Thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản theo quy định của BLDS 2015. Phân tích, cho ví dụ minh họa và áp dụng trong thực tiến đời sống.

Theo đó, trong những trường hợp mà hoàn cảnh thay đổi dẫn đến sự thay đối cơ bản sự cân bằng lợi ích giữa các bên thì các bên có thể thỏa thuận điều chỉnh hợp đồng, nếu không thỏa thuận

MỞ ĐẦU

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, các bên có thể đối mặt với rất nhiều rủi ro từ

sự thay đổi hoàn cảnh tự nhiên, xã hội, kinh tế, chính trị, con người… làm cho việc tiếp tục thực hện hợp đồng trửo nên vô cùng khó khăn, tốn kém, khác hoàn toàn với mục đích lúc giao kết hợp đồng Để có thể vưad duy trì hiệu lựchợp đồng, vừa có thể phân chia hợp

lý rủi ro đảm bảo sự công bằng cho các bên, pháp luật của Việt Nam đã lần đầu tiên ghi nhận việc thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản tại Điều 420 BLDS 2015 Để

có thể hiểu sâu sắc hơn về vấn đề này, em xin lựa chọn đề bài số 02: “Phân tích và cho ví

dụ minh họa về Điều 420 BLDS 2015 Nêu quan điểm cá nhân về việc áp dụng quy định này trong thực tiễn đời sống” làm đề tài cho bài tập học kì bộ môn Luật Dân sự Điều

khoản này được xem như sự thay đổi đáng kể trong chế định hợp đồng, là bước tiến mới

mẻ trong tiến trình lập pháp ở nước ta Thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản

là vấn đề không đơn giản, ngay cả khi pháp luật đã thiết lập những quy phạm để làm căn

cứ cho các bên cũng như tòa án, việc áp dụng pháp luật có thể gặp khó khăn và nhận được nhiều quan điểm trái chiíu Trong quá trình thực hiện quy định về điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản, một số tồn tại và bất cập của pháp luật có thể bộc lộ, đòi hỏi phải được hoàn thiện khi xây dựng pháp luật

Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu và thực hiện, chắc chắn vẫn sẽ còn tồn tại nhiều hạn chế, thiếu sót Em mong quý thầy, cô có thể đóng góp ý kiến để em có thể hiểu đúng đắn và sâu sắc vấn đề hơn, cũng như để có thể rút ra được kinh nghiệm cho những bài tập sau

Em xin chân thành cảm ơn!

I QUY ĐỊNH CỦA BLDS 2015 VỀ THỰC HIỆN HỢP ĐỒNG KHI HOÀN CẢNH THAY ĐỔI CƠ BẢN.

Trong thực tế nảy sinh nhiều trường hợp mà trong quá trình thực hiện hợp đồng thì xuất hiện hoàn cảnh thay đổi cơ bản, dẫn đến quyền lợi của một bên bị thiệt hại nặng

nề, thậm chí không thể tiếp tục thực hiện nghĩa vụ Vấn đề này tuy chưa được quy định trong BLDS năm 2005 nhưng đã được quy định trong một số luật chuyên ngành như Luật Đấu thầu năm 2013 Để đảm bảo công bằng cho các bên trong hợp đồng, BLDS với tư cách là luật chung của hệ thống luật tư, đã bổ sung quy định về thực hiện hợp đồng khi có hoàn cảnh thay đổi Theo đó, trong những trường hợp mà hoàn cảnh thay đổi dẫn đến sự thay đối cơ bản sự cân bằng lợi ích giữa các bên thì các bên có thể thỏa thuận điều chỉnh hợp đồng, nếu không thỏa thuận được thì có thể yêu cầu Tòa án quyết định

Theo Điều 420 BLDS 2015:

“Điều 420 Thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản

1 Hoàn cảnh thay đổi cơ bản khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng; b) Tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về sự thay đổi hoàn cảnh;

c) Hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác;

d) Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên;

đ) Bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng đến lợi ích.

2 Trong trường hợp hoàn cảnh thay đổi cơ bản, bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu bên kia đàm phán lại hợp đồng trong một thời hạn hợp lý.

3 Trường hợp các bên không thể thỏa thuận được về việc sửa đổi hợp đồng trong một thời hạn hợp lý, một trong các bên có thể yêu cầu Tòa án:

a) Chấm dứt hợp đồng tại một thời điểm xác định;

b) Sửa đổi hợp đồng để cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên do hoàn cảnh thay đổi cơ bản.

Tòa án chỉ được quyết định việc sửa đổi hợp đồng trong trường hợp việc chấm dứt hợp đồng sẽ gây thiệt hại lớn hơn so với các chi phí để thực hiện hợp đồng nếu được sửa đổi.

4 Trong quá trình đàm phán sửa đổi, chấm dứt hợp đồng, Tòa án giải quyết vụ việc, các bên vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ của mình theo hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

1 Khái niệm hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Hoàn cảnh thay đổi là điều khoản cho phép các bên đàm phán lại hợp đồng, được xác định khi một bên hợp đồng không thể thực hiện được một phần hoặc toàn bộ nội dung hợp đồng do có sự thay đổi về cá yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội, làm giá cả hàng hóa tăng bất thường hoặc việc thực hiện nghĩa vụ trở nên khó khăn và tốn kém

2 Chủ thể điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Theo Điều 420 BLS 2015, về Thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản,

chủ thể tiến hành điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản là các bên tham gia giao kết hợp đồng hoặc Tòa án.

Việc các bên không thể đạt được thỏa thuận về việc điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản là bình thường và có khả năng xảy ra trong thực tế Bởi lẽ, cho dù pháp luật quy định rõ ràng hay ngầm định rằng bên được yêu cầu đàm phán, cho dù đề xuất ấy là hợp lý và phù hợp với lợi ích của cả hai bên Cụ thể, yêu cầu các bên thỏa thuận để điều chỉnh nội dung hợp đồng trong bất cứ trường hợp nào đềukhông áp đặt lên một bên nghĩa vụ và phải chấp nhận phương án sửa đổi hợp đồng của bên còn lại, mà chỉ đòi hỏi các bên tham gia thỏa thuận trên tinh thần hợp tác và thiện chí để tìm ra cách thức điều chỉnh hợp đồng trong hoàn cảnh đột nhiên trở nên bất lợi Không thể thỏa thuận được về việc sửa đổi hợp đồng trong thời hạn hợp lý không có nghĩa là vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng

Mục đích giao kết hợp đồng có thể đạt được hay không phụ thuộc vào nhiều yếu

tố, không chỉ phụ thuộc vào việc tuân thủ hợp đồng và thực hiện nội dung của hợp đồng

mà còn bị chi phối bởi điêu kiện, hoàn cảnh khách quan mang lại Trong trường hợp khi

hoàn cảnh thay đổi cơ bản nếu tiếp tục hợp đồng thì sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên thì theo yêu cầu của họ, hợp đồng có thể chấm dứt hoặc sửa đổi hợp đồng để cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên

Khi có đủ 5 điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này mà các bên không thể thỏa thuận được về việc sửa đổi hợp đồng trong một thời gian hợp lý, một trong các bên

có thể yêu cầu Tòa án

 Chấm dứt hợp đồng tại một thời điểm xác định; hoặc

 Sửa đổi hợp đồng để cân bằng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên do hoàn cảnh thay đổi cơ bản Tòa án chỉ được quyết định việc sửa đổi hợp đồng trong trường hợp việc chấm dứt hợp đồng sẽ gây thiệt hại lớn hơn so với các chi phí để thực hiện hợp đồng nếu được sửa đổi

Sự can thiệp của Tòa án không xâm phạm đến tính tự do ý chí của các bên trong hợp đồng, vì nếu các bên không thể thống nhất được thỏa thuận điều chỉnh, trong nội dung hợp đồng có thể sẽ tồn tại một “khoảng trống” Những gì các bên đã giao kết là trước khi diễn ra sự thay đổ cơ bản, còn trong hoàn cảnh mới, không nội dung nào được các bên thống nhất để xác định xem các bên cần xử sự ra sao cho công bằng và hợp lý

Sự điều chỉnh của Tòa án được xem như lấp đầy “khoảng trống” đó, thiết lập điều khoản mới mà Tòa án cho là phù hợp với mong muốn của mỗi bên cũng như phù hợp với pháp luật

Ví dụ: trong vụ việc được giải quyết năm 1976 giữa Electricité de France (bên mua) và Société Shell France (bên bán) Bên mua và bên bán có ký kết hợp đồng mua bán dầu nhiên liệu trong khoảng thời gian 10 năm Trong hợp đồng giữa hai bên có nội

dung thỏa thuận rằng “Trong trường hợp giá dầu có sự biến động tăng hoặc giảm 6

francs/tấn so với giá cả đã xác lập ban đầu, các bên sẽ cùng nhau bàn luận để đánh giá

về sự thay đổi đó và xác định mức độ ảnh hưởng của biến động đối với hợp đồng Nếu các bên không thống nhất được, bên mua có quyền chấm dứt hợp đồng trong trường hợp giá tăng và bên bán có quyền chấm dứt hợp đồng giá giảm” Do ảnh hưởng của cuộc

chiến tranh Ả Rập – Isareal diễn ra từ ngaỳ 6 đến ngày 26/10.1973, giá dầu thô tăng mạnh khiến cho chi phí sản xuất dầu nhiên liệu bỗng vượt qua cả giá bán Bên mua và bên bán đã cùng họp lại để thỏa thuận nhưng không đạt được đồng thuận, sau đó được giải quyết bởi Tòa án phúc thẩm Paris.Tòa án đã chỉ định một quan sát viên để trợ giúp các bên đạt được thỏa thuận, nếu các bên khôgn thống nhất được nội dung điều chỉnh hợp đồng trong vòng 6 tháng thì sẽ quay lại tòa án để yêu cầu sửa đổi nội dung hợp đồng Chỉ

khi đó, tòa án mới cân nhắc và xác định xem cách thức điều chỉnh như thế nào là hợp lý,

và trong trường hợp yêu cầu sửa đổi làm thay đổi bản chất mà hợp đồng dã được xác lập, tòa án sẽ không can thiệp vào sửa đổi hợp đồng Tòa án chỉ có thể được quyết định việc sửa đổi hợp đồng trong trường hợp việc chấm dứt hợp đồng sẽ gây thiệt hại lớn hơn so với các chi phí để thực hiện hợp đồng nếu được sửa đổi Và trong trường hợp này, chấm dứt hợp đồng không phải là giải pháp ưu tiên cân nhắc, vì hợp đồng ký kết trong thời hạn rất dài là 10 năm, và đối tượng hợp đồng là dầu, nhiên liệu nên việc chấm dứt hợp đồng

có thể dẫn đến thiếu hụt nhiên liệu trên thị trường và kéo theo nhiều biến động lớn

3 Các điều kiện để điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Thứ nhất, sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao

kết hợp đồng Sự thay đổi hoàn cảnh phải là yếu tố khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của các bên trong hợp đồng, ví dụ như: thiên tai, bão lũ, đình công, bạo động, có một quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền,… Ngoài ra, thời điểm của

sự thay đổi của hoàn cảnh là sau khi các bên đã giao kết hợp đồng, vì nếu diễn ra trước hoặc tại thời điểm giao kế thì bắt buộc các bên phải nhận thức để thỏa thuận nội dung của hợp đồng hặckhông xác lập hợp đồng để bảo đảm lợi ích của nhau

Ví dụ: Hai bên ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa với nội dung, số lượng giá tiền như quy định trong hợp đồng Ngay sau đó, nơi chứa hàng hóa của bên bán bị ảnh hưởng bởi một trận động đất cường độ lớn khiến cho mọi hoàng hóa bị hủy hoại toàn bộ, phần lớn các cảng xung quanh đều chịu thiệt hại nghiêm trọng khiến cho bên bán không thẻ chuyển hàng cho bên mua bằng đường thủy như đã dự định khi giao kết hợp đồng Bên bán có nghĩa vụ giao hàng cho bên mua trong thời gian ba ngày kể từ ngày ký hợp đồng Cách thức duy nhất để giao hàng đúng thời hạn như đã thỏa thuận là qua đường hàng không, tuy nhiên chi phí vận chuyển tăng 200% sau động đất, dẫn đến hệ quả là giá bán hàng hóa sẽ phải tăng hơn 100% Hoàn cảnh thay đổi cơ bản khiến cho việc tiếp tục thực hiện hợp đồng trở nên khó khăn và bất lợi hơn cho bên bán so với khi các bên xác lập hợp đồng cũng như mang lại bất lợi cho cả bên mua

Thứ hai, tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về

sự thay đổi hoàn cảnh Quy định này rất quan trọng, ghi nhận sự khách quan về hoàn cảnh thay đổi cơ bản Nó nằm ngoài ý chí của các bên chủ thể trong hợp đồng Bởi nếu các bên có thể nhận thức được sự thay đổi về hoàn cảnh từ trước và thâm chí là tại thời điểm giao kết hợp đồng mà các bên vẫn thỏa thuận giao kết những nội dung như lúc

không có sự thay đổi về hoàn cảnh thì các bên không được hưởng những quyền lợi chính đáng như chấm dứt hoặc thay đổi nội dung của hợp đồng

Ví dụ: Vụ việc tranh chấp hợp đồng thu gom rác thải có thời hạn 04 năm giữa 2 quốc gia ở Châu Âu Giá thu mua rác thải thỏa thuận là không đổi, tính theo đơn vị tấn trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng Khi hợp đồng đã được thực hiện được 2 năm, nhà nước ban hành và thực hiện chính sách về giá cố định tăng gấp 10 lần đối với việc thu mua rác thải công nghiệp.1 Trong vụ việc này cho thấy biến động về gá trị hàng hóa tăng lên 50%, 60%, thậm chí là 10 lần so với giá cả đã thỏa thuận

Thứ ba, hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng

đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác Theo quy định này, sự thay đổi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng làm cho các bên không thể thực hiện được những điều khoản đã ký kết Mức độ ảnh hưởng của hoàn cảnh có thể khiến cho hợp đồng không thể giao kết hoặc giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác nhau Nếu như các bên biết trước sự thay đổi của hoàn cảnh mà vẫn giao kết hợp đồng với nội dung trước đó thì hợp đồng sẽ không thể thực hiện dược hoặc việc thực hiện hợp đồng sẽ gây ảnh hưởng đến quyèn và lợi ích hợp pháp của các bên Điều kiện này nhằm hướng tới xác định mức độ ảnh hưởng của sự thay đổi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng đối với các bên trong hợp đồng

Ví dụ: Trong quá trình xây dựng Bộ nguyên tắc Unidroit về hợp đồng thương mauh quốc tế (PICC) ấn bản nưaam 1994, bài bình luận đã đưa ra quan điểm rằng: “Do nguyên tắc chung là sự thay đổi cơ bản không ảnh hưởng đến nghĩa vụ thực hiện hợp đồng, hợp đồng sẽ không được điều chỉnh trừ khi sự thay đổi về cân bằng lợi ích trong hợp đồng là cơ bảm Sự thay đổi có được coi là “cơ bản” hay không trong một vụ việc phụ thuộc vào các tình huống trong vụ việc đó Tuy nhiên nếu việc thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng có thể định giá được bằng tiền thì sự thay đổi vè giá hoặc ía trị của việc thực hiện nghĩa vụ từ 50% trở lên được coi là sự thay đổi “cơ bản”.”2

Không phải tất cả các học giả cũng như người áp dụng pháp luật đồng ý với việc

ấn định mức biến động giá từ “50% trở lên” khi xác định sự thay đổi lớn của hoàn cảnh là

đủ để chứng minh cho việc hoàn cảnh đã thay đổi cơ bản Những người phản đối đưa ra

1 Frederick R Fucci, Hardship and Changed Circumstances as Grounds for Adjustment or Non-Investment and Finance, Section of International Law – Spring Meeting, 2006, tr246.

2 Dainiel Girsberger and Paulius Zapolskis (2012), trích trong tài liệu: Rome: International Institute for the Unification of Private Law(UNIDROIT), Priciples of Internatonal Commercial Contract,tr47.

luận điểm rằng chưa từng có tiền lệ hợp đồng được điều chỉnh chỉ dựa trên sự thay đổi giá từ 50% trở lên3, một số khác còn cho rằng ngay cả các hợp đồng trong nước thì mức 50% là quá thấp, đặc biết là các quốc gia có sự bất ổn về tình hình kinh tế và chính trị4 Nhiều mức biến động giá khác được đưa ra để làm căn cứ cho việc đánh giá sự thay đổi của hoàn cảnh, như từ 80%-100% (không bao gồm lợi nhuận) hay 100%-125% (có bao gồm lợi nhuận thông thường)5, thậm chí là 150%-200% (áp dụng cho hợp đồng thương mại quốc tế)6 Qua rất nhiều nghiên cứu và thảo luận, không có số nào đã được thống nhất để có thể áp dụng rộng rãi trong việc đánh giá sự thay đổi của hoàn cảnh

Thứ tư, hậu quả của việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội

dung hợp đồng sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên Dựa trên mức độ ảnh hưởng của sự thay đổi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng, nếu như các bên vẫn tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng thì có thể sẽ gây ra thiệt hại nghiêm trong cho một bên Để có thể đáp ứng điều kiên này, đòi hỏi phải có sự suy đoán

về thiệt hại nghiêm trọng có thể xảy ra khi tiếp tục thực hiện nội dung ban đầu của hợp đồng, đồng thời thiệt hại có thể gây ra cho cả hai bên và trong trường hợp này thì chỉ cần một bên chủ thể là đã đáp ứng điều kiện Thiệt hại nghiêm trọng đwọc đề cập ở đây được hiểu là nếu thiệt hại xảy ra, thì một trong các bên không đạt được mục đích giao kết hợp đồng

Ví dụ: Ca sĩ opera A được công ty B mời đến trình diễn tại một số địa điểm nhất định trong chuỗi sự kiện hòa nhạc ngoài trời tổ chức tại các thành phố lớn Tuy nhiên, gần đế ngày diễn tại quảng trường thành phố X, chuyên gia ý tế của ca sĩ A khuyến cáo rằng tình trạng thời tiết ô nhiễm không khí ở thành phố X trong những ngày vừa qua đột ngột diễn biến bất thường, có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của A

Vì vây ca sĩ A mong muốn được thay đổi về thời gian hoặc địa điểm trình diễn của mình trong hợp đồng với công ty B.Trong trường hợp này, chứng nhận y tế hay khuyến cáo của chuyên gia sức khỏe rằng A khôgn được biểu diễn tại thành phố X vào khoảng thời gain

3 Dainiel Girsberger and Paulius Zapolskis (2012), trích trong tài liệu: Houtte van, H (1995), The UNIDROIT Principles of International Commercial Contracts and International Commercial Arbitration: Their Reciprocal Relevance, The UNIDROIT Principles fpr International Commercial Contracts: A new Lex Mercatoria, ICC Publication No 490/1, Paris” International Chamber of Commercial , tr.190

4 Dainiel Girsberger and Paulius Zapolskis (2012), trích trong tài liệu: Doudko, A G.(2000), Hardship in Contract: The

Approach of the UNIDROIT Principles and Legal Developments in Russia, Uniform Law Review, tr.496.

5 Dainiel Girsberger and Paulius Zapolskis (2012), trích trong tài liệu: Christoph Bunner (2009), Force Majeur and Hardship under General Contract Principles: Exemption for Non-Preformance in International Arbitration, Alphen aan den Rijn: Kluwer Law International,tr427.

6 Dainiel Girsberger and Paulius Zapolskis (2012), trích trong tài liệu:Schwenzer I.(2009), Force Majeur and Hardship in International Sales Contract, Victoria Uni of Wellington Law Review, tr710-711.

đó có thể được xem như căn cứ hợp lý chứng munh cho việc tiếp tục thực hiện hợp đồng

mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho A, cụ thể là làm tăng nguy cơ bị ảnh hưởng đến giọng hát và sức khỏe, nên ca sĩ A có quyền yêu cầu điều chỉnh hợp đồng

Thứ năm, bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả

năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng bởi sự thay đổi của hoàn cảnh thực hiện hợp đồng Nếu như bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyều yêu cầu chấm dứt hoặc sửa đổi hợp đồng thì bản thân họ cũng

có nghĩa vụ ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng của sự thay đổi hoàn cảnh đến lợi ích của mình Khi bên có lợi ích bị ảnh hưởng đưa ra yêu cầu chấm dứt hoặc thay đổi nội dung của hợp đồng thì phải chứng minh đầy đủ các điều kiện, đặc biệt phải chứng minh mình đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết mà vẫn không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức

độ ảnh hưởng đến lợi ích từ sự thay đổi đó

4 Nội dung điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản

Khi hoàn cảnh thực hiện hợp đồng thay đổi cơ bản thì bên có lợi ích bị ảnh hưởng

có quyền yêu cầu bên kia đàm phán lại hợp đồng, nhằm thay đổi nội dung hợp đồng đã được ký kết để bảo đảm lợi ích của các bên Như vậy, pháp luật chỉ ghi nhận rằng khi sự thay đổi của hoàn cảnh thỏa mãn các diều kiện để được xem là thay đổi cơ bản, một bên

có quyền yêu cầu bên còn lại trao đổi để điều chỉnh nội dung hợp đồng đã giao kết, chứ không quy định cụ thể các bên sẽ tiến hành sử đổi hợp đồng như thế nào Do việc điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản nằm trong quá trình các bên thực hiện hợp đồng, nội dung điều chỉnh hợp đồng cần đảm bảo những nguyên tắc và yêu cầu liên quan đến thực hiện hợp đồng dân sự

Theo Khoản 3 Điều 3 BLDS 2015 về nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự “cá

nhân, pháp nhân phải xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình một cách thiện chí, trung thực”, việc điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản cần

được diễn ra trên tinh thần thiện chí, hợp tác à đảm bảo công bằng giữa các bên Tinh thần thiện chí khi điều chỉnh hợp đồng được yêu cầ ở cả hai phái của hợp đồng

 Bên đề nghị điều chỉnh: đề xuất thỏa thuận lại hợp đồng cần thể hiện sự nghiêm túc, chat chẽ, hợp lý, kèm theo đầy đủ thông tin chứng minh cho người yêu cầu được đưa

ra để bên còn lại cân nhắc

 Bên tiếp nhận đề nghị: cần đưa ra yêu cầu điều chỉnh nội dung ngay khi bên đó nhận thức được về sự thay đổi cơ bản của hoàn cảnh, trong đó xác định được tính chất của hoàn cảnh mới và sự tác động của hoàn cảnh mới đến lợi ích chính đáng của họ Bên cạnh đó, điều chỉnh hơp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản là hoạt động diễn ra trong quá trình các bên thực hiện hợp đồng, do vậy cho dù pháp luật không quy định rõ, nội dung điều chỉnh hợp đồng của các bên vẫn phải phù hợp với các điều kiện và điều khoản của hợp đồng gốc đã giao kết Ngoài ra, việc đàm phán này phải được thực hiện trong một thời hạn hợp lý kể từ thời điểm có sự thay đổi cơ bản hoàn cảnh thực hiện hợp đồng Thời gian thỏa thuận lại hợp đồng phải nằm trong thười hạn của hợp đồng, đồng thời không nên quá dài để đảm bảo sớm thiết lập được điều khoẳn ràng buộc mới phù hợp hơn với cả hai bên sau khi hoàn cảnh đã có sự thay đổi Theo đó, trong một thời hạn nhất định, nếu bên có lợi ích bị ảnh hưởng không thực hiện quyền yêu cầu này của mình thì coi là họ không có nhu cầu thay đổi nội dung hợp đồng

Cần lưu ý thêm rằng, bên có lợi ích bị ảnh hưởng có quyền yêu cầu đàm phán lại nội dung hợp đồng không đồng nghĩa với việc bên đó có quyền ngừng thực hiện theo hợp đồng đã thỏa thuận Dù rằng hoàn cảnh thay đổi cơ bản có khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của một bên, nhưng việc bên đó không tiếp tục tực hiện theo hợp đồng

sẽ gây thiệt hại cho lợi ích hợp pháp của bên còn lại

Do vậy, Khoản 4 Điều 420 BLDS 2015 đã quy định “Trong quá trình đàm phán

sửa đổi, chấm dứt hợp đồng, Tòa án giải quyeét vụ việc, các bên vẫn phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ của mình theo hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác” Về nguyên

tắc chung, thỏa thuận hợp đồng đã được giao kết giữa các bên vẫn giữ nguyên hiệu lực ràng buộc, trừ khi các bên có thỏa thuận khác, nên các bên có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng

II ĐÁNH GIÁ VỀ VIỆC ÁP DỤNG QUY ĐỊNH NÀY TRONG THỰC TIỄN ĐỜI SỐNG

1 Tại sao chúng ta phải có quy định này?

Trong các Bộ luật dân sự (BLDS) cũ, trước khi BLDS 2015 ban hành thì về nguyên tắc, khi các bên đã ký kết hợp đồng thì các bên phải có nghĩa vụ thực hiện đúng hợp đồng đó cho dù có bất kỳ hoàn cảnh nào xảy ra (trừ những trường hợp có sự thỏa thuận của các bên hoặc ngoại lệ về sự kiện bất khả kháng) Chính vì vậy, đã xảy ra trường hợp là mặc dù điều kiện, hoàn cảnh tại thời điểm thực hiện hợp đồng đã có sự

thay đổi và khác biệt đáng kể, ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của một bên thì các bên vẫn phải tiếp tục thực hiện hợp đồng nếu cả hai bên không đi đến sự thống nhất điều chỉnh Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên, mà còn làm mất đi tính thiện chí, hiệu quả hợp tác tối ưu được đặt ra hàng đầu trong việc giao kết hợp đồng của các quan hệ dân sự

Việc BLDS 2015 quy định về việc thực hiện hợp đồng khi thay đổi hoàn cảnh cơ bản là một quy định hợp lý và phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay Vì việc cho phép Tòa án điều chỉnh hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi không vi phạm nguyên tắc tự do ý chí, tự do định đoạt của các chủ thể quan hệ hợp đồng mà đó là sự cụ thể hóa nguyên tắc

về tính có giới hạn của việc thực hiện quyền dân sự quy định tại Điều 10 BLDS Theo yêu cầu của nguyên tắc này thì để đảm bảo cân bằng lợi ích các bên trong hợp đồng, sự

ổn định của các quan hệ dân sự, thương mại có liên quan cần cho phép Tòa án có thể điều chỉnh hợp đồng theo các điều kiện chặt chẽ được quy định trong BLDS Bên cạnh đó, việc cho phép Tòa án điều chỉnh hợp đồng sẽ thúc đẩy các hợp đồng được thực hiện trong thực tiễn đẩy mạnh giao lưu dân sự

Thứ nhất, quy định mới này hoàn toàn phù hợp với bối cảnh xã hội ở Việt Nam

thường xuyên có sự biến động lớn cả về biên độ và chu kỳ thì sự cứng nhắc của pháp luật trong nhiều trường hợp sẽ làm giảm tính hiệu quả của pháp luật hợp đồng.

Trong BLDS 2005, hợp đồng sẽ chỉ được thay đổi nếu có sự thỏa thuận của các bên Điều này có nghĩa là cho dù điều kiện, hoàn cảnh tại thời điểm thực hiện hợp đồng các bên đã

có sự thay đổi và khác biệt đáng kể, ảnh hưởng lớn đến quyền lợi của một bên thì các bên vẫn phải tiếp tục thực hiện hợp đồng nếu cả hai bên không đi đến sự thống nhất điều chỉnh Điều này không chỉ ảnh hưởng của các bên, mà còn làm mất đi tính thiện chí, hợp tác trong việc giao kết hợp đồng, làm phá vỡ đi sự ổn định của các quan hệ dân sự

Thứ hai, quy định này nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của các bên trong hợp đồng

và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong thực tế nảy sinh nhiều trường hợp mà trong quá trình thực hiện hợp đồng thì hoàn cảnh thay đổi dẫn đến quyền và lợi ích của một bên bị thiệt hại nặng nề, thậm chí không thực hiện được nghĩa vụ Để đảm bảo lẽ công bằng đã được BLDS 2015 ghi nhận cho các bên trong hợp đồng, BLDS với tư cách là luật chung trong hệ thống luật tư cần thiết phải

bổ sung quy định về điều chỉnh hợp đồng khi có sự thay đổi căn bản