Bài tập Luật Tố tụng dân sự. Phân tích các quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về nguồn chứng cứ.

Bài tập môn Luật Tố tụng dân sự. Phân tích các quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về nguồn chứng cứ. Trường Đại học Luật Hà Nội, Bộ môn Luật Tố tụng dân sự, năm 2018.Tiểu luận, bài tập học kỳ, 8,5 điểm.

MỤC LỤC

2 Mối quan hệ giữa chứng cứ và nguồn chứng cứ 2

II CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VỀ NGUỒN

1 Tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử 2

3 Lời khai của đương sự, lời khai của người làm chứng 4

6 Kết quả định giá tài sản, kết quả thẩm định giá tài sản 7

7 Văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng

MỞ ĐẦU

Trong Tố tụng dân sự, để xác định được các tình tiết, sự kiện của vụ việc dân sự, toà án phải nghe lời trình bày của đương sự, người làm chứng là những người trực tiếp tham gia hoặc chứng kiến sự kiện và xem xét các tài liệu, đồ vật có chứa đựng các tin tức, dấu vết, sự kiện Những tin tức, dấu vết

về các tình tiết, sự kiện của vụ việc dân sự được thể hiện dưới những hình thức nhất định do toà án sử dụng làm cơ sở để giải quyết vụ việc dân sự được gọi là chứng cứ Việc xác định chứng cứ trong Tố tụng dân sự có ý nghĩa rất quan trọng, bởi chứng cứ không chỉ xác định sự thật khách quan của vụ án mà còn phản ánh bản thân quá trình xác định sự thật khách quan đó Một trong những vấn đề khá quan trọng về chứng cứ là nguồn chứng cứ

Để làm rõ hơn về vấn đề này, em xin lựa chọn đề bài số 8: “Phân tích

các quy định của pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về nguồn chứng cứ”.

NỘI DUNG

I NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN CHỨNG CỨ.

1 Khái niệm về chứng cứ và nguồn chứng cứ

Định nghĩa về chứng cứ được quy định tại Điều 93 BLTTDS năm 2015

như sau: “Chứng cứ trong vụ việc dân sự là những gì có thật được đương sự

và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giao nộp, xuất trình cho Toà án trong quá trình tố tụng hoặc do Toà án thu thập được theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và được Toà án sử dụng làm căn cứ để xác định các tình tiết khách quan của vụ án cũng như xác định yêu cầu hay sự phản đối của đương

sự là có căn cứ và hợp pháp.”

Nguồn chứng cứ bao gồm người, vật, tài liệu mang các thông tin về vụ việc dân sự Như vậy, nguồn chứng cứ có hai loại chủ yếu là người, vật và tài

liệu Nguồn chứng cứ là nơi rút ra các chứng cứ Toà án chỉ có thể thu thập nguồn chứng cứ và rút ra các chứng cứ Bất kỳ loại chứng cứ nào cũng nằm trong một nguồn chứng cứ nhất định, nhưng không có nghĩa khi thu thập một nguồn chứng cứ nào thì trong đó nhất thiết sẽ chứa đựng một chứng cứ

Nguồn chứng cứ và phương tiện chứng minh là hai khái niệm khác nhau Tuy vậy, trên thực tế chúng thường được hiểu giống nhau Bởi trong một số trường hợp, các phương tiện chứng minh cũng chính là cái có thể rút ra các tin tức về vụ việc dân sự như vật chứng, tài liệu chứa đựng chứng cứ,… tức cũng là nguồn chứng cứ Việc phân biệt nguồn chứng cứ với phương tiện chứng minh chẳng qua là do nhìn chúng từ trên những phương diện, góc độ khác nhau như là nơi rút ra chứng cứ hay là công cụ được sử dụng để xác định các tình tiết của vụ việc dân sự.1

2 Mối quan hệ giữa chứng cứ và nguồn chứng cứ

Nguồn chứng cứ là nơi rút ra chứng cứ và ngược lại, chứng cứ được rút ra

từ nguồn chứng cứ Ví dụ: Trong hợp đồng có chứa một số điều khoản liên quan đến tranh chấp dân sự, một trong hai bên đã khởi kiện ra toà án Trường hợp này bản hợp đồng đó được coi là nguồn chứng cứ, còn điều khoản có liên quan đến vụ án được toà án giải quyết được coi là chứng cứ

II CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TTDS VỀ NGUỒN CHỨNG CỨ

Chứng cứ được thu thập từ các nguồn sau đây:2

1 Tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử.

Các tài liệu đọc được có nội dung phải là bản chính hoặc bản sao có công

chứng, chứng thực hợp pháp hoặc do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cung cấp, xác nhận Bản chính có thể là bản gốc hoặc bản được dùng làm cơ sở lập

ra các bản sao

1 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Tố tụng dân sự Việt Nam, Nxb Công an

nhân dân năm 2017, tr 174.

2 Điều 94, Bộ luật tố tụng dân sự 2015.

Các tài liệu nghe được, nhìn được phải được xuất trình kèm theo văn bản

xác nhận xuất xứ của tài liệu đó hoặc văn bản về sự việc liên quan tới việc thu

âm, thu hình đó Các tài liệu này có thể là băng ghi âm, đĩa ghi âm, băng ghi hình, đĩa ghi hình, phim ảnh,… Nếu được sự không suất trình các văn bản nêu trên, thì tài liệu nghe được, nhìn được mà đượng sự giao nộp không được coi

là chứng cứ

Thông điệp dữ liệu điện tử là một nguồn chứng cứ mới được bổ sung

trong BLTTDS 2015, nó được thể hiện dưới hình thức trao đổi dữ liệu điện

tử, chứng từ điện tử, thư điện tử, điện tín, điện báo, fax và các hình thức tương tự khác theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử như ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh hoặc các dạng tương tự Tuy nhiên, hiện nay việc thu thập dữ liệu điện tử trong TTDS chưa có quy định cụ thể Vì vậy,

để hoạt động này được tiến hành một cách thuận lợi và hiệu quả, ngoài việc tuân thủ nguyên tắc trong thu thập chứng cứ, khi tiến hành thu thập dữ liệu điện tử, cần phải lưu ý: Không làm thay đổi thông tin được lưu trong máy tính hoặc trong các thiết bị kỹ thuật số; Khi phải tiếp cận với thông tin gốc được lưu trữ trong máy tính hoặc trong các thiết bị kỹ thuật số thì người tiếp cận phải là những người thành thạo được đào tạo để thực hiện việc thu thập và phục hồi chứng cứ điện tử; Việc ghi lại dữ liệu (copy) phải được thực hiện đúng quy trình; phải sử dụng các thiết bị và phần mềm được thế giới công nhận và có thể kiểm chứng được, phải bảo vệ được tính nguyên vẹn của dữ liệu điện tử lưu trong máy; Tính khách quan, tính nguyên trạng và tính kiểm chứng được của chứng cứ phải được chứng minh trước Tòa, phải chứng minh được quá trình khôi phục dữ liệu, tìm được chứng cứ; khi cần thiết có thể lặp lại quá trình đi tới kết quả tương tự như trình bày tại Tòa.3

pháp.

Bản thân các tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được chính là nguồn của chứng cứ bởi rất có thể những thông tin có liên quan tới vụ việc được ghi lại trong các tài liệu đó chính là chứng cứ phục vụ cho việc giải quyết vụ án dân

sự Đặc biệt với sự phát triển của tin học điện tử, chứng cứ cũng có thể rút ra

từ dữ liệu điện tử, đây chính là điểm mới về nguồn chứng cứ trong BLTTDS 2015

Trong Bộ luật mới này, tập quán không còn là nguồn chứng cứ nữa Bởi lẽ

qua quá trình xét xử nhiều vụ án có sử dụng tập quán như là nguồn chứng cứ gặp rất nhiều khó khăn, nhận thấy rằng từ những vấn đề pháp lý và lý luận không thể lúc nào cũng kết hợp với nhau hài hoà Nhiều trường hợp giữa pháp luật và thực tiễn còn tồn tại những khoảng cách không nhỏ và rất khó để có thể lấp đầy Hiện nay, BLTTDS 2015 đã không coi tập quán là nguồn chứng

cứ nữa

2 Vật chứng

Vật chứng là chứng cứ phải là hiện vật gốc liên quan đến vụ việc dân sự; nếu không phải là hiện vật gốc hoặc không liên quan đến vụ việc thì không phải là chứng cứ trong vụ việc đó

Hiện vật gốc nghĩa là vật có liên quan trực tiếp tới vụ án, phải là chính nó khi giao nộp cho Toà án mà không thể là vật khác giống “y hệt” hay tương tự với nó Bởi lẽ sự hiện diện của vật chứng có thể để lại “dấu vết” nào đó mà Toà án có thể sử dụng nó như một chứng cứ

3 Lời khai của đương sự, lời khai của người làm chứng

Lời khai của đương sự, lời khai của người làm chứng nếu được ghi bằng văn bản, băng ghi âm, đĩa ghi âm, băng ghi hình, đĩa ghi hình, thiết bị khác chứa âm thanh, hình ảnh theo quy định tại khoản 2 Điều 95 BLTTDS 2015 hoặc bằng lời khai tại phiên toà

Lời khai của đương sự, người làm chứng là sự trình bày bằng miệng của

họ về những tình tiết của vụ án dân sự Lời khai của người làm chứng trước

cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng những gì họ biết về vụ án thì những lời khai đó đều là nguồn chứng cứ nhưng chỉ những thông tin từ lời khai của người làm chứng đảm bảo các thuộc tính của chứng cứ gồm tính khách quan, tính liên quan, tính hợp pháp thì mới trở thành chứng cứ của vụ án Lời khai của người làm chứng có thể cung cấp nhiều thông tin khác nhau, vì vậy nó đòi hỏi người tiến hành tố tụng phải có sự kiểm tra, đánh giá các thông tin đó để xác định thông tin nào là chứng cứ, thông tin nào không liên quan đến vụ án Trước đây, Tòa án nhân dân tối cao có công văn số 98-NCPL ngày 02/03/1974 gửi cho các Tòa án địa phương đề cập việc thu thập, kiểm tra, đánh giá chứng cứ từ lời khai của người làm chứng đã nói rõ những thông tin

mà người làm chứng biết được có thể do “nghe và thấy khi việc phạm pháp xảy ra” hoặc “không nghe thấy trực tiếp mà nghe nói lại”, do đó khi sử dụng lời khai của người làm chứng đều phải được xác minh có đúng sự thật không,

vì những lý do: Người làm chứng tuy khách quan nhưng vì trí nhớ hoặc mắt

có thể không tốt, nên thuật lại có thể không hoàn toàn đúng diễn biến của sự việc; Việc xảy ra đã lâu nên không nhớ chi tiết, thuật lại có thiếu sót; Ngại phiền phức hoặc thù oán mà không khai hết sự việc mà mình đã biết; Vì cảm tình hoặc có mâu thuẫn với một bên trong vụ án mà khai thêm hoặc bớt, thiếu chính xác; Có nhân chứng, vì nhớ không kỹ mà khai thêm, bớt, suy diễn theo chủ quan của mình; Vì bị đe dọa hoặc bị mua chuộc mà khai sai sự thật; Đã khai không đúng, nhưng sau vẫn khai như trước, vì sợ khai khác thì bị đánh giá là người không trung thực” Tinh thần của văn bản này vẫn còn nguyên giá trị và được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn giải quyết vụ án Vì thế, khi xem xét lời khai của đương sự, người làm chứng, Hội đồng xét xử cần phải xem xét kỹ lưỡng bởi tính chắc chắn đúng của lời khai là không cao

4 Kết luận giám định

Kết luận giám định được coi là chứng cứ nếu việc giám định đó được tiến hành theo đúng thủ tục do pháp luật quy định

Giám định tư pháp là việc người giám định tư pháp sử dụng kiến thức, phương tiện, phương pháp khoa học, kỹ thuật, nghiệp vụ để kết luận về chuyên môn những vấn đề có liên quan đến hoạt động điều tra, truy tố, xét xử

và thi hành án hình sự, giải quyết vụ việc dân sự, vụ án hành chính theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng hoặc theo yêu cầu của người yêu cầu giám định.4 Kết luận giám định là nhận xét, đánh giá bằng văn bản của người giám định tư pháp về đối tượng giám định theo nội dung trưng cầu, yêu cầu giám định

Kết luận giám định là nguồn chứng cứ bởi Toá án khi giải quyết vụ án dân

sự, có thể xem xét nội dung có liên quan đến vụ án kết quả giám định chứa để kết luận đó có phải là chứng cứ hay không

5 Biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ

Biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ được coi là chứng cứ, nếu việc thẩm định tại chỗ được tiến hành theo đúng thủ tục do pháp luật quy định Tham khảo hướng dẫn của Nghị quyết số 04/2012/NQ-HĐTP của HĐTP TAND tối cao, khi đương sự có yêu cầu hoặc khi xét thấy việc xem xét, thẩm định tại chỗ là cần thiết cho việc giải quyết đúng vụ án thì Thẩm phán ra quyết định tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ Việc xem xét, thẩm định tại chỗ được thực hiện bởi Toà án nhân dân và biên bản thẩm định tại chỗ được ghi bởi Thẩm phán hoặc Thư ký Toà ánBiên bản phải ghi rõ kết quả xem xét, thẩm định, mô tả rõ hiện trường, có chữ ký của người xem xét, thẩm định, chữ ký hoặc điểm chỉ của đương sự nếu họ có mặt,… Chính vì điều này nên biên bản ghi kết qủa thẩm định tại chỗ có thể là nguồn rút ra chứng cứ bởi

4 Khoản 1, Điều 2, Luật Giám định tư pháp 2012.

tính khách quan, chính xác của nó Vì vậy, biên bản ghi kết quả giám định tại chỗ được coi là nguồn chứng cứ và có thể sử dụng là chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ án dân sự

6 Kết quả định giá tài sản, kết quả thẩm định giá tài sản

Kết quả định giá tài sản, kết quả thẩm định giá tài sản được coi là chứng

cứ nếu việc định giá, thẩm định giá được tiến hành theo đúng thủ tục

Việc định giá tài sản, thẩm định tài sản có thể do đương sự cung cấp, thoả thuận về giá tài sản đang tranh chấp; hoặc các đương sự thoả thuận lựa chọn

tổ chức thẩm định giá tài sản để thực hiện việc thẩm định tài sản và cung cấp kết quả thẩm định giá cho Toà án; hoặc Toà án ra quyết định định giá tài sản

và thành lập Hội đồng định giá khi có yêu cầu của một bên đương sự, các đương sự không thoả thuận được hoặc các bên thoả thuận với nhau hoặc với

tổ chức thẩm định giá tài sản theo mức giá thấp so với giá thị trường nơi có tài sản định giá tại thời điểm định giá nhằm trốn tránh nghĩa vụ

Việc định giá tài sản được tiến hành theo thủ tục tương đối nghiêm túc và

do cơ quan nhà nước thực hiện Vì vậy kết quả định giá, thẩm định tài sản có giá trị về mặt pháp lý cao, đảm bảo tính công minh, công bằng Do đó, đây được liệt kê là một trong những nguồn chứng cứ, bởi lẽ Toà án có thể căn cứ vào đây để rút ra chứng cứ, phục vụ cho quá trình xét xủe giải quyết vụ án dân sự

7 Văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập

Văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập tại chỗ được coi là chứng cứ nếu việc lập văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp

lý được tiến hành theo thủ tục pháp luật quy định và chứa đựng nội dung liên quan đến vụ án dân sự đó Đó có thể là biên bản thu giữ vật chứng, biên bản

xử phạt vi phạm giao thông do cảnh sát giao thông lập, biên bản hoà giải do chủ tịch UBND xã lập,…

Sự kiện, hành vi pháp lý là không thể thiếu khi xảy ra vụ án, vì vậy văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý là một nguồn chứng cứ có ý nghĩa rất quan trọng mà từ đó cơ quan xét xử có thể rút ra được chứng cứ phục vụ cho việc xét xử Đây là nguồn chứng cứ ghi lại những sự việc mà người có chức năng lập nên thông tin của nó đầy đủ về mặt nội dung, chuẩn xác về mặt hình thức sẽ giúp cho chính cơ quan tố tụng rút ra được chứng cứ và giải quyết vụ

án dễ dàng hơn

8 Văn bản công chứng, chứng thực

Đây là một nguồn chứng cứ mới được bổ sung trong BLTTDS 2015

Văn bản công chứng, chứng thực được coi là chứng cứ nếu việc công chứng, chứng thực được thực hiện theo đúng thủ tục do luật Công chứng và Nghị định số 23/2015/NĐ-CP ngày 16/02/2015 của Chính phủ về cấp bản sao

từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký và chứng thực hợp đồng, giao dịch quy định

Văn bản công chứng, chứng thực khi được thực hiện theo đúng thủ tục, sẽ

là văn bản mang tính chuẩn xác cao, những thông tin được ghi trong văn bản

đó thường đã xác thực về mặt nội dung Vì vậy, khi giải quyết vụ án, toà án

có thể dùng văn bản công chứng, chứng thực như là một nguồn chứng cứ

9 Các nguồn khác mà pháp luật có quy định

Các nguồn khác đó có thể là các văn bản hợp pháp có chứa nội dung liên quan đến vụ án mà cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan tiếng hành tố tụng Ví dụ như: giấy khai sinh, lý lịch đương sự, báo cáo của cơ quan nhà nước Các tài liệu khác thu được phải chú ý đến nguồn cung cấp (về thẩm quyền, sự khách quan,…) và tính hợp pháp khi thu thập

Mặt khác, điều luật này cũng nhằm dự liệu khi xuất hiện một nguồn chứng

cứ mới không thuộc một trong cái nguồn trên, điều này nhằm bảo vệ tối đa lợi ích của các đương sự, khuyến khích giao nộp chứng cứ của các chủ thể, không vì sự liệt kê thiếu sót của luật mà làm mất đi quyền và lợi ích chính đáng của mình

KẾT LUẬN

Nguồn chứng cứ là nơi rút ra chứng cứ, nó là một trong những vấn đề khá quan trọng về chứng cứ Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định có 10 loại nguồn chứng cứ với một số sửa đổi, bổ sung so với Bộ luật cũ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho đương sự Mặt khác, chứng cứ và phương tiện chứng minh là hai khái niệm khác nhau, tuy nhiên nhiều lúc cũng được hiểu giống nhau, việc phân biệt hai khái niệm không quá cần thiết, bởi lẽ chúng đều là cái có thể rút ra chứng cứ, đều là tài liệu chứa đựng chứng cứ

Do kiến thức còn hạn hẹp nên bài làm còn nhiều hạn chế Em xin cảm

ơn thầy cô đã chú ý đón đọc!