Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học quận thanh xuân, thành phố hà nội thông qua các hoạt động trải nghiệm

PHẠM THỊ MINH HÒAQUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Chuyên ngành: Quản lý giáo dục Mã số: 60 14 01 14 LU

PHẠM THỊ MINH HÒA

QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

PHẠM THỊ MINH HÒA

QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học GS.TS Trần Quốc Thành

HÀ NỘI, 2017

Luận văn thạc sĩ của tôi với nhan đề “Quản lý giáo dục đạo đức cho họcsinh Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội thông qua các hoạtđộng trải nghiệm” là kết quả của quá trình cố gắng không ngừng của bản thân

và sự giúp đỡ, động viên khích lệ của giáo viên hướng dẫn, thầy cô giáo, bạn

bè đồng nghiệp và gia đình Qua trang viết này, tôi xin gửi lời cảm ơn tới tất

cả những người đã giúp đỡ tôi trong thời gian học tập, nghiên cứu khoa họcvừa qua

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới Giáo sư,Tiến sĩ Trần Quốc Thành, người đã hướng dẫn, chỉ bảo tôi tận tình trong suốtquá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đã trực tiếp dạy tôi, truyềnthụ những kiến thức quý báu trong suốt thời gian tôi học tập tại lớp Quản lýgiáo dục K19

Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, cán bộ, giáo viên trường Tiểuhọc Thanh Xuân Trung, Tiểu học Nhân Chính, Tiểu học Nguyễn Trãi quậnThanh Xuân, thành phố Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trongquá trình điều tra thực tế

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình, bạn bè đã giúp đỡ,động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15/11/2017

Học viên

Phạm Thị Minh Hòa

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Số liệu vàkết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp vớicác đề tài khác Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thưchiện luận văn này đã được cám ơn và các trích dẫn trong luận văn đã được chỉ

rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày 15/11/2017

Học viên

Phạm Thị Minh Hòa

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Đạo đức 9

1.2.2 Trải nghiệm 10

1.2.3 Giáo dục đạo đức 11

1.2.4 Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm 11

1.2.5 Quản lý 12

1.2.6 Quản lý họat động giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm 15

1.3 Hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học 16

1.3.1 Chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc giáo dục đạo đức 16

1.3.2 Nội dung giáo dục đạo đức 18

1.3.3 Phương pháp giáo dục đạo đức 21

1.3.4 Phương tiện, điều kiện thực hiện giáo dục đạo đức 23

1.3.5 Quan điểm giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm 24 1.4 Nội dung quản lý giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm ở trường Tiểu học 26

1.4.1 Lập kế hoạch giáo dục đạo đức trong nhà trường 26

1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục đạo đức 28

1.4.5 Quản lý phương tiện, điều kiện phục vụ hoạt động giáo dục đạo đức

32

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh trường Tiểu học 33

1.5.1 Yếu tố bên ngoài nhà trường 33

1.5.2 Yếu tố bên trong nhà trường 34

Tiểu kết chương 1 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 37

2.1 Khái quát chung về giáo dục Tiểu học quận Thanh Xuân 37

2.2 Thực trạng giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học của quận Thanh Xuân thông qua các hoạt động trải nghiệm 38

2.2.1 Thực trạng đạo đức của học sinh 39

2.2.2 Thực trạng nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh 40

2.2.3 Thực trạng phương pháp, hình thức giáo dục đạo đức cho học sinh

40 2.2.4 Phương tiện, điều kiện thực hiện giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua các hoạt động trải nghiệm 45

2.3 Thực trạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân, Hà Nội 47

2.3.1 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm

49 2.3.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức

50 2.3.3 Thực trạng điều hành giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua các hoạt động trải nghiệm 55

2.3.5 Thực trạng quản lý các điều kiện thực hiện giáo dục đạo đức học

sinhTiểu học 65

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học quận Thanh Xuân thông qua các hoạt động trải nghiệm 652.4.1 Những ưu điểm 652.4.2 Những hạn chế 662.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc quản lý giáo dục đạo đức

cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tiễn 67

Tiểu kết chương 2 69Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌCSINH THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM Ở CÁC

TRƯỜNG TIỂUHỌC QUẬN THANH XUÂN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

703.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 703.1.1 Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục 703.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện, hệ thống

703.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, khả thi 713.2 Các biện pháp cụ thể 713.2.1 Xây dựng môi trường sư phạm, văn hoá tổ chức trong nhà trường 713.2.2 Thực hiện thường xuyên cuộc vận động "M i thầy, cô giáo là một

tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo" 743.2.3 Quản lý chất lượng giảng dạy môn đạo đức, giáo dục kỹ năng sống

trong nhà trường Tiểu học 783.2.4 Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp, công tác Đội 83

3.2.7 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục đạo đức 93

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 95

3.4 Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết, khả thi và mối tương quan của các biện pháp đề xuất 95

3.4.1 Tính cấp thiết 95

Tiểu kết chương 3 100

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 101

1 Kết luận 101

2 Khuyến nghị 102

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội 102

2.2 Đối với Phòng Giáo dục&Đào tạo quận Thanh Xuân

103 2.3 Đối với chính quyền quận Thanh Xuân 103

2.4 Đối với các trường Tiểu học 104

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 109

TNCSHCM Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh

Bảng 2.1 Đội ngũ giáo viên của 3 trường tiểu học 38Bảng 2.2 Kết quả đánh giá đạo đức học sinh của 3 trường 39Bảng 2.3 Mức độ tiến hành các hình thức giáo dục đạo đức cho học sinh 42Bảng 2.4 Thông tin về khách thể nghiên cứu 47Bảng 2.5: Tầm quan trọng của việc quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh

Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm 49Bảng 2.6 Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu

học thông qua các hoạt động trải nghiệm 50Bảng 2.7: Mức độ chỉ đạo và thực hiện kế hoạch giáo dục đạo đức thông qua

các hoạt động trải nghiệm 55Bảng 2.8 Tổ chức chỉ đạo việc phối hợp các lực lượng giáo dục 58Bảng 2.9 Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm và khen thưởng công tác giáo

dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm 62

Bảng 3.1: Tính cấp thiết của các biện pháp 96Bảng 3.3: Mối tương quan giữa mức độ (cấp thiết, khả thi) các biện pháp 99

Biểu đồ 2.1 Hiệu quả của các phương pháp giáo dục đạo đức 41

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo có vai trò rất quan trọng trong xây dựng đất nước,trong sự phát triển kinh tế - xã hội Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước taluôn chú trọng tới sự nghiệp chăm sóc và phát huy yếu tố con người - chủ thểcủa mọi sáng tạo, mọi nguồn của cải vật chất và văn hoá, mọi nền văn minhcủa mọi quốc gia Đào tạo những con người phát triển cả về đức – trí – thể -

mỹ vừa là động lực vừa đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Điều đóđược khẳng định trong văn kiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành

Trung ương Đảng khoá VIII: “Nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người và thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thực hiện tốt sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại; phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam, có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có

kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp có tính tổ chức và kỷ luật,

có sức khoẻ là những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội”.

Chủ Tịch Hồ Chí Minh là người rất quan tâm đến giáo dục tư tưởng,đạo đức cho thế hệ trẻ Trong bản di chúc của Bác về giáo dục thế hệ thanh

niên, Bác đã chỉ rõ: "Bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho đời sau là một việc làm hết sức quan trọng và cần thiết" và “thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong không ngại khó khăn, có chí tiến thủ, Đảng cần bồi dưỡng họ thành những người kế tục sự nghiệp cách mạng vừa hồng vừa chuyên".

Hiện nay, chúng ta đang phải đối diện với nhiều thách thức mới củathời đại do xu hướng toàn cầu hóa diễn ra trong mọi mặt của đời sống xã hội.Mặt tiêu cực của cơ chế thị trường ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và đời sốngcủa người dân nhất là tệ nạn xã hội thâm nhập vào các nhà trường Không íthọc sinh, sinh viên sống buông thả, thiếu suy nghĩ, không xác định được mụcđích, không thích làm việc mà chỉ thích được thụ hưởng, được người khácphục vụ,…Trong văn kiện Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương

Đảng khoá VIII đã đánh giá thực trạng này “Đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt

về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai bản thân và đất nước”.

Rất nhiều nhà nghiên cứu cho rằng công tác quản lý về giáo dục đạođức cho học sinh trong trường học là yếu tố có tính quyết định về kết quả giáodục đạo đức cho các em học sinh Trong đó, quản lý giáo dục đạo đức cho họcsinh trường Tiểu học thông qua các hoạt động thực tiễn ngoài giờ lên lớp cótính cốt lõi, nền tảng Bởi vì, nó không chỉ hình thành cơ bản những chuẩnmực đạo đức, mà còn được rèn luyện, được trải nghiệm trong cuộc sống hàngngày định hình nên những thái độ, phẩm chất cần thiết phát triển nhân cáchcon người với những hành vi cao đẹp đầy tính nhân văn đáp ứng yêu cầu mới

Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay giáo dục đạo đức cho học sinh trườngTiểu học quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội gặp không ít trở ngại Công tácquản lý giáo dục đạo đức còn có sự bất cập; bộc lộ nhiều điểm hạn chế: giáodục đạo đức cho học sinh nặng tính “hàn lâm” thiếu thực tiễn; khả năng vậndụng của học sinh trong việc xử lý các tình huống diễn ra trong cuộc sốngkhông linh hoạt; việc tham gia các hoạt động xã hội “hành vi sẵn sàng hoạtđộng” yếu và thiếu tính sáng tạo… Đã có nhiều giải pháp cho giáo dục đạođức và quản lý giáo dục đạo đức nhưng vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh

hiện nay vẫn còn nhiều bất cập Vì vậy, vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học vẫn cần được nghiên cứu để tìm ra các biện pháp quản lý phù hợp đểnâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh.

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả chọn nghiên cứu đề tài

“Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh trường Tiểu học quận Thanh

Xuân, thành phố Hà Nội thông qua các hoạt động trải nghiệm”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu họcquận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội thông qua các hoạt động trải nghiệmgóp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh

3 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

4 Giả thuyết khoa học

Những năm qua, hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu họcquận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội đã đạt được những thành tựu nhất định.Bên cạnh đó cũng bộc lộ một số hạn chế: nặng về cung cấp tri thức cơ bản,thiếu tính thực tiễn, thiếu quan tâm rèn luyện hành vi đạo đức cho học sinh.Nếu phân tích rõ cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học của quận Thanh Xuân thì có thể đề xuất được các biện pháp quản lý

giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm phùhợp với thực tiễn của quận; chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh ở cáctrường Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội s được cải thiện.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác lập cơ sở lý luận về quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh ở trường

Tiểu học

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh

thông qua các hoạt động trải nghiệm ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân,thành phố Hà Nội

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua

các hoạt động trải nghiệm ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố

Hà Nội

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu đề tài

- Đề tài chỉ nghiên cứu các biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho

học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm mà chủ thể của các biện

pháp là Hiệu trưởng trường Tiểu học

- Địa bàn nghiên cứu: 03 Trường Tiểu học quận Thanh Xuân, thànhphố Hà Nội

+ Trường Tiểu học Nguyễn Trãi – Quận Thanh Xuân

+ Trường Tiểu học Nhân Chính – Quận Thanh Xuân

+ Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung – Quận Thanh Xuân

- Thời gian nghiên cứu: Các số liệu khảo sát điều tra đánh giá thựctrạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh của Ban Giám hiệu trường Tiểuhọc quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội từ năm học 2014-2015 đến nay

- Số lượng khách thể khảo sát: Lãnh đạo, Chuyên viên Phòng giáo dục

và Đào tạo; Cán bộ quản lý nhà trường; giáo viên chuyên biệt; giáo viên chủnhiệm; Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh.

7 Phương pháp nghiên cứu

- Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, phân loại, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa các tư liệu

có sự liên quan với đề tài để xây dựng cơ sở lý luận về quản lý giáo dục đạođức cho học sinh của Ban giám hiệu trường Tiểu học thông qua các hoạt độngtrải nghiệm

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp phỏng vấn, thảo luận nhóm: Thông qua trò chuyện,

trao đổi đối với cán bộ quản lý, giáo viên, tổng phụ trách Đội để tìm hiểu thựctrạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh của Ban giám hiệu trường Tiểuhọc

+ Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của nhà trường: Hoạt

động giáo dục đạo đức, họp Hội đồng giáo dục, sinh hoạt dưới cờ; Đoàn, Đội;chủ nhiệm lớp, các hoạt động trải nghiệm

+ Phương pháp khảo sát bằng Ankét: Sử dụng hệ thống câu hỏi mở

và đóng để tìm hiểu các vấn đề liên quan đến đối tượng nghiên cứu

+ Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: Nhằm thu thập những thông tin

khoa học, những nhận định, đánh giá của các chuyên gia giáo dục, cán bộquản lý có nhiều kinh nghiệm trong công tác giáo dục đạo đức ở trường Tiểuhọc

+ Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng công thức Spearman

(Hệ số tương quan thứ bậc) nhằm xử lý các kết quả đã khảo sát

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệutham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn được chia thành 3 phần như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh

trường Tiểu học thông qua các hoạt động trải nghiệm;

Chương 2: Thực trạng quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội thông qua các hoạt động trải nghiệm

Chương 3: Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua

các hoạt động trải nghiệm ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố

Hà Nội

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC

CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC THÔNG QUA

HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Trong công cuộc đổi mới công tác quản lý giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học ở Việt Nam được đặt ra với những thách thức và yêu cầu cấp thiết:

- Đảm bảo cư xử với học sinh Tiểu học như một chỉnh thể, một nhâncách đang hình thành Nhà trường cần giáo dục toàn diện, thực hiện tốt cáctiêu chuẩn quốc gia đối của một trường Tiểu học

- Cần đảm bảo sự bình đẳng trong học sinh để hình thành và phát triểnnhân cách đạo đức Có sự quan tâm đặc biệt đến những học sinh đang gặp khókhăn

- Có sự định hướng đúng đắn cho sự phát triển đạo đức tiếp theo củahọc sinh sau bậc Tiểu học

Với những yêu cầu trên, m i gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hộicần nhận thức đầy đủ, có trách nhiệm tiến hành các hoạt động nghiên cứu,giáo dục thiết thực để giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học Do vậy đã córất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh như:

Tác giả Phạm Minh Hạc và các cộng sự trong công trình “Chiến lượcphát triển toàn diện con người Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước” đã cho rằng mục tiêu giáo dục trong các nhà trường,trong đó có hệ thống các trường Trung học cơ sở và Tiểu học đã cụ thể hóađược các hoạch định chiến lược giáo dục toàn diện cho học sinh trong việcthực hiện nhiệm vụ đào tạo con người phát triển toàn diện để phục vụ cho

công cuộc xây dựng công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước và giúp cho nước ta trở thành một nước phát triển bền vững.

Tác giả Bùi Thanh Xuân và Nguyễn Dục Quang cho rằng giáo dục đạođức cần phải được coi trọng đặc biệt, nhất là trong sự nghiệp đổi mới giáo dụchiện nay Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ là làm cho nhân cách của họ pháttriển đúng về đạo đức, tạo cơ sở để họ ứng xử đúng đắn trong các mối quan

hệ của cá nhân với bản thân, với người khác, với xã hội, với Tổ quốc, với môitrường tự nhiên, với cộng đồng quốc tế [29, tr 70-74]

Tác giả Trần Thị Minh Hiển đã đề xuất cách tổ chức giáo dục đạo đứccho học sinh thông qua các hoạt động tập thể, nhằm mục đích đổi mới, nângcao chất lượng giáo dục đạo đức trong nhà trường qua bài viết “Cải tiến hìnhthức sinh hoạt tập thể để nâng cao việc giáo dục đạo đức cho học sinh”[13]

Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã chỉ rõ “Phải coi đầu tư cho giáodục là đầu tư cơ bản quan trọng nhất cho sự toàn diện của đất nước, coi trọngnhân cách lý tưởng và đạo đức, trí lực và thể lực, gắn học với hành, lý thuyếtvới thực hành”

Tác giả Đ Thị Thanh Thủy với công trình nghiên cứu “Biện pháp quản

lý giáo dục đạo đức cho sinh viên Học viện Quản lý giáo dục trong giai đoạnhiện nay” đã tiến hành điều tra thực trạng công tác giáo dục đạo đức cho sinhviên Học viện Quản lý giáo dục cho thấy: Đại đa số sinh viên có nhận thức tốt

về vai trò và tầm quan trọng của công tác giáo dục đạo đức Tuy nhiên, vẫncòn không ít sinh viên chưa nhận thức đúng về vai trò và tầm quan trọng củagiáo dục đạo đức

“Giáo dục đạo đức thông qua hoạt động Đội cho học sinh Tiểu học”của tác giả Nguyễn Lệ Hằng Ở công trình này tác giả qua thực tế khảo sátcông tác giáo dục tại các trường Tiểu học quận Thanh Xuân cho thấy: Nhìn

chung học sinh nơi đây có phẩm chất đạo đức tốt, chăm ngoan, lễ phép,khiêm tốn, thật thà Tuy nhiên các em còn nhiều hạn chế về sự hiểu biết, kinhnghiệm sống, dễ bị lôi kéo trước cám d của cuộc sống Số học sinh vi phạm

về nhận thức, thái độ, hành vi đạo đức, các chuẩn mực có chiều hướng giatăng trong khi đó, công tác quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh thông quahoạt động Đội tuy đã thu được kết quả quan trọng song vẫn còn nhiều vấn đềbất cập hạn chế Với những bất cập đó, tác giả đã đưa ra các biện pháp quản

lý nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua hoạt động đội

ở các trường Tiểu học quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội

Công trình trên đã khẳng định để đạt được hiệu quả trong việc quản lýhoạt động giáo dục đạo đức thì điều kiện then chốt, quyết định là cơ chế chỉđạo thống nhất Hiện nay, Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhưcác cấp, các ngành đã rất quan tâm đến công tác giáo dục đạo đức, đặc biệt làgiáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ Rất nhiều hội thảo khoa học về giáo dục đạođức cho học sinh, sinh viên đã được tổ chức ở nhiều nơi trong cả nước Tuynhiên, công tác giáo dục đạo đức và quản lý công tác giáo dục đạo đức thôngqua hoạt động trải nghiệm thực tiễn cho học sinh trường Tiểu học chưa đượctập trung nghiên cứu nhiều ở các địa phương, đặc biệt là ở quận Thanh Xuân,thành phố Hà Nội, nơi có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn dongoại cảnh tác động

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Đạo đức

Đạo đức là một trong những hình thái của ý thức – xã hội, là tổng hợpnhững nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực giúp con người tự giác điều chỉnhhành vi ứng xử của mình trong mối quan hệ giữa người với người, giữa conngười với xã hội nhằm đạt tới chân - thiện - mĩ Đạo đức nảy sinh do nhu cầucủa đời sống xã hội trên nền tảng của hoạt động sản xuất kinh tế - xã hội

Khi xã hội loài người mới hình thành, đạo đức đã xuất hiện như mộthiện tượng xã hội Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, sự tiến bộ vềvăn hoá vật chất và tinh thần của con người, vấn đề đạo đức cũng phát triểntheo Theo quan điểm Mác-xít, đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mựchành vi của con người và đánh giá cách ứng xử trong quan hệ của người nàyvới người khác, trong việc thực hiện nghĩa vụ của con người đối với xã hội.

Đạo đức là sự phản ánh tồn tại xã hội nhất định, phản ánh các quan hệ

xã hội Vì vậy, trong xã hội có giai cấp, đạo đức có tính giai cấp “Xã hội nào thì đạo đức ấy” Đạo đức của xã hội ở Việt Nam hiện nay là đạo đức xã hội

chủ nghĩa Đạo đức được xây dựng trên cơ sở một xã hội không có người bóclột người, trên cơ sở có sự kết hợp thỏa đáng giữa lợi ích cá nhân và lợi ích xãhội Các hình thái kinh tế xã hội thay thế nhau, nhưng xã hội giữ lại nhữngđiều kiện sinh hoạt, những kiến thức chung Do vậy, đạo đức cũng có tínhchất kế thừa nhất định Đó là những yêu cầu đạo đức liên quan đến nhữnghình thức liên hệ đơn giản nhất giữa người với người Mọi thời đại đều lên áncái ác, cái tàn bạo, tham lam, hèn nhát, … và đều khen ngợi cái thiện, sự độlượng, khiêm tốn Xã hội càng tiến bộ thì quan hệ giữa con người với conngười càng phát triển mang tính nhân đạo hơn

Theo nghĩa hẹp, đạo đức là luân lý, là những qui định những chuẩnmực, ứng xử trong quan hệ giữa con người với con người, bản thân, côngviệc, thiên nhiên và môi trường sống

Theo nghĩa rộng, đạo đức liên quan đến phạm trù chính trị, pháp luật,lối sống Đạo đức là thành phần cơ bản của nhân cách, phản ánh bộ mặt nhâncách của cá nhân đã được xã hội hóa, được thể hiện qua hành vi đạo đức

1.2.2 Trải nghiệm

Trải nghiệm thực chất là hòa mình vào trong thực tiễn đời sống và thựchiện những kỹ năng mình đảm nhiệm ngay trong cuộc sống và công việc của

mình Sự trải nghiệm còn bao hàm cả việc tìm hiểu, nghiên cứu và học hỏinhững cá nhân khác có sự biểu hiện kỹ năng tốt hơn mình Sự trải nghiệm s không tự đến mà cá nhân phải chủ động tìm đến nó bằng tinh thần học hỏi,hoàn thiện tri thức, kỹ năng; cùng cái tâm của một người mong muốn đem đến cho người học sự chính xác và những tri thức có giá trị nhất một cách không lãng phí tiền bạc, thời gian và chất xám

1.2.3 Giáo dục đạo đức

Giáo dục đạo đức là sự tác động, dạy d , chỉ bảo có mục đích từ nhiềuphía, bằng mọi phương pháp khác nhau nhằm xây dựng và hình thành cho conngười những hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội Giáo dục đạođức là quá trình hình thành và phát triển ý thức, niềm tin, tình cảm, hành vi vàthói quen đạo đức của con người dưới những tác động có mục đích, có lựachọn về nội dung, phương tiện cũng như phương pháp sao cho phù hợp vớiđối tượng giáo dục và sự phát triển kinh tế xã hội nhất định

Giáo dục đạo đức là hoạt động giáo dục nhằm mục đích xây dựng chothế hệ trẻ những tính cách, phẩm chất nhất định từ đó hình thành cho họnguyên tắc về hành vi thể hiện trong giao tiếp với mọi người, công việc và

Tổ quốc

Giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là cung cấp cho học sinhnhững khái niệm đạo đức, bồi dưỡng cảm xúc đạo đức, tình cảm đạo đức, rènluyện kỹ năng và thói quen đạo đức

1.2.4 Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm

Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm là cách thức tổchức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh nhằm khuyến khích các em cáchhoạt động độc lập, tự học hoặc nhóm hợp tác của học sinh Việc này đòi hỏigiáo viên thiết kế, đạo diễn các hoạt động giúp học sinh tự phát hiện, phântích và vận dụng những chẩn mực đạo đức nhằm mục đích phát triển nhân

cách của m i cá nhân một cách thật toàn diện Chính vì vậy, để việc giáo dụcđạo đức cho học sinh có hiệu quả, người giáo viên cũng như nhà quản lý giáodục cần phát huy những hiểu biết sẵn có của học sinh trước khi học một hành

vi đạo đức mới và tổ chức cho học sinh trải nghiệm Mặc dù sự định hướng và

tổ chức các hoạt động của các giáo viên là quan trọng nhưng phẩm chất đạođức của từng học sinh cũng như những trải nghiệm của m i học sinh vẫn làyếu tố quyết định trong việc hình thành nhân cách mới

1.2.5 Quản lý

Quản lý là sự tác động có mục đích, chỉ huy điều khiển hướng dẫn cácquá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người của chủ thể quản lý,nhằm đạt được mục đích đề ra Quản lý là làm cho đối tượng bị quản lý ý thứcđược và luôn tự giác đem hết năng lực, trí tuệ của mình tạo nên lợi ích chobản thân, cho tổ chức và cả xã hội Khái niệm quản lý bao hàm những khíacạnh sau :

Đối tượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh nhưmột cơ thể sống gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo các quy luật nhất định,tồn tại trong không gian, thời gian cụ thể

Quản lý là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với quyluật khách quan Đó là các hoạt động trí tuệ mang tính sáng tạo bằng nhữngquyết định đúng quy luật và có hiệu quả, nhưng cũng phải tuân theo nhữngnguyên tắc nhất định, hướng đến mục tiêu

Quản lý xét đến cùng, bao giờ cũng là quản lý con người Mục tiêu cuốicùng của quản lý là chất lượng, sản phẩm vì lợi ích phục vụ con người Quản

lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật giải quyết các mối quan hệ giữa conngười với nhau và nói chung là phức tạp, không chỉ giữa chủ thể và khách thểtrong hệ thống mà còn là mối quan hệ tương tác với các hệ thống khác

Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động điều khiển laođộng Xã hội ngày càng phát triển, các loại hình lao động phong phú, phức tạpthì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng.

Nhiều nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều quan niệm về quản lý dưới cácgóc độ khác nhau:

Các nhà nghiên cứu lý luận liên bang Nga cho rằng: Quản lý một hệthống xã hội, là khoa học, là nghệ thuật tác động ( của chủ thể quản lý) vào hệthống, chủ yếu là vào con người, nhằm đạt được những mục tiêu kinh tế, xãhội nhất định

Theo F.W Taylor (1856-1915): "Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốnngười khác làm việc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họlàm" [9,tr89]

Theo Henry Fayol (1886-1925): "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổchức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thànhlà: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát Quản lý chính là thựchiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy” [9,tr96]

- Theo Peter F Druker (1909-2005): "Suy cho cùng, quản lý là thựctiễn Bản chất của nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng

nó không nằm ở sự logic mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thànhtích".[9,tr89]

Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều khái niệm khác nhau

về quản lý: theo Từ điển tiếng Việt (1992) thì “Quản lý là hoạt động của conngười tác động vào tập thể người khác để phối hợp, điều chỉnh, phân côngthực hiện mục tiêu chung”

Theo tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý một hệ thống làquá trình tác động đến nó nhằm đạt được những mục tiêu nhất định những

mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà nhà quản lý mong muốn” [19,tr27]

Theo Đặng Quốc Bảo: “Quản lí là quá trình gây tác động của chủ thểquản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung” [2, tr 16]

Theo Trần Hồng Quân: “ Quản lí là hoạt động có định hướng, có chủđích của chủ thể quản lí ( người quản lí) đến khách thể quản lí ( người bị quảnlí) trong tổ chức,nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổchức” [25 , tr 176]

Từ những định nghĩa trên, ta có thể rút ra một số điều khái quát như sau:

- Quản lý là hoạt động tất yếu của những hệ thống có tổ chức, chủ thể làtập thể người (theo nhóm)

- Quản lý bao giờ cũng hướng đích: có mục tiêu, có tổ chức, có các tácđộng tương ứng phù hợp nhằm hướng dẫn điều khiển những đối tượng quản

- Mục tiêu chung: Cho đối tượng quản lý và chủ thể quản lý là căn cứ đểchủ thể quản lý tạo ra các hoạt động quản lý

Như vậy, quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản lý vào đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử

dụng có hiệu qua cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống ổn định, phát triển, đạt những mục tiêu đã định.

1.2.6 Quản lý họat động giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm

Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trảinghiệm cho học sinh Tiểu học là:

- Quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (Ban Giám hiệu) lên đối tượng bị quản lý (học sinh) để phát huy tối đa sức mạnh

của những điều kiện khách quan cũng như những điều kiện chủ quan nhằmđạt được mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh ở cấp Tiểu học

- Giáo dục cho học sinh Tiểu học nhận thấy rằng cần phải ứng xử nhưthế nào để phù hợp với lợi ích của nhà trường và xã hội, giúp cho các em hiểuđược lý tưởng đạo đức, nguyên tắc đạo đức, chuẩn mực đạo đức trong xã hộingày nay

- Bồi dưỡng cho học sinh tình cảm đạo đức tích cực và bền vững cácphẩm chất, ý chí (kỷ luật nghiêm, kiên trì, trung thực, thật thà, dũng cảm,…)

để đảm bảo hành vi đạo đức luôn luôn nhất quán với yêu cầu đạo đức

- Rèn luyện thói quen hành vi đạo đức, biến chúng trở thành bản tính tựnhiên của cá nhân và duy trì lâu bền các thói quen đó để ứng xử đúng đắntrong mọi hoàn cảnh

- Giáo dục các em văn hóa ứng xử (hành vi văn minh) thể hiện sự tôn

trọng và quý trọng lẫn nhau của con người, đảm bảo tính nhân đạo, trình độthẩm mĩ cao của các quan hệ cá nhân trong cuộc sống

- Việc bồi dưỡng tình cảm đạo đức và rèn luyện thói quen hành vi đạođức là giúp học sinh hình thành bản lĩnh đạo đức vững vàng Song, cần chú ýnếu trình độ phát triển nhân cách về mặt đạo đức nhất là về mặt ý thức đạođức không tương ứng với trình độ phát triển của tình cảm đạo đức thì s gặp

rất nhiều khó khăn, trở ngại, lúng túng, thậm chí mắc sai lầm trong ứng xửđạo đức khi gặp các tình huống khó khăn; niềm tin đạo đức và tình cảm đạođức được hình thành không chắc chắn, phiến diện.

1.3 Hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học

1.3.1 Chức năng, nhiệm vụ, nguyên tắc giáo dục đạo đức

* Chức năng

Giáo dục đạo đức có vai trò to lớn trong việc giúp con người tạo dựng

ra hạnh phúc, giữ gìn, bảo vệ cuộc sống tốt đẹp của mình cũng như của xã hội

và nâng cao phẩm chất của cá nhân Vậy giáo dục đạo đức đạo đức có nhữngchức năng:

- Chức năng định hướng: Giáo dục đạo đức góp phần quan trọng trongviệc hình thành, phát triển nhân cách của học sinh Học sinh s hiểu được vaitrò lớn lao của nghĩa vụ, ý thức, danh dự và các phẩm chất đạo đức cần thiếtcủa cá nhân mình đối với cộng đồng và tập thể thông qua giáo dục đạo đức

- Chức năng điều chỉnh hành vi: Giáo dục đạo đức là quá trình đấutranh chiến thắng của cái thiện với cái ác, của cái tốt với các xấu, của cáilương tâm và cái vô lương tâm

- Chức năng kiểm tra đánh giá: Đây là chức năng này giúp chủ thể đạođức phân biệt được cái thiện, cái ác, cái tốt, cái xấu Cái ác trong thực tiễncuộc sống thường biến đổi và được định hướng một cách chính xác, tin tưởngvào hành vi của mình

* Nhiệm vụ

- Cung cấp cho học sinh những tri thức cơ bản về phẩm chất đạo đức vàchuẩn mực đạo đức, từ đó giúp cho các em hình thành niềm tin đạo đức Họcsinh phải hiểu được và nhận thấy rằng cần làm cho các hành vi của mình phùhợp với những tư tưởng, nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức của xã hội, phùhợp với lợi ích của xã hội, niềm tin đạo đức được hình thành vững chắc ở các

em s có vai trò định hướng cho tình cảm và hành vi đạo đức.

- Khơi dậy ở học sinh sự rung động, những cảm xúc đối với những hiệnthực xung quanh, làm cho chúng biết yêu, biết ghét rõ ràng và có thái độ đúngđắn đối với các hiện tượng phức tạp trong xã hội và tập thể Thái độ thờ ơ,lạnh nhạt là “sản phẩm” xấu không mong muốn của giáo dục tình cảm Giáodục thái độ, tình cảm cho học sinh là bồi dưỡng cho các em tình cảm đạo đứctích cực, bền vững và các phẩm chất, ý chí Tình cảm tích cực được hìnhthành trên cơ sở đúng đắn Nó được củng cố, khẳng định qua hành vi vàngược lại nó có tác dụng thúc đẩy tạo động cơ cho việc nhận thức chuẩn mực

và thực hiện hành vi đạo đức

- Giáo dục cho học sinh hành vi thói quen đạo đức: Tổ chức cho họcsinh lặp đi, lặp lại nhiều lần những hành động đạo đức đúng đắn và từ đó cóthói quen đạo đức bền vững

* Nguyên tắc

- Đảm bảo tính mục đích: bất kỳ hoạt động giáo dục đạo đức nào cũngphải đều đạt được một mục tiêu nhất định Hoạt động giáo dục đạo đức thôngqua hoạt động trải nghiệm cũng có mục đích rõ ràng Người quản lý phải đề

ra mục đích, yêu cầu của hoạt động trải nghiệm trong cả năm học hay từnghọc kỳ, từng hoạt động

- Đảm bảo tính kế hoạch: Mọi hoạt động giáo dục đạo đức thông quahoạt động trải nghiệm phải có kế hoạch và kế hoạch đó được xác định tuỳtheo mục tiêu, xác định nội dung, lựa chọn phương thức, xác định quy mô vàphương tiện hoạt động

- Đảm bảo tính tự nguyện, tự giác, tự quản: Nếu hoạt động trên lớp làbắt buộc thì hoạt động giáo dục đạo đức thông qua hoạt động trải nghiệm là tựnguyện và tự giác Có tự nguyện và tự giác thì mới phát huy được sở trường,khả năng của từng học sinh Thực tế, hoạt động trải nghiệm phong phú, đa

dạng, học sinh nào có năng lực sở trường về lĩnh vực nào thi tham gia ở lĩnhvực ấy Đây là nguyên tắc quan trọng để hoạt động giáo dục đạo đức thôngqua hoạt động trải nghiệm đạt kết quả cao.

- Đảm bảo tính tập thể: Mặc dù hoạt động giáo dục đạo đức thông quahoạt động trải nghiệm theo sở thích và tính tự nguyện tự giác của học sinhnhưng không thể hoạt động đơn lẻ theo kiểu tự do cá nhân được mà phải đảmbảo tính tập thể theo chỉ đạo chung

-Đảm bảo tính đa dạng phong phú: Hoạt động giáo dục đạo đức thôngqua hoạt động trải nghiệm phong phú và đa dạng như cuộc sống vậy nên mộtmặt nhà trường tìm những hoạt động đa dạng, hấp dẫn để các em phát huy tốtnăng lực bản thân Nhưng mặt khác, nhà trường cần đảm bảo để học sinh tựhoạt động theo sáng kiến phù hợp với tâm sinh lý của các em

- Đảm bảo tính hiệu quả: Khi tiến hành hoạt động giáo dục đạo đứcthông qua hoạt động trải nghiệm bao giờ cũng phải tính đến hiệu quả Hiệuquả ấy có thể mang đến lợi ích xã hội hoặc hiệu quả giáo dục góp phần nângcao chất lượng giáo dục cho học sinh

1.3.2 Nội dung giáo dục đạo đức

Ở bậc Tiểu học, quá trình giáo dục đạo đức cho học sinh để hình thànhcác chuẩn mực hành vi cũng như các nét đạo đức Quá trình giáo dục đạo đứccho học sinh Tiểu học gồm có: thứ nhất là giáo dục ý thức đạo đức; thứ hai làgiáo dục thái độ, tình cảm đạo đức và cuối cùng là giáo dục hành vi, thói quenđạo đức Nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học được thể hiện quanội dung cụ thể của các nhiệm vụ trên [7]

1.3.2.1 Giáo dục ý thức đạo đức:

Để m i học sinh có được những tri thức đạo đức cơ bản, sơ đẳng về cácchuẩn mực hành vi thì phải giáo dục ý thức đạo đức cho học sinh Để từ đóhình thành cho học sinh lòng yêu nước, lòng nhân ái, thái độ mới đối với lao

động, tinh thần tập thể, tính kỷ luật Điều đó được phản ánh qua các mối quan

hệ hàng ngày của các em như:

- Quan hệ với xã hội: Kính yêu Bác Hồ, tự hào về đất nước, con ngườiViệt Nam, tôn kính quốc kì, Quốc ca, biết ơn những người có công với Tổquốc, yêu quê hương, đất nước, yêu mến và tự hào về trường lớp, giữ gìn môitrường sống xung quanh, bảo vệ các di tích lịch sử, văn hoá do thế hệ trước đểlại…

- Quan hệ với các công việc: Đó là biết chăm chỉ ý thức học hành, kiêntrì vượt khó vươn lên trong học tập, có phương pháp học tập tốt, tích cựctham gia các công việc lao động khác nhau theo độ tuổi của mình

- Quan hệ với những người xung quanh: Lòng hiếu thảo với ông bà, cha

mẹ, quan tâm giúp đỡ anh chị em trong gia đình, kính trọng và biết ơn thầy côgiáo, giúp đỡ, đoàn kết với bạn bè, tôn trọng và giúp đỡ hàng xóm láng giềng,phụ nữ, người già, em nhỏ, người tàn tật,… phù hợp với khả năng của mình

- Quan hệ với tài sản của xã hội, tài sản của người khác: Tôn trọng, bảo

vệ tài sản của lớp cũng như của trường (bàn ghế, tủ đồ, bảng đen, dụng cụ laođộng, sách vở đồ dùng học tập, dụng cụ thí nghiệm,…) của nhà nước (máymóc, hàng hoá, các di tích lịch sử-văn hoá,…) của người khác (trang thiết bị cánhân, thư từ, vật dụng,…)

- Quan hệ với thiên nhiên: Có ý thức bảo vệ môi trường xung quanh nơi

ở, trường học, khu vui chơi, bảo vệ cây xanh, con vật nuôi và biết diệt trừđộng vật có hại, ảnh hưởng đến môi trường,…

- Quan hệ với bản thân: Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm, giữ vệ sinh cánhân sạch s , hiểu và ý thức được với lời nói cũng như việc làm của bản thânkhông ảnh hưởng đến người khác,…

Những vấn đề đạo đức này giúp học sinh nhận biết được cái đúng - cáisai, cái tốt cái xấu, cái thiện - cái ác,… Từ đó, các em s hiểu và làm theo cáiđúng, ủng hộ cái tốt và đấu tranh, phê phán, tránh cái sai, cái ác, cái

xấu,…Đạo đức đúng đắn s có tác dụng định hướng cho thái độ, tình cảm,hành vi.

1.3.2.2 Giáo dục thái độ, tình cảm đạo đức

Ở Tiểu học, quá trình giáo dục đạo đức nhằm hình thành các chuẩn mựchành vi, các nét đạo đức vững chắc Do đó, quá trình giáo dục đạo đức chohọc sinh là quá trình thực hiện ba nhiệm vụ: Giáo dục ý thức đạo đức; giáo dụcthái độ, tình cảm đạo đức; giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho các em họcsinh Nội dung giáo dục về đạo đức cho học sinh Tiểu học được thể hiện quanội dung cụ thể của việc thực hiện các nhiệm vụ đó [7]

1.3.2.3 Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

Đây là hình thức tổ chức cho học sinh được thông thạo các hành độngđạo đức trong học tập, sinh hoạt, cuộc sống nhằm có được hành vi đạo đứcđúng đắn, để xây dựng thói quen đạo đức bền vững

Đối với học sinh Tiểu học, các em phải hiểu và ý thức tốt các hành vi như:

- Giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình trên tinh thần tuổinhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình

- Lễ phép với người lớn tuổi hơn, đặc biệt là với ông bà, cha mẹ, anh chị

và thầy cô giáo

- Biết giúp đỡ thầy cô giáo, hàng xóm, đặc biệt là người già, trẻ nhỏ vàngười tàn tật

- Có những việc làm tốt, vừa sức đối với các gia đình có công với Tổquốc, những hoàn cảnh khó khăn hoặc các bạn học sinh khuyết tật,…

- Có ý thức và hành động phù hợp để bảo vệ trường, lớp, tài sản củacông, môi trường xung quanh, đồ đạc của người khác Cần giáo dục hành vivăn hoá cho các em ngay từ nhỏ để hình thành cho trẻ em hành vi đúng đắn

về đạo đức cũng như đẹp về thẩm mĩ

1.3.3 Phương pháp giáo dục đạo đức

1.3.3.1 Nhóm các phương pháp hình thành ý thức cá nhân

Nhóm phương pháp này cung cấp cho học sinh những tri thức về đạođức theo các chuẩn mực của xã hội Từ đó, hình thành niềm tin đạo đức chohọc sinh và có tác dụng định hướng, điều chỉnh hành vi, thái độ tình cảm, việclàm của học sinh

a) Phương pháp đàm thoại: đây là phương pháp trò chuyện, chủ yếu giữagiáo viên và học sinh về đạo đức, thẩm mỹ dựa trên các câu hỏi nhất định

b) Phương pháp kể chuyện là phương pháp giáo viên kể lại một câuchuyện có ý nghĩa về giáo dục đạo đức

c) Phương pháp giảng giải là giáo viên trình bày, giải thích, chứngminh cho một vấn đề đạo đức nào đó Học sinh s nhận thức được một cáchđầy đủ, chính xác về những hành vi đạo đức đúng để biết hành động theo cáiđúng, tránh xa cái sai Tuy nhiên, nếu quá lạm dụng phương pháp này có thểdẫn đến sự thuyết giáo khô khan, kém hấp dẫn, làm cho học sinh không cóhứng thú trong việc tiếp thu bài

d) Phương pháp nêu gương: Đây là phương pháp sử dụng và mô tảnhững tấm gương mẫu mực, cụ thể và sống động trong cuộc sống để kíchthích học sinh bắt chước, làm theo Trong giáo dục, tấm gương tốt có thựclàm cho bài giảng về chuẩn mực đạo đức trở nên trực quan, cụ thể, có sứcthuyết phục hơn Qua đó học sinh s dễ nhớ, dễ hiểu và dễ làm theo

1.3.3.2 Nhóm các phương pháp tổ chức các hoạt động xã hội, tích luỹ kinh nghiệm ứng xử

Thông qua các phương pháp tổ chức các hoạt động xã hội, tích luỹkinh nghiệm ứng xử s giúp cho học sinh biết cách ứng xử trong cuộc sốngsinh hoạt hàng ngày và tiến hành các hoạt động khác nhau của mình có hiệuquả nhất Qua đó, hình thành cho học sinh các thao tác, các hành động, hành

vi và thói quen đúng đắn; rèn luyện cho các em các kĩ năng, kĩ xảo Hành viứng xử, kinh nghiệm thực hiện công việc chính là thước đo nhân cách quantrọng đối với m i học sinh.

a) Phương pháp nêu yêu cầu sư phạm

Đây là phương pháp được tổ chức để học sinh thực hiện nội quy, quychế dành cho học sinh phù hợp với chuẩn mực đạo đức cũng như quy định tậpthể của trường lớp

xã hội, có các kĩ năng tổ chức các hoạt động của mình

1.3.3.3 Nhóm các phương pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi ứng xử của học sinh

Nhóm các phương pháp này giúpp cho học sinh được củng cố, độngviên, khích lệ, đồng tình… (đối với những hành vi và việc làm tốt) hay ngượclại – chê trách, nhắc nhở, trách phạt, cấm đoán, … (đối với các hành vi, việclàm chưa tốt) Nhờ đó, giáo viên phát huy được những mặt tích cực và hạnchế những mặt chưa tốt ở học sinh Mặt khác, giáo viên còn hình thành ở họcsinh thái độ đúng đắn đối với bản thân, đối với người khác và công việc khác

a) Phương pháp khuyến khích

Đây là một phương pháp mà giáo viên thể hiện sự đánh giá tích cực đốivới hoạt động và hành vi ứng xử của cá nhân học sinh hay của nhóm tập thểhọc sinh Khuyến khích là cách khích lệ, đồng tình, ủng hộ các hành vi đúng

đắn Tác dụng của khuyến khích là tạo cho các em cảm thấy hài lòng phấnkhởi, tự tin vào năng lực của mình và từ đó, mong muốn cố gắng tiếp tục thựchiện tốt hoạt động và hành vi đó.

1.3.4 Phương tiện, điều kiện thực hiện giáo dục đạo đức

Trong việc triển khai các hoạt động giáo dục đạo đức, phương tiệnđược coi là công cụ để thực hiện phương pháp giáo dục Phương tiện giáo dụcđạo đức là tập hợp các đối tượng vật chất (hoặc phi vật chất: hình ảnh tư liệu,lời kể chuyện lịch sử, điệu hát trống quân, …) được giáo viên và học sinh sửdụng để tổ chức, thực hiện các hoạt động trong quá trình giáo dục Chúng vừachứa đựng nội dung giáo dục, vừa h trợ giáo viên vận dụng phương phápgiáo dục để hiệu quả cao; đồng thời giúp học sinh học được giáo dục đạo đứcthuận lợi, dễ dàng hơn Ví dụ như, các loại vật dụng, dụng cụ, hình ảnh (là cácthiết chế của các điểm di tích lịch sử văn hoá truyền thống của quê hương đấtnước: bức phù điêu, nghệ thuật sắc phong, đồ thờ tự, …); cơ sở an dưỡng củangười nghèo, neo đơn, người có công với cách mạng; tượng đài liệt sỹ, nghĩatrang liệt sỹ của các địa phương hay của trung tâm thành phố hay quận huyện

và các phương tiện và điều kiện h trợ trong quá trình trải nghiệm thực tiễncủa học sinh chúng được sử dụng chủ yếu trong quá trình thực hành, luyệntập Bên cạnh đó, các dụng cụ còn được sử dụng khi thực hành theo mẫu hành

vi, tổ chức trò chơi, dựng hoạt cảnh Các phương tiện kỹ thuật nghe – nhìn:Các loại phương tiện này bao gồm phim học tập, máy ghi âm, máy ghi hình,

máy vi tính Chúng có rất nhiều ưu điểm – trình bày những hành vi, tìnhhuống đạo đức một cách liên tục, có thể lặp đi, lặp lại một cách dễ dàng, tạo

sự hứng thú cho học sinh Những phương tiện kỹ thuật này chủ yếu đóng vaitrò như là phương tiện trực quan (giúp minh hoạ tình huống cho học sinh xửlý ) Chúng còn là phương tiện h trợ cho học sinh tiến hành các công việctrải nghiệm thực tiễn tại địa phương (điều tra, sưu tầm, rèn luyện, )

1.3.5 Quan điểm giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm

Có nhiều cách tiếp cận giáo dục trải nghiệm và chúng được áp dụng rấtlinh hoạt vào các chương trình hoạt động trong giáo dục đạo đức trong nhàtrường Tiểu học

Thực tiễn cho thấy, giáo viên Tiểu học là người “tạo ra những hoạt động trải nghiệm cho học sinh, giúp học sinh chủ động khám phá hình thức,nội dung ẩn chứa bên trong các đối tượng được tiếp cận Những bài học mà các em tự thu nhận được từ các hoạt động trải nghiệm thực tế chắc chắn s đọng lâu trong trái tim các em”

Giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm cũng là mộtcách tiếp cận mới để các em tự lĩnh hội được kiến thức, đồng thời phát triểntoàn diện nhân cách “Học qua trải nghiệm‟‟ đang là một lý thuyết nền tảngcho ngành sư phạm hiện đại Trong quá trình tự trưởng thành của m i conngười cũng vậy, dường như m i người đều phải tự "từng trải" cuộc đời theocác cách của riêng mình Có l khi ta bước chân vào thực tế với ý thức tíchcực nhằm khám phá, nâng cao cuộc sống của chúng ta về nhiều mặt thì nhữngkinh nghiệm sống đã được học (qua sự dạy d của thầy cô, qua sách vở, qualời ru của mẹ,qua học bạn bè, ) mới thực sự thấm thía và có ích cho quá trìnhtrưởng thành của m i cá nhân

Lý thuyết về sư phạm hiện đại luôn luôn đòi hỏi người học phải có sựtrải nghiệm thực tế cuộc sống Giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông

qua thực tế là một phương thức học rất có ích Thực tế là hành trang vô cùngquý báu nhưng cần phải được chính người học khái quát, rút kinh nghiệm.Hình thành được hành trang này cho học sinh Tiểu học để khi lớn lên các em

có khả năng tự trải nghiệm, có mong muốn trải nghiệm, mong muốn khámphá, tự mình biết đúc rút kiến thức, kinh nghiệm cho bản thân đòi hỏi phải có

sự định hướng, có phương pháp, có sự chỉ dẫn, … ngay từ khi ở trường phổthông… Vai trò cán bộ quản lý giáo dục, của thầy cô và nhà trường là vôcùng quan trọng và tối cần thiết

Tuy nhiên, cần hiểu đúng về sự trải nghiệm vì trải nghiệm không cónghĩa là thử làm Khuyến khích các em trải nghiệm nhưng không có nghĩa làkhuyến khích làm "đại" hay làm qua loa cho xong Trải nghiệm có nhiều mức

độ Có hình thức làm thử, có hình thức đặt mình vào vị trí đó, điều kiện đó đểtạo ra sự đồng hóa nhằm xem xét, giải quyết, Nếu thử nghiệm mà cái đượcnhiều hơn cái mất thì tại sao ta không cho học sinh được “tham gia, rèn luyện,thử sức, kết luận, đúc rút kinh nghiệm sống,…” trong hoàn cảnh, không gian

và không khí thực tiễn đó?

Giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học thông qua những hoạt độngtrải nghiệm vô cùng hữu ích, vui tươi và cần thiết cho học sinh là những hoạtđộng trải nghiệm văn hóa qua các ngày lễ hội, kỉ niệm, hoạt động chúc mừng,

… như ngày Tết Nguyên đán, lễ hội dân gian, hoạt động truyền thống,

… Theo tác giả Nguyễn Dục Quang qua bài bài viết Ðịnh hướng mục tiêu, nộidung giáo dục giá trị văn hoá truyền thống cho học sinh phổ thông Tác giả đãxác định giá trị văn hóa truyền thống dân tộc trong giai đoạn hiện nay cầnđược giáo dục cho học sinh Trên cơ sở đó, đưa ra những định hướng về mụctiêu và nội dung giáo dục giá trị văn hóa truyền thống cho học sinh phổthông

Ở trường Tiểu học các em luôn được tạo cơ hội trực tiếp tham gia các

hoạt động trải nghiệm như đi tham quan di tích lịch sử, giúp đỡ gia đìnhthương binh, liệt sĩ, giúp đỡ các bạn khuyết tật, có hoàn cảnh khó khăn….phùhợp với từng chủ đề hoạt động học tập trong tuần, trong tháng Các em được

tự mình khám phá, phát hiện, trải nghiệm lịch sử văn hoá của địa phương,truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, không khí tưng bừng của lễ hội, đượctận mắt nhìn ngắm những việc thật, vật thật, được tự tay mình làm những sảnphẩm đặc trưng của từng hoạt động,… Qua các hoạt động phong phú, sôi nổi,nội dung sinh hoạt đa dạng và có chủ đích như vậy, học sinh có thể tham gia

“học” một cách vui vẻ nhất, tự giác nhất và có kết quả nhất mà ít có biện phápnào bì kịp; từ đó hình thành hành vi, thái độ đúng mức phát triển toàn diệnnhân cách cho học sinh Tiểu học

Tùy theo hoàn cảnh và đối tượng mà có những hình thức giáo dục đạođức thông qua hoạt động trải nghiệm khác nhau Ví dụ: Ở thành phố, giáo dụclòng tự hào dân tộc ở các bảo tàng, các di tích lịch sử văn hóa là quan trọng

Ở vùng nông thôn, vùng sâu hẻo lánh không có bảo tàng, xa các di tích thì các

di sản vật thể và phi vật thể (Đình làng, những con người nắm giữ các tri thứcdân gian và nghệ thuật), di sản thiên nhiên (rừng, núi, sông, suối, thác nước )

ở xung quanh trường trở thành nguồn khai thác vô tận và sinh động với nhàtrường và học sinh

1.4 Nội dung quản lý giáo dục đạo đức th ng qua các hoạt động trải nghiệm ở trường Tiểu học

1.4.1 ập k hoạch giáo dục đạo đức trong nhà trường

Quản lý giáo dục đạo đức của Ban giám hiệu trường Tiểu học là một quátrình mà khâu đầu tiên là xây dựng kế hoạch Kế hoạch hóa là chức năng quantrọng hàng đầu trong công tác của người quản lý Vì thiếu tính kế hoạch, giáodục không thể đạt được kết quả cao

Muốn kế hoạch có tính khả thi và hiệu quả cần phải có sự đầu tư suy

nghĩ để hoạch định từ những vấn đề chung nhất đến những vấn đề cụ thể từnhững vấn đề mang tính chiến lược đến những vấn đề mang tính chiến thuậttrong m i giai đoạn Khi xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức cho học sinhTiểu học, Ban giám hiệu cần phải dựa trên những cơ sở sau:

- Phân tích tình hình thực trạng giáo dục đạo đức trong năm học

- Phân tích kế hoạch chung của ngành, của nhà trường, từ đó xây dựng

kế hoạch giáo dục đạo đức

- Tìm hiểu lịch sử văn hóa, đặc điểm kinh tế, xã hội của địa phương vìquá trình giáo dục đạo đức thống nhất biện chứng với quá trình xã hội, vớimôi trường sống và đặc biệt hơn trong tổ chức giáo dục đạo đức thông quacác hoạt động trải nghiệm

- Tìm hiểu các chuẩn mực, giá trị đạo đức trong xã hội của chúng ta và

xu thế giá trị đạo đức trên thế giới hiện nay để xây dựng nội dung giáo dụcđạo đức cho phù hợp

- Xác định điều kiện giáo dục như cơ sở vật chất, thời gian, tài chính,

sự phối hợp với lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Ban giám hiệu cần lập kế hoạch cụ thể, rõ ràng, chi tiết cho các việc như:+ Lập mẫu kế hoạch giáo dục đạo đức chung cho từng khối lớp

+ Kế hoạch quản lý về việc chọn lựa nội dung, phương pháp, hình thứcgiáo dục đạo đức phù hợp của các khối chủ nhiệm

+ Kế hoạch đầu tư về sở vật chất, mua sắm trang thiết bị, phương tiệnphục vụ cho giáo dục đạo đức thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tiễn

+ Kế hoạch kiểm tra kế hoạch bài dạy định kỳ, đột xuất Thực hiệnnghiêm túc chế độ báo cáo

+ Chú trọng tính thống nhất, đồng bộ và tác động tương h giữa giáoviên chủ nhiệm với Đội Thiếu niên Tiền phong và phụ huynh trong công tácgiáo dục đạo đức cho học sinh

+ Kế hoạch bồi dưỡng kĩ năng tổ chức giáo dục đạo đức thông qua hoạtđộng trải nghiệm cho giáo viên.

+ Xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá thực hiện công tác giáo dục đạođức của khối chủ nhiệm

+ Xây dựng lực lượng thường xuyên theo dõi, giám sát, kiểm tra việcthực hiện tiết sinh hoạt chủ nhiệm, nội dung và chất lượng các giáo dục đạođức thông qua hoạt động trải nghiệm

1.4.2 Tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục đạo đức

Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh sau khi đã lậpxong kế hoạch, đó là lúc cần phải chuyển hóa những ý tưởng thành hiện thực

Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục đạo đức cho học sinh là quá trìnhhình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phậntrong nhà trường , giúp họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt đượcmục tiêu tổng thể của nhà trường về giáo dục đạo đức cho học sinh Vì vậycác thành viên và các bộ phận cần được giải thích rõ mục tiêu, yêu cầu của kếhoạch giáo dục đạo đức; thảo luận biện pháp thực hiện kế hoạch; bố trí nhân

sự, phân công trách nhiệm quản lý, huy động cơ sở vật chất, xác định rõ tiếntrình, tiến độ thực hiện, thời gian bắt đầu, thời hạn kết thúc

Tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh cần được tiếnhành theo 5 bước như sau:

* Lập danh sách những công việc cần phải hoàn thành để đạt được mụctiêu về giáo dục đạo đức của nhà trường

* Phân chia toàn bộ những công việc thành những nhiệm vụ cụ thể đểtất cả các thành viên hay các bộ phận trong trường thực hiện một cách thuận

lợi và logic, có thể gọi đây là bước phân công lao động.

* Kết hợp các nhiệm vụ một cách logic và hiệu quả, nhóm gộp nhiệm

vụ cũng như các thành viên như vậy đây gọi là bước phân chia bộ phận.