Tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lý trong kỹ thuật chương dòng điện xoay chiều vật lý 12 cơ bản

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊNTRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN VĂN LUYÊN TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KỸ THUẬT CHƯƠNG “DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÝ 12 CƠ BẢN LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN LUYÊN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KỸ THUẬT

CHƯƠNG “DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”

VẬT LÝ 12 CƠ BẢN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

I I

ĐẠ HỌC THÁ NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN LUYÊN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KỸ THUẬT

CHƯƠNG “DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU”

VẬT LÝ 12 CƠ BẢN

Chuyên ngành LL&PP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÝ

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ HỒNG VIỆT

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn: Tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lý trong

kỹ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản được thực hiện từ

tháng 8 năm 2013 đến tháng 8 năm 2014

Tôi xin cam đoan:

Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, các thôngtin đã được chọn lọc, phân tích, tổng hợp, xử lý và đưa vào luận văn đúng quyđịnh

Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung thực

và chưa được sử dụng để bảo vệ trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Tác giả

Trần Văn Luyên

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, phòng đào tạo sau đại học,Ban chủ nhiệm, quý Thầy, Cô giáo khoa Vật lý trường Đại học sư phạm - Đạihọc Thái Nguyên và quý thầy cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ trong suốtquá trình học tập

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu cùng quý Thầy, Cô giáo tổ Vật

lý trường THPT Mạc Đĩnh Chi, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương đã tạo mọi điềukiện thuận lợi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn tốt nghiệp

Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo hướng dẫn:PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Việt, người đã tận tình hướng dẫn trong suốt thờigian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lớp cao học Vật lý K20 đã giúp đỡ,đóng góp nhiều ý kiến trong quá trình học tập và thực hiện luận văn này

Xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, người thân, bạn bè và đồng nghiệpgiúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn này

Thái Nguyên, tháng 8 năm 2014

Tác giả

Trần Văn Luyên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN .ii

MỤC LỤC .iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ v

DANH MỤC CÁC HÌNH v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu

3 3 Đối tượng nghiên cứu

3 4 Giả thuyết khoa học

3 5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu

4 7 Phương pháp nghiên cứu

4 8 Dự kiến đóng góp của đề tài

4 9 Cấu trúc luận văn

5 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KỸ THUẬT, NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH THPT 6

1.1 Cơ sở lý luận 6

1.1.1 Mục tiêu dạy học môn vật lí ở trường THPT 6

1.1.2 Hoạt động ngoại khóa 8

1.1.4 Tính tích cực của học sinh 191.1.5 Chất lượng kiến thức 241.1.6 Xây dựng tiêu chí đánh giá tính tích cực và chất lượng kiến thứccủa học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa 26

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng

dụng của vật lý trong kỹ thuật, nhằm góp phần phát huy tính tích cực

và nâng

cao chất lượng kiến thức cho học sinh tại địa bàn nghiên cứu thực trạng

28 Chương 2 XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KĨ THUẬT, CHƯƠNG “DÕNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” VẬT LÝ 12 CƠ BẢN, NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH 32

2.1 Xây dựng tiến trình HĐNK về ứng dụng của Vật lý trong kĩ thuật, nhằm góp phần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh 32

2.2 Nghiên cứu nội dung chương trình, sách giáo khoa và xây dựng sơ đồ cấu trúc logic nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản 37

2.2.1 Chuẩn kiến thức kỹ năng 37

2.2.2 Xây dựng sơ đồ cấu trúc logic nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản (hình 2.2) 39

2.3 Xây dựng tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của Vật lý trong kĩ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản, nhằm góp phần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh

40 2.3.1 Lựa chọn chủ đề HĐNK 40

2.3.2 Lập kế hoạch HĐNK 40

2.3.3 Hướng dẫn HS tiến hành HĐNK 48

2.3.4 Tổng kết đánh giá 57

2.3.5 Soạn thảo công cụ đánh giá HĐNK 57

Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 66

3.1 Mục đích thực nghiệm 66

3.2 Đối tượng và thời gian thực nghiệm 66

3.3 Tiến trình thực nghiệm sư phạm 66

ệu iv

3.3.1 Công tác chuẩn bị 663.3.2 Lập kế hoạch thực nghiệm sư phạm 66

Số hóa bởi Trung tâm Học li ht t p : / / www lr c - tnu.edu v n/

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu v tnu.edu v n/

3.4 Phân tích diễn biến và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

66 3.4.1 Phân tích diễn biến quá trình tổ chức HĐNK 66

3.4.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 81

3.4.2.1 Đánh giá định tính 81

3.4.2.2 Đánh giá định lượng 82

3.4.3 Đánh giá chung 84

KẾT LUẬN 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC

Trung học phổ thông TTC Tính tích

cực

ƯDKT Ứng dụng kĩ thuật

VL Vật lí

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu v ht t p : / / www lr c -

tnu.edu v n/

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tiêu chí đánh giá quá trình hoạt động của nhóm 59

Bảng 2.2: Tiêu chí đánh giá quá trình thuyết trình

60 Bảng 2.3: Tiêu chí đánh giá bài báo cáo của chuyên gia lí thuyết 61

Bảng 2.4: Tiêu chí đánh giá bài báo cáo của chuyên gia kĩ thuật 62

Bảng 2.5: Tiêu chí đánh giá báo tường 63

Bảng 2.6: Tiêu chí đánh giá sản phẩm ƯDKT 64

Bảng 2.7: Tiêu chí đánh giá bài thu hoạch 64

Bảng 3.1: Mẫu danh sách nhóm 69

Bảng 3.2: Mẫu phiếu đánh giá quá trình hoạt động nhóm

70 Bảng 3.3: Mẫu phiếu đánh giá các nhóm khác 70

Bảng 3.4: Điểm đánh giá đợt HĐNK 83

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tiền trình HĐNK về ƯDKT nhằm phát huy TTC và nâng cao CLKT 33

Sơ đồ 2.2: Sơ đồ cấu trúc logic nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lí 12 THPT 39

DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 3.1: Một số hình ảnh dùng để hướng dẫn HS lựa chọn chủ đề HĐNK

67 Hình 3.2: HS thảo luận về nội dung, hình thức HĐNK 69

Hình 3.3: Kĩ thuật đặt câu hỏi 5W1H 70

Hình 3.4: Các nhóm lập sơ đồ tư duy 71

Hình 3.5 Hoạt động tìm kiếm và tổng hợp kiến thức

73Hình 3.6: HS tìm kiếm vật liệu, chế tạo sản phẩm 76Hình 3.7: Các nhóm thuyết trình và thảo luận về sản phẩm kĩ thuật

79Hình 3.8: Hình ảnh về “hội thi vật lí” 80

Số hóa bởi Trung tâm Học

đề phức hợp trong những tình huống thay đổi

Giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo con người Vì vậy đòihỏi ngành giáo dục cần đổi mới một cách toàn diện, sao cho HS phải tích cực,

tự lực để chiếm lĩnh tri thức, từ đó phát triển năng lực sáng tạo, hình thành kỹ

năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm”

chính là quan điểm xuyên suốt của việc đổi mới phương pháp dạy học ở cáctrường phổ thông hiện nay

Nghị quyết Trung ương 2, khoá VIII đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ

phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh,…” 10

Điều 28 Luật Giáo dục cũng quy định: “Phương pháp giáo dục phổ

thông phải biết phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kỹ thuật vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho mọi học sinh” 21

Thực tế cho thấy, dạy học nội khoá vẫn còn rất nặng nề về trang bị kiếnthức lí thuyết Thời gian để học sinh thực hành, vận dụng kiến thức vàothực tiễn là quá ít so với kiến thức học sinh đã được học Do vậy, để đạt được

mục tiêu đã đề ra của nền giáo dục, cần phải đa dạng hoá các hình thức tổchức hoạt động học tập của học sinh, trong đó có hoạt động ngoại khóa.

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu 2 ht t p : / / www tnu.edu v n/ lr c -

Hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học thuộc hệ thống các hìnhthức dạy học ở trường phổ thông hiện nay Hoạt động ngoại khóa nóichung, ngoại khóa vật lí nói riêng hỗ trợ cho học nội khóa trong việc củng

cố, mở rộng, đào sâu kiến thức, vận dụng những kiến thức đã học vào thực tếđời sống, kỹ thuật, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Những kiếnthức HS thu được khi tham gia các hoạt động ngoại khóa thường sâu sắc và

có tính bền vững, sản phẩm HS làm ra mang nhiều ý nghĩa thực tiễn

Vật lý là môn khoa học thực nghiệm và có rất nhiều ứng dụng trongthực tế nên một trong những khâu quan trọng trong dạy học vật lý là tăngcường các hoạt động thực nghiệm, cùng với tổ chức các hoạt động ngoại khóa

Trong chương trình vật lí 12, chương “Dòng điện xoay chiều” có rấtnhiều ứng dụng trong các lĩnh vực khoa học, đời sống và sản xuất như: Ứngdụng của mạch điện xoay chiều, máy phát điện xoay chiều, máy biến áp, động

cơ điện xoay chiều… Theo phân phối chương trình, chương này dạy trong 14tiết Với khoảng thời gian này HS hầu như không có nhiều thời gian để tựnghiên cứu tìm tòi, đặc biệt là vấn đề ứng dụng kỹ thuật

Về vấn đề tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh trong dạy học vật

lí ở trường THPT đã có một số đề tài nghiên cứu: “Phương pháp tổ chức

hoạt động ngoại khóa vật lí”, Nguyễn Quang Đông, đề tài nghiên cứu khoa

học, Đại học Thái Nguyên (2006) Đề tài đã nghiên cứu về đặc điểm, hình thức,

phương pháp tổ chức HĐNK một cách khái quát nhất “Nghiên cứu xây dựng

và tổ chức một số chủ đề ngoại khoá phần Điện học lớp 12 (THPT) nhằm góp phần giáo dục kỹ thuật tổng hợp cho học sinh”, Trương Đức Cường, Luận văn

Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên(2007) ; “Nghiên cứu tổ

chức hoạt động ngoại khóa phần “Quang học” với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh THPT”, Mai Thị Vân Hải,

Luận văn Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên (2008); “Nghiên cứu

việc tổ chức hoạt động ngoại khoá về “Dòng điện không đổi” Vật lý lớp 11 (THPT) nhằm phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo của học

sinh”, Nguyễn Văn Hào, Luận văn Thạc sỹ khoa học giáo dục, Đại học Thái

Nguyên (2010)

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu 4 ht t p : / / www tnu.edu v n/ lr c -

Chúng tôi nhận thấy cho đến nay chưa có tác giả nào nghiên cứu về vấn

đề Tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lý trong kỹ thuật

chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản, tại địa bàn huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.

Vì những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: Tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lý trong kỹ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản.

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của VL trong kỹthuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản đáp ứng mục tiêu dạyhọc môn VL, nhằm góp phần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượngkiến thức cho học sinh THPT

3 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của VL trong kỹ thuật ở trườngphổ thông

4 Giả thuyết khoa học

Nếu tổ chức các hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của VL trong kĩ thuậtchương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản đáp ứng mục tiêu dạy họcmôn VL như tiến trình mà mục đích nghiên cứu đã nêu, thì có thể sẽ góp phầnphát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy cần phảithực hiện nhiệm vụ sau:

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận

- Mục tiêu dạy học môn vật lí ở trường THPT

- Hoạt động ngoại khóa

- Dạy học các ứng dụng kĩ thuật

- Tính tích cực của học sinh

- Chất lượng kiến thức

Số hóa bởi Trung tâm Học

liệu 6 ht t p : / / www tnu.edu v n/ lr c -

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn việc tổ chức hoạt động ngoại khóa

về ứng dụng của vật lý trong kỹ thuật tại một số trường THPT thuộc huyệnNam Sách, tỉnh Hải Dương

5.3 Xây dựng tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lýtrong kỹ thuật, nhằm góp phần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượngkiến thức cho học sinh THPT

5.4 Nghiên cứu nội dung chương trình, sách giáo khoa và xây dựng sơ

đồ cấu trúc logic nội dung chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản

5.5 Xây dựng tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của Vật lýtrong kỹ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản, nhằm gópphần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinhTHPT

5.6 Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết khoa học

mà đề tài đã đặt ra

6 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung chương trình: Chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản

- Địa bàn nghiên cứu: Một số trường THPT tại huyện Nam Sách - tỉnhHải Dương

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra

7.2.2 Phương pháp quan sát

7.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

8 Dự kiến đóng góp của đề tài

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận việc tổ chức hoạt động ngoạikhóa về ứng dụng của Vật lý trong kỹ thuật ở trường phổ thông, nhằm gópphần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinhTHPT.

Số hóa bởi Trung tâm Học

- Xây dựng được tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của vật lýtrong kỹ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản, nhằm gópphần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinhTHPT

- Có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho giáo viên vật lý và sinh viêncác trường sư phạm

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận v ăn gồm

ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoạikhóa về ứng dụng của vật lý trong kỹ thuật, nhằm góp phần phát huy tính tíchcực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh

Chương 2: Xây dựng tiến trình hoạt động ngoại khóa về ứng dụng của

vật lý trong kĩ thuật chương “Dòng điện xoay chiều” Vật lý 12 cơ bản, nhằmgóp phần phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng kiến thức cho học sinh

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA

VỀ ỨNG DỤNG CỦA VẬT LÝ TRONG KỸ THUẬT, NHẰM GÓP PHẦN PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH THPT

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Mục tiêu dạy học môn vật lí ở trường THPT

1.1.1.1 Mục tiêu của giáo dục phổ thông

Theo luật giáo dục năm 2005, “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp

học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [21]

1.1.1.2 Mục tiêu dạy học vật lí ở trường phổ thông

Mục tiêu tổng quát của dạy học vật lí ở trường phổ thông là gópphần thực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông Các mục tiêu cụ thể củadạy học VL ở trường phổ thông (Theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐTngày

05/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về Chương trình giáo dục phổ thông) quy định như sau:

b) Các đại lượng, các định luật và nguyên lí VL cơ bản

c) Những nội dung chính của một số thuyết VL quan trọng nhất

Số hóa bởi Trung tâm Học

d) Những ứng dụng phổ biến của VL trong đời sống và trong sản xuất

e) Các phương pháp chung của nhận thức khoa học và những phươngpháp đặc thù của VL, trước hết là phương pháp thực nghiệm và phương pháp

mô hình

* Về kĩ năng

a) Biết quan sát các hiện tượng và quá trình VL trong tự nhiên, trong đờisống hằng ngày hoặc trong các thí nghiệm; biết điều tra, sưu tầm, tra cứutài liệu từ các nguồn khác nhau để thu thập thông tin cần thiết cho việchọc tập môn VL

b) Sử dụng được các dụng cụ đo phổ biến của VL; biết lắp ráp và tiếnhành các thí nghiệm VL đơn giản

c) Biết phân tích, tổng hợp và xử lí các thông tin thu được để rút ra kếtluận, đề ra các dự đoán đơn giản về các mối quan hệ hay về bản chất của cáchiện tượng hoặc quá trình VL, cũng như đề xuất phương án thí nghiệm để kiểmtra dự đoán đã đề ra

d) Vận dụng được kiến thức để mô tả và giải thích các hiện tượng và quátrình VL, giải các bài tập VL và giải quyết các vấn đề đơn giản trong đời sống

và sản xuất ở mức độ phổ thông

e) Sử dụng được các thuật ngữ VL, các biểu, bảng, đồ thị để trình bày rõràng, chính xác những hiểu biết, cũng như những kết quả thu được qua thuthập và xử lí thông tin

* Về thái độ

a) Có hứng thú học VL, yêu thích tìm tòi khoa học; trân trọng đối vớinhững đóng góp của VL cho sự tiến bộ của xã hội và đối với công lao của cácnhà khoa học

b) Có thái độ khách quan, trung thực; có tác phong tỉ mỉ, cẩn thận, chínhxác và có tinh thần hợp tác trong việc học tập môn VL, cũng như trong việc ápdụng các hiểu biết đã đạt được

Số hóa bởi Trung tâm Học

c) Có ý thức vận dụng những hiểu biết VL vào đời sống nhằm cải thiệnđiều kiện sống, học tập cũng như để bảo vệ và giữ gìn môi trường sống tự nhiên

d) Có thế giới quan, nhân sinh quan, tư duy khoa học và những phẩmchất năng lực theo mục tiêu của giáo dục phổ thông.

1.1.2 Hoạt động ngoại khóa

1.1.2.1 Các đặc điểm của giờ học ngoại khóa

Theo Đặng Vũ Hoạt, hoạt động ngoại khóa nói chung và ngoại khóa VLnói riêng có những đặc điểm cơ bản sau [15]:

- Việc tổ chức ngoại khóa dựa trên tính tự nguyện tham gia của học sinh

có sự hướng dẫn của giáo viên

- Số lượng học sinh tham gia không hạn chế, có thể là theo nhóm nhưngcũng có thể là tập thể đông người

- Có kế hoạch cụ thể về hình thức tổ chức, phương pháp và nội dungngoại khóa

- Kết quả hoạt động ngoại khóa của học sinh không đánh giá bằng

điểm như đánh giá kết quả học tập nội khóa

- Việc đánh giá kết quả của hoạt động ngoại khóa VL thông qua sảnphẩm mà học sinh có được, thông qua sự tích cực, sáng tạo của học sinh trongquá trình tham gia hoạt động và sự đánh giá này phải công khai, kết quảcủa học sinh phải được khích lệ kịp thời

- Nội dung và hình thức hoạt động ngoại khóa phải đa dạng, mềm dẻo

để lôi cuốn nhiều học sinh tham gia

1.1.2.2 Vị trí, vai trò của hoạt động ngoại khóa

- Hoạt động ngoại khóa có vị trí rất quan trọng đối với việc hình thành vàphát triển nhân cách toàn diện cho học sinh Ngoài việc củng cố, bổ sung vàhoàn thiện hệ thống tri thức, kĩ năng, thái độ được học sinh lĩnh hội thông quahọc các môn văn hóa ở trên lớp thì hoạt động ngoại khoá còn tạo điều kiệncho học sinh vận dụng những điều đã học được vào thực tiễn cuộc sống; rèn

Số hóa bởi Trung tâm Học

luyện các phẩm chất nhân cách và học hỏi thêm nhiều tri thức ngoài sách

vở, luyện tập được nhiều kĩ năng, thói quen cần thiết cho cuộc sống

- Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động có mục đích giáo dục, tổchức có kế hoạch, có chương trình, nội dung và phương pháp phù hợp, đượcthực hiện với vai trò chủ đạo của giáo viên Đó là sự tiếp nố i hoạt độngdạy học trên lớp, là con đường gắn lí luận với thực tiễn, tạo nên sự thốngnhất giữa nhận thức với hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tinđúng đắn ở học sinh Ngoại khóa là con đường phát triển toàn diện nhâncách, là điều kiện tốt nhất để học sinh phát huy vai trò chủ thể, tính tíchcực, chủ động trong quá trình học tập, rèn luyện Nó vừa củng cố, bổ sung,

mở rộng kiến thức đã học, vừa phát triển các kỹ năng cơ bản phù hợp vớiyêu cầu, mục tiêu giáo dục của nhà trường như: kĩ năng gi ao tiếp, thíchứng, tổ chức cuộc sống, tự quản…

- Hoạt động ngoại khóa là việc tổ chức giáo dục thông qua hoạtđộng thực tiễn của học sinh về văn hóa, khoa học, kỹ thuật, lao động,hoạt động chính trị, xã hội, nhân đạo, hoạt động văn nghệ, thể dục thể thao,vui chơi giải trí…để giúp các em phát triển, hoàn thiện đạo đức, năng lực, sởtrường…thực hiện mục tiêu của quá trình sư phạm toàn diện

- Việc tổ chức ngoại khóa sẽ thu hút và phát huy được tiềm năng của cáclực lượng giáo dục của xã hội và gia đình để nâng cao chất lượng, hiệu quảgiáo dục toàn diện của nhà trường [18]

1.1.2.3 Tác dụng của hoạt động ngoại khóa

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Khải, tác dụng của hoạt động ngoại khóagồm [17]:

a Tác dụng giáo dục

- Ngoại khóa góp phần giáo dục tính tổ chức, tính kế hoạch, tinhthần làm chủ và ý thức hợp tác xã hội chủ nghĩa trên cơ sở những hoạt độngthực tế Mặt khác ngoại khóa được thực hiện cơ bản dựa trên sự tự nguyện tự

Số hóa bởi Trung tâm Học

giác của học sinh cộng với sự hỗ trợ động viên thích hợp của thầy (cô) giáo sẽđộng viên được học sinh nỗ lực hết mực với khả năng của mình

- Ngoại khóa sẽ làm cho quá trình dạy học bộ môn thêm phong phú,càng nhiều hình, nhiều vẻ càng làm cho việc học tập của học sinh thêmhứng thú sinh động, tạo cho họ lòng hăng say với công việc, đó là một trongnhững điều kiện để phát triển tài năng Chính ở đây học sinh có thể thử làm,tập dượt phát huy óc sáng tạo, tự tin ở mình có thể dám nghĩ dám làm.

b Tác dụng giáo dưỡng

- Ngoại khóa góp phần củng cố, bổ sung kiến thức cho học sinh bởi vìthông qua ngoại khóa, kiến thức học sinh thu được sâu sắc hơn Ở đây họcsinh được tự mình nghiên cứu, tự mình tìm hiểu vấn đề và tranh luận vớibạn bè trong sự cân nhắc kĩ càng Chính vì thế ngoại khóa góp phần đắc lựctrong việc phát triển trí lực và khả năng sáng tạo của học sinh

- Với điều kiện thời gian, ở nội khóa thầy không thể giới thiệu được hếtđược, mà những phần này nếu được bổ sung bởi ngoại khóa thì học sinh

sẽ được mở rộng thêm kiến thức mình thu nhận được dưới nhiều hình thứcnhư nhóm ngoại khóa, hội vui vật lý, báo…

c Tác dụng giáo dục kĩ thuật tổng hợp

Qua hoạt động ngoại khóa, học sinh được rèn luyện một số kỹ năng như:

- Bồi dưỡng kĩ năng làm mộc, nguội, rèn, mắc điện, trang trí, vẽ

- Tập sử dụng những dụng cụ đo lường cơ bản, những máy móc đơn giản

- Tập nghiên cứu một vấn đề, thuyết minh, trình bày…

Trên cơ sở hoạt động ngoại khóa học sinh sẽ nảy nở tình cảm nghềnghiệp, bước đầu có ý thức thiên hướng về nghề nghiệp mà mình sẽ chọn trongtương lai

Ngoài ra ngoại khóa còn giúp giáo viên có thể áp dụng thử các phươngpháp dạy học mới…

1.1.2.4 Nội dung, hình thức, quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí

Số hóa bởi Trung tâm Học

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Khải thì nội dung và hình thức hoạt độngngoại khóa được xác định [17]:

a Nội dung:

Nội dung ngoại khóa vật lí ở trường phổ thông rất đa dạng nhưng có thểchia thành hai nội dung chính: lí thuyết và thực nghiệm Cụ thể đó là các nộidung như:

- Nghiên cứu những kiến thức lí thuyết về vật lí và kĩ thuật

- Nghiên cứu, tìm hiểu những ứng dụng của vật lí trong đời sống, kĩ thuật

- Thiết kế, chế tạo dụng cụ và làm thí nghiệm vật lí

b Hình thức hoạt động

HĐNK vật lí ở trường phổ thông có nhiều hình thức khác nhau, nhưng sựphân chia các hình thức HĐNK chỉ mang tính chất tương đối, tùy thuộc vào sốlượng HS tham gia, theo nội dung, theo địa điểm tổ chức,… mà có thể phân racác hình thức HĐNK vật lí khác nhau Có hai hình thức phổ biến nhất là

HĐNK theo nhóm và HĐNK có tính quần chúng rộng rãi.

● Hoạt động ngoại khóa vật lí theo nhóm

Có thể thành lập những nhóm HĐNK vật lí như:

- Nhóm nghiên cứu lí thuyết

Nhóm này chuyên đi sâu việc sưu tầm các tài liệu liên quan đến vấn đềđang nghiên cứu để giúp HS hiểu bài sâu hơn, nghiên cứu giải thích các hiệntượng mà trong điều kiện hạn hẹp của thời lượng trên lớp mà GV chưa thể giảithích kĩ lưỡng, sưu tầm những bài toán vật lí hay, tìm phương pháp giải hay…Nhóm có thể phụ trách công việc ra báo tường hoặc tập san vật lí của trường

- Nhóm chế tạo dụng cụ thí nghiệm vật lí

Để có thể phát huy tính tích cực của học sinh thì việc chế tạo thêm cácdụng cụ thí nghiệm là rất cần thiết Do vậy công tác ngoại khóa tổ chức cho HStham gia chế tạo dụng cụ thí nghiệm là rất phù hợp, vừa giúp HS trực tiếpđược tham gia chế tạo dụng cụ, hiểu sâu hơn kiến thức được học, thấy

Số hóa bởi Trung tâm Học

được ứng dụng của kiến thức trong thực tế, khiến các em thấy hứng thú vàtích cực hơn trong học tập, đồng thời nâng cao chất lượng kiến thức của HS

- Nhóm vật lí kĩ thuật

Những nhóm ngoại khóa này mang nhiều tính chất chuyên mônhơn nhóm “chế tạo dụng cụ thí nghiệm vật lí” nhưng hoạt động của nhómphải gắn liền hai mặt lí thuyết và thực hành

Để kích thích hứng thú giúp các em trong các nhóm hoạt động tốt hơn,giáo viên nên phối hợp giữa hai nhóm lí thuyết và kỹ thuật với nội dung hợp lý

● Hoạt động ngoại khóa có tính chất quần chúng rộng rãi

Hình thức HĐNK vật lí có tính chất quần chúng rộng rãi làm cho HS thêmyêu thích môn vật lí, kích thích trí tưởng tượng sáng tạo và rèn luyện các phẩmchất cá nhân HĐNK này thu hút nhiều HS tham gia, hình thức này có thể kểđến những hoạt động như: Hội thi vật lí, triển lãm vật lí, báo tường về vật lí…

- Hội thi vật lí

Hội thi là hình thức HĐNK vật lí phổ biến, lôi cuốn được đông đảo HS,tạo ra được khí thế trong hoạt động học tập và nghiên cứu Hội thi có thểđược tổ chức theo từng chuyên đề, theo khối lớp hoặc quy mô toàn trường.Hội thi có nội dung chính là các trò chơi hoặc các câu hỏi rèn luyện trí tuệ,như trò chơi hái hoa dân chủ; thi khéo tay, thi giải đáp các câu hỏi trí tuệ…

- Triển lãm về vật lí

Nội dung triển lãm có thể gồm: Dụng cụ, mô hình vật lí mà HS chế tạođược, mẫu vật sưu tầm được, tranh ảnh vật lí… Triển lãm có thể tổ chức kếthợp với hội vui vật lí hoặc tiến hành cùng với bộ môn khác

- Báo tường về vật lí

Hình thức HĐNK này có tác dụng tốt trong việc thúc đẩy HS sưu tầm,đọc các sách báo hoặc giải các bài toán hay về vật lí Báo tường vật lí có thể rahàng tháng, hàng học kì Nội dung báo tường được trình bày trên khổ giấy Aohoặc ra tập san, trưng bày ở bản tin chung hoặc phòng truyền thống

c Quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa

Số hóa bởi Trung tâm Học

Theo tác giả Nguyễn Quang Đông, quy trình tổ chức hoạt động ngoạikhóa có thể diễn ra theo 04 bước sau [11]:

Bước 1: Lựa chọn chủ đề ngoại khóa

Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tếcủa dạy học nội khóa bộ môn, đặc điểm của HS và điều kiện của GV cũng nhưcủa nhà trường để lựa chọn chủ đề của HĐNK Việc lựa chọn này cần phải rõràng để có tác dụng định hướng tâm lí và kích thích sự tích cực, sự sẵn sàng của

HS ngay từ đầu

Bước 2: Lập kế hoạch HĐNK

Khi lập kế hoạch HĐNK thì GV cần phải xác định:

- Xác định mục tiêu của HĐNK gồm các mục tiêu: về kiến thức, về kĩnăng, về phát triển tư duy, về tình cảm, thái độ

- Xác định nội dung HĐNK

- Xác định đối tượng tham gia HĐNK

- Dự kiến hình thức tổ chức HĐNK

- Dự kiến các phương pháp dạy học/kĩ thuật dạy học

- Dự kiến phương tiện dạy học

- Dự kiến những khó khăn sai lầm của HS và hướng dẫn của GV để giúp

đỡ HS giải quyết những khó khăn đó

- Dự kiến thời gian và địa điểm tổ chức

- Dự kiến kinh phí, tài trợ

- Dự kiến những công việc có thể nhờ đến sự giúp đỡ của các lực lượnggiáo dục khác

Bước 3: Tiến hành HĐNK theo kế hoạch

Khi tổ chức HĐNK theo kế hoạch GV cần lưu ý những nội dung sau:

- Luôn theo dõi quá trình HS thực hiện các nhiệm vụ để có thể giúp đỡkịp thời, động viên, khuyến khích các em, đồng thời phát hiện những vấn

đề nảy sinh ngoài dự kiến để điều chỉnh sao cho phù hợp với kế hoạch đã đặtra

- Đối với những hoạt động có quy mô lớn như lớp, khối thì GV đóng vaitrò là người tổ chức, điều khiển các hoạt động Đồng thời GV cũng phải là

Số hóa bởi Trung tâm Học

người tổ chức cho HS có thể tham gia tranh luận hay bảo vệ ý kiến của mình vềnhững nội dung HĐNK