Quản lý thực hiện quy chế dân chủ trong trường tiểu học trên địa bàn thị xã quảng yên, tỉnh quảng ninh

Thực trạng về quản lý việc thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường Tiểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên hiện nay .... 69 Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN C

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

––––––––––––––––––––

VŨ THỊ PHƯỢNG

QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2014

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

––––––––––––––––––––

VŨ THỊ PHƯỢNG

QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành Quản lý g áo dục

Mã số 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học PGS.TS Nguyễn Đức Sơn

THÁI NGUYÊN - 2014

: i :

:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kếtquả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ c ôngtrình nào khác

Tác giả luận văn

Vũ Thị Phượng

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS Nguyễn Đức Sơn

- thầy giáo đã tận tnh hướng dẫn, chỉ bảo giúp đỡ em trong quá trình hình thành, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Em xin chân thành cảm ơn khoa Tâm lý giáo dục trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên.

Tác giả xin chân thành cảm ơn Thị ủy, HĐND, UBND thị xã Quảng Yên; Phòng Giáo dục - Đào tạo Quảng Yên; các trường tiểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi có những tư liệu quý báu

để hoàn thành luận văn; Cảm ơn gia đình, bạn bè và các đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi tham gia khóa học, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài Song, những thiếu sót trong luận văn chắc chắn không thể tránh khỏi.

Tác giả rất mong được đón nhận sự chỉ dẫn, góp ý của các nhà khoa học, của các thầy, cô giáo và các bạn đồng nghiệp.

Xin chân thành cảm ơn!

Quảng Yên, tháng 8 năm 2014

Tác giả

Vũ Thị Phượng

8 Cấu trúc của Luận văn 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY

CHẾ DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Quan điểm và đường lối của Đảng và nhà nước về thực hiện quychế dân chủ ở cơ sở 7

1.2.1 Các khái niệm 7

1.2.2 Quan điểm và đường lối của Đảng và nhà nước về thực hiện quychế dân chủ ở cơ sở .12

1.3 Một số vấn đề về thực hiện quy chế dân chủ cơ sở trong trường học 13

1.3.1 Khái niệm về quy chế dân chủ cơ sở trong trường học 13

1.3.2 Mục đích của việc đưa thực hiện quy chế dân chủ vào trường học 141.3.3 Vai trò và tầm quan trọng của việc đưa QCDCCS vào trường học 15

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

1.3.4 Các nội dung triển khai thực hiện QCDCCS trường học 171.3.5 Các hình thức triển khai thực hiện QCDCCS trường học 221.3.6 Những yêu cầu của việc đưa Quy chế dân chủ ở cơ sở vào trường học 241.4 Quản lý thực hiện quy chế dân chủ cơ sở trường học 261.4.1 Quản lý thực hiện quy chế dân chủ trong trường học là một nộidung quản lý nhà trường tểu học hiện nay 271.4.2 Các nội dung quản lý việc thực hiện quy chế dân chủ trong trường tểu học 32

1.4.3 Biện pháp quản lý việc thực hiện quy chế dân chủ trong các trường tểu học 36

Tiểu kết Chương 1 37

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ

XÃ QUẢNG YÊN, TỈNH QUẢNG NINH 38

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu 382.1.1 Giới thiệu tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội thị xã Quảng Yên 382.1.2 Tình hình Giáo dục và Đào tạo cấp tiểu học trên địa bàn thị xãQuảng Yên 382.2 Thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ trong các trường tểu học 40

2.2.1 Thực trạng thực hiện quy chế về nội dung, hình thức 402.2.2 Thực trạng hiệu quả thực hiện quy chế 482.3 Thực trạng về quản lý việc thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường Tiểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên hiện nay 532.3.1 Thực trạng quản lý việc tuyên truyền, phổ biến dân chủ trong trường

tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên 532.3.2 Kết quả trong việc xây dựng các quy định, quy chế, quy ước của trường tểu học 54

ên hiện n

g quản l

7

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

2.3.3 Quản lý việc tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong trường tểu họctrên địa bàn thị xã Quảng Yên 562.3.4 Giám sát, kiểm tra, đánh giá thực hiện quy chế dân chủ trong trườngtểu học trên địa bàn thị xã Quảng Y ay 572.3.4 Đánh giá chung về thực trạn ý thực hiện quy chế dân chủ ở trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên hiện nay 60

2.3.5 Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm 632.3.6 Bài học kinh nghiệm 66Tiểu kết Chương 2 69

Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN CHỦ TRONG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ QUẢNG YÊN

70

3.1 Các nguyên tắc đề xuất các biện pháp 703.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 70

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 70

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 71

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm trong quản lý 713.2 Các biện pháp quản lý việc thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên hiện nay 72

3.2.1 Đổi mới quản lý công tác tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận

thức của CBGV-CNV và học sinh trong các trường tiểu học về thực hiện Quy

chế dân chủ trong trường học 72

3.2.2 Đảm bảo sự lãnh đạo của Chi bộ Đảng, phát huy vai trò của cán bộ quản

lý nhà trường trong việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở 74

3.2.3 Chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện các quy định, quy chế, quy ước của trường tểu học đảm bảo đúng quy trình, có tính khả thi cao 77

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

ác biện pháp 3.2.4 Thiết lập các kênh thu thập thông tin phản hồi (thông tin ngược) phục vụ cho công tác quản lý thực hiện QCDCCS trường tểu học 79

3.2.5 Thống nhất, xác định cơ chế phối hợp xây dựng và thực hiện QCDCCS trường học giữa các tổ chức đoàn thể, tổ chức xã hội trong và ngoài nhà trường 80

3.2.6 Tăng cường và đổi mới c kiểm tra, giám sát việc thực hiện Quy chế dân chủ trong nhà trường 83

3.3 Mối quan hệ giữa các biện phápvà lộ trình triển khai 85

3.3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp

85 3.3.2 Lộ trình triển khai các biện pháp 86

3.4 Khảo sát về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

86 3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 86

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 87

3.4.3.Phương pháp khảo nghiệm 87

3.4.4 Kết quả khảo nghiệm 87

Tiểu kết chương 3 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 92

1 Kết luận 92

2 Một số khuyến nghị 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CBGV-CNV Cán bộ giáo viên - công nhân viên

GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo

Yên (tính đến ngày 31/3/2014) 40Bảng 2.4 Kết quả việc triển khai thực hiện các trách nhiệm của các trường

tểu học thị xã Quảng Yên 41Bảng 2.5 Kết quả thực hiện trách nhiệm tham gia giám sát các nội dung

trong thực hiện QCDC ở cơ sở nhà trường tiểu học 42Bảng 2.6 Kết quả thực hiện những việc học sinh được biết và tham gia ý

kiến trong trường tiểu học thị xã Quảng Yên 43Bảng 2.7 Kết quả thực hiện các hình thức thông báo đối với những việc

CBGV-CNV phải được biết trong 20 trường tiểu học thị xã

Quảng Yên 44Bảng 2.8.Kết quả thực hiện các hình thức CBGV-CNV tham gia ý kiến trong

trường tiểu học thị xã Quảng Yên 45

Bảng 2.9 Kết quả các hình thức thực hiện giám sát k iểm tra đối với

những việc CBGV - CNV được giám sát, kiểm tra ở trường

tểu học thị xã Quảng Yên 47Bảng 2.10 Kết quả quản lý tuyên truyền, phổ biến, quán triệt về việc thực

hiện QCDC trong trường tiểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên 53Bảng 2.11 Kết quả xây dựng, ban hành các quy chế trong trường tiểu học

trên địa bàn thị xã Quảng Yên 55Bảng 2.12 Kết quả quản lý tổ chức thực hiện QCDC trong trường tiểu học

trên địa bàn thị xã Quảng Yên 56Bảng 2.13 Kết quả giám sát, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện QCDC trong

trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên 59Bảng 3.1 Kết quả đánh giá về mức độ cần thiết của những biện pháp quản

lý thực hiện QCDCCS trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng

Yên

tỉnh Quảng Ninh 87

Bảng 3.2 Kết quả đánh giá về tnh khả thi của những biện pháp quản lý

thực hiện QCDCCS trong các trường tiểu học thị xã Quảng Yêntỉnh Quảng Ninh 89

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dân chủ không chỉ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa mà còn là độnglực, là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng mà Đảng và nhân dân ta xây dựng

Từ lâu, Đảng ta luôn coi trọng phát huy quyền làm chủ của nhân dân,dựa vào dân, nên đã đưa cách mạng nước ta vượt qua mọi gian nanthử thách, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Trong công cuộc đổi mớitoàn diện đất nước theo định hướng XHCN, dân chủ hóa đời sống xãhội đã được Đảng Cộng sản Việt Nam xác định là một trong những nộidung cốt lõi, trọng tâm Đặc biệt là dân chủ hóa đời sống xã hội từ cơ sở.Chính vì vậy mà ngày 18/2/1998, Bộ Chính trị đã ra chỉ thị 30 CT /TW vềviệc xây dựng và thực hiện các quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở, để cụ thểhóa Chỉ thị này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Nghị định và Thông tưhướng dẫn thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở các loại hình, trong đó cóNghị định 71/1998/NĐ-CP ngày 08/9/1998 về việc ban hành “Quy chếthực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan” và Thông tư số10/1998/TTCP-TCCB ngày 5/12/1998 của Ban tổ chức - Cán bộ Chính phủ

“Hướng dẫn triển khai Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của

cơ quan” Thực hiện dân chủ trong cơ quan sẽ phát huy quyền làm chủ, tácphong, lề lối làm việc của công chức, viên chức, kỷ cương, kỷ luật được tăngcường; nội bộ cơ quan đoàn kết; ý thức phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn,

là chìa khoá để đảm bảo sức sống vững bền của mỗi cơ quan, tổ chức

Đối với ngành Giáo dục và Đào tạo, thực hiện dân chủ là một trongnhững điều kiện và động lực để nâng cao chất lượng dạy và học và nângcao uy tn, vị thế của ngành giáo dục đối với cộng đồng và xã hội Ngày1.3.2000 của Bộ Giáo dục - Đào tạo đã có Quyết định 04/2000/QĐ-BGD&ĐT về việc ban hành “Qui chế thực hiện dân chủ trong hoạt động

của nhà trường” theo phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm

tra” trong các hoạt động của nhà trường.

Căn cứ sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong những năm qua,nhiều trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên đã thực hiện cơ bản tốtnhững nội dung về thực hiện quy chế dân chủ cơ sở trong nhà trường,nhờ đó đã tạo đà cho sự ổn định, đoàn kết, từng bước khắc phục khókhăn, chung sức góp phần vào thành tch chung của ngành Giáo dục thị xãQuảng Yên Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn có một số tr ường chưathực hiện nghiêm túc quy chế dân chủ, còn mang tính hình thức, cán bộ,giáo viên trong trường không yên tâm công tác, nội bộ mất đoàn kết, phát sinhkhiếu kiện ảnh hưởng không tốt tới các hoạt động của nhà trường, làmgiảm uy tn của nhà trường cũng như uy tín của cán bộ, giáo viên nhà trườngtrước học sinh và xã hội Điều đó đã đặt ra một đòi hỏi cần phải tm nguyênnhân và các biện pháp cho vấn đề triển khai xây dựng và thực hiện quy chếdân chủ trong các trường tểu học Trong đó, vai trò và chức trách quản lý nhàtrường của Hiệu trưởng có ý nghĩa quyết định

Là cán bộ Ban Dân vận Thị ủy Quảng Yên - cơ quan thường trực BanChỉ đạo thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở thị xã Quảng Yên, được phâncông là thành viên giúp việc của Ban Chỉ đạo, đôn đ ốc, hướng dẫn,tham mưu triển khai, tổng hợp kết quả thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở

ở các chi, đảng bộ cơ sở, các cơ quan, đơn vị trên địa bàn thị xã nóichung và ngành giáo dục nói riêng Xuất phát từ các lý do trên, tôi

chọn đề tài: “Quản lý thực hiện Quy chế dân chủ trong trường tểu học

trên địa bàn thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh”.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng việc thực hiện

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/hiện nay, luận văn đề xuất một số biện pháp nhằm quản lý tốt hơn việcthực

hiện Quy chế dân chủ trong các trường học đáp ứng yêu cầu nhiệm vụđổi mới của ngành GD và ĐT nói chung và ngành GD và ĐT thị xã Quảng Yênnói riêng.

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động quản lý trường tểu học của người

Hiệu trưởng

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý việc thực hiện Quy chế dân

chủ trong các trường tiểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên

4 Giả thuyết khoa học của đề tài

Công tác quản lý thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường tểuhọc trên địa bàn thị xã Quảng Yên hiện nay còn một số hạn chế, hiệu quảchưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra Nếu đề xuất được các biệnpháp phù hợp với các điều kiện thực tễn ở các trườn g tểu học và đúngchủ trương, đường lối của Đảng, Nhà, thì việc thực hiện quy chế dân chủ sẽ

có hiệu quả cao hơn, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục,đổi mới giáo dục tại các trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý giáo dục và quản lý các hoạtđộng triển khai thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường tiểu học hiện nay

5.2 Khảo sát thực trạng, nguyên nhân và những kinh nghiệm trongquản lý thực hiện Quy chế dân chủ trong các trường tểu học trên địabàn thị xã Quảng Yên hiện nay

5.3 Đề xuất một số biện pháp để quản lý thực hiện Quy chế dân chủtrong các trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên đáp ứng yêucầu đổi mới giáo dục hiện nay

6 Giới hạn và phạm vi đề tài

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

- Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng

cao hiệu quả thực hiện quy chế dân chủ trong các trường tểu học trênđịa bàn thị xã Quảng Yên

- Các số liệu điều tra được lấy từ nguồn số liệu của các trường tểuhọc trên địa bàn thị xã, phòng Giáo dục và Đào tạo thị xã Quảng Yên từnăm 2008 (sau 10 năm có Chỉ thị 30 - CT/TW, Nghị định 71/1998 củaChính phủ) đến năm 2013 và các số liệu từ sau khi có Quyết định số 04/2000/QĐ-BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ba n hành Quychế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trường cho đến

nay

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Sử dụng các phương pháp: Phân tch, tổng hợp, so sánh, hệthống hóa, khái quát hóa để nghiên cứu các tài liệu lý luận liên quan đến

v ấn về quản lý việc thực hiện quy chế dân chủ trong trường học, trên cơ sở

đó xây dựng phần cơ sở lý luận cho đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực trạng việc thực

hiện quy chế dân chủ trong các trường tiểu học trên địa bàn thị x ã QuảngYên những năm qua và hiện nay, gồm các phương pháp:

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm;

- Phương pháp điều tra xã hội học;

7.3 Phương pháp thống kê

8 Cấu trúc của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý thực hiện quy chế dân chủ trong trường tểu học

- Chương 2: Thực trạng về quản lý thực hiện quy chế dân chủ trongtrường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

- Chương 3: Các biện pháp quản lý nhằm tăng cường thực hiện quychế dân chủ trong trường tểu học trên địa bàn thị xã Quảng Yên ,tỉnh Quảng Ninh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ THỰC HIỆN QUY CHẾ DÂN

CHỦ TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Dân chủ, dân chủ ở cơ sở và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở (QCDCCS)

là vấn đề hiện đang được nhiều nhà khoa học, những người làm công tác lý luậnquan tâm, dù ở những góc độ, khía cạnh khác nhau

Hướng nghiên cứu về vai trò của dân chủ trong đời sống xã hội: VI

Lênin: Bàn về dân chủ trong quản lý xã hội; Nguyễn Đăng Quang: Một cách

tếp cận khái niệm dân chủ, PGS.TS Vũ Minh Giang: Thiết chế làng xã cổ truyền

và quá trình dân chủ hóa hiện nayở nước ta; Lê Văn Tuấn: Tư tưởng Hồ Chí Minh vềthực hành dân chủ.

Hướng nghiên cứu về cách thức, phương pháp thực hiện dân chủ trong

đời sống: Đề tài "Thực hiện QCDC và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta

hiện nay" do TS Nguyễn Văn Sáu - GS Hồ Văn Thông đồng chủ trì; Đề tài khoa

học độc lập cấp Nhà nước về "Củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở

trong sự nghiệp đổi mới và phát triển của nước ta hiện nay" do PGS.TS Hoàng

Chí Bảo

- Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm, nghiệm thu 2002 Đề

tài "Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội nông thôn

miền núi, vùng dân tộc thiểu số các tỉnh miền núi phía Bắc nước ta" - TS.

Nguyễn Quốc Phẩm chủ biên

Hướng nghiên cứu về dân chủ cơ sở: Đề tài "Hệ thống chính trị cơ sở - Đặc

điểm, xu hướng và giải pháp" của TS Vũ Hoàng Công - Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2002 "Quy chế thực hiện dân chủ ở cấp xã - Một số

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

vấn đề lý luận và thực tễn" của PGS TS Dương Xuân Ngọc; PGS.TS Vũ Văn

Hiền (chủ biên): Phát huy dân chủ ở xã, phường và cuốn Dân chủ ở cơ sở qua

kinh nghiệm của Thuỵ Điển và Trung Quốc; Quá trình thực hiện quy chế dân

chủ ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay (Đề tài cấp bộ năm 2002

-2003) do Viện chủ nghĩa xã hội khoa học Học viện Chính trị quốc gia Hồ ChíMinh chủ trì)

Các công trình nghiên cứu kể trên đã đi sâu nghiên cứu về việc thực hiệnQCDCCS gắn với tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở nói chung, ở cấp xã nóiriêng Các tác giả đãlý giải về tính tất yếu phải xây dựng và thực hiện quy chếdân chủ ở cơ sở, qua thực tiễn khảo sát việc thực hiện quy chế ở các địaphương,vùng miền trong cả nước để đưa ra những thành tựu đã đạt đượccủa việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở cũng như rút ra những bất cập, hạnchế,

vướng mắc của Quy chế Ở đấy, các tác giả cũng chỉ ra phương hướng và biệnpháp nhằm đảm bảo thực hiện QCDCCS ở cơ sở chủ yếu là ở xã, phường, thịtrấn Tuy nhiên, ít có công trình nào nghiên cứu về thực hiện QCDCCS trong các

cơ quan và nhất là chưa có công trình, bài viết nào đi sâu nghiên cứu QCDCCStrong các trường tểu học

Đề tài nghiên cứu này hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm cả về lýluận và thực tễn vấn đề thực hiện QCDCCS ở các trường tểu học trên địa bànthị xã Quảng Yên - tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay

1.2 Quan điểm và đường lối của Đảng và nhà nước về th ực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

1.2.1 Các khái niệm

- Khái niệm Dân chủ.

Dân chủ từ bao đời nay luôn là đề tài hấp dẫn đối với các học giả trong

và ngoàinước bởi dân chủ liên quan mật thiết tới cuộc sống của con người và

sự phát triển củaxã hội Vấn đề dân chủ đã, đang và sẽ còn là một vấn đề

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

thời sự được quan tâm tìm tòi,nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của mọi quốcgia, trong đó có đất nước Việt Nam

Dân chủ là khái niệm xuất hiện từ thời cổ đại Theo tếng Hy Lạp cổ, dânchủ là do hai từ hợp thành: Demos là nhân dân và Kuatos là quyền lựchay

chính quyền Dân chủ có nghĩa là quyền lực của nhân dân, là một trong nhữnghình thức tổ chức chính trị nhà nước của xã hội mà đặc trưng là việc tuyên bốchính thức nguyên tắc thiểu số phải phục tùng đa số, thừa nhận quyền tự

do bình đẳng của công dân, thừa nhận nhân dân là cội nguồn của quyền lực.Khi bàn về khái niệm dân chủ là gì, các nhà khoa học đề xuất khá nhiều ý kiến:

- Ý kiến thứ nhất cho rằng, dân chủ là sản phẩm của quan hệ giai cấp, là

tổ chức quyền lực chính trị của giai cấp cầm quyền đối với xã hội

- Ý kiến thứ hai hiểu khái niệm dân chủ bao hàm ba nội dung cơ bản là

nội dung chính trị (dân chủ chính trị), nội dung văn minh nhân đạo (dân chủ xãhội là thành quả quan trọng nhất của văn minh và nhân đạo của loài người) vànội dung xã hội của dân chủ (dân chủ xã hội là hình thức tồn tại của xã hội hiệnđại)

- Ý kiến thứ ba cho rằng, dân chủ cần được xem xét theo nhiều khía

cạnh, nhưng với nghĩa chung nhất, phổ biến nhất, dân chủ là quyềnlực thuộc về nhân dân

- Ý kiến thứ tư của một số nhà khoa học, tôn vinh dân chủ là một công

trình bi tráng trong hàng chục vạn năm của loài người Đó là khát vọng, lýtưởng chung mà hàng triệu con tim và khối óc cùng hướng tới, đấu tranhkhông mệt mỏi để giành lấy dù phải hy sinh xương máu Dân chủ là khát vọng

mà chính chúng ta đang vươn tới

- Ý kiến thứ năm cho rằng, dân chủ không chỉ là một vấn đề chính trị hay

xã hội, mà xét theo bề sâu chính là một vấn đề văn hóa Bởi thế, xử lý vấn đềdân chủ không thể tách rời khỏi mối quan hệ truyền thống - hiện đại trong vănhóa Dân chủ còn là một yếu tố của văn hóa, một thành tựu của văn hóa đã

có từ lâu đời trong truyền thống văn hóa của dân tộc Theo các nhà kinh điển:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

với tất cả ý trí, tài năng và lợi ích của họ; dân chủ là sản phẩm của đấu tranhgiai cấp; quyền dân chủ bị chế định bởi tương quan giai cấp, trạng thái pháttriển của sản xuất và trình độ văn hóa chung, trước hết là văn hóa chính trịcủa nhân dân; dân

chủ là một hình thức Nhà nước mà ở đó thừa nhận quyền ngang nhau của dâncư

trong việc xác định cơ cấu nhà nước và quản lý xã hội [39,

tr.129-130-131].

Như vậy, dân chủ là vấn đề phức tạp, nhạy cảm, có nội dung rộng lớn vàluôn luôn mới, gắn với những tến bộ về lịch sử và văn hóa của loài người Đểhiểu rõ bản chất, nội dung và tính chất của dân chủ, phải xem xét nó dướinhiều góc độ, khía cạnh: Là phương thức của phong trào chính trị xã hội củaquần chúng; là hình thức nhà nước, hình thức tổ chức và thực hiện quyền lực

xã hội; là một hệ thống quyền hành, tự do và trách nhiệm của công dân đượcquy định bởi hiến pháp và pháp luật; là nguyên tắc tổ chức toàn thể xã hội vàvới tư cách là một chế độ chính trị

Tuy tiếp cận vấn đề dân chủ dưới nhiều góc độ khác nhau, nhưng chung

quy lại các ý kiến đều thống nhất ở luận điểm: Dân chủ là quyền lực thuộc về

nhân dân Như vậy, dù xem xét dân chủ dưới góc độ nào thì thực chất bản

chất, nội dung, tính chất và khuynh hướng phát triển của dân chủ là hoàn toànphụ thuộc vào chỗ quyền lực chính trị thuộc về tầng lớp nào, giai cấp nào vàphục vụ cho tầng lớp nào, giai cấp nào trong xã hội đó Và điều đó lại lần nữachứng minh thêm cho tính đúng đắn của luận điểm: Sự khác nhau về chấtgiữa dân chủ xã hội chủ nghĩa và dân chủ tư sản.Trên thực tế thì chưa có một

xã hội nào đạt được tnh trạng dân chủ tuyệt đối do nhiều lý do khách quan vàchủ quan như: Trình độ phát triển kinh tế - xã hội, năng lực nhận thức củacông dân và của chính quyền, truyền thống lịch sử, văn hóa pháp quyền Vìthế, đối với đất

nước Việt Nam ta thì dân chủ còn được hiểu như một mục tiêu phấn đấucủa dân tộc như đã ghi rõ trong Hiến pháp là: Thực hiện mục tiêu dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

đều có mối liên hệ, gắn bó lôgic với nhau Dân có giàu thì nước mới mạnh Códân chủ thì mới có công bằng xã hội Có dân chủ thực sự thì dân mới giàu vàquốc gia mới mạnh, đúng như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói lúc sinh thời:Dân chủ là tài sản quý báu nhất của nhân dân, vừa là mục tiêu, vừa là độnglực cách mạng, là

chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn Thực hiện dân chủ và phát huyquyền làm chủ của nhân dân trong hoạt động của đời sống xã hội là nhiệm vụtrọng tâm, nhằm động viên sức mạnh đoàn kết, sáng tạo của cả dân tộc vượtlên khó khăn, thử thách “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dânliệu cũng xong” Đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng và dân chủ là nhữngyếu tố không thể thiếu được của một nền văn minh và một đất nước phồnthịnh Với mục têu phấn đấu như vậy, việc phát huy dânchủ ở cơ sở đượccoi là chủ trương, biện pháp và là hành động tất yếu của nhân dân vàchínhquyền trong quá trình phát triển của đất nước Việt Nam Dân chủ được bảođảm và phát huy bằng nhiều biện pháp Tuy nhiên, việc thực thi dân chủ phảiluôn gắn liền với mối quan hệ giữa nhà nước và nhân dân Ở nước ta hiệnnay,

hệ thống chính trị dựa trên thiết chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhândânlàm chủ” Việc phát huy, thực hiện dân chủ được tiến hành không tách rờikhỏi thiết chế này

Dân chủ và khát vọng được làm chủ, là quyền tự nhiên của con ngườitrong đó cóquyền sử dụng tất cả sức mạnh để thực hiện vai trò của ngườichủ và quyền làm chủ đãlần lượt được nhiều giai cấp thống trị trong lịch sửnhận thức và thể chế hóa thànhnguyên tắc tổ chức và vận hành của Nhànước cùng các thiết chế chính trị khác nhau

Tuy nhiên, trong các chế độ dân chủ đã từng tồn tại cho đến naythì chỉ có chế độ dânchủ vô sản - dân chủ xã hội chủ nghĩa mới thực sự làchế độ dân chủ của đa số nhân dântrong xã hội, là chế độ dân chủ củadân, do dân và vì dân

- Khái niệm về dân chủ ở cơ sở

Chủ nghĩa xã hội xác định mục têu xây dựng một nền dân chủ XHCN

"cao gấp triệu lần dân chủ tư sản" (V.I Lênin) Đó là một nền dân chủ toàn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/diện và triệt để trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội; tạođiều kiện cho mọi thành viên trong xã hội làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và

làm chủ tự nhiên Đó là nhiệm vụ mà CNXH phải phấn đấu lâu dài mới thực hiện được.

Trong chế độ dân chủ XHCN, nhân dân thực hiện quyền làm chủ củamình bằng 2 hình thức: Hình thức gián tếp và hình thức trực tiếp

Hình thức gián tếp thông qua bầu cử các cơ quan, tổ chức đại diện

thực hiện quyền tổ chức và quản lý xã hội

Hình thức trực tiếp,bảo đảm cho nhân dân có quyền tham gia quản lý

xã hội một cách thiết thực và hiệu quả, trước hết là ở cơ sở theo phương châm

dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra.

Nền dân chủ XHCN ở nước ta được khẳng định trong đường lối củaĐảng, Hiến pháp, Pháp luật của Nhà nước Hệ thống chính quyền ở nước tagồm 4 cấp: Trung ương, tỉnh (thành phố trực thuộc), huyện (thị, quận) và xã(phường) đều vận hành theo nguyên tắc tập trung dân chủ - nguyên tắc cơ bảncủa nền dân chủ XHCN Hiệu quả của dân chủ thể hiện trực tếp đến nhândân là ở cấp cơ sở Đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước có đi vàocuộc sống hay không tùy thuộc chủ yếu vào sự quán triệt và thực hiện như thếnào ở cấp cơ sở Cơ sở xã, phường, cơ quan, doanh nghiệp v.v là nơi trực tiếpthực hiện đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước; là địa bàn nhân dânsinh sống, lao động, sản xuất, học tập và công tác; là nơi diễn ra các mối quan

hệ nhiều mặt giữa các tầng lớp nhân dân với các cấp ủy Đảng và chính quyền,cán bộ, đảng viên, công chức điều hành và xử lý công việc hàng ngày Nhândân đòi hỏi được biết, được bàn và được tham gia giải quyết những vấn đề đặt

ra ở cơ sở, đồng thời có yêu cầu kiểm tra, giám sát hoạt động hàng ngày củacấpủy, chính quyền và cán bộ lãnh đạo Điều đó có nghĩa là nhân dân cóquyền làm chủ từ cơ sở và ở cơ sở

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

Dân chủ ở cơ sở là quyền dân chủ trực tiếp của người dân, được tiến hành từ cấp xã, phường trở xuống (đến cấp thôn xóm, đơn vị, cơ quan, nhà máy, xí nghiệp) theo phương châm dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra.

Dân chủ ở cơ sở - trước hết là dân chủ trực tiếp - là hình thức nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng cách trực tiếp thể hiện ý chí (qua ý kiến) nguyện vọng của mình đối với tổ chức và hoạt động của cơ quan chính quyền ở

cơ sở.

Có nhiều cách thức để thực hiện dân chủ trực tiếp ở cơ sở như: Trưngcầu dân ý; bầu và bãi miễn đại biểu cơ quan dân cử; bàn bạc - thảo luận –tham gia quyết định - giám sát - kiểm tra việc thực hiện các vấn đề phát triểnkinh tế - xã hội, trật tự an ninh ở cơ sở; tố cáo - khiếu nại; xây dựng quy định,quy ước tự quản và cơ sở ở đây là xã, phường; là cơ quan, đơn vị, trong đó

có trường học, trường tiểu học

1.2.2 Quan điểm và đường lối của Đảng và nhà nước về th ực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Hiến pháp 1992 nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định công

dân thực hiện quyền làm chủ ở cơ sở của mình bằng cách tham gia công việc của Nhà nước và xã hội, có trách nhiệm bảo vệ của công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, giữ gìn an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội,

tổ chức đời sống công cộng.

Dưới ánh sáng của đường lối đổi mới nói chung, đổi mới hệ thốngchính trị nói riêng đã được các Đại hội VII, VIII, IX, X, XI của Đảng xác định, côngcuộc đổi mới xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, đổi mới phương thứclãnh đạo của Đảng, đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thểnhân dân, dân chủ ở nước ta đã có bước tiến rõ rệt, đáp ứng nguyện vọngcủa nhân dân và được dư luận quốc tế thừa nhận

Tuy nhiên, trong những năm gần đây quyền làm chủ của nhân dântrong thực tế còn bị vi phạm ở nhiều nơi, ở nhiều lĩnh vực, tệ quan liêu sách

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

nhiễu, cửa quyền, tham nhũng gây phiền hà cho nhân dân vẫn đang diễn ra,gây nhiều bức xúc trong nhân dân

Đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn, ngày 18/2/1998, Bộ Chính trị đã ban hànhChỉ thị số 30-CT/TW về xây dựng và thực hiện QCDCCS Tới nay, chúng ta đã

triển khai Chỉ thị này rộng rãi trong cả nước bằng thực hiện QCDC ở cả 3 loại hình cơ sở: Xã, phường, thị trấn; cơ quan; các doanh nghiệp.

Thực hiện Chỉ thị của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Ủy banThường vụ Quốc hội về xây dựng và thực hiện QCDCCS Chính phủ đãban hành Nghị định 71/1998/NĐ-CP ngày 08/9/1998 về Quy chếthực hiệndân chủ trong hoạt động của cơ quan, cùng với đó ngày 5/12/1998 Ban tổchức - Cán bộ Chính phủ ra Thông tư số 10/1998/TTCP-TCCB về hướngdẫn triển khai Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ

quan Ngày 01/3/2000 Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Quyết định

04/2000/QĐ- BGD&ĐT ngày về việc ban hành “Quy chế thực hiện dân chủtrong hoạt động của nhà trường” Đây là cơ sở pháp lý cho việc triển khai

và thực hiện QCDCCS của ngành giáo dục

1.3 Một số vấn đề về thực hiện quy chế dân chủ cơ sở trong trường học

1.3.1 Khái niệm về quy chế dân chủ cơ sở trong trường học

Trường học là nơi thực hiện nhiệm vụ giáo dục và đào tạo, bồi dưỡng

và phát triển các phẩm chất và năng lực cho người học về tư tưởng và đạo đức,tri thức khoa học và kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, rèn luyện thể chất v.v

Giáo dục trong nhà trường là con đường cơ bản nhất, vững bền nhất đểhình thành người lao động có kỹ thuật, có kỷ luật cao đáp ứng những yêu cầucủa phát triển kinh tế - xã hội Nhờ giáo dục và đào tạo mà trình độ học vấncủa nhân dân mới được nâng cao, mở ra những khả năng to lớn trong việc nắmbắt và sử dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại trên thếgiới, thúc đẩy nhanh tốc độ phát triển của đất nước

Chính vì trường học của chúng ta là trường học của chế độ dân chủXHCN nên cần phải thực hiện dân chủ, bình đẳng trong giáo dục Hồ Chí Minh

đã dạy: "Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng Cần phải phát huy đầy đủ dân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/

chủ XHCN, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa thầy và thầy,

giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường

và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó" [34].

Quá trình dân chủ hóa giáo dục được thể hiện trong toàn bộ hệ thốnggiáo dục, cho đến từng cơ sở trường học Trong trường học, dân chủ được thểhiện ở quyền và nghĩa vụ của CBGV-CNV, học sinh đối với việc thực hiện nhiệm

vụ chính trị của nhà trường CBGV-CNV, học sinh trong nhà trường phát huyquyền làm chủ của mình theo phương châm: Được biết, được bàn, được thamgia ý kiến, được giám sát kiểm tra mọi mặt hoạt động của nhà trường Dân chủgắn với kỷ cương, việc thực hiện dân chủ nhưng vẫn đảm bảo các nguyên tắc,

sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp phát triển giáodục Trong trường học, việc thực hiện dân chủ của CBGV-CNV, của người họctrên cơ sở sự lãnh đạo của chi bộ, sự quản lý của Ban Giám hiệu Các đoàn thể,

tổ chức trong nhà trường có vai trò to lớn trong việc tham gia, việc thực hiện,giám sát việc thực hiện dân chủ ở trường học

Như vậy, dân chủ ở cơ sở trong trường học là việc thực hiện một cách

trực tiếp quyền làm chủ của CBGV-CNV, thực hiện quyền làm chủ trực tếpcủa học sinh và phụ huynh học sinh trong việc thực hiện mục tiêu và nhiệm vụcủa giáo dục Dân chủ, thực hành dân chủ - cụ thể ở cơ sở trường học làyêu cầu khách quan và ngày càng bức thiết đối với các tổ chức đảng, chínhquyền và đoàn thể trong nhà trường nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy vàhọc, xây dựng nền giáo dục thực sự của dân, do dân và vì dân

1.3.2 Mục đích của việc đưa thực hiện quy chế dân chủ vào trường học

Một là, thực hiện dân chủ trong nhà trường nhằm thực hiện tốt nhất,

có hiệu quả nhất những điều Luật Giáo dục quy định theo phương châm “dân

biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong các hoạt động của nhà trường

thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện; đảm bảo cho

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ht t p: / /ww w .lr c- tnu.edu.vn/công dân, cơ quan, tổ chức được quyền giám sát, kiểm tra, đóng góp ý kiếntham gia xây