Bài 11.LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GENI.Mục tiêu bài học: Học xong bài này HS phải: -Nhận biết được hiện tượng liên kết gen.. -Nêu được ý nghĩa của hiện tượng liên kết gen và hoán vị gen -
Trang 1Bài 11.LIÊN KẾT GEN VÀ HOÁN VỊ GEN
I.Mục tiêu bài học: Học xong bài này HS phải:
-Nhận biết được hiện tượng liên kết gen
-Giải thích được cơ sở tế bào học của hiện tượng hoán vị gen
-Nêu được ý nghĩa của hiện tượng liên kết gen và hoán vị gen
-Phát triển kĩ năng: Phân tích, so sánh, khái quát hóa
II.Trọng tâm: Dàn đều ở phần liên kết gen và hoán vị gen
III.Phương pháp: Giảng giải, vấn đáp gợi mở, phân tích- tổng hợp.
IV.Chuẩn bị của GV-HS:
1.GV: Sơ đồ tế bào học của hiện tượng hoán vị gen- tài liệu liên quan
2.HS: Bài cũ –bài mới
V.Tiến trình lên lớp:
1.Ổn định lớp:
2.Kiểm tra bài cũ:
- Bài toán: cho Ruồi giấm thuần chủng thân xám, cánh dài và thân đen, cánh cụt lai với nhau được F1 toàn thân xám, cánh dài Nếu đem ruồi đực F1 lai với ruồi cái thân đen, cánh cụt ta được
Fa như thế nào ? Vì sao? Giả sử 1 cặp gen quy định 1 tính trạng nằm trên 1 cặp NST tương đồng 3.Bài mới:
*ND 1: LKG
*GV trình bày nội dung TN
-Qua thí nghiệm→ tính trạng trội,
lặn ? Qui ước
Nhấn mạnh : con đực, con cái
-Kết quả lai ruồi ♂ F1 với ruồi ♀
đồng hợp tử lặn (chỉ cho 1 loại
giao tử) được tỉ lệ 1:1→ ruồi ♂ F1
cho bao nhiêu loại giao tử?
- ♂ F1 dị hợp tử 2 cặp gen mà chỉ
cho 2 loại giao tử→ các gen này
phải nằm trên mấy cặp NST?
-LKG là gì?
-Nhóm gen liên kết là gì?
-VD: Ruồi giấm 2n =8 Vậy có
bao nhiêu nhóm liên kết?
*GV:Hướng dẫn HS viết sơ đồ lai
(SĐL), Giáo viên hoàn chỉnh
*ND 2: HVG
*GV trình bày nội dung TN
-Có nhận xét gì về kết quả thí
nghiệm với kết quả của LKG?
-Vì sao có sự khác nhau?
HS lắng nghe
P t\c, F1 100% X,D xám > đen,dài > cụt
HS: 2 loại g\tử
-Cùng nằm trên 1 NST
HS trả lời
HS khác nhận xét
HS trả lời
HS khác nhận xét
HS: n = 4
HS viết sơ đồ lai
HS lắng nghe Kết quả khác nhau
HS suy nghĩa trả lời
I.Liên kết gen:
1.Thí nghiệm: SGK 2.Giải thích.
- P t\c khác nhau về 2 cặp tính trạng tương phản→ F1đồng tính và dị hợp
tử về 2 cặp gen
- Ruồi ♀ đồng hợp tử lặn cho 1 loại giao tử, F2 cho tỉ lệ 1:1→ ♂ F1 cho 2 loại giao tử
→ các gen cùng nằm trên 1 NST (Phần giải thích này có thể không cần ghi)
3.Kết luận:
-Liên kết gen là hiện tượng các gen trên cùng một NST thường xuyên di truyền cùng nhau
-Các gen trên cùng 1 NST di truyền cùng nhau → nhóm gen liên kết -Số lượng nhóm gen liên kết của 1 loài thường bằng số lượng NST trong
bộ NST đơn bội (n)
4.Viết SĐL : PFa II.Hoán vị gen:
1.Thí nghiệm của Mooc Gan và hiện tượng hoán vị gen (HVG).
a.Thí nghiệm: ND như SGK b.Giải thích:
Trang 2Gợi ý:
-Fa xuất hiện mấy loại kiểu hình
và tỉ lệ như thế nào?
-ruồi ♂ F1 đồng hợp tử lặn cho
mấy loại giao tử
-Vậy ruồi ♀ F1 phải cho mấy loại
giao tử để FB xuất hiện 4 kiểu hình
với tỉ lệ không bằng nhau?
-Trường hợp này xảy ra khi nào?
-HS đọc SGK mục II.2 và quan
sát tranh phóng to hình 11 SGK
Thảo luận và rút ra nhận xét
-Vậy cơ sở TB học của nó là gì?
GV giảng giải, rút ra kết luận
Hướng dẫn cách viết giao tử,
tính tần số HVG, nhóm gen LK
-HS viết SĐL như thế nào?
-Thế nào là hoán vị gen (HVG)?
-Hướng dẫn cách tính tần số HVG
*GV giảng giải thêm:
Khi nào f = 50%? Nếu tất cả các
TB khi bước vào quá trình GP đều
có hiện tượng trao đổi chéo giữa 2
gen → tỉ lệ giao tử hoán vị = giao
tử không hoán vị = 50%
-Sự HVG xảy ra có quan hệ gì với
khoảng cách tương đối của các
gen trên NST?
*ND 3: Ý nghĩa của HT LKG
-Hiện tượng liên kết gen có ý
nghĩa gì?
- Khi có hoán vị gen xảy ra thì số
giao tử tăng hay giảm?
-Trong công tác chọn giống hiện
tượng hoán vị gen có vai trò gì?
*GV:Giới thiệu về khái niệm và
phương pháp xác định BĐDT :
dựa trên tần số tái tổ hợp gen
-Thế nào là bản đồ di truyền?
-Đơn vị bản đồ di truyền?
- BĐDT đem lại vai trò gì cho
công tác chọn giống?
HS: 4 KH với tỉ lệ không bằng nhau
HS: 1 loại giao tử
HS: 4 loại giao tử với tỉ lệ không bằng nhau
-NSTcó sự TĐ chéo
HS: thảo luận và rút
ra nhận xét
HS trả lời
HS nhận xét, BS
HS hoàn thành
HS trả lời
HS tính toán
HS trả lời và lắng nghe
HS trả lời
HS khác nhận xét
HS: Tăng
HS trả lời
HS khác nhận xét
HS lắng nghe
HS trả lời
HS khác nhận xét
HS trả lời
HS khác nhận xét
-P t\c F1 đồng tính, dị hợp tử 2 cặp gen
-Fa có 4 kiểu tổ hợp-> 4gt x1 gt +Đực đen, cụt cho 1 loại g\tử +Cái Xám, dài cho 4 loại g\tử
*Nếu PLĐL4loại g\tử TL 1:1:1:1
*Nếu LKG 2 loại g\tử TL 1:1
Các gen\1 NST HVG
2.Cơ sở tế bào học.
-Trong quá trình giảm phân ở các tế bào các gen trên NST thường di truyền cùng nhau nên đời con phần lớn có kiểu hình giống bố hoặc mẹ -Trong quá trình GP tạo giao tử, khi các NST tương đồng tiếp hợp với nhau→ giữa chúng xảy ra hiện tượng trao đổi chéo HVG
*Sơ đồ lai : SGK 3.Kết luận:
-HVG là hiện tượng các gen có thể đổi vị trí cho nhau và làm xuất hiện các tổ hợp gen mới
-Tần số HVG (f) bằng tỉ lệ % số cá thể có tái tổ hợp gen
- f thể hiện khoảng cách tương đối của các gen trên NST
- f ≤ 50% (Vì các gen trên NST có xu hướng chủ yếu là liên kết)
-Các gen càng nằm xa nhau càng dễ xảy ra hoán vị
III.Ý nghĩa của hiện tượng liên kết gen và hoán vị gen:
1.Ý nghĩa của hiện tượng LKG
Nội dung SGK
2.Ý nghĩa của hiện tượng HVG:
-Tạo các giao tử mang tổ hợp gen mới
và tạo BDTH - là nguồn nguyên liệu cho tiến hóa và chọn giống
-Dựa vào f để thiết lập bản đồ DT
* Bản đồ di truyền( bản đồ gen ):
-Là sơ đồ sắp xếp vị trí tương đối của các gen trong nhóm liên kết
-Đơn vị BĐDT: 1% HVG ( hay 1 cM) -Ý nghĩa:
+Đoán trước được tần số các tổ hợp gen mới trong các phép lai
Trang 3+ Rút ngắn thời gian tạo giống.
4.Củng cố:
-Thế nào là di truyền liên kết?
- Phân biệt cách viết trong DTLK với DT độc lập? cho dạng BT để HS về làm
5.Dặn dò:: Trả lời các câu hỏi SGK - Chuẩn bị bài mới.