sự thông cảm cùng những nhận xét, góp ý quý báu của các thầy, cô và các bạn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 18 tháng 7 năm 2018

Tác giả

Phan Trắc Thành Động

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 11

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 12

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 12

6 Đóng góp của luận văn 13

7 Cấu trúc của luận văn 14

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ CỦA VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954) 15

1.1 Xuất phát từ truyền thống quê hương, gia đình và năng lực bản thân 15 1.1.1 Truyền thống quê hương 15

1.1.2 Truyền thống gia đình và năng lực bản thân 18

1.2 Xuất phát từ truyền thống quân sự của dân tộc và tinh hoa quân sự của nhân loại 21

1.2.1 Truyền thống quân sự của dân tộc 21

1.2.2 Tinh hoa quân sự thế giới 23

1.3 Xuất phát từ đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh 24

1.3.1 Đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam 24

1.3.2 Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh 29

Tiểu kết Chương 1 32

CHƯƠNG 2: QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ VÕ NGUYÊN GIÁP (1945-1949) 33 2.1 Những hoạt động quân sự chủ yếu của Võ Nguyên Giáp (1945-1949) 33

2.1.1 Tham gia chỉ đạo kháng chiến, đánh bại chiến lược “đánh nhanh,

thắng nhanh” của thực dân Pháp (1945- 1947) 33

2.1.2 Cùng Bộ Tổng tư lệnh phát triển chiến tranh du kích, tiến lên vận động chiến, đưa cuộc kháng chiến bước sang thời kỳ mới (1948-1949) 45

2.2 Nội dung quan điểm quân sự chủ yếu của Võ Nguyên Giáp (1945-1949) 48 2.2.1 Quán triệt và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh nhân dân 48

2.2.2 Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ba thứ quân và phát huy vai trò chiến lược của từng lực lượng 52

2.2.3 Phát động chiến tranh du kích, khéo kết hợp giữa chiến tranh du kích và chiến tranh chính quy 56

2.2.4 Phương châm “đại đội độc lập - tiểu đoàn tập trung” – nét đặc sắc trong tư duy quân sự Võ Nguyên Giáp 62

Tiểu kết Chương 2 64

CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ VÕ NGUYÊN GIÁP (1950-1954) 66 3.1 Những hoạt động quân sự chủ yếu của Võ Nguyên Giáp (1950-1954) 66 3.2 Nội dung quan điểm quân sự chủ yếu của Võ Nguyên Giáp (1950-1954) 80 3.2.1 Quán triệt tư tưởng chiến lược tiến công, đẩy mạnh chiến tranh nhân dân, phát huy có hiệu quả từng hình thức tác chiến, chiến tranh thích hợp 80

3.2.2 Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ba thứ quân phát triển theo hướng chính quy 84

2.2.3 Sáng tạo, phát huy có hiệu quả nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân Việt Nam giành thắng lợi quyết định 88

Tiểu kết Chương 3 95

KẾT LUẬN 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là nhà quân sự kiệt xuất của dân tộc, một danh tướng mang tầm vóc huyền thoại trong lịch sử chiến tranh cách mạng Việt Nam và lịch sử quân sự thế giới Trong hơn 30 năm trên cương vị Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Bí thư Quân ủy Trung ương, tài năng, năng lực chỉ đạo thực tiễn và những đóng góp to lớn về lý luận của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên lĩnh vực quân sự là một trong những nhân tố nổi bật, quan trọng góp phần tạo nên thắng lợi vĩ đại của quân đội và nhân dân Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược

Theo Từ điển bách khoa toàn thư quân sự Việt Nam: Tư tưởng quân sự là

hệ thống quan điểm, luận điểm của cá nhân, giai cấp, chính đảng về quân sự và các vấn đề liên quan đến Quân sự như: quan hệ giữa chiến tranh và chính trị, chiến tranh và hòa bình, chính trị với quân sự, xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng quốc phòng và tiến hành chiến tranh, tư tưởng chỉ đạo nghệ thuật quân sự, xây dựng căn cứ địa và hậu phương chiến tranh ; một bộ phận của hệ tư tưởng,

cơ sở tư tưởng của học thuyết quân sự Tư tưởng quân sự có tính giai cấp, chịu ảnh hưởng sâu sắc của những điều kiện lịch sử, địa lí, kinh tế, văn hóa của dân tộc và thời đại; đồng thời kế thừa tinh hoa tư tưởng quân sự của dân tộc và nhân loại Tư tưởng quân sự của cá nhân khi được giai cấp, chính đảng chấp nhận sẽ trở thành một bộ phận cấu thành của đường lối quân sự, chính sách quân sự

Theo định nghĩa của từ điển thì: Quan điểm là điểm xuất phát quy định phương hướng suy nghĩ, cách xem xét và hiểu các hiện tượng, các vấn đề: Quan điểm giai cấp, quan điểm yêu nước, quan điểm quân sự

Như vậy có thể hiểu Quan điểm quân sự thể hiện suy nghĩ, ý kiến, chính

kiến, của cá nhân, tập thể giai cấp, nhà nước về các vấn đề quân sự và các vấn đề liên quan đến quân sự như: quan hệ giữa chiến tranh và chính trị, chiến tranh và hòa bình, chính trị với quân sự, xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng quốc

phòng và tiến hành chiến tranh, tư tưởng chỉ đạo nghệ thuật quân sự, xây dựng căn cứ địa và hậu phương chiến tranh

Quan điểm, sự nghiệp quân sự, phẩm chất đạo đức, tài năng và bản lĩnh của Võ Nguyên Giáp được hình thành bởi nhiều yếu tố Nhưng chính năng lực,

tư duy và thực tiễn hoạt động cách mạng là những nhân tố quan trọng hình thành nên tư duy quân sự Võ Nguyên Giáp Qua quá trình phấn đấu và tôi rèn trong thực tiễn đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp đã tổ chức và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam không ngừng lớn mạnh, cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện thắng lợi cuộc trường chính đánh thắng hai tên đế quốc đầu sỏ là thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Trong quá trình hoạt động cách mạng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã hoàn thiện và hình thành những quan điểm, luận điểm về khởi nghĩa vũ trang, chiến tranh nhân dân và về xây dựng lực lượng vũ trang, quân đội nhân dân và nghệ thuật quân sự của chiến tranh cách mạng, xây dựng nền quốc phòng toàn dân…

Cuộc đời, sự nghiệp quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp gắn liền với từng bước trưởng thành của quân đội nhân dân Việt Nam, gắn với những sự kiện lịch sử tiêu biểu của dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX Những luận điểm, quan điểm quân sự của Võ Nguyên Giáp đặc biệt là trong thời kỳ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954) không chỉ được thể hiện trong các tác phẩm, bài nói, bài viết mà còn được phản ánh hết sức toàn diện, cụ thể và rõ nét thông qua những chỉ đạo chiến lược, chiến dịch của Đại tướng trên thực tế chiến trường

Với những giá trị đó, trong điều kiện hiện nay khi tình hình thế giới, khu vực còn tiếp tục có những diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nhân tố gây mất ổn định, khó lường; nguy cơ đe dọa hòa bình, ổn định, chủ quyền quốc gia dân tộc vẫn tồn tại, việc tiếp tục nghiên cứu, làm rõ thân thế, cuộc đời và sự nghiệp quân

sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng như việc tiếp tục nghiên cứu những giá

trị lý luận, thực tiễn của hệ thống quan điểm, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ là vấn đề rất cần thiết và cấp bách

Với ý nghĩa đó, chúng tôi lựa chọn “Quan điểm quân sự của Võ Nguyên

Giáp trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 - 1954)” làm đề tài luận văn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Là Tổng Tư lệnh - Người Anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam, cuộc đời, sự nghiệp và những chức tác của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954) thu hút nhiều sự quan tâm nghiên cứu của giới sử gia trong nước và các học giả nước người

2.1 Các công trình nghiên cứu trong nước

Với các công trình xuất bản trong nước, tiêu biểu trong các tác phẩm

nghiên cứu về Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải kể đến Võ Nguyên Giáp trong

cuộc trường chinh thế kỷ của tác giả Trần Thái Bình, Nhà xuất bản Văn hóa Sài

Gòn, 2007 Cuốn sách được viết dưới dạng tiểu sử một cách toàn diện không chỉ giới hạn ở trong binh nghiệp Tuy vậy phần luận giải về sự nghiệp quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp tác giả chưa đi sâu, luận giải ở góc độ tiếp cận là những quan điểm, tư tưởng quân sự lớn của Đại tướng Cùng với đó là tác phẩm

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Danh tướng thời đại Hồ Chí Minh của tác giả Trần

Trọng Trung, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2010 Nội dung cuốn sách được tác giả tập trung trình bày dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã thực hiện cuộc trường chinh đánh

thắng hai đế quốc sừng sỏ là thực dân Pháp và đế quốc Mỹ Sách Đại tướng Võ

Nguyên Giáp thời trẻ của tác giả Phạm Hồng Cư, Nhà xuất bản Thanh Niên,

2009 Trung tướng Phạm Hồng Cư cùng sự cộng tác của Đặng Bích Hà - phu nhân của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đã dày công tìm hiểu, dựa vào các nguồn

tư liệu lịch sử đặc biệt là các bức thư của gia đình Đại tướng - những kỷ vật quý

báu đã được lưu giữ hơn nửa thế kỷ - đã phác họa lại một quãng đời của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - tuổi thơ và thời trai trẻ với những tư liệu chân thực và xúc động - qua đó, tác giả mong được góp thêm tư liệu về cuộc đời của Đại

tướng - người Anh Cả của Quân đội nhân dân Việt Nam; Đại tướng Võ Nguyên

Giáp - Danh tướng thế kỷ XX qua tư liệu nước ngoài của dịch giả Nguyễn Văn

Sự, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2011 Bằng việc chắt lọc một số tác phẩm tiêu biểu của các nhà sử học phương tây đã nghiên cứu một cách khách quan, chân thực, công phu, toàn diện và sâu sắc, nói lên tình cảm và sự kính phục đối với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, qua đó người đọc có được cái nhìn khá toàn diện, tổng thể về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Sách Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Hai con

người làm nên huyền thoại của tác giả Phạm Hưng, Nhà xuất bản Đồng Nai,

2011 Sách khái lược về tiểu sử Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Đại tướng của những trận đánh lớn Giới thiệu những mẫu chuyện kể của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về Chủ tịch Hồ Chí Minh; Nhật lệnh,thư, lệnh động viên của Đại tướng Võ Nguyên Giáp; Những bức ảnh lịch sử về Bác Hồ và Đại tướng Võ

Nguyên Giáp; Võ Nguyên Giáp người lính vì dân, vị tướng của hòa bình của

Hoàng Nghĩa Khánh, Hoàng Minh Thảo, Nhà xuất bản Lao động, 2009 Cuốn sách giới thiệu những bài viết, bài nói chuyện của Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua các thời kỳ và ở nhiều lĩnh vực khác nhau

Cuốn Võ Nguyên Giáp vị tướng vì hòa bình, người học trò xuất sắc của

Chủ tịch Hồ Chí Minh: Nhớ về một con người huyền thoại, người anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam, Đại tướng của nhân dân của nhóm tác giả Lê

Trung Kiên, Vũ Hoa Tươi chủ biên, Nhà xuất bảnThời đại, 2013 Cuốn sách khái lược tiểu sử và những nhận xét đánh giá của chính khách, nhà nghiên cứu, các vị lãnh đạo trong và ngoài nước về Đại tướng Võ Nguyên Giáp; tập hợp những bài viết của Đại tướng, những mẫu chuyện kể của Đại tướng về Chủ tịch Hồ Chí Minh; những bài viết về Đại tướng

Tác giả Nguyễn Thành viết tác phẩm Hoạt động báo chí của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, 2005 Cuốn sách giới thiệu về

cuộc đời hoạt động báo chí sôi nổi và phong phú của Đại tướng cũng như những đóng góp to lớn của ông đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam Những bài báo của Đại tướng được tập hợp thành một hệ thống tác phẩm đồ sộ, có giá trị về nhiều mặt

Sách Đại tướng Võ Nguyên Giáp với sự nghiệp khoa học, giáo dục và đào

tạo của nhiều tác giả, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, 2014 Cuốn sách có một

phần tuyển tập một số bài viết của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về khoa học, giáo dục và đào tạo; một phần tuyển tập một số bài viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp của các lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nhà khoa học, nhà giáo, nhà sử học

Cuốn sách Võ Nguyên Giáp vị Tướng huyền thoại, Nhà xuất bản Thông

Tấn, 2013 Cuốn sách là tập hợp những tư liệu quý về quê hương Quảng Bình của Đại tướng, những bài viết của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các tướng lĩnh quân đội, các nhà nghiên cứu, các nhà văn hóa, nhà văn, nhà báo trong nước và nước ngoài, của đồng bào chiến sỹ và kiều bào về vị Tổng Tư Lệnh người Anh cả của các thế hệ Bộ đội Cụ Hồ, về Đại tướng của nhân dân

Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp - Người Anh Cả của Quân đội nhân

dân Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2010 Nội dung cuốn sách là tập

hợp các bài viết riêng lẻ của các tác giả nhằm đề cập, phân tích nhiều điều, nhiều góc cạnh về Võ Nguyên Giáp trong đó khẳng định: Võ Nguyên Giáp là người cộng sản kiên trung, vị tổng tư lệnh lỗi lạc, văn võ song toàn, có công lao to lớn đối với dân tộc, với đất nước, là một con người có nhân cách lớn, vị tướng toàn năng, có công lao to lớn trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân ba thư quân;

tổ chức chiến tranh và chỉ huy tác chiến xuất sắc, góp phần xây dựng nên học thuyết quân sự và nghệ thuật quân sự Việt Nam độc đáo, giải quyết thành công đáp án một nước đất không rộng, người không đông, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu vẫn có thể đánh thắng kẻ thù xâm lược dù chúng giàu mạnh và hiện đại đến mấy

Năm 2011, Nhà xuất bản Thanh niên đã xuất bản bộ sách Võ Nguyên Giáp -

vị tướng “văn đức quán nhân tâm” của nhóm nhiều tác giả sưu tầm, tuyển chọn

Bộ sách gồm 9 cuốn: “Hỏi đáp về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ

Nguyên Giáp”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp - một trí tuệ thuyết phục”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với nụ cười hiều hậu trong đời thường”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua góc nhìn báo chí”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua góc nhìn của người nước ngoài”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua góc nhìn của trí thức

và văn nghệ sĩ”; “Từ tuyển tập nhật ký 50 năm tìm về”; “Võ Nguyên Giáp - Vị tướng của hòa bình”; “Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Một con người viết hoa hoàn hảo” Bộ sách mang lại cho bạn đọc những tư liệu quý, những góc nhìn

chân thực và những câu chuyện cảm động về Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Ngoài ra còn các cuốn sách ảnh như: Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên

Giáp của tác giả Trần Mạnh Thường biên soạn, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin,

2011 Sách ảnh tập hợp gần 500 bức ảnh tư liệu quý, giới thiệu khá đầy đủ về thân thế, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp theo chủ đề: Quê hương, tuổi trẻ và cách mạng; Cuốn sách đã phác họa một cách khái quát, chân thực về cuộc đời xuyên qua hai thế kỷ và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - vị tướng tài ba được nhân dân cả nước và bạn bè quốc tế ngưỡng

mộ; Sách Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp của nhiều tác giả, Nhà xuất

bản Truyền thông, 2014 Đây là một cuốn sách ảnh vô cùng quý giá về cuộc đời

và sự nghiệp của vị Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp Với gần 300 bức ảnh trắng đen và ảnh màu, một biên niên sử về cuộc đời và sự nghiệp của vị Đại tướng

nhân dân Ngoài ra còn một số tác phẩm tiêu biểu như: Đại tướng Võ Nguyên

Giáp với chiến dịch Điện Biên Phủ của tác giả Phạm Gia Đức, Nhà xuất bản

Quân đội nhân dân, 2004; Võ Nguyên Giáp - Hào khí trăm năm của tác giả Trần Thái Bình, Nhà xuất bản Trẻ, 2011; Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Chân dung một

huyền thoại, Nhà xuất bản Đồng Nai, 2013; Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Tư lệnh của các Tư lệnh, Chính ủy của các Chính ủy của tác giả Vũ Trọng Đại (chủ

biên), Nhà xuất bản Thế giới, 2013; Đại tướng Võ Nguyên Giáp và những chiến

công chấn động địa cầu do Nhà xuất bản Thời đại, 2014…

2.2 Công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Tên tuổi Võ Nguyên Giáp được ghi đậm trong các từ điển bách khoa của

cả hai nước đã từng đem quân xâm lược Việt Nam với những lời đánh giá rất trân trọng mà không hề có sự thiên vị

Đại bách khoa toàn thư Pháp (xuất bản 1987) viết: “Là người tổ chức

Quân đội nhân dân Việt Nam, ông Võ Nguyên Giáp đã thực hiện thành công một

sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc và vận dụng khôn khéo

vào những điều kiện của một quốc gia tương đối hẹp” [73, tr 51] Cuốn Bách

khoa toàn thư quân sự, Bộ Quốc phòng Mỹ (1993) đã nhận xét: “Tài thao lược

của tướng Giáp về chiến lược, chiến thuật và hậu cần được kết hợp nhuần nhuyễn với chính trị và ngoại giao Sức mạnh hơn hẳn về kinh tế, tính ưu việt

về công nghệ cùng với sức mạnh áp đảo về quân sự và hỏa lực khổng lồ của các quốc gia phương Tây đã phải khuất phục trước tài thao lược của một vị tướng từng một thời là thầy giáo dạy sử Ông là hình ảnh rực sáng, là tượng đài sừng sững trong lòng cán bộ, chiến sĩ, những người đào hào trong chiến dịch Điện Biên Phủ, những người đã xẻ dọc Trường Sơn, đào địa đạo Củ Chi đánh Mỹ”

Ngoài ra còn có một số tác phẩm tiêu biểu viết về Đại tướng Võ Nguyên

Giáp được xuất bản ở nước ngoài như: Tướng Giáp qua hai cuộc chiến tranh

Đông Dương của Peter Macdonald được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất

bản, 2004 Trong cuốn Tướng Giáp qua hai cuộc chiến tranh Đông Dương, Peter

Mac Donald, nhà nghiên cứu khoa học lịch sử quân sự người Anh đã đánh giá:

“Từ năm 1944 đến 1975, cuộc đời của Võ Nguyên Giáp gắn liền với chiến đấu

và chiến thắng, khiến ông trở thành một trong những vị thống soái lớn của mọi thời đại Với hơn 30 năm làm Tổng Tư lệnh và 50 năm tham gia chính sự ở cấp cao nhất, ông tỏ ra là người có phẩm chất phi thường trong mọi lĩnh vực của

chiến tranh Khó có vị tướng nào có thể so sánh với ông trong việc kết hợp chiến tranh du kích với chiến tranh chính quy, sự kết hợp đó xưa nay chưa từng có”

Cuốn Chiến thắng bằng mọi giá: Thiên tài quân sự Việt Nam - Đại tướng

Võ Nguyên Giáp, (1996) của Cecil Currey Bằng nhãn quan của một giáo sư

Lịch sử quân sự trường Đại học Nam Florida tại Hoa Kỳ, với quá trình hơn 30 năm giảng dạy và nghiên cứu lịch sử quân sự Mỹ và thế giới, Currey đã đánh giá: “Tướng Giáp là một trong những vị tướng tài năng nhất của thế kỷ XX, một chuyên gia vĩ đại nhất của chiến tranh nhân dân Trải qua năm tháng, tướng Giáp không những là một huyền thoại mà là một thiên tài quân sự duy nhất của thế kỷ

XX và là một trong những nhân vật vĩ đại nhất của mọi thời đại” [78, tr 21]

Ngay trong lời mở đầu cuốn sách, Currey đã khẳng định một cách chắc chắn:

“Võ Nguyên Giáp là một thiên tài quân sự Trong suốt sự nghiệp của mình, ông

vạch ra chiến lược, chiến thuật và nghệ thuật quân sự đã giúp đất nước ông chiến thắng những kẻ thù mạnh nhất Nghiên cứu những hoàn cảnh, yếu tố nào đã giúp ông bộc lộ, phát triển tài năng hiếm có ấy chính là chủ đề của cuốn sách này”[78,

tr 21] Cuối cùng Currey đánh giá: “Những thử thách mà Tướng Giáp phải vượt qua đã khiến ông trở thành bậc thầy chiến lược, chiến thuật và nghệ thuật quân

sự Tướng Giáp là chuyên gia hiện hữu vĩ đại nhất về chiến tranh nhân dân ”

[78, tr 21] Cuốn sách đã được dịch và xuất bản ở Trung Quốc, Anh, Braxin và nhiều nước khác

Võ Nguyên Giáp hay cuộc chiến tranh nhân dân của nhà nghiên cứu

người Pháp gốc Việt Gerard Le Quang, Nhà xuất bản Thế giới và Công ty sách Thái Hà, 2014 Tác giả người Pháp gốc Việt đã nhận định Võ Nguyên Giáp “là người sáng lập Quân đội nhân dân, ông là người đề ra chiến lược, chiến thuật chắc chắn và đánh dấu nghệ thuật quân sự độc đáo của Việt Nam” Ngoài ra

còn có một số tác phẩm khác như: “Võ Nguyên Giáp - Một cuộc đời” của giáo sư

sử học người Pháp Alain Ruscio do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật

xuất bản năm 2011; “Võ Nguyên Giáp” của nhà nghiên cứu người Pháp Georges

Boudarel do Nhà xuất bản Thế giới phát hành năm 2012

Như vậy, qua tìm hiểu có thể thấy các tác phẩm viết về Đại tướng - Tổng

Tư lệnh Võ Nguyên Giáp chủ yếu tồn tại dưới hai dang: Thứ nhất là tập hợp các bài nói, bài viết của các nguyên thủ quốc gia, nhà chính trị, nhà văn, nhà báo, nhà nghiên cứu, nhà sử học và những bài viết của Đại tướng về các vấn đề mà nội dung cuốn sách có đề cập; thứ hai là các tác phẩm thể hiện dưới dạng công trình nghiên cứu khoa học, nghiên cứu một cách cách toàn diện cuộc đời, sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp hoặc nghiên cứu chuyên sâu một vấn đề cụ thể về Đại tướng Trong đó, có nhiều tài liệu nghiên cứu rất sơ lược không thể hiện được toàn

bộ cống hiến của Đại tướng và tư liệu chủ yếu là tập hợp từ nguồn báo chí cũng không mang tính chất nghiên cứu, chỉ là sự giới thiệu khái lược về cuộc đời của Đại tướng chủ yếu trong hai cuộc chiến tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Cũng có những công trình nghiên cứu chuyên sâu về một giai đoạn trong cuộc đời hoặc một lĩnh vực cụ thể trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Võ Nguyên Giáp

Tuy vậy, có thể thấy, dù nghiên cứu tổng thể cuộc đời hay một giai đoạn, một vấn đề về Đại tướng Võ Nguyên Giáp thì các tác phẩm nói chung vẫn chưa

đi sâu tìm hiểu cặn kẽ về sự nghiệp quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dưới dạng những quan điểm, luận điểm về quân sự một cách rõ ràng Nói cách khác, trong các công trình nghiên cứu trước, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện về tiểu sử, cuộc đời và sự nghiệp quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp dưới dạng thức là những mệnh đề, luận điểm, quan điểm hay tư tưởng quân sự của Đại tướng Dù vậy, những cuốn sách này là tư liệu cần thiết để ban đề tài tham khảo trong quá trình nghiên cứu đề tài này

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Bước đầu nghiên cứu, hệ thống hóa một số quan điểm về quân sự trên cơ

sở đó làm rõ và khẳng định vai trò của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong cuộc

kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954) Qua đó, làm cơ sở để tiếp tục nghiên cứu cuộc đời, sự nghiệp quân sự và tư tưởng quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Bám sát diễn trình lịch sử, luận văn làm rõ cơ sở hình thành quan điểm quân sự Võ Nguyên Giáp; khôi phục lại một cách tương đối khách quan, toàn diện quá trình hoạt động và những cống hiến của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

Khái quát những quan điểm về quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954)

Khẳng định những công lao to lớn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đối với cách mạng Việt Nam đặc biệt là trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945 - 1954)

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các quan điểm về quân sự của Võ Nguyên Giáp trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về thời gian: Luận văn xác định giai đoạn 1945-1954 là chính, cụ thể là khi thực dân Pháp bắt đầu nổ súng tái chiếm nước ta ngày 23 tháng 9 năm 1945, kết thúc bằng sự kiện Hiệp định Giơnevơ được ký kết (21.7.1954)

Về không gian: Luận văn chỉ đi sâu tìm hiểu những hoạt động, đóng góp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trên địa bàn trong nước là chính

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Tư liệu

Các tài liệu của Đảng các cấp, cụ thể là của Bộ Chính trị, Tổng Quân ủy, Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Nhân dân Việt Nam

Các bài nói, viết, các bức thư, diễn văn, diễn từ, điện, chỉ thị, báo cáo, nghị quyết, kế hoạch tác chiến, tổng kết tác chiến… được lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Bộ Quốc Phòng, Thư viện Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Văn phòng Trung ương Đảng Các nguồn tư liệu này được xác định là tài liệu gốc

Các công trình nghiên cứu, biên niên sự kiện có liên quan đã được biên soạn, công bố như: Lịch sử Việt Nam, Lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)

Đặc biệt là một số tài liệu hồi ký của những người từng tham gia cuộc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954) Trong đó, những

tác phẩm Tổng tập Hồi ký, Tổng tập Luận văn của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là

quan trọng hơn cả

5.2 Phương pháp

Luận văn sử dụng phương pháp lịch sử là chủ yếu kết hợp với phương pháp lôgic Ngoài ra, các phương pháp so sánh, thống kê, phân tích tổng hợp cũng được sử dụng nhằm làm bật quá trình hoạt động và những cống hiến nổi bật của Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954)

6 Đóng góp của luận văn

sở cho việc nghiên cứu tư tưởng quân sự Võ Nguyên Giáp và tư tưởng quân sự Việt Nam, góp phần vào công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử quân sự nói chung và lịch sử tư tưởng quân sự nói riêng

Luận văn cung cấp thêm những luận cứ khoa học; khái quát những quan điểm quân sự là cơ sở để cho đội ngũ cán bộ, chiến sĩ nghiên cứu, học tập và đồng thời vận dụng vào thực tiễn xây dựng quân đội nhân dân, xây dựng nền quốc phòng toàn dân; sẵn sàng đánh bại mọi kẻ thù xâm lược; bảo vệ vững chắc

Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở hình thành quan điểm quân sự của Võ Nguyên Giáp

trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)

Chương 2 Quan điểm quân sự Võ Nguyên Giáp giai đoạn (1945-1949) Chương 3 Quan điểm quân sự Võ Nguyên Giáp giai đoạn (1950-1954)

Chương 1

CƠ SỞ HÌNH THÀNH QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ CỦA VÕ NGUYÊN GIÁP TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954) 1.1 Xuất phát từ truyền thống quê hương, gia đình và năng lực bản thân

1.1.1 Truyền thống quê hương

Quảng Bình - vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời, nơi chứa đựng nhiều giá trị văn hóa vật chất và tinh thần độc đáo Nói đến Quảng Bình là nói đến vùng đất có điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, không gian văn hóa đa dạng, với nhiều biến động khôn lường của lịch sử dân tộc Việt Nam Nhưng cũng chính môi trường khắc nghiệt, thử thách cam go đó đã tôi luyện, hun đúc và sản sinh ra các thế hệ hiền nhân Quảng Bình với những giá trị đặc sắc, những con người vượt lên số phận để gánh vác những trọng trách của cộng đồng trong cuộc chiến để tồn tại và phát triển

Quảng Bình nhìn trên bản đồ Việt Nam ở vào đoạn thắt đáy lưng ong của hình đất nước Đó là một dải đất hẹp có dãy Trường Sơn tiến gần tới biển Trong tiến trình lịch sử hình thành và phát triển, vùng đất Quảng Bình cũng là nơi ghi dấu tích nhiều những thăng trầm của lịch sử dân tộc Nhiều sự kiện lịch sử của

đất nước còn in đậm dấu trên vùng đất Quảng Bình với câu ca: “Lũy Thầy ai đắp

mà cao/ Sông Gianh ai bới ai đào mà sâu!” Câu ca ấy lắng đọng nỗi đắng cay

của hai thế kỷ đất nước bị chia cắt Đàng Trong, Đàng Ngoài dưới thời Trịnh - Nguyễn phân tranh Trong quá vận động và phát triển của vùng đất Quảng Bình, nơi đây đã sản sinh ra nhiều bậc hiền tài, góp phần làm rạng danh quê hương, đất nước Những bậc danh nhân đó cũng chính là niềm tự hào của dân tộc nói chung

và của bao thế hệ cộng đồng cư dân Quảng Bình nói riêng Người dân Quảng Bình không những tự hào về cảnh sắc núi non hùng vĩ mà còn tự hào vì những người con của quê hương đã trở thành những quan lại đầu triều, quan võ cận thần của nhà vua, những nhà thơ, nhà nho lỗi lạc, những bậc hiền triết được vua vời vào để dạy dỗ các hoàng tử

Trong lĩnh vực quân sự và mở mang lãnh thổ, công lao to lớn đầu tiên thuộc về danh tướng Lý Thường Kiệt với sự kiện năm 1069 đánh thắng quân Chiêm Thành sáp nhập ba châu: Bố Chinh, Địa Lý, Ma Linh vào Đại Việt Đây

là mốc lịch sử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với vùng đất Quảng Bình nói riêng và quốc gia Đại Việt nói chung Đánh dấu việc mở đầu cho công cuộc mở rộng lãnh thổ về phương Nam Lý Thường Kiệt có nhiều đóng góp trong việc khai canh mở cõi, xứng đáng được ghi danh là bậc tinh anh, hiền tài khai khẩn vùng đất Quảng Bình

Kế tục sự nghiệp của Lý Thường Kiệt, dưới các triều đại Trần, Lê, nhiều danh nhân đã có công tiếp tục khai mở đất đai, lập ấp, phát triển các cộng đồng làng xã của quê hương Quảng Bình, đó là danh tướng Trần Bang Cẩn Sau khi thống lĩnh một đạo quân vào phía Nam của quốc gia Đại Việt đánh thắng nhiều trận và dẹp yên quân Chiêm Thành ở vùng đất hạ lưu hai bờ sông Gianh, ông đã

tụ tập dân binh, chiêu dân, hướng dẫn khai phá đất đai, lập ra hai xứ Đông, Đoài của xã Quảng Lộc và một phần xã Quảng Hòa, huyện Quảng Trạch; đó còn là

Hồ Cưỡng - vị tướng tài, đánh giặc nhiều nơi, thắng nhiều trận giòn giã ở cửa sông Nhật Lệ, Bàu Tró, Phú Hội Nơi đây, ông đã chiêu dân lập ấp, khai khẩn đất đai, mở mang sản xuất và đã trở thành thần tổ họ Hồ khai canh vùng Lý Trạch - Nhân Trạch - Nam Trạch của huyện Bố Trạch; và Hoàng Hối Khanh với

tư cách là một quan lại tại địa phương Quảng Bình thời nhà Trần, ông đã có những chính sách phát triển kinh tế vùng đất này bằng mô hình điền trang và góp phần cho vùng đất Lệ Thủy có điều kiện phát triển về mọi mặt

Đồng hành cùng hoạt động mở mang lãnh thổ, việc bảo vệ củng cố an ninh - quốc phòng cho vùng đất mới không kém phần quan trọng Dưới các triều đại Trần, Lê, Nguyễn, nhiều danh nhân đã có công tiếp tục khai mở và giữ vững vùng đất Quảng Bình Đó là danh nhân Đào Duy Từ - người đã giúp chúa Nguyễn vạch ra nhiều kế sách quân sự quan trọng để đối phó có hiệu quả từ chúa Trịnh ở Đàng Ngoài Đặc biệt là tổ chức xây dựng hệ thống lũy Đào Duy Từ với

các lũy Nhật Lệ, Trường Dục Đây là công trình quân sự góp phần quan trọng giúp chúa Nguyễn đẩy lùi những cuộc tấn công xâm lấn của chúa Trịnh ở Đàng Ngoài, giữ yên bờ cõi Đàng Trong

Quảng Bình cũng là mảnh đất của truyền thống yêu nước, hiếu học, của ý chí tiến thủ để vượt qua mọi khó khăn của thiên nhiên, thời cuộc Từ trong khó khăn gian khổ đã sinh ra người Quảng Bình với đức tính cần cù, nhẫn nại, chịu thương chịu khó, biết lấy sự học làm con đường khai sáng Chính truyền thống hiếu học, lòng khát khao học tập đã đánh dấu bằng việc hình thành nhiều làng khoa bảng nổi tiếng với “Bát danh hương” - “Sơn - Hà - Cảnh - Thổ - Văn - Võ -

Cổ - Kim”

Trong lịch sử dân tộc, nhiều thế hệ người Quảng Bình, nhiều dòng họ lập nên những “kỷ lục” hiếm thấy trong học hành khoa cử, như: Dòng họ Nguyễn Đăng ở làng Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, cả 5 đời từ ông tổ Nguyễn Đăng Tuân đến hậu duệ kế tục đều đỗ đạt cao, làm quan và có công lớn; dòng họ Nguyễn Hữu ở làng Vạn Xuân, huyện Quảng Ninh với những tên tuổi nổi tiếng có công xây dựng, mở mang vùng đất Quảng Bình xưa và danh nhân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh - người có công khai mở đất phương Nam; dòng họ Nguyễn Duy ở làng Lý Hòa, huyện Bố Trạch, từ cụ tổ Nguyễn Duy Cần cùng các con cháu là một nhà học tài, tiếng tăm lừng lẫy…

Danh nhân Quảng Bình nổi tiếng qua các thời kỳ lịch sử không chỉ bởi tài năng xuất chúng trên lĩnh vực quân sự, mở mang bờ cõi và tài học mà hội tụ những tri thức đa văn, quảng kiến, bộc lộ trong nhiều lĩnh vực, nhiều hoàn cảnh Tiến sĩ Dương Văn An là người đầu tiên đã chỉ cho ta cái nhìn thoáng đạt

về văn hóa vùng thông qua công trình khảo cứu “Ô châu cận lục” Đây là công trình biên khảo về vùng đất Thuận - Quảng Tên tuổi của ông được xem như là nhà biên khảo dư địa chí sớm nhất và có nhiều giá trị nhất vùng đất “Ô Châu”

Trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, mảnh đất Quảng Bình cũng có nhiều văn sĩ có sự sáng tạo mang tính đột phá trong văn chương nghệ thuật nổi tiếng

trên thi đàn Việt Nam Hầu hết các tác phẩm thơ văn của họ đều thể hiện tư tưởng yêu nước thương dân và khát vọng về một cuộc sống bình dị, hướng tới những giá trị tốt đẹp của cuộc sống

Nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, chúng ta có thể khẳng định rằng những giá trị văn hóa mà quê hương đã ươm mầm từ tấm bé và coi đó là điểm xuất phát cho những ý chí, nghị lực, để ông đến với cách mạng, đến với cuộc đấu tranh can trường vì nền độc lập của dân tộc Và thực tiễn cũng đã chứng minh, với những đóng góp to lớn cho cách mạng Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp thực sự là người con ưu tú và là niềm tự hào đối với người dân Quảng Bình nói riêng và của cả dân tộc Việt Nam nói chung

1.1.2 Truyền thống gia đình và năng lực bản thân

Võ Nguyên Giáp tên khai sinh là Võ Giáp, bí danh là Văn, sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình trong một gia đình nhà nho nghèo làm ruộng Võ Giáp là một cái tên có nhiều ý nghĩa Cái tên dòng họ Võ có nghĩa là sức mạnh, là võ lực, còn Giáp có nghĩa là một vật che chắn trước ngực khi xung trận [69, tr 16]

Quê nội Võ Nguyên Giáp nằm ở hạ lưu sông Kiến Giang, đầu phá Hạc Hải - vùng đất trù phú thuộc huyện Lệ Thủy, nơi mà bao đời nay dân gian vẫn tự hào là vùng quê có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời, là quê hương của những anh hùng hào kiệt, đa văn, quảng kiến như Dương Văn An, Đặng Đại Độ, Đặng Đại Lược, Võ Trọng Bình, Vũ Xuân Cần và gia tộc Nguyễn Đăng Giai Quê nội ở Lộc Thủy, quê ngoại ở Sơn Thủy đối diện qua vùng đầm phá Hạc Hải và đồng ruộng Với địa thế, lưng tựa vào hệ thống núi Trường Sơn hùng vĩ với những dãy núi Đâu Mâu, An Mã (núi Yên Ngựa) đổ bóng xuống phá Hạc Hải

mênh mông nên người đời vẫn có câu ví rằng: “Đâu Mâu vi bút, Hạc Hải vi

nghiên” Và phải chăng chính cái hình thế “Bút, Nghiên”/ “Yên ngựa” đã gieo

vào tuổi thơ Võ Nguyên Giáp cái tố chất “Văn/ Võ” để rồi sau này đã hun đúc thành bản lĩnh của một vị tướng “Văn - Võ song toàn” [72, tr 8]

Thân sinh Võ Nguyên Giáp là cụ Võ Quang Nghiêm là một nhà Nho có

uy tín trong vùng Trong xã hội Việt Nam truyền thống, cụ Võ Quang Nghiêm là một sĩ phu, một người có học vấn uyên thâm, một bậc túc nho có uy tín trong vùng nên ông có nhiều ảnh hưởng, được người dân trong vùng yêu mến, nể trọng Khi tế ở ngoài đình làng, tuy không phải là tiên chỉ nhưng người ta thường mời ông làm chủ tế [23, tr 20] Thường ngày, cụ Võ Quang Nghiêm ở nhà vừa dạy học vừa bốc thuốc, sống giản dị, thanh bạch Là người chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền giáo dục theo khuôn mẫu Nho giáo, cụ Võ Quang Nghiêm luôn chú

ý giữ gìn nền nếp gia phong, giáo dục con cái trong gia đình rất nghiêm khắc.Võ Nguyên Giáp được lĩnh hội những bài học mà thân phụ Võ Quang Nghiêm trang

bị cho trong cả hai vai trò là cụ đồ Nho - người thầy và người cha Trên cả hai vai, người thầy và người cha, Cụ đều rất nghiêm khắc và công bằng Chính sự nghiêm khắc và công bằng của nho sĩ Võ Quảng Nghiêm đã rèn giũa cho Võ Giáp bản lĩnh trước những va đập của cuộc sống

Thân mẫu Võ Nguyên Giáp - cụ Nguyễn Thị Kiên là một người tần tảo công việc đồng áng để chăm chồng, nuôi con Sinh ra trong gia đình có truyền thống hiếu học và yêu nước, cha là một thủ lĩnh của phong trào Cần Vương nên thẫn mẫu Võ Nguyên Giáp cũng rất am hiểu cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp của dân tộc; là người có trí nhớ tốt và thuộc nhiều áng thơ văn yêu nước Chính

Võ Nguyên Giáp đã từng nhận xét rằng: “Bà cụ thân sinh ra tôi nhớ như in những chuyện kháng chiến chống xâm lăng Buổi tối dưới ánh sáng đèn dầu, bà thường kể cho tôi các vụ án rất tàn bạo xử các nghĩa quân Cần Vương trong đó

có ông ngoại, ông nội tôi” [69, tr 19] Ông ngoại Võ Giáp là đề đốc chỉ huy nghĩa quân Cần Vương chống Pháp dưới quyền của Hoàng Phúc, ông nội là người phò vua Hàm Nghi, còn chính cụ Võ Quang Nghiêm cũng là người giác ngộ và đi theo cách mạng từ rất sớm [23, tr 31] Trong ký ức của Võ Nguyên Giáp, ông thường nhắc lại thời thơ ấu của mình, ông đã được sống trong tình

cảm yêu thương sâu sắc của gia đình Nhiều bài thơ yêu nước như vè Thất thủ

kinh đô nói về người Pháp đã triệt hạ kinh thành Huế sau khi vua Hàm Nghi rời

vào rừng kêu gọi sĩ phu cả nước cùng toàn dân đứng lên chống Pháp năm 1885 vẫn in đậm trong tâm trí ông

Ngay từ nhỏ, Võ Nguyên Giáp đã được cha dạy chữ Nho và được rèn giũa rất nghiêm khắc Chính những bài dạy của cha về đạo lý, ứng xử, về chữ Nhân, chữ Nghĩa đã theo ông suốt cả cuộc đời và trở thành nền tảng cho những hành động của ông sau này Võ Nguyên Giáp mang trong mình truyền thống yêu thương những thân phận người nghèo, ghét sự bất công và sống có trách nhiệm với cộng đồng; từ có trách nhiệm với cộng đồng mới đến trách nhiệm với quê hương, đất nước mà gia đình truyền cho ông Chính lòng yêu nước và ý thức độc lập dân tộc trong tư tưởng của anh thanh niên Võ Giáp đã được hình thành từ truyền thống gia đình, khi mà trong gia đình anh, cả họ nội, họ ngoại đều có những người tích cực tham gia phong trào “Cần Vương” kháng Pháp

Nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhiều học giả đã đề cập đến những giá trị văn hóa mà quê hương đã ươm mầm từ tấm bé và coi đó là điểm xuất phát cho những ý chí, nghị lực, để ông đến với cách mạng, đến với cuộc đấu tranh can trường vì nền độc lập của dân tộc Với

Võ Nguyên Giáp, nếu nói rằng, “quê hương ươm mầm nhân tài” điều đó hoàn toàn đúng nhưng chưa đủ Việc được tắm mình trong tinh thần yêu nước sục sôi của cả gia đình, dòng họ chính là hành trang quý báu trên con đường dấn thân đầy chông gai của Võ Nguyên Giáp Và từ truyền thống gia đình cùng với trí thông minh thiên bẩm vẫn chưa đủ để hình thành ý chí và nhân cách của một con người mà sau này trở thành vị tướng lừng danh thế giới Với Võ Nguyên Giáp còn có một nhân tố quan trọng đó là quá trình vận động và phát triển, hoàn thiện

tư duy, năng lực của bản thân khi ông đến với “Cách mạng” Chính ngọn cờ cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh

tổ chức, dìu dắt đã dẫn đường để Võ Nguyên Giáp có thể phát triển tài năng, tư duy của mình để trở thành một vị tướng huyền thoại của một dân tộc anh hùng

1.2 Xuất phát từ truyền thống quân sự của dân tộc và tinh hoa quân

sự của nhân loại

1.2.1 Truyền thống quân sự của dân tộc

Việt Nam là một quốc gia được hình thành từ rất sớm Trải qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước, đất nước Việt Nam đã trở thành Tổ quốc thiêng liên của mỗi người dân Việt Nam Tinh thần yêu nước, truyền thống văn hóa dân tộc nổi bật là chủ nghĩa yêu nước và tinh thần nhân ái, cố kết cộng đồng dân tộc

đã trở thành đạo lý sống, niềm tự hào và là nhân tố đúng đầu trong bảng giá trị tình thần của con người Việt Nam Truyền thống đó đã được hun đúc qua hàng ngàn năm đấu tranh kiên cường bất khuất, tự lực tự cường, thông minh sáng tạo trong chống chống giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc, bảo vệ nền văn hiến của đất nước, chống mọi âm mưu đồng hóa của các thế lực ngoại bang

Là một quốc gia có lịch sử và nền văn hiếu lâu đời, Việt Nam cũng là nước có truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm vô cùng oanh liệt Có thể khẳng định rằng, dòng chảy chính, xuyên suốt trong lịch sử Việt Nam là lịch sử kháng chiến chống ngoại xâm Chính vì vậy, những đúc kết về truyền thống dân tộc trong các cuộc chiến tranh vệ quốc và chiến tranh giải phóng trong lịch sử nước nhà giúp cho Võ Nguyên Giáp nhiều kinh nghiệm, kiến thức bổ ích

Truyền thống quân sự nổi bật của dân tộc ta là truyền thống cả nước chung sức đánh giặc Việt Nam nổi tiếng là một đất nước đất không rộng, người không đông nhưng luôn phải đối mặt với các thế lực xâm lược ngoại bang hung bạo nên luôn luôn phải phát huy sức mạnh toàn dân tộc đề đánh giắc với truyền thống “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” Các nhà yêu nước thời xưa, khi lãnh đạo chiến tranh, mặc dù không thể tránh khỏi những sự hạn chế về mặt giai cấp, thể hiện trong mục đích chiến tranh mà họ theo đuổi, nhưng họ đã thấy được sức mạnh vô địch của dân, phải dựa vào sức dân để chống giặc, giữ nước Trong “di chúc” của mình, Trần Quốc Tuấn vạch rõ: sỡ dĩ nước ta đã thắng được giặc ngoại xâm qua nhiều thời đại, là do dân ta đã biết đồng lòng đánh giặc, cả nước

chung sức; từ đó đã đi đến kết luận là “phải nới sức dân, làm kế rễ sâu gốc vững

ấy là thượng sách để giữ nước” [40, tr 26] Nguyễn Trãi trong nhiều bài thơ, văn cũng ví sức dân mạnh như nước Ví dân như nước, ví vua như thuyền, trong

Quân trung từ mệnh tập Nguyễn Trãi cũng đã viết: “Đỡ thuyền và lật thuyền

cũng là dân” [40, tr 26]

Tổng kết kinh nghiệm lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc, nổi bật nhất

và cơ bản nhất trong kho tàng tri thức quân sự dân tộc được Võ Nguyên Giáp tập

trung ở hai vấn đề lớn Một là, xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân Tư duy

này được hình thành từ thời Lý, phát triển mạnh mẽ trong thời Trần và thời Lê

với hai lực lượng thường trực là Cấm vệ quân (du quân) ở Trung ương, Lộ quân

ở các địa phương và một lực lượng thường trực là Dân binh (hương binh, thổ

binh ) Đi đôi với bài học về xây dựng lực lượng, Võ Nguyên Giáp đã đúc kết

bài học về tư duy chiến lược mà trung tâm là quan điểm xây dựng “thế trận hình

chữ nhân”, được xác lập như một luận thuyết quân sự Việt Nam trong “Binh thư yếu lược” của nhà lý luận và nhà chỉ huy quân sự Trần Quốc Tuấn

Kho tàng tri thức quân sự quân sự dân tộc chứa đựng rất nhiều nội dung,

từ phép dùng người, dụng trận, dụng binh, dưỡng binh đến các nghệ thuật tổ chức trận chiến đều đã được các nhà chỉ huy quân sự Việt Nam đề cập trong suốt

cả nghìn năm chiến đấu chống ngoại xâm, bảo vệ nền độc lập dân tộc Trong tất

cả kho tàng tri thức ấy, điều đọng lại trong Võ Nguyên Giáp là việc xây dựng thế trận hình chữ “nhân”, gọi là “nhân trận” Thế trận này đảm bảo cho lực lượng quân sự có ba lợi thế quan trọng là chỗ đứng chân, sức mạnh tổng hợp và đa dạng hóa hình thái chiến tranh Đây là điểm khác biệt trong xây dựng thế trận của Võ Nguyên Giáp với các thiên tài quân sự khác mà ông đã tiếp thu từ truyền thống quân sự tổ tiên và nâng cao thành luận thuyết quân sự Võ Nguyên Giáp trong thời đại mới

Thực tế lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh, dựa vào dân thì đất nước thanh bình, thịnh trị, không dựa vào sức mạnh của nhân dân, không thu

phục được lòng người là mất nước Bài học dựa vào sức mạnh của toàn dân để đánh thắng kẻ thù là bài học quan trọng nhất trong lịch sử dân tộc Từ sức mạnh toàn dân, dân tộc Việt Nam đã có thể lấy ít địch nhiều, yếu thắng mạnh, càng đánh càng trưởng thành và chiến thắng

1.2.2 Tinh hoa quân sự thế giới

Đồng thời với việc khai thác kinh nghiệm và tri thức quân sự của dân tộc,

Võ Nguyên Giáp nghiên cứu rất kỹ những bài học từ các nhà chỉ huy quân sự lỗi lạc trong lịch sử thế giới, kinh nghiệm cầm quân trong các cuộc chiến tranh lớn, nhất là các cuộc chiến tranh cách mạng trong thời kỳ cận, hiện đại

Trong thời gian sang Trung Quốc để gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và hoạt động cách mạng, Võ Nguyên Giáp đã dồn toàn bộ tâm trí vào việc trau dồi kiến thức quân sự Lần đầu tiên ông có điều kiện tìm hiểu, đọc về Mao Trạch Đông

Các tác phẩm tiểu biểu Võ Nguyên Giáp tìm hiểu là: Cuộc chiến đấu trên dãy

núi Tĩnh Cương (viết năm 1928) đến Những vấn đề chiến lược trong chiến tranh chống Nhật (1938) và đặc biệt là đọc kỹ Chiến tranh du kích (1937) Như vậy,

việc tham gia lớp huấn luyện quân sự tại Trung Quốc không thành công nhưng

bù lại Võ Nguyên Giáp cũng đã có điều kiện để tìm hiểu rõ hơn về Mao và đội quân cách mạng Trung Hoa Ông quan tâm tìm hiểu cái gì giống, cái gì không giống Việt Nam và luôn đặt câu hỏi: Nếu vận dụng vào Việt Nam thì như thế nào? Có vận dụng được không? Mao Trạch Đông nói không thể khởi nghĩa ở thành thị có quân địch kiểm soát Vậy ở Việt Nam thì sao? Vấn đề quan hệ giữa nông thôn và thành thị ở Việt Nam trong khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh có gì khác so với Trung Quốc? Vấn đề khẳng định tư tưởng tiến công là tư tưởng chủ đạo trong chiến tranh du kích, v.v [73, tr 62]

Xuất thân thân từ một thầy giáo dạy sử, Võ Nguyên Giáp trở thành một nhà quân sự Võ Nguyên Giáp có lợi thế của nhà sử học và chính sự am tường lịch sử đã cho ông điều kiện để tổng hợp, chắt lọc những trí tuệ, truyền thống quân sự của cha ông và tinh hoa quân sự của nhân loại Quá trình nghiên cứu,

phát hiện và học tập các kinh nghiệm cầm quân của các danh tướng thế giới và

võ tướng Việt Nam qua các thời kỳ, Võ Nguyên Giáp đều chắt lọc những tinh hoa kiến thức gắn với điều kiện lịch sử Việt Nam Với khả năng vận dụng sáng tạo các tri thức quân sự thế giới cũng như trong nước vào điều kiện và yêu cầu của chiến tranh cách mạng Việt Nam thời cận hiện đại đã góp phần hình thành tư duy quân sự Võ Nguyên Giáp và giúp ông thành công trong hầu hết trong các chiến dịch mà ông chỉ đạo

Như vậy, có thể khẳng định rằng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ

là một vị tướng cầm quân tài giỏi mà còn là một nhà lý luận quân sự hàng đầu của Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh “Gắn liền với chiến tích và các bài học đúc kết từ thực tiễn chiến tranh cách mạng, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, trên cơ sở kế thừa truyền thống quân sự của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc

và sáng tạo tinh hoa quân sự cổ kim Đông Tây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã góp phần xuất sắc phát triển khoa học và nghệ thuật quân sự Việt Nam trong thời đại mới, để lại cho thế hệ chúng ta và hậu thế một di sản lý luận quân sự quý báu, rất đáng trân trọng” [73, tr 845-846] Đó là nét nổi bật đặc sắc của danh nhân quân sự kiệt xuất - Võ Nguyên Giáp

1.3 Xuất phát từ đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam và

tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

1.3.1 Đường lối quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam

Sau khi thực dân Pháp xâm lược và đặt ách thống trị ở Việt Nam, nhân dân Việt Nam đã liên tiếp nổi dậy đấu tranh quyết liệt, nhưng vì thiếu một đường lối cách mạng đúng đắn nên chưa giành được thắng lợi Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời mở ra thời kỳ mới cho cách mạng Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã với đường lối chính trị đúng đắn của Đảng là nhân tố cơ bản nhất quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, quyết định sự hình thành và phát triển của đường lối quân sự Đường lối quân sự

là một bộ phận hữu cơ của đường lối chính trị, là sự vận dụng sáng tạo học

thuyết Mác - Lênin về khởi nghĩa và chiến tranh vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Nó kế thừa và phát triển lên một trình độ mới, một chất lượng mới những truyền thống quân sự lâu đời của dân tộc, đồng thời tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm đấu tranh quân sự tiên tiến của cách mạng thế giới Đường lối đó đã hình thành và phát triển từng bước trên cơ sở thực tiễn ngày càng phong phú của khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng lâu dài ở Việt Nam

Coi khởi nghĩa vũ trang là sự nghiệp của đông đảo quần chúng, trước hết

là quần chúng công nông, phải lấy việc vận động quần chúng làm điều cốt yếu

trong Luận cương chính trị năm 1930, Đảng đã chỉ rõ: “Điều cốt yếu trong công

tác hàng ngày của Đảng là phải thâu phục quảng đại quần chúng để làm cho cuộc bạo động tương lai được thắng lợi” [40, tr 35]

Để chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, phải lấy việc xây dựng lực lượng chính trị của quần chúng làm nền tảng, đồng thời coi trọng việc huấn luyện quân sự cho quần chúng, xây dựng lực lượng vũ trang của quần chúng và vận động binh lính địch Đảng chỉ rõ, muốn làm tròn nhiệm vụ của Đảng trong cách mệnh, trước hết phải tổ chức ra những đoàn thể độc lập (công hội, nông hội v.v ) Đồng thời, cần phải lập ra công nông tự vệ đội để bảo đảm anh em lao động trong lúc đình công, hội họp, thị oai, tuần hành [25, tr 91] Đảng đã kịp thời phê phán tư tưởng hữu khuynh trong một số cán bộ, đảng viên không dám tổ chức đội tự vệ, không dám dùng đội tự vệ để chống lại sự khủng bố Nghị quyết của Hội nghị Trung ương lần thứ nhất (1930) đã nêu lên vấn đề “tổ chức bộ quân sự của Đảng để: Làm cho đảng viên được quân sự huấn luyện; Giúp cho công nông hội tổ chức tự vệ; Vận động trong quân đội của bọn địch nhơn” [25, tr 116]

Tháng 3 năm 1935, Đại hội lần thứ nhất của Đảng họp tại Ma Cao (Trung Quốc) Ngoài những Nghị quyết về đường lối cách mạng, về các mặt công tác để chuẩn bị điều kiện cho phong trào cách mạng Đông Dương bước sang một thời

kỳ mới, Đại hội đã có riêng một Nghị quyết về Đội tự vệ nhằm tổng kết những kinh nghiệm về tổ chức lãnh đạo và hoạt động của đội tự vệ Nghị quyết đã nêu

rõ mục đích của việc tổ chức Đội tự vệ:

“1 Ủng hộ quần chúng hàng ngày

2 Ủng hộ quần chúng trong các cuộc đấu tranh

3 Ủng hộ các cơ quan cách mạng và chiến sĩ cách mạng của công nông

4 Quân sự huấn luyện cho lao động cách mạng, chống quân thù giai cấp tấn công và làm cho vận động cách mạng phát triển thắng lợi” [28, tr 91]

Đảng đã đề ra những nguyên tắc xây dựng đội tự vệ Trong đó, về mặt chính trị, Nghị quyết xác định bản chất giai cấp, bản chất cách mạng của đội tự

vệ Đội tự vệ là một tổ chức có tính chất nửa quân sự của quần chúng nhân dân lao động, chủ yếu của công nông do Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo: Công nông cách mạng tự vệ đội là dưới quyền chỉ huy thống nhất của Trung

ương, quân uỷ của Đảng cộng sản Nghị quyết nhấn mạnh: “Luôn luôn phải giữ

tính chất cách mạng của đội tự vệ” “Luôn luôn phải giữ quyền chỉ huy nghiêm ngặt của Đảng trong tự vệ thường trực” [28, tr 93]

Nghị quyết đã đề ra nguyên tắc: xây dựng kỷ luật và dân chủ nội bộ dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức của Đảng: Nghị quyết nhấn mạnh phải giữ quan hệ mật thiết giữa đội tự vệ với quần chúng nhân dân Đội tự vệ tổ chức và phát triển mật thiết liên lạc với quần chúng, hàng ngày đội

tự vệ phải chăm lo tranh đấu, ngăn cản bọn thù giai cấp nhũng nhiễu công nhân, nông dân Đội tự vệ phải hết sức ủng hộ quần chúng lao động trong các cuộc bãi công, mít tinh, bãi thị,v.v Giữ vững bản chất cách mạng, bản chất giai cấp của đội tự vệ, giữ vũng và củng cố sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với lực lượng

tự vệ, giáo dục nhiệm vụ, trách nhiệm chính trị cho đội viên tự vệ; thực hiện chế

độ dân chủ, đi đôi với kỷ luật nghiêm minh, đoàn kết nội bộ, tăng cường quan hệ mật thiết với nhân dân, vận động binh lính địch… là những nguyên tắc xây dựng lực lượng tự vệ về mặt chính trị mà Đại hội lần thứ nhất của Đảng đã đề ra Đó cũng là những quan điểm đầu tiên rất cơ bản của Đảng ta trong xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân

Nghị quyết đã giải quyết những vấn đề về tổ chức, biên chế, trang bị, huấn luyện cho Đội tự vệ thích hợp với tình hình và nhiệm vụ bảo vệ phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng Về tổ chức, biên chế: Từ 5 người tới 9 người tổ chức thành một tiểu đội; ba tiểu đội tổ chức một trung độ, Ba trung đội tổ chức thành một đại đội, cứ theo phép “tam tam chế” mà tổ chức lên… Nghị quyết vạch rõ: “Đến các cuộc đấu tranh của quần chúng, Đội tự vệ thường trực kia lấy thêm một bộ phân quần chúng đấu tranh lo việc tự vệ dưới quyền chỉ huy của mình theo kế hoạch của mình đã sắp đặt sẵn hay tuỳ hoàn cảnh mà xoay trở Bộ phận quần chúng này sau cuộc tranh đấu thì nói chung là hết vai tự vệ, Tự vệ thường trực lựa kẻ kiên quyết mà kết nạp thêm” Vừa có nòng cốt vững chắc, vừa có lực lượng quần chúng đông đảo, đó là cách tổ chức thích hợp nhất lúc bấy giờ, đồng thời thể hiện quan điểm “toàn dân vũ trang” của Đảng

Về trang bị của Đội tự vệ Đảng ta đã đấu tranh chống lại khuynh hướng cho rằng cần phải có súng có lựu đạn mới tổ chức được Đội tự vệ Đảng đã chỉ

rõ Đội tự vệ tuy chỉ có vũ khí thô sơ, nhưng nó có tổ chức, có huấn luyện, có kế hoạch thống nhất, có tinh thần đấu tranh, hiểu rõ trách nhiệm cách mạng của mình và được quần chúng ủng hộ, nên có sức mạnh của nó Ngược lại, phải tìm cách cướp lấy súng của địch mà trang bị cho mình, có càng nhiều vũ khí càng tốt

để huấn luyện và chiến đấu khi cần thiết

Về huấn luyện quân sự Nghị quyết đã vạch ra rằng: “Phải huấn luyện cho đồng chí, cho các đội tự vệ công nông biết dùng các món binh khí thông thường như súng lục, súng trận, liên thanh, tạc đạn, biết chiến thuật đánh nhau trong thành phố, chiến thuật du kích chiến tranh,v.v.” Đối với quần chúng thì “trong, sau những cuộc mít tinh, cuộc oai thị, nếu có hoàn cảnh thuận tiện thì kéo quần chúng tập đi đứng cho có hàng ngũ, tập cách thức tránh tàu bay, tránh tạc đạn, liên thanh v.v.” Nghị quyết còn nêu rõ: “Nhiệm vụ quân sự huấn luyện quần chúng là quan trọng, nhưng phải chú trọng hơn hết là thâu phục quần chúng theo ảnh hưởng cộng sản” [28, tr 90-108]

Suốt trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam đấu tranh giành chính quyền, Đảng đã xác định đó là con đường đấy tranh chính trị rộng khắp kết hợp với đấu tranh vũ trang từ thấp đến cao, thực hành khởi nghĩa từng phần và chiến tranh du kích cục bộ ở những nơi có điều kiện, giành chính quyền ở từng địa phương tiến lên giành phát động tổng khởi nghĩa, giành chính quyền trong cả nước khi có thời cơ thuận lợi Cùng với đó, Đảng Cộng sản Việt Nam cũng xác định một hệ thống các quan điểm về: khởi nghĩa toàn dân, phải làm cho chiến tranh du kích sinh sôi nảy nở thành cuộc khởi nghĩa của nhân dân toàn xứ; đường lối xây dựng lực lượng để tiến hành khởi nghĩa với việc xây dựng lực lượng chính trị của quần chúng làm cơ bản, trên cơ sở đó, phải hết sức coi trọng việc xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về nhiệm vụ xây dựng và củng cố cơ

sở chính trị ở nông thôn cũng như thành thị, xây dựng căn cứ địa cách mạng ở nông thôn với phương châm dựa chắc vào nhân dân, chủ yếu là nông dân, đi từ

cơ sở bí mật, cơ sở vũ trang bí mật, khu du kích rồi tiến lên xây dựng khu căn cứ

du kích, mở rộng và nối liền thành khu giải phóng; tư tưởng chỉ đạo nghệ thuật khởi nghĩa vũ trang là phải đấu tranh toàn diện cả chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, tùy tình hình mà khéo kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang từ thấp lên cao, phải luôn giữ thế chủ động thế tiến công, kể cả khi địch đánh vào căn cứ địa cũng phải “dĩ công vi thủ”

Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện tất yếu và là nhân tố chủ yếu quyết định thắng lợi sự nghiệp cách mạng ở nước ta Nghị quyết về Đội tự vệ của Đại hội Đảng lần thứ nhất có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành tư tưởng quân sự của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ mới thành lập Lần đầu tiên những nguyên tắc xây dựng về chính trị cũng như về quân sự của lực lượng nửa vũ trang cách mạng đã được đề ra một cách cơ bản và tương đối toàn diện Những nguyên tắc ấy thể hiện quan điểm giai cấp, quan điểm quần chúng và quan điểm thực tiễn của chủ nghĩa Mác - Lênin trong việc xây dựng lực lượng vũ trang trong hoàn cảnh đấu tranh chính trị thời kỳ đó

Những nguyên tắc đó là cơ sở đầu tiên cho quan điểm xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân của Đảng sau này

Trong suốt sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, với đường lối chính trị, quân sự đúng đắn, sáng suốt của Đảng là ngọn cờ soi đường chỉ lối, cùng với sự lãnh đạo trong quá trình tổ chức thực tiễn tài tình giúp cho các lực lượng vũ trang cách mạng và toàn dân tộc bước vào cuộc khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng với trăm trận trăm thắng Đồng thời đó là cơ sở, nền tảng để Võ Nguyên Giáp đúc rút, góp phần hình thành, bổ sung và làm phong phú tư duy, quan điểm quân sự của mình trong suốt cuộc đời và sự nghiệp cách mạng

1.3.2 Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh

Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của Đảng và dân tộc, biểu tượng sáng ngời của tinh thần quyết chiến, quyết thắng của nhân dân Việt Nam Mọi thắng lợi mà nhân dân Việt Nam giành được đều bắt nguồn từ sự lãnh đạo kiên cường và sáng suốt, từ đường lối chính trị, đường lối quân sự đúng đắng của Đảng và gắn liền với tên tuổi của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người sáng lập, rèn luyện và lãnh đạo Đảng, người Cha thân yêu của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã phát hiện, bồi dưỡng và phát triển nhiều thế hệ lãnh đạo cách mạng Việt Nam trong nhiều lĩnh vực và họ cũng thực sự trở thành những người học trò xuất sắc, ưu tú của Người trong quá trình cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân giành lại độc lập cho dân tộc và hạnh phúc cho nhân dân

Võ Nguyên Giáp có vinh dự và may mắn sớm gặp Hồ Chí Minh, được sống và làm việc thường xuyên bên Người trong rất nhiều năm Ông cũng là học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh; thấm đẫm tư tưởng, đạo đức và lối làm việc Hồ Chí Minh; thực hiện một cách xuất sắc, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong mọi lĩnh vực - trước hết là lĩnh vực quân sự

Ngày 3 tháng 5 năm 1940, tại Cao Bằng, Võ Nguyên Giáp và Phạm Văn Đồng được Đảng cử sang Côn Minh (Trung Quốc) hoạt động và tại đây ông được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc Ngay lần đầu tiên ấy, sau khi trao đổi một số vấn đề về cách mạng trong nước, Bác Hồ đã gợi ý và giao nhiệm vụ: Chú Tô ( tức Phạm Văn Đồng) nên học về quản lý, còn “cô” Văn ( tức Võ Nguyên Giáp) nên học thêm về quân sự Nguyễn Ái Quốc đã sớm nhận ra được sự tiềm ẩn tài năng quân sự trong Võ Nguyên Giáp Từ sau khi gặp Võ Nguyên Giáp, Hồ Chí Minh thường xuyên gặp gỡ, trao đổi với Võ Nguyên Giáp và đánh giá rất cao khả năng của ông: “Võ Nguyên Giáp là một con người có thể làm được những chuyện lớn cho chủ nghĩa cộng sản và đất nước” [72, tr 13] Thiên tài Hồ Chí Minh được thể hiện trên nhiều lĩnh vực và nhiều người đã biết, nhưng có thể khẳng định rằng, chính thiên tài nhìn nhận, đánh giá và sử dụng cán bộ của Người đã có ý nghĩa quyết định để sau này chúng ta có một vị Thủ tướng và một

vị Đại tướng

Như một cơ duyên, định mệnh của lịch sử, cuộc đời và sự nghiệp Võ Nguyên Giáp gắn liền với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh Đây cũng chính là cơ hội hết sức thuận lợi để Võ Nguyên Giáp hoàn thiện những tố chất của một nhà lãnh đạo cách mạng và cũng là cơ hội để những quan điểm, học thuyết quân sự cách mạng trong Võ Nguyên Giáp hình thành, phát triển và thăng hoa cùng dân tộc

Sau khi từ Trung Quốc về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp gắn bó với nhau trong công tác và cả trong đời sống thường nhật Chính điều đó đã mang đến cho Võ Nguyên Giáp cơ hội để học tập từ lãnh tụ Nguyễn

Ái Quốc - Hồ Chí Minh nhân cách người cách mạng mà cao hơn và có tính khái quát hơn hết là hệ thống quan điểm, triết lý sống của người làm tướng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã truyền dạy cho Võ Nguyên Giáp

Cả đời Võ Nguyên Giáp tôn kính lãnh tụ Hồ Chí Minh - người thầy của cách mạng Việt Nam và của chính mình Và chính tư tưởng, đạo đức, phong

cách Hồ Chí Minh đã làm cho lòng yêu nước, chí cách mạng, tài năng thiên bẩm trong ông thăng hoa, toả sáng Ngay từ những ngày nằm gai nếm mật trên vùng

rừng núi Cao Bằng, Lạng Sơn, Hồ Chí Minh đã nhẹ nhàng dạy ông bốn chữ Dĩ

công vi thượng Lời dạy ngắn gọn đó được Võ Nguyên Giáp rất tâm đắc, suốt

cuộc đời Võ Nguyên Giáp đã làm như thế: luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết, lợi ích của nhân dân lên trước hết Ông cũng là vị tướng quán triệt sâu sắc tư tưởng và phương pháp luận Hồ Chí Minh, là người cầm quân tiếp thu và thể hiện đầy đủ tư cách một người tướng gồm sáu đức tính Trí - Tín - Dũng - Nhân - Liêm

- Trung mà Người đã dạy tại Hội nghị quân sự lần thứ 5 (tháng 8 năm 1948)

Một trong những ảnh hưởng lớn nhất của Hồ Chí Minh đối với Võ Nguyên Giáp đó là bài học nhân văn trong cách nhìn về thực tiễn xã hội và những kiến thức lý luận về đường lối cách mạng Chính trong quá trình sống, làm việc gần gũi với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp đã học tập được ở Người tấm gương “văn hóa trong hành động và sinh hoạt” Bởi Hồ Chí Minh là một “mẫu mực về đạo đức cách mạng; tác phong bình dị, chân tình, khiêm tốn, gần gũi, hòa mình với quần chúng, có sức cảm hoá với mọi người Người là một bậc đại nhân, đại trí, đại dũng” [51, tr 55] Điều đó được minh chứng trong hình ảnh Võ Nguyên Giáp - Vị tướng lừng lẫy thế giới nhưng ở ông toát lên phong thái điềm đạm, ung dung, giản dị, gần gũi của một vị hiền triết Đó là sự khác biệt mà Võ Nguyên Giáp tạo ra, trái với cái úy vũ bên ngoài thường thấy ở các vị tướng Ở Võ Nguyên Giáp cũng có những điểm trùng giống với những phẩm chất cá nhân hết sức tiêu biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là có bản lĩnh kiên định, kiên cường trong đấu tranh thực hiện mục tiêu, lý tưởng đã lựa chọn; có tư duy độc lập, sáng tạo, có trí tuệ uyên bác, kiến thức sâu rộng; có ý chí, nghị lực phi thường, có đầu óc thực tiễn, thiết thực, cụ thể, lý luận gắn liền với thực tiễn, nói đi đôi với làm; có lòng tin mãnh liệt vào nhân dân [51, tr 55] Những ảnh hưởng rất lớn từ nhiều năm sống và làm việc bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là bài học về phong cách vì dân, gần dân - một sự kết hợp hài hòa giữa tư

tưởng chính trị truyền thống phương Đông “dĩ dân vi bản” - “lấy dân làm gốc” với quan điểm chính trị “cách mạng là sự nghiệp của quần chúng” của chủ nghĩa Mác - Lênin

Tiểu kết Chương 1

Cuộc đời và sự nghiệp quân sự của Võ Nguyên Giáp được hình thành và phát triển trên cơ sở của nhiều yếu tố Từ truyền thống gia đình, quê hương; truyền thống quân sự dân tộc với những di sản quân sự độc đáo và kế thừa tinh hoa quân sự thế giới; đồng thời là sự vận dụng, phát triển sáng tạo, đúng đắn lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chiến tranh, quân đội vào điều kiện thực tiễn của chiến tranh cách mạng Việt Nam; là sự vận dụng, quán triệt sâu sắc, cụ thể

đường lối quân sự của Đảng và tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh Trong Đại bách

khoa toàn thư Pháp đã nhận xét rằng: “Là người tổ chức Quân đội nhân dân Việt

Nam, ông Võ Nguyên Giáp đã thực hiện thành công một sự tổng hợp độc đáo các học thuyết quân sự mácxít kết hợp nhuần nhuyễn với truyền thống kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc và vận dụng khôn khéo vào những điều kiện của một quốc gia tương đối hẹp” [73, tr 51]

Nhưng trên hết, phẩm chất đạo đức, tài năng và bản lĩnh của Võ Nguyên Giáp được hình thành từ trí tuệ, sự thông minh mẫn tiệp và sắc bén, những phản

xạ sâu sắc và chính xác trong tư duy chính trị và thực tiễn hoạt động cách mạng

là những nhân tố quan trọng nhất Qua quá trình phấn đấu và tôi rèn trong thực tiễn đấu tranh cách mạng, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng và Chủ tịch

Hồ Chí Minh, năng lực và tư duy quân sự Võ Nguyên Giáp đã hình thành; tổ chức và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam không ngừng lớn mạnh, cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện thắng lợi cuộc trường chinh đánh thắng hai tên đế quốc đầu sỏ là thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược Trong quá trình hoạt động cách mạng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dần hình thành và hoàn thiện những quan điểm, luận điểm về quân sự làm phong phú kho tàng lý luận quân sự Việt Nam

Chương 2 QUAN ĐIỂM QUÂN SỰ VÕ NGUYÊN GIÁP

(1945-1949) 2.1 Những hoạt động quân sự chủ yếu của Võ Nguyên Giáp (1945-1949)

2.1.1 Tham gia chỉ đạo kháng chiến, đánh bại chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp (1945 - 1947)

Ba tuần sau ngày đất nước được độc lập, sáng sớm ngày 23 tháng 9 năm

1945, thực dân Pháp bội ước nổ súng xâm lược nước ta một lần nữa - khởi đầu bằng việc đánh chiếm thành phố Sài Gòn sau đó lan rộng ra cả Nam Bộ Cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam chống thực dân Pháp xâm lược đã bùng nổ trên chiến trường Nam Bộ

Sáng 23 tháng 9 năm 1945, Hội nghị khẩn cấp của Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam Bộ Đồng chí Hoàng Quốc Việt, đại diện Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh đã tham dự cuộc họp Hội nghị đã thống nhất tiến hành đánh địch nhưng phải lập tức báo ngay ra Trung ương Đồng thời, Hội nghị quyết định thành lập Ủy ban kháng chiến Nam Bộ do đồng chí Trần Văn Giàu làm Chủ tịch Hội nghị đã điện báo gấp ra Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh xin chỉ thị Chiều ngày 23 tháng 9 năm 1945, Ủy ban kháng chiến Nam Bộ phát đi lời kêu gọi đồng bào Nam Bộ, nhân dân thành phố Sài Gòn tăng cường đoàn kết, cương quyết chiến đấu bảo vệ quốc gia

Trung ương Đảng quyết định tăng cường lực lượng cho Nam Bộ để cùng quân dân Nam Bộ chiến đấu Đơn vị đầu tiên của miền Bắc lên đường Nam tiến

là “Chi đội 3, do đồng chí Hoàng Đình Giong chỉ huy, xuất phát tại Hà Nội ngày

26 tháng 9 năm 1945” [8, tr 171] Đi cùng với Chi đội 3 là những chiến sĩ tự vệ

Hà Nội và 72 cán bộ quân sự trong số 400 cán bộ vừa tốt nghiệp khóa 4 Trường Quân chính Trung ương (trường Quân chính kháng Nhật trước đây) được cử vào tăng cường cho mặt trận Nam Bộ Các đội quân Nam tiến được tổ chức nhanh chóng Nhiều đơn vị Quân giải phóng cùng với những đồng chí chỉ huy ưu tú

nhận lệnh lên đường Nhiều đoàn cán bộ cũng được tăng cường cho Nam Bộ, thanh niên nô lức tòng quân để được vào Nam chiến đấu Nhiều phong trào ủng

hộ Nam Bộ được phát động bởi sự tiếp viện nhân lực và vật lực, chính trị và quân

sự cho Nam Bộ là một trong những công việc quan trọng bậc nhất lúc này Ngày

từ 23 tháng 9 năm 1945, Chính phủ đã có những chỉ thị rõ ràng về chính trị và quân sự cho Ủy ban Nam Bộ Thực tế, các đơn vị Nam tiến đã góp phần công lao lớn vào công cuộc tranh thủ độc lập và thống nhất Tổ quốc Công cuộc chuẩn bị trường kỳ kháng chiến và tiếp viện miền Nam là công việc trọng tâm trong lúc này của Chính phủ và toàn dân Đồng bào cả nước dốc toàn lực, hy sinh hết thảy vì kháng chiến, hy sinh hết thảy vì miền Nam

Tình thế khó khăn, nguy hiểm đặt ra cho cách mạng nước ta tình huống một mình đối phó với nhiều lực lượng Đồng minh cùng tràn vào Trước khi Cách mạng tháng Tám thành công, trên đất nước ta chỉ có một quân đội nước ngoài là sáu vạn quân Nhật Ta vừa giành được độc lập thì gần hai chục quân Tưởng đổ xuống, nửa vạn quân Anh, Ấn kéo vào, mấy vạn quân viễn chinh Pháp vẫn tiếp tục dồn sang Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã nhận định tình hình và quyết định chủ trương trước tình thế mới Ngày 25 tháng 11 năm 1945, Ban Chấp hành

Trung ương ra chỉ thị “Kháng chiến kiến quốc” Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ

Nguyên Giáp đã đến truyền đạt tinh thần cơ bản chỉ thị của Trung ương cho cơ quan Bộ Tổng Tham mưu Sau khi phác họa tình hình thế giới, tình hình trong nước ông đi vào giải thích Chỉ thị của Trung ương: “Việc giành chính quyền càng dễ bao nhiêu thì việc giữ chính quyền càng khó bấy nhiêu Chính phủ dân chủ công hòa mới thành lập đã phải đối phó với một tình thế vô cùng phức tạp”,

“phải củng cố chính quyền, chống thực dân Pháp, bài trừ nội phản cải thiện đời sống nhân dân” [22, tr 29]

Trong hoàn cảnh hết sức rối ren, đất nước đang có cả thù trong, giặc ngoài, việc xác định đâu là kẻ thù chủ yếu trở nên vô cùng quan trọng, Trung ương cũng nêu lên một nhận định mới: Trước sau gì Trùng Khánh sẽ bằng lòng cho Đông

Dương trở về tay Pháp, miễn là Pháp nhường cho Trung Hoa nhiều quyền lợi quan trọng Chính vì vậy nhiệm vụ Đảng đề ra là: “Động viên lực lượng toàn dân kiên trì kháng chiến, tổ chức và lãnh đạo cuộc kháng chiến lâu dài, phối hợp chiến thuật du kích với phương pháp bất hợp tác triệt để” [52, tr 178]

Ngày 18 tháng 1 năm 1946, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp được Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập đến giao trọng trách thay mặt Trung ương vào miền Nam trực tiếp thị sát chiến trường, chỉ đạo tác chiến Qua trực tiếp thị sát và nghe báo cáo của các lãnh đạo ở các tỉnh Nam Trung Bộ, Võ Nguyên Giáp đã tận mắt thấy rõ hơn cuộc chiến đấu cực kỳ khốc liệt, anh dũng của các lực lượng vũ trang và đồng bào Nha Trang, trong suốt 3 tháng đã giữ vững từng góc phố, căn nhà, giành lại từng thước đất với biết bao tấm gương hy sinh oanh liệt của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc Đề đối phó với cuộc chiến đấu gay go, quyết liệt,

Võ Nguyên Giáp nêu vấn đề với lãnh đạo của tỉnh: Cần phải phát động toàn dân đánh giặc, phát triển chiến tranh nhân dân, chiến tranh du kích, dùng đánh tập kích, phục kích, phá hoại kho tàng, tiêu hao, tiêu diêt địch, đồng thời xây dựng và bảo tồn lực lượng ta, thiết lập căn cứ vững chắc để kháng chiến

Ngày 2 tháng 3 năm 1946, Chính phủ Liên hiệp kháng chiến được thành lập Cụ Huỳnh Thúc Kháng được cử làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp được bổ nhiệm làm Chủ tịch Toàn quốc Kháng chiến ủy viên hội (gọi tắt là Quân

ủy hội) Với chức trách, nhiệm vụ mới tạo điều kiện hơn cho Võ Nguyên Giáp trong chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Bộ cũng như việc chuẩn bị cho toàn dân, toàn diện kháng chiến theo các chỉ thị của Trung ương

Ngày 5 tháng 3 năm 1946, Võ Nguyên Giáp đến truyền đạt cho toàn thể

cơ quan Bộ Tổng Tham mưu chỉ thị mới quan trọng của Thường vụ Trung ương với nhan đề “Tình hình và chủ trương” (ký ngày 3.3.1946) Võ Nguyên Giáp đã giúp cán bộ cơ quan nhận thức được bối cảnh hai miền Nam Bắc sau nửa năm vừa chiến đấu vừa bảo vệ và củng cố chính quyền cách mạng, thấy được sách lược mới của Đảng trong tình hình mới Tại miền Nam chiến sự đã mở rộng từ

các đô thị về nhiều vùng nông thôn, thực dân Pháp đã kiểm soát được nhiều thành phố và đường giao thông quan trọng Ở miền Bắc, tàn quân Pháp thất trận trong cuộc đảo chính Nhật ngày 9.3.1945 từ vùng biên giới đông bắc và Vân Nam (Trung Quốc) đang rục rịch kéo về, phối hợp với lực lượng tù binh Pháp bị Nhật giam giữ ở nội thành Hà Nội và lực lượng vũ trang Dự kiến trước khả năng nhân nhượng và thỏa hiệp giữa Pháp và Tưởng về vấn đề Đông Dương, trước việc Pháp muốn thương lượng chính thức với ta, ngày 24 tháng 2 năm

1946 Thường vụ Trung ương Đảng chủ trương: Ta nên nói chuyện với Pháp nhưng đồng thời phải chuẩn bị kháng chiến Vì hoàn cảnh thế giới và trong nước

ta có thể chủ trương điều đình để bảo toàn lực lượng, nhưng với điều kiện ta phải

có chính phủ tự chủ, nằm trong Liên bang Đông Dương, Liên hiệp Pháp Pháp

có thể cử cố vấn do Chính phủ ta lựa chọn Ta cho quân Pháp thay quân Tưởng, Pháp phải giải quyết vấn đề Nam Bộ thống nhất với cả nước, ta cho Pháp duy trì một số quyền lợi kinh tế và văn hóa

Ngày 28 tháng 2 năm 1946, Hiệp định Hoa - Pháp được ký kết sau nhiều tháng điều đình kéo dài giữa Pháp và Tưởng Nội dung chủ yếu của hiệp định là Trùng Khánh đồng ý cho Pháp đưa quân vào thay thế quân đội Trung Hoa dân quốc từ Bắc vĩ tuyến 16 trở ra, đổi lấy những nhân nhượng của Pháp về mặt kinh

tế Như vậy, Hiệp ước Pháp - Hoa không chỉ là chuyện riêng của Trung Hoa dân quốc và Pháp mà nó là chuyện chung của phe đế quốc và các nước tay sai Nhưng do khó khăn nội bộ của Pháp và Trung Hoa dân quốc và trước sự lớn mạnh của cách mạng Việt Nam nên cả Pháp và Trung Quốc đều muốn dàn xếp với ta về việc quân Pháp kéo vào miền Bắc nước ta

Sau khi phân tích những thuận lợi và khó khăn nếu thực hiện chủ trương hòa hoãn với Pháp, Chủ tịch Quân ủy hội Võ Nguyên Giáp giải thích rõ những nội dung quan trọng để mọi cán bộ tham mưu quán triệt và hành động cho đúng:

“Vấn đề lúc này không phải muốn hay không muốn đánh - Vấn đề là biết mình, biết người, nhận định một cách khách quan những điều kiện lợi hại trong nước