Phát triển du lịch cộng đồng huyện konplông, tỉnh kon tum

Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở lý luận chung về du lịch, du lịch cộng đồng, Đề tài nghiêncứu các hoạt động phát triển du lịch tại huyện KonPlông, trên thực tế đó sẽ đề ra các giải pháp p

LÊ THÀNH DIỄN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLÔNG, TỈNH KON TUM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2017

LÊ THÀNH DIỄN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLÔNG, TỈNH KON TUM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 60.34.04.10

Đà Nẵng - Năm 2017

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 5

6 Kết cấu của luận văn 5

7 Tổng quan các tài liệu nghiên cứu 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 10

1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 10

1.1.1 Khái niệm về du lịch cộng đồng 10

1.1.2 Nội dung, đặc điểm của du lịch cộng đồng 12

1.1.3 Mục tiêu và nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng 13

1.1.4 Điều kiện hình thành và phát triển du lịch cộng đồng 15

1.1.5 Ý nghĩa phát triển du lịch cộng đồng 18

1.1.6 Một số hình thức tham gia phổ biến của cộng đồng trong du lịch 19 1.2 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 20

1.2.1 Du lịch cộng đồng tại làng Yubeng, Vân Nam, Trung Quốc 20

1.2.2 Du lịch cộng đồng tại Bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình, Việt Nam 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 25

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLONG, TỈNH KON TUM 26

2.1 KHÁI QUÁT HUYỆN KONPLÔNG 26

2.2 CÁC ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN

KONPLÔNG, TỈNH KON TUM 35

2.2.1 Tài nguyên du lịch 35

2.2.2 Cộng đồng dân cư 48

2.2.3 Khả năng tiếp cận điểm đến 51

2.2.4 Khả năng cung ứng các dịch vụ du lịch 52

2.2.5 Chính sách phát triển du lịch 55

2.2.6 Công tác xúc tiến, quảng bá 57

2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở HUYỆN KONPLÔNG 58

2.3.1 Các tuyến, điểm du lịch chính 59

2.3.2 Lượng khách và doanh thu du lịch 62

2.4 ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở HUYỆN KONPLÔNG THEO CÁC NGUYÊN TẮC PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 68

2.4.1 Sự đồng thuận của cộng đồng địa phương và các bên liên quan 68

2.4.2 Đa dạng về vai trò tham gia của cộng đồng 68

2.4.3 Tôn trọng các giá trị văn hóa của cộng đồng 69

2.4.4 Khả năng của cộng đồng 70

2.4.5 Chia sẻ lợi ích từ du lịch cộng đồng 71

2.4.6 Quyền sở hữu và tham gia của cộng đồng với việc bảo vệ tài nguyên du lịch 73

2.5 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLÔNG 74

2.5.1 Điểm mạnh 74

2.5.4 Thách thức 78

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 79

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLÔNG 80

3.1 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 80

3.1.1 Giải pháp về quản lý 81

3.1.2 Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật 85

3.1.3 Giải pháp về xúc tiến, quảng bá 87

3.1.4 Giải pháp về đào tạo lao động du lịch 88

3.1.5 Giải pháp về bảo vệ và tôn tạo tài nguyên du lịch 90

3.1.6 Giải pháp về hỗ trợ cộng đồng địa phương 93

3.1.7 Giải pháp liên kết, hợp tác 94

3.1.8 Giải pháp với cộng đồng dân cư tham gia hoạt động du lịch 95

3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 96

3.2.1 Đối với cơ quan trung ương 96

3.2.2 Đối với chính quyền và cơ quan quản lý địa phương 97

3.2.3 Đối với khách du lịch 99

3.2.4 Đối với các đơn vị khai thác và kinh doanh du lịch 99

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 100

KẾT LUẬN 101

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Số ệu Tên bảng Trang bảng

2.1 Bảng tổng hợp các yếu tố khí hậu thời tiết 292.2 Một số chỉ tiêu dân số huyện Kon Plông 302.3 Đánh giá của khách du lịch về thái độ của CĐĐP ở 49

huyện KonPlông

2.4 Khả năng tham gia các dịch vụ du lịch của CĐĐP ở 50

huyện KonPlông

2.6 Nguồn tiếp nhận thông tin của khách du lịch về 57

KonPlông

2.7 Bảng tổng hợp thực trạng các điểm du lịch 612.8 Lượng khách du lịch tới KDL sinh thái KonPlông 632.9 Loại hình lưu trú của khách quốc tế đến KonPlông 642.10 Mục đích của khách du lịch tới huyện KonPlông 652.11 Mức độ hài lòng của khách du lịch KonPlông 662.12 Những điều không hài lòng của khách du lịch KonPlông 662.13 Doanh thu và nộp ngân sách từ hoạt động du lịch ở 67

KonPlông

2.14 Hiệu quả tạo việc làm từ du lịch ở huyện KonPlông 72

Số ệu Tên hình Trang hình

MỞ ĐẦU

Trong những năm qua, ngành du lịch của huyện KonPlông đã có nhữngđóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội, và đang khẳng định vị trívai trò của mình vào thu nhập GDP của huyện Bên cạnh đó, hiện nay du lịch

là loại hình dịch vụ, ngành công nghiệp không khói, đang được địa phươngquan tâm, đầu tư xây dựng và phát triển nhiều loại hình du lịch, việc lựa chọnphương hướng phát triển du lịch phù hợp với tiềm năng về tài nguyên du lịchphong phú, tạo ra các sản phẩm du lịch có khả năng cạnh tranh để có thể thuhút khách du lịch là hết sức cần thiết và cấp bách Trong đó, loại hình du lịchcộng đồng - một loại hình du lịch hấp dẫn du khách, thị trường du lịch mới lạ,những sản phẩm văn hoá, du lịch còn nguyên sơ, đó là một thế mạnh củangành du lịch Kon Tum nói chung và du lịch KonPlông nói riêng có khả năngtạo ra loại hình du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch trong nước và nướcngoài Du lịch cộng đồng được du khách nước ngoài rất quan tâm vì họ thích

đi du lịch tới những bản, làng xa xôi, nơi có đồng bào các dân tộc sinh sống,cảnh quan ở đây còn hoang sơ, những phong tục tập quán, văn hóa truyềnthống, các làng nghề thủ công của đồng bào còn được lưu truyền, chưa maimột trong cuộc sống hiện đại

KonPlông là một huyện phía Đông của tỉnh Kon Tum, với khu du lịchsinh thái Măng Đen được ví như “Đà Lạt thứ 2 của Việt Nam”, nơi đây cónhiều hồ như: hồ Toong Đăm, toong zơri, Toong pô , nhiều thác như thác Pa

Sĩ, ĐăkKe, thác Lôba Khí hậu mát mẻ quanh năm, có nhiệt độ bình quân

21-24oC Huyện KonPlông cũng là khu vực có tiềm năng đặc sắc về mặt thiênnhiên và văn hoá, những bản làng mang đậm nét hoang sơ Bên cạnh, việcđầu tư phát triển khu du lịch sinh thái Măng Đen trở thành khu du lịch sinh

thái Quốc gia, thì việc phát triển du lịch cộng động là rất cần thiết góp phần đadạng các sản phẩm du lịch và tạo động lực phát triển nền kinh tế - xã hội củahuyện Mặc khác, du lịch cộng đồng hiện nay đang là xu thế phát triển củangành du lịch trên thế giới.

Do vậy, việc nghiên cứu một cách khoa học và có hệ thống để đánh giátiềm năng du lịch cộng đồng và tìm ra những giải pháp phát triển du lịch cộngđồng huyện KonPlông nhằm thúc đẩy sự phát triển ngành du lịch huyện, đồngthời góp phần thúc đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện làyêu cầu và nhiệm vụ cấp thiết Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tác giả

chọn đề tài: "Phát triển du lịch cộng đồng huyện KonPlông, tỉnh Kon Tum" để nghiên cứu là cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận chung về du lịch, du lịch cộng đồng, Đề tài nghiêncứu các hoạt động phát triển du lịch tại huyện KonPlông, trên thực tế đó sẽ đề

ra các giải pháp phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện, nhằm nângcao mức sống của cộng đồng địa phương, góp phần phát triển du lịch bềnvững

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện những mục tiêu trên, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra cho đề tài baogồm:

- Xác lập cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu phát triển du lịch cộng đồng ở khu vực nghiên cứu

- Nghiên cứu tổng quan các đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Nghiêncứu các điều kiện, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại khu vực nghiêncứu Đánh giá hoạt động phát triển du lịch cộng đồng theo các nguyên tắcphát triển du lịch cộng đồng

- Đề xuất giải pháp phát triển du lịch cộng đồng.

+ Về thời gian: Đánh giá thực trạng phát triển ngành du lịch KonPlôngtrong thời gian qua, trong đó có sử dụng tình hình và số liệu của giai đoạntrước để phân tích, so sánh Đánh giá những tiềm năng và định hướng pháttriển du lịch cộng đồng huyện KonPlông giai đoạn 2017 – 2020, tầm nhìn

2025 Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch cộng đồngtrên địa bàn huyện

Để thực hiện nhiệm vụ và mục tiêu đặt ra, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

- Phương pháp nghiên cứu dựa trên việc sưu tầm và nghiên cứu tài liệu

Thu thập thông tin, dữ liệu cơ bản về hoạt động phát triển du lịch cộngđồng ở KonPlông từ các nguồn chính thống như Sở Văn hóa, Thể thao và

Du lịch, Trung tâm xúc tiến và đầu tư tỉnh Kon Tum, Cục Thống kê KonTum, Ủy ban nhân dân huyện KonPlông và các phòng, ban ngành liên quan.Các thông tin này chủ yếu được thu thập từ năm 2011 đến 2016, phục vụ chocông tác phân tích, trích dẫn tại Chương 2

Ngoài ra, các dữ liệu được thu thập từ các nguồn như sách, giáo trìnhtrong nước và nước ngoài, báo, tạp chí chuyên ngành, các báo cáo, các đề tài

nghiên cứu khoa học của tỉnh Kon Tum, Tổng Cục Du lịch, Viện Nghiên cứuphát triển Du lịch, các thông tin trên mạng internet.

Việc sử dụng phương pháp này thể hiện sự kế thừa cần thiết các tri thức đã có để thực hiện đề tài

- Phương pháp t ng h p, ph n t ch s liệu, tài liệu

Phương pháp này là nhằm lựa chọn, sắp xếp các thông tin, số liệu, dữliệu từ các nguồn thứ cấp, sơ cấp để định lượng chính xác và đầy đủ phục vụcho mục đích, yêu cầu nghiên cứu, làm cơ sở cho việc nhìn nhận, đánh giátổng thể về đối tượng nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, h o sát thực t

Khảo sát thực tế được tiến hành tại huyện KonPlông Phương pháp nàynhằm điều tra tổng hợp về điều kiện tự nhiên, xã hội, tìm hiểu giá trị tàinguyên du lịch, dịch vụ, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch của đốitượng nghiên cứu Đồng thời, việc khảo sát thực địa tại địa phương đã giúptác giả đánh giá thực trạng hoạt động phát triển du lịch cộng đồng tại địaphương, đó là cơ sở thực tế giúp tác giả đề xuất một số giải pháp phát triển

du lịch cộng đồng phù hợp với địa phương

Khảo sát thực địa được tiến hành 2 đợt:

- Khảo sát đợt 1: tháng 01 năm 2017

- Khảo sát đợt 2: tháng 4 năm 2017

- Phương pháp điều tra xã hội học

Phương pháp điều tra xã hội học được thực hiện thông qua việc thuthập số liệu bằng bảng hỏi Bảng hỏi được thiết kế dành cho hai đối tượng làngười dân địa phương có tham gia hoạt động du lịch và khách du lịch đếnKonPlông Tổng số bảng hỏi khảo sát là: 50 bảng hỏi dành cho người dânđịa phương và 120 bảng hỏi dành cho khách du lịch đến KonPlông

- Phương pháp lấy ý i n chuyên gia: Được thực hiện thông qua

phỏng vấn trực tiếp các cán bộ, chuyên gia du lịch của Khu du lịch sinh tháiMăng Đen, huyện KonPlông, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Kon Tum,các cán bộ của chính quyền địa phương.

- Phương pháp th ng ê, so sánh, t nh toán inh t : Được thực hiện

thông qua hệ thống các phương pháp (thu thập, tổng hợp, trình bày số liệu vàtính toán) nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và ra quyết định

- Hệ thống một số lý luận cơ bản về mối quan hệ của cộng đồng trongquá trình phát triển du lịch cộng đồng

- Đánh giá thực trạng phát triển du lịch huyện KonPlông, định hướng

và xây dựng phát triển du lịch cộng đồng Phân tích các điều kiện cần thiết vàtiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện KonPlông Trên cơ sở đó,quảng bá, kêu gọi đầu tư quy hoạch phát triển du lịch cộng đồng gắn với dulịch sinh thái Măng Đen và các loại hình du lịch khác, từ đó đề ra các giảipháp phát triển du lịch cộng động huyện KonPlông trong thời gian đến

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục,luận văn gồm ba chương như sau:

C ương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng

C ương 2: Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng huyện KonPlông,

tỉnh Kon Tum

C ương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch cộng đồng huyện

KonPlông, tỉnh Kon Tum

7 Tổng quan các tài liệu nghiên cứu

Các nghiên cứu trên th giới

Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến du lịch cộng đồng Trong số các nghiên cứu đó, có nhiều nghiên cứu đã quan tâm đến

vai trò và quyền lợi của cộng đồng trong phát triển du lịch, thậm chí ngaytrong quá trình quy hoạch Tiêu biểu là công trình nghiên cứu của G Cazes,

R Lanquar, Y Raynouard Với nghiên cứu này, tác giả đã cung cấp nhữngkiến thức cơ bản và khái quát về quy hoạch du lịch và những khái niệm này

đã sử dụng rộng rãi ở Việt Nam từ những năm 2000 Bên cạnh đó, trên thếgiới xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về du lịch cộng đồng với góc nhìn

du lịch từ nhiều khía cạnh khác nhau Emerald Group Publishing, Peter E.Murphy (1986) nghiên cứu về du lịch với phương pháp tiếp cận từ cộng đồng.Trong nghiên cứu này, tác giả đã cung cấp một góc nhìn mới hơn về du lịchvới phương pháp tiếp cận về sinh thái và cộng đồng, khuyến khích nhữngsáng kiến nhằm gia tăng lợi ích trên nhiều lĩnh vực cho người dân với việcxây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng dựa trên nguồn tài nguyên vốn có củađịa phương Philip L.Pearce (1997) nghiên cứu về các mối quan hệ du lịchcộng đồng Tác giả đã kết hợp nhiều phương pháp trong lĩnh vực kinh tế, xãhội, tâm lý nhằm nghiên cứu những khía cạnh mới của du lịch với mục đíchgiúp cộng đồng địa phương hiểu và hành động về du lịch Bên cạnh đó, vớinghiên cứu “Du lịch nông thôn và giải trí: Các nguyên tắc để triển khai trongthực tiễn”, L Roberts, Derek Hall (2001) đã xây dựng một số nguyên tắc đểtriển khai thành công loại hình du lịch nông thôn; Derek Hall (2003) vớinghiên cứu “Du lịch và sự phát triển bền vững của cộng đồng” đã nhấn mạnhvai trò của cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vữngkinh tế và văn hóa, Routledge; Sue Beeton (2006) với nghiên cứu “Phát triểncộng đồng thông qua du lịch” Tác giả cho rằng để phát triển du lịch cộngđồng cần phải lập một kế hoạch đúng đắn cho lĩnh vực kinh doanh du lịch vàcộng đồng địa phương; thực hiện việc trao quyền trong hoạt động du lịch chongười dân Bên cạnh đó, thông qua nghiên cứu “Xây dựng năng lực phát triển

du lịch cộng đồng”, Gianna Moscardo (2008) đề xuất một số chính sách đến

du lịch và phát triển nông thôn Trên cơ sở phân tích những nguyên nhân thấtbại trong phát triển du lịch ở nhiều nơi do thiếu năng lực kinh doanh, và đặcbiệt do nhận thức và năng lực của cộng đồng địa phương về du lịch còn rấthạn chế, Gianna Moscardo chỉ ra những vấn đề còn tồn tại và đề xuất một sốgiải pháp thiết thực trong việc lập kế hoạch phát triển du lịch thông qua những

mô hình du lịch cộng đồng thành công ở nhiều nơi trên thế giới Nghiên cứunày đã trở thành một tài liệu vô cùng hữu ích cho các nhà nghiên cứu, các nhàhoạch định chính sách quan tâm đến du lịch và phát triển nông thôn

Rhonda Phillips (2012) thực hiện nghiên cứu “Du lịch, quy hoạch vàphát triển cộng đồng” đã chỉ ra rằng ngoài các lợi ích về kinh tế, phát triển dulịch cộng đồng còn góp phần nâng cao năng lực cộng đồng, vượt qua các ràocản về văn hoá và giúp bảo tồn tốt hơn các tài nguyên du lịch

Như vậy, với các nghiên cứu khác nhau từ các góc nhìn khác nhau về

du lịch cộng đồng, các tác giả đã đề cập đến các vấn đề liên quan đến cộngđồng, du lịch cộng đồng, du lịch dựa vào cộng đồng Cụ thể, các tác giả đã chỉ

ra các lợi ích của du lịch cộng đồng cũng đề xuất các giải pháp nhằm pháttriển du lịch cộng đồng một cách bền vững

Các nghiên cứu ở Việt Nam

Ngành du lịch Việt Nam phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990 Cùngvới sự phát triển mạnh mẽ này là sự phát triển sâu rộng của các công trìnhnghiên cứu về du lịch Tuy nhiên, vào cuối thập kỷ 90, khái niệm về du lịchcộng đồng mới bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam Về sau, xuất hiện những nghiêncứu có đóng góp trực tiếp về mặt lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng vàtrở thành các tài liệu giảng dạy trong các trường cao đẳng, đại học chuyênngành du lịch, chẳng hạn như TS Võ Quế (2006), Du lịch cộng đồng – Lýthuyết và vận dụng, Nxb Khoa học Kỹ thuật; Ths Bùi Thị Hải Yến (chủ biên,2012), Du lịch cộng đồng, Nxb Giáo dục Việt Nam… Bên cạnh đó, còn có

nhiều đề tài nghiên cứu về du lịch cộng đồng như đề tài cấp Bộ: “Nghiên cứuxây dựng mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Chùa Hương - HàTây” của tiến sĩ Võ Quế (Viện nghiên cứu và phát triển du lịch) Trong nghiêncứu này, tác giả đã đánh giá thực trạng phát triển kinh tế-xã hội của địaphương có liên quan đến phát triển du lịch tại chùa Hương, đánh giá tiềmnăng du lịch, thực trạng phát triển du lịch tại chùa Hương và đánh giá vai tròcủa cộng đồng dân cư tại chùa Hương đối với phát triển du lịch Đồng thời,tác giả đã đã xây dựng mô hình mẫu về phát triển du lịch dựa vào cộng đồngtại chùa Hương với tiêu chí, cơ chế vận hành và các giải pháp thực hiện.Nguyễn Xuân Trường (2014) thực hiện đề tài “Đánh giá tiềm năng và đề xuấtgiải pháp phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở tỉnh Hà Giang trên quanđiểm phát triển bền vững”, tác giả đã xác lập cơ sở khoa học (lý luận và thựctiễn) cho việc xây dựng phát triển bền vững du lịch cộng đồng tại tỉnh HàGiang Bên cạnh đó, tác giả cũng đưa ra một số đề xuất giải pháp phát triển

du lịch cộng đồng theo định hướng phát triển bền vững ở tỉnh Hà Giang Đềtài “Nghiên cứu xây dựng mô hình bảo vệ môi trường du lịch với sự tham giacủa cộng đồng, góp phần phát triển du lịch bền vững trên đảo Cát Bà - HảiPhòng” của PGS.TS Phạm Trung Lương (Viện nghiên cứu và phát triển dulịch) Tác giả đã hệ thống hóa một cách có chọn lọc các khái niệm liên quangiữa du lịch, môi trường và phát triển cộng đồng Qua các kết quả nghiên cứu

tư liệu, khảo sát đề tài đã đánh giá hệ thống các tiềm lực phát triển kinh tế xãhội nói chung và du lịch nói riêng tại đảo Cát Bà cũng như các tính chất của

tổ chức cộng đồng dân cư sinh sống trên đảo Dựa trên các phân tích hiệntrạng, đề tài phân tích sức ép tới môi trường du lịch tại đảo và dự báo tìnhtrạng môi trường theo sự gia tăng phát triển du lịch trong những năm tới đểthấy rõ các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình phát triển du lịch bền vững trênđảo Trên cơ sở tính chất của cộng đồng và khả năng đáp ứng của môi trường

du lịch tại đảo, đề tài đã đề xuất mô hình bảo vệ môi trường với sự tham giacủa các thành phần trong cộng đồng với các nghĩa vụ và quyền lợi cụ thể.Đồng thời để đảm bảo tính ứng dụng, đề tài đã đề xuất các giải pháp để ápdụng mô hình đề xuất trên tại đảo Cát Bà cũng như các khuyến nghị khi ápdụng đối với các khu du lịch khác nhằm đảm bảo cho quá trình phát triển dulịch được bền vững.

Trên địa bàn tỉnh Kon Tum, nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồngcòn rất hạn chế Gần đây nhất là nghiên cứu của Đặng Thanh Nam (2014) về

“Đánh giá tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện KonPlông tỉnhKon Tum” Tuy nhiên, đề tài mới dừng lại ở việc phân tích, đánh giá thựctrạng về ngành du lịch nói chung và tiềm năng phát triển du lịch cộng đồngtrên địa bàn huyện KonPlông trên cơ sở tìm hiểu về các nguồn tài nguyênthiên nhiên, văn hóa, các di tích lịch sử, các làng nghề truyền thống, danh lamthắng cảnh để phát triển du lịch cộng đồng Đề tài chưa đánh giá được thựctrạng phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện KonPlông Chính vì vậy,trên cơ sở tiếp thu và vận dụng những nghiên cứu của các công trình, đề tàiluận văn đi sâu vào phân tích điều kiện và thực trạng phát triển du lịch cộngđồng trên địa bàn huyện KonPlông, từ đó đưa ra những giải pháp khả thi, phùhợp với những đặc điểm lãnh thổ nghiên cứu nhằm nâng cao nhận thức củacộng đồng về bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo vệ các giá trị văn hoá của cộngđồng góp phần phát triển du lịch, đóng vào sự ổn định và nâng cao kinh tế -

xã hội tại địa phương

Thuật ngữ “Du lịch cộng đồng” (Community-based tourism) bắt nguồn

từ loại hình du lịch làng bản, xuất hiện vào những năm 1970, khi một sốkhách du lịch muốn tham quan các làng bản và tìm hiểu văn hóa kết hợp vớikhám phá tự nhiên Thông thường các hoạt động du lịch này thường được tổchức ở những khu vực rừng núi còn mang tính tự nhiên hoang dã, có hệ sinhthái đa dạng… nhưng còn hẻo lánh, thưa thớt dân cư Điều này dẫn đến việckhách du lịch gặp khó khăn rất nhiều về vấn đề giao thông, điều kiện sinhhoạt, thông tin hay các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động du lịch khác Khi đó,khách du lịch cần sự hỗ trợ của người dân bản xứ: dẫn đường, cung cấp đồ

ăn, chỗ ngủ… Khách du lịch đã đưa ra cách gọi đầu tiên đó là “những chuyến

du lịch có sự hỗ trợ của người dân bản xứ” Đó chính là tiền đề cho khái niệm

du lịch cộng đồng sau này

Khi nghiên cứu về du lịch cộng đồng, do có những quan điểm, gócnhìn khác nhau về vị trí của du lịch cộng đồng cho đến nay còn tồn tại khánhiều ý kiến, khái niệm về hoạt động du lịch này

Hai nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wolfgang Strasdas cho rằng: “Dulịch cộng đồng là một loại hình du lịch trong đó chủ yếu người dân địaphương đứng ra phát triển và quản lý Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽđọng lại nền kinh tế địa phương” [9, tr.22] Từ định nghĩa này, Nicole vàWolfgang chú trọng đến vai trò và lợi ích kinh tế du lịch cộng đồng đem lạicho người dân địa phương

Theo Hsien Hue Lee, Đại học cộng đồng Hsin-Hsing, Đài Loan: “Dulịch cộng đồng là nhằm bảo tồn tài nguyên du lịch tại điểm du lịch đón khách

vì sự phát triển bền vững lâu dài Đồng thời khuyến khích sự tham gia củangười dân địa phương trong du lịch và có cơ chế tạo ra các cơ hội cho cộngđồng” [4, tr.17]

Có quan điểm thì cho rằng: “Du lịch cộng đồng là một quá trình tươngtác giữa cộng đồng và khách du lịch mà sự tham gia có ý nghĩa của cả haiphía mang lại lợi ích kinh tế, bảo tồn cho cộng đồng và môi trường địaphương” [1, tr.18] Tác giả của quan niệm này thiên về khía cạnh xã hội học,nhìn hoạt động du lịch như một môi trường nảy sinh và phát triển các quan

hỗ trợ của chính phủ và các tổ chức quốc tế”

Từ việc nghiên cứu các khái niệm về du lịch cộng đồng, TS Võ Quế đãrút ra khái niệm “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịchtrong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch,đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thờicộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch

và bảo tồn tự nhiên” [10, tr.34]

Ngoài ra còn nhiều định nghĩa, khái niệm khác nhau về du lịch cộngđồng, tuy nhiên những hướng tiếp cận trên đều chú ý đến tính bền vững củahoạt động du lịch này, xem nó cũng là một bộ phận của phát triển bền vững.Đại diện là hai định nghĩa: “Du lịch cộng đồng là du lịch chú ý đến tính bền

vững của môi trường tự nhiên, văn hóa và xã hội Du lịch cộng đồng được sởhữu và quản lý bởi cộng đồng địa phương và phục vụ chính cộng đồng, vớimục tiêu tăng cường nhận thức và hiểu biết của du khách về đời sống củangười dân địa phương” (REST,1997); và “Du lịch cộng đồng là du lịch bềnvững về mặt xã hội, được thực hiện và điều hành phần lớn bởi cộng đồng địaphương hay người bản địa và có sự kiểm soát chung Sự kiểm soát chung làchú trọng đến lợi ích của cả cộng đồng hơn là lợi ích của mỗi cá nhân, sự bìnhđẳng về quyền lực trong cộng đồng và sự củng cố giá trị văn hóa truyềnthống, nâng cao công tác bảo tồn và quản lý có trách nhiệm tài nguyên” [1,tr.19].

Qua nghiên cứu các khái niệm ở trên, có thể hiểu: “Du lịch cộng đồng

là hoạt động du lịch bền vững dựa vào cộng đồng địa phương mang lại cho dukhách những trải nghiệm về văn hóa của cộng đồng, cộng đồng sẽ trực tiếptham gia vào hoạt động du lịch như khai thác, quản lý và bảo tồn nguồn tàinguyên và cộng đồng phải được hưởng lợi từ hoạt động du lịch để từ đó giảm

tỉ lệ nghèo đói, cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống”

a Nội dung của du lịch cộng đồng

Tại Hội thảo chia sẻ bài học kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồngViệt Nam (2003) các nhà khoa học đã thống nhất 06 nội dung cơ bản về dulịch cộng đồng [1] đồng thời cũng là yêu cầu để phát triển du lịch cộng đồngnhư sau:

-Đảm bảo sự bền vững về văn hóa và thiên nhiên

-Có sự sở hữu cộng đồng

-Tạo thu nhập cho cộng đồng

-Nâng cao nhận thức cho cộng đồng

-Tăng cường quyền lực cho cộng đồng

-Tăng cường sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ và cơ quan

quản lý nhà nước

b Đặc điểm của du lịch cộng đồng

Tuy có nhiều quan điểm chưa thống nhất nhưng có thể tổng kết một số đặc điểm nổi bật của du lịch cộng đồng [1] như sau:

- Hoạt động du lịch có sự tham gia tích cực của người dân địa phương

từ các khâu quản lý, làm việc, ra quyết định và bảo vệ

- Hoạt động du lịch phải thu hút cộng đồng địa phương và đem lại lợi ích cho họ, tạo cơ hội việc làm và cải thiện điều kiện sống của họ

- Du lịch gắn liền với phát triển bền vững, các loại hình du lịch sinhthái, du lịch khám phá văn hóa của cộng đồng địa phương, du lịch mạo hiểm,

- Đóng góp vào phát triển kinh tế địa phương thông qua việc tăng doanhthu du lịch và những lợi ích kinh tế khác cho cộng đồng địa phương (tạo cơ hộiviệc làm tăng thu nhập cho cộng đồng địa phương, nâng cao trình độ lao độngkhu vực này; địa phương hưởng lợi từ việc phát triển hạ tầng du lịch…)

- Khuyến khích và hỗ trợ sự tham gia của cộng đồng

- Mang đến cho du khách một sản phẩm du lịch có trách nhiệm đối với môi trường và xã hội

-Có sự đa dạng về vai trò tham gia của cộng đồng Các thành viên củacộng đồng sẽ tham gia vào việc lên kế hoạch, triển khai, kiểm soát các hoạtđộng du lịch tại cộng đồng Ở đây, cần nhấn mạnh sự tham gia của cộng đồngđịa phương vào quá trình tổ chức và thực hiện các hoạt động du lịch Một sốtrường hợp có thể trao quyền làm chủ cho cộng đồng.

-Tôn trọng các giá trị văn hóa của cộng đồng: Thực tế cho thấy bất cứchương trình du lịch nào cũng ảnh hưởng ít nhiều đến cộng đồng địa phương

Vì thế các giá trị văn hóa của cộng đồng phải được bảo vệ và giữ gìn với sựđóng góp tích cực của tất cả các thành phần tham gia vào hoạt động du lịch,đặc biệt là người dân địa phương bởi không đối tượng nào có khả năng bảo

vệ và duy trì các giá trị văn hóa tốt hơn họ Cộng đồng địa phương phải nhậnthức được vai trò và vị trí của mình cũng như mặt tích cực và tiêu cực từ pháttriển du lịch

- Phù hợp với khả năng của cộng đồng Bao gồm khả năng nhận thức vềvai trò và vị trí của mình trong việc sử dụng tài nguyên, nhận thức được tiềmnăng to lớn của du lịch cho sự phát triển của cộng đồng cũng như biết đượccác bất lợi từ hoạt động du lịch và khách du lịch đối với tài nguyên cộngđồng Các điều kiện, khả năng tài chính và nhân lực của cộng đồng để đápứng các yêu cầu phát triển du lịch

- Chia sẻ lợi ích từ du lịch cộng đồng: Theo nguyên tác này cộng đồngphải cùng được hưởng lợi như các thành phần khác khi tham gia vào hoạt

động kinh doanh cung cấp các sản phẩm cho khách du lịch Lợi ích kinh tế từphát triển du lịch sẽ được phân chia công bằng cho mọi thành viên tham gia

và một phần dành để tái đầu tư cho cộng đồng về cơ sở hạ tầng và chăm sócsức khỏe, giáo dục

- Xác lập quyền sở hữu và tham gia của cộng đồng đối với việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa hướng tới sự phát triển bền vững

Để tổ chức hoạt động du lịch cộng đồng tại một điểm du lịch cần một

số điều kiện như: điều kiện về tài nguyên du lịch; điều kiện về yếu tố cộngđồng dân cư; khả năng cung ứng các dịch vụ du lịch; khả năng tiếp cận điểmđến; khách du lịch; liên kết các điểm du lịch tạo thành tuyến du lịch; chínhsách phát triển du lịch; sự liên kết giữa địa phương với các doanh nghiệp dulịch…

a Tài nguyên du lịch

Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch

sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhânvăn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản

để hình thành các khu du lịch, điểm du lịch, đô thị du lịch [8, tr.2]

Đây là điều kiện có ý nghĩa quyết định, vì tài nguyên du lịch chính làtiền đề hay cơ sở để tổ chức các hoạt động du lịch Điều kiện tài nguyên dulịch cũng nói lên mức độ hấp dẫn thu hút khách du lịch đến thăm quan ở hiệntại và tương lai

Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên

du lịch nhân văn

Tài nguyên du lịch tự nhiên gồm các yếu tố địa chất, địa hình, địa mạo,khí hậu, thuỷ văn, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên có thể được sử dụngphục vụ mục đích du lịch

Tài nguyên du lịch nhân văn gồm truyền thống văn hóa, các yếu tố vănhoá, văn nghệ dân gian, di tích lịch sử, cách mạng, khảo cổ, kiến trúc, cáccông trình lao động sáng tạo của con người và các di sản văn hoá vật thể, phivật thể khác có thể được sử dụng phục vụ mục đích du lịch [8, tr.2]

Tài nguyên du lịch là yếu tố quyết định tạo nên giá trị của điểm đến.Các điểm đến càng chứa nhiều tài nguyên du lịch đặc sắc thì càng có sức hútkhách du lịch, thúc đẩy hoạt động du lịch tại địa phương Để đáp ứng nhu cầucủa du khách sản phẩm du lịch cần phải đa dạng phong phú, đặc sắc trong đó

có sự góp phần không nhỏ của tài nguyên du lịch Sự đa dạng của tài nguyên

du lịch sẽ tạo nên sự đa dạng của sản phẩm du lịch

Các loại hình du lịch ra đời đều dựa trên cơ sở tài nguyên du lịch Dulịch cộng đồng muốn phát triển cũng không nằm ngoài quy luật này Các khu,điểm du lịch muốn phát triển du lịch cộng đồng cần phải có tài nguyên du lịch

đa dạng, hấp dẫn, đặc sắc

b Cộng đồng d n cư

Xác định phạm vi cộng đồng là những dân cư sống, sinh hoạt và laođộng cố định, lâu dài hoặc liền kề vùng có tài nguyên thiên nhiên Không baogồm cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp từ nơi khác đến làm việc hay kinh doanh

Cộng đồng dân cư đóng vai trò chủ thể trực tiếp tham gia vào hoạtđộng du lịch Họ là người quyết định sự tồn tại và phát triển của du lịch cộngđồng Họ vừa là chủ thể cung cấp dịch vụ du lịch vừa là người quản lý, họcũng chính là người bảo vệ tài nguyên du lịch

Cộng đồng địa phương phải nhận thức được lợi ích kinh tế và xã hội từhoạt động du lịch, cộng đồng phải tham gia rộng rãi và hiệu quả vào hoạtđộng du lịch Cung cấp cho khách du lịch các dịch vụ với chất lượng cao.Cùng với khai thác các tài nguyên du lịch, cộng đồng địa phương phải lànhững người am hiểu, luôn có ý thức, trách nhiệm bảo tồn các tài nguyên du

lịch, môi trường và môi trường bản địa Nếu cộng đồng khai thác tài nguyên

du lịch bừa bãi làm tổn hại tới tài nguyên, môi trường thì du lịch sẽ không thểphát triển bền vững Ngoài ra, cộng đồng phải đoàn kết, gắn bó, hợp tác vớinhau, tạo ra hoạt động du lịch có tổ chức và hiệu quả Đời sống kinh tế xã hộicủa cộng đồng cần phải có đủ điều kiện để đầu tư cho hoạt động du lịch

c Kh năng ti p cận điểm đ n du lịch cộng đồng

Cũng như việc phát triển các loại hình du lịch khác, hoạt động pháttriển du lịch cộng đồng không thể thực hiện nếu không có hạ tầng tiếp cậnđiểm đến Đây là đặc điểm rất đặc trưng của du lịch khi sản phẩm du lịchđược xây dựng và tiêu thụ tại chỗ Điều này khác với hoạt động sản xuất kinhdoanh khác khi sản phẩm thương mại có thể được sản xuất ở một nơi rồi vậnchuyển đến thị trường tiêu thụ ở nơi khác

d Kh năng cung ứng các dịch vụ du lịch

Các yếu tố về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật (cơ sở lưu trú, dịch

vụ ăn uống, dịch vụ vui chơi giải trí…) là những yếu tố quan trọng đối vớiphát triển du lịch

f Ch nh sách phát triển du lịch

Chính sách là do Nhà nước, chính quyền địa phương các cấp ban hành

Có cơ chế chính sách hợp lý sẽ tạo môi trường thuận lợi cho phát triển du lịch

và sự tham gia của cộng đồng Nhà nước cần coi trọng vai trò của kinh tế dulịch trong sự phát triển kinh tế của đất nước, coi du lịch là ngành kinh tế mũi

nhọn, chủ trương phát triển đa dạng loại hình du lịch, đầu tư theo chiều sâucác loại hình đó.

Có chủ trương chính sách hỗ trợ cho hoạt động du lịch cộng đồng như:

hỗ trợ ngân sách cho các dự án khu bảo tồn thiên nhiên, văn hóa; Nâng cấp,trùng tu các di tích lịch sử văn hóa; cấp kinh phí đào tạo lao động du lịch chođịa phương

Phát triển du lịch cộng đồng cần sự hỗ trợ, giúp đỡ của Chính phủ, tổchức phi chính phủ trong và ngoài nước về nhân lực, tài chính và kinhnghiệm phát triển du lịch dựa vào cộng đồng và các công ty lữ hành trong vấn

đề tuyên truyền, quảng cáo thu hút khách du lịch đến tham quan

g Công tác xúc ti n, qu ng bá

Chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý về du lịch cần có chínhsách hỗ trợ công tác xúc tiến, quảng bá du lịch; có các chương trình xúc tiến,quảng bá giới thiệu điểm đến trên các phương tiện thông tin đại chúng; xâydựng các ấn phẩm quảng bá điểm đến…

- Đối với cộng đồng: Du lịch phát triển góp phần tạo cơ hội việc làmcho cộng đồng, làm thay đổi cơ cấu, nâng cao trình độ lao động từ đó hạn chế

tình trạng di cư của cộng đồng từ khu vực nông thôn ra khu vực thành thị,góp phần ổn định xã hội.

Phát triển du lịch giúp cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ cơ sở

hạ tầng xã hội (giao thông, điện, nước, bưu chính viễn thông…) Đây cũng sẽ

là yếu tố tích cực để đảm bảo sự công bằng trong phát triển du lịch, một trongnhững nội dung quan trọng của phát triển du lịch bền vững

Mang lại lợi ích cho các thành viên cộng đồng tham gia trực tiếp cungcấp các dịch vụ cho khách du lịch, đồng thời các thành viên khác cũng đượchưởng lợi từ sự đóng góp của du lịch

Tạo điều kiện đẩy mạnh giao lưu văn hóa và giao lưu kinh tế giữa cácvùng miền, giữa Việt Nam và các nước khác trên thế giới Ý nghĩa này cũng

là yếu tố quan trọng góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyềnthống của Việt Nam đồng thời là cơ hội để phát triển kinh tế ở những địaphương còn khó khăn

- Đối với du lịch: phát triển du lịch cộng đồng có ý nghĩa tạo ra sự đa dạng sản phẩm dịch vụ du lịch của các địa phương, các quốc gia

- Xây dựng các nhà nghỉ bình dân dưới sự điều hành chung của cộng đồng hoặc có đóng góp cho cộng đồng.

- Người dân làm việc trong ngành du lịch như: hướng dẫn viên, lễ tân, nấu ăn phục vụ khách du lịch…

- Sản xuất và bán hàng lưu niệm để bán trực tiếp cho khách du lịch

- Sản xuất và cung ứng một số sản phẩm như rau quả, thực phẩm cho các doanh nghiệp kinh doanh du lịch

1.2 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRÊN THẾ GIỚI

VÀ VIỆT NAM VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

Đặc điểm của làng Yubeng

Làng Yubeng nằm ở phía đông quận Deqin, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc

Là đặc trưng của một cộng đồng Tây Tạng nhỏ Theo người Tây Tạng,Yubeng có nghĩa là “nơi các tác phẩm kinh điển được tìm thấy” Nằm ở chânnúi Meili và bao quanh bởi núi tuyết, rừng nguyên sinh, đồng cỏ đầm lầy,thung lũng và cánh đồng Những người đến làng phải đi bộ hay bằng ngựamột quãng đường núi dài 8km Nơi đây là một điểm du lịch hấp dẫn thu hútkhách du lịch sinh thái trong và ngoài nước, những người yêu thích thiênnhiên, cuộc sống làng quê mộc mạc và văn hóa Tây Tạng Người dân ở đâychủ yếu mưu sinh bằng nghề nông, một số nhà hoạt động kinh doanh chokhách thuê nhà ở cùng

Các nhà leo núi, du khách ưa mạo hiểm, người đi bộ đường dài và cácnhà nhiếp ảnh đã đến chinh phục và thám hiểm Yubeng Yubeng ngày càngđược nhiều người biết đến và trở thành một điểm thu hút khách du lịch nổitiếng trên toàn thế giới Đây là điểm du lịch ưa thích của những du khách yêuthích thiên nhiên, du lịch sinh thái, phong tục tập quán và văn hóa tín ngưỡngtruyền thống

Hoạt động du lịch cộng đồng tại làng Yubeng

Từ giữa năm 1990, dân làng bắt đầu hoạt động kinh doanh loại hình ởnhà dân và cưỡi ngựa, cung cấp cho khách du lịch dịch vụ nhà ở, giao thông

và một số dịch vụ cơ bản khác Với số lượng khách du lịch đến Yubeng ngàycàng cao, những người dân ở làng bắt đầu kinh doanh khách sạn gia đìnhnhiều hơn Doanh thu về phòng ở và thu nhập đánh xe ngựa mang lại lợi íchkinh tế đáng kể cho dân làng Điều này, đến một mức độ nhất định đã dẫn đếnphe phái và thậm chí xung đột giữa các người dân trong làng A-Rong là mộtgiáo viên tiểu học, khi tham quan Yubeng vào năm 2002, ông xây dựng một

đề án và kêu gọi dân làng đón khách du lịch theo lượt quay vòng Ban đầu đề

án của ông không được chấp thuận Ông giải thích nếu không làm như vậythì một số người sẽ không kiếm được tiền và nghèo hơn nhiều Sau đó, đề áncủa ông được chấp thuận Tuy nhiên, nếu không có cơ chế hiệu quả cho việcphối hợp các hoạt động cạnh tranh hoặc để hòa giải các xung đột, các mốiquan hệ đơn giản giữa những người dân trong làng sẽ bị de dọa và phong tụcdân gian tự nhiên sẽ không còn tồn tại Do đó môi trường nhân văn thu hútkhách du lịch và khuyến khích phát triển du lịch của Yubeng sẽ suy thoái Họ

đã hình thành một “hệ thống phân phối cân bằng doanh thu du lịch” sau một

số cuộc họp của một vài gia đình, để chia sẻ thu nhập từ hoạt động khách sạngia đình, cung cấp thực phẩm và đồ uống cũng như điều khiển ngựa Thunhập hộ gia đình sẵn có thực tế đã tăng, trong khi đó giảm sự bất bình thunhập do sự khác biệt của các hoạt động trong kinh doanh du lịch

Họ phát triển du lịch, đạt được và chia sẻ lợi nhuận mà không có sựvận hành, quản lý, quảng cáo và xúc tiến thực hiện bởi các nhà đầu tư và pháttriển bên ngoài Hơn nữa, thu nhập du lịch đã thu được trước khi có đầu tưquy mô lớn của chính quyền địa phương Dân làng đã có một hệ thống phân

bổ lợi ích, không có sự tổ chức và quản lý hành chính của chính quyền địa

phương Họ là nhà thiết kế và điều hành hệ thống Hệ thống không chỉ giảmkhoảng cách giữa người giàu, người nghèo mà còn giảm cạnh tranh giữa cáckhách sạn gia đình Đa số dân làng tuân theo hệ thống và du lịch cộng đồngđược thực hiện tự nhiên, duy trì sự hài hòa của cộng đồng.

Bài học kinh nghiệm

- Thiết lập và phát triển hệ thống chia sẻ lợi ích

- Với nội dung cơ bản là tạo cơ hội bình đẳng về thu nhập chỗ ở và hệthống phân phối; thực hiện quy tắc phân phối thu nhập từ cung cấp lươngthực; quản lý thống nhất với mức giá thống nhất

- Thực hiện tốt trách nhiệm bảo vệ môi trường

1.2.2 Du lịch cộng đồng tại Bản Lác, Mai Châu, Hòa Bình, Việt

Nam Đặc điểm của Bản Lác

Bản Lác là một bản miền núi thuộc xã Chiềng Châu huyện Mai Châu.,cách thủ đô Hà Nội khoảng 140 km Cộng đồng cư trú ở đây chủ yếu làngười Thái trắng Người Thái trắng sinh sống ở bản Lác có nền văn hóa pháttriển lâu đời, họ đã định cư ở bản Lác trên 700 năm, gồm 5 dòng họ Hà, Lò,

Vì, Mác, Lộc, đến nay còn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa đặc sắc như:trang phục của người phụ nữ Thái, phong tục đón khách của dân tộc Thái,cộng đồng người Thái, văn hóa ẩm thực… Toàn huyện hiện có 12 di tích,danh thắng, trong đó có 5 di tích được công nhận là di tích cấp quốc gia.Ngoài ra, Mai Châu còn là địa phương lưu giữ kho tàng văn nghệ dân gianphong phú với những nét đặc trưng của dân tộc Thái, Mông qua các hoạtđộng của người xưa trong các lễ hội, như: lễ hội “Cầu mưa”, lễ hội “Cháchiêng” của dân tộc Thái và lễ hội “Gầu tào” của dân tộc Mông…

Hoạt động du lịch cộng đồng tại bản Lác

Trước đây dân bản chỉ sống dựa vào nghề trồng lúa, làm nương và dệtthổ cẩm Sau này, vẻ đẹp tiềm ẩn của Bản Lác đã dần được du khách khám

phá Vào những năm 1970, bản Lác là điểm đón các chuyên gia, các đoànngoại giao nước ngoài đến Việt Nam Năm 1993, UBND huyện Mai Châuchính thức đề nghị tỉnh Hòa Bình cho phép khách du lịch nghỉ qua đêm trongbản Cũng từ đó, cái tên bản Lác đã được nhiều người biết đến Từ năm 1995,

du lịch cộng đồng tại bản Lác ngày càng phát triển Số hộ dân làm du lịchcộng đồng tăng từ 1-2 hộ từ những năm 60 của thế kỷ 20 đến năm 1995 đã cótrên 40 nhà Đến năm 2012, huyện Mai Châu ngoài 2 nhà nghỉ, 2 khách sạn, ởcác xã, thị trấn có 54 nhà nghỉ cộng đồng

Các hoạt động du lịch cộng đồng

-Đón khách nghỉ tại nhà dân: toàn bản hiện có hơn 100 hộ gia đình Hiện

đã có 37 hộ cung cấp các dịch vụ phục vụ khách du lịch Khách du lịch lưu trútại các nhà sàn của các hộ gia đình Mỗi nhà có thể lưu trú được từ 30-50 khách

du lịch Khách được cung cấp đệm lau trải xuống sàn, chăn, gối và màn

- Phục vụ ăn uống: Trong bản Lác không có quán ăn Chủ nhà trực tiếpphục vụ ăn uống cho khách du lịch Tùy theo nhu cầu của khách mà họ đưa racác thực đơn khác nhau Thực đơn khá phong phú mang đậm nét đặc trưngbản địa nhưng vẫn phù hợp với khách du lịch

- Biểu diễn văn nghệ: Cả Bản Lác thường xuyên có 6 đội văn nghệ, banngày đi làm ruộng, làm nương, buổi tối biểu diễn phục vụ khách du lịch, mộtchương trình biểu diễn khoảng 30 phút gồm các tiết mục văn nghệ đặc sắc,múa truyền thống dân tộc Thái, dân tộc Mường và dân tộc Mông, những bàihát ca ngợi quê hương Tây Bắc của Tổ quốc Tái hiện lễ hội Chá Chiêng củadân tộc Thái…Các đội múa được chia ra thành nhiều lứa tuổi đồng đều, độitrẻ tuổi mười tám, đôi mươi Đội nam nữ có một con, đội 2 con, mỗi đội vănnghệ thường có 5 cô gái và 4-5 chàng trai Các ông, các bà từ tuổi trung niêntrở lên ở Bản Lác hầu hết đều biết múa hát và họ chỉ múa, hát khi có kháchquý cùng tuổi ông tuổi bà với nhau Khách đến bản Lác không phỉa trả tiền

xem biểu diễn sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ nhưng phải trả tiền xem biểudiễn văn nghệ Cuối năm, các hội dân trong bản có trách nhiệm đóng góp10% thu nhập của mình cho chính quyền địa phương, 90% thu nhập còn lạicác hộ dân thường dùng để nâng cấp nhà cửa.

- Hướng dẫn khách tham quan các tuyến đi bộ trong địa bàn Mai Châu:Cộng đồng tại bản Lác có dịch vụ dẫn đường cho khách theo các tuyến: BảnLác – Pom Cọn - Nà Phòn – Bản Lác hoặc Bản Lác – Xăm Khòe – Bản Xô –Bản Vặn – Hang Kia – Pà Cò – Bản Lác Các đoàn khách vẫn có hướng dẫnsuốt tuyến đi kèm, hướng dẫn viên địa phương có nhiệm vụ dẫn đường, giảithích các phong tục tập quán địa phương, hoặc nấu ăn cho khách khi lưu trú

Bài học kinh nghiệm

- Cộng đồng địa phương có trách nhiệm quản lý các hoạt động du lịchnhưng nguồn khách phần lớn phụ thuộc vào các công ty lữ hành sắp xếp và bốtrí

- Hoạt động dịch vụ du lịch chưa có cơ quan quản lý hướng dẫn, đàotạo và giúp đỡ Mỗi hộ phải tự tổ chức các dịch vụ và liên hệ với các công ty

lữ hành để đón khách

- Cộng đồng không được hỗ trợ về tài chính và kinh nghiệm phát triển

du lịch cộng đồng của các tổ chức trong và ngoài nước Cộng đồng địaphương đang cần sự hỗ trợ về đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng đón tiếp khách vànấu ăn

- Nguồn thu từ hoạt động du lịch tại bản Lác chưa được tái đầu tư

- Vấn đề bảo tồn, bảo vệ tài nguyên và bản sắc văn hóa truyền thống chưa được quan tâm đúng mức

Nhìn chung hoạt động du lịch cộng đồng tại bản Lác – Mai Châu cònmang tính tự phát, cần phải xây dựng các tiêu chí cụ thể để đảm bảo các nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng và lợi ích của các bên tham gia

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Chương 1 đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản về du lịchcộng đồng: khái niệm về du lịch cộng đồng, nội dung và đặc điểm của du lịchcộng đồng, mục tiêu và các nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng, các điềukiện hình thành và phát triển du lịch cộng đồng cũng như ý nghĩa phát triểncộng du lịch cộng đồng và một số hình thức tham gia của cộng đồng tronghoạt động phát triển du lịch

Ngoài ra, Chương 1 cũng đã trình bày cơ sở thực tiễn về du lịch cộngđồng bằng cách đưa ra một số mô hình phát triển và một số bài học kinhnghiệm trong việc phát triển du lịch cộng đồng tại làng Yubeng (Trung Quốc),tại bản Lác, Mai Châu (Hòa Bình, Việt Nam)

Cơ sở lý luận và thực tiễn về du lịch cộng đồng trên là cơ sở quan trọngcho việc phân tích tiềm năng, thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tạihuyện KonPlông sẽ được trình bày ở Chương 2

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG HUYỆN KONPLONG, TỈNH KON TUM

2.1 KHÁI QUÁT HUYỆN KONPLÔNG

KonPlông nằm phía Đông-Bắc tỉnh Kon Tum cách thành phố Kon Tum

54 km về phía Đông - Bắc đi theo quốc lộ 24; có quan hệ khá thuận lợi vớicác vùng du lịch trong cả nước; cách các bãi biển du lịch của Quảng Ngãi 120đến 150 km, cách các trung tâm du lịch Đà Nẵng, Hội An, Quảng Namkhoảng 250-300 km theo đường quốc lộ 24, Đường Mòn Hồ Chí Minh; cáchthành phố Đà Lạt khoảng 400 km theo đường Đông Trường Sơn Măng Đen

có vị trí quan trọng về giao lưu kinh tế đặc biệt là vị trí trung chuyển của cáctỉnh Duyên hải miền Trung trên tuyến hành lang kinh tế Đông-Tây qua cửakhẩu quốc tế Bờ Y Thông qua cửa khẩu này, khách du lịch có thể tới các khu

du lịch tại Tây Nguyên, miền Trung Việt Nam, Nam Lào, Đông - BắcCampuchia, Đông - Bắc Thái Lan

Măng Đen được nhìn nhận là điểm khởi đầu của tuyến du lịch “Con đường xanh Tây Nguyên”, được kết nối với tuyến du lịch “Con đường Di sản miền Trung” và “Con đường huyền thoại Hồ Chí Minh” để hình thành tuyến

du lịch xuyên quốc gia Đặc biệt, từ Măng Đen “Con đường xanh Tây

Nguyên” sẽ vượt qua Cửa khẩu quốc tế Pờ Y (Kon Tum) để hình thành tuyến

du lịch “Con đường di sản Đông Dương”, nối các di sản thế giới của Việt

Nam với các di sản thế giới của 2 nước bạn: Lào và Campuchia… Do đó,Măng Đen đã và đang thu hút được sự quan tâm của du khách trong nước vàquốc tế

b Đặc điểm địa hình

Địa hình đa dạng (núi cao, cao nguyên và vùng trũng xen kẽ nhau), có

độ dốc từ Đông sang Tây, từ Bắc xuống Nam, gồm 3 loại chủ yếu là:

- Địa hình núi cao: Cao độ >1000m, độ dốc >29% chiếm 80% diện tích

tự nhiên của toàn huyện

- Địa hình cao nguyên, đỉnh bằng sườn dốc: Chiếm diện tích khoảng3.000 - 5.000 ha, phân bố chủ yếu trên địa bàn xã Măng Cành, Đắk Long, Pờ

Ê, xã Hiếu Đây là vùng đất đỏ Bazan có thể phát triển các loại cây côngnghiệp như Chè, Cà phê catimo, các loại cây ăn quả khác

- Địa hình thung lũng: Phân bố rải dọc theo hệ thống các sông ĐăkRinh, Đăk Rơ Manh, Đăk Snghé Trong thung lũng có thể phân thành 3 dạngđịa hình sau: vùng trũng theo hợp thủy sông suối; thềm bậc cao trên phù sa cổ

và dạng gò đồi - dạng địa hình này diện tích không lớn, nhưng thuận lợi đểphát triển các cụm dân cư và phát triển kinh tế

Chính điều kiện địa hình đa dạng của vùng núi cao đã tạo nên nhữngnét đặc biệt về sinh thái, môi trường và sự sống cho việc khám phá tự nhiêncủa con người

c Đặc điểm h hậu, thủy văn

Huyện KonPlông nằm ở độ cao trung bình 1.000 - 1.500m so với mựcnước biển, Khí hậu mát mẻ quanh năm, Kon Plông được ví như Đà Lạt thứhai của Tây Nguyên, nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 18-220C, độ

ẩm trung bình 82-84%, có rừng nguyên sinh bao bọc xung quanh, với nhiều

danh lam thắng cảnh, rừng có độ che phủ hơn 80% diện tích tự nhiên; cónhiều hồ thác, suối đá và cảnh quan thiên nhiên, văn hóa bản địa độc đáo; đây

là tiềm năng thuận lợi để phát triển trở thành trung tâm du lịch sinh thái vànghỉ dưỡng cấp quốc gia; có nhiều hệ động vật, thực vật quý hiếm sinh sống;nhiều hồ thác như: (Đăk Ke, Pa sỹ, Lô Ba), hồ (Toong Đam, Toong Zơri,Toong Pô)… thích hợp cho phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng gắn vớinghiên cứu khoa học

Huyện Kon Plông có vị trí nằm ở phía Đông-Bắc dọc theo dãy TrườngSơn nên chịu ảnh hưởng khí hậu của 2 vùng Tây Nguyên và đồng bằng; thánglạnh nhất là tháng 01 và tháng 12 có nhiệt độ trung bình 120C; tháng nóngnhất là tháng 4, 5 có nhiệt độ trung bình 240C Mùa lạnh từ tháng 9 đến tháng

2 năm sau, thời gian còn lại có khí hậu mát mẻ, rất thích hợp với việc pháttriển du lịch sinh thái nghỉ dưỡng

Lượng mưa hàng năm cao, có năm mưa kéo dài 8 - 9 tháng Mưanhiều nhất trong huyện là trung tâm huyện và trung tâm xã Hiếu Mùa mưanhiều từ tháng 5 đến tháng 10, độ ẩm bình quân từ 82 - 84% Mùa mưa ít từtháng 11 đến tháng 4 năm sau Mùa mưa tập trung với cường độ lớn, nhữngvùng có cao độ <520m thường bị ảnh hưởng của lũ lụt, hiện tượng lũ quétthường xảy ra ở các xã Đăk Ring, Ngọc Tem, Măng Bút, Đăk Tăng, Đăk Nên.Lượng mưa trung bình 2.129mm Độ ẩm trung bình hàng năm dao độngtrong khoảng 78-87%

Nguồn nước huyện KonPLông tương đối phong phú với hệ thống sôngsuối khá đồng đều có nước quanh năm bao gồm các sông lớn như: SôngĐăkPôNe, Sông Đăk SNghé, Sông Đăk Lò, Sông Đăk Ring, Sông ĐăkMeo Nguồn nước ngầm có trữ lượng khá lớn, theo kết quả nghiên cứu củangành địa chất, thông thường dưới lớp đất phủ nham thạch của núi lửa hìnhthành trên nền đất đỏ bazan có nguồn nước ngầm thuỷ địa chất với mức cấp

nước một giếng khoan có thể đạt 100 - 200 m3/ngày/đêm Tại các cơ quanhuyên KonPlông đã khoan nhiều giếng và thấy đến độ sâu lớn hơn 70m là cónước ngầm đủ cung cấp nước sinh hoạt cho cán bộ, nhân viên và nhân dântrong khu vực Đây là thuận lợi để cấp nước sinh hoạt cho dân cư đến cáckhu sản xuất của đề án phát triển du lịch cộng đồng và có thể sử dụng nướcngầm để tưới cho cây rau - hoa - quả.

Với tiềm năng thủy văn, tạo điều điện cho KonPlong phát triển hệthống thuỷ điện trên địa bàn huyện rất lớn như: thuỷ điện Thượng Kon Tum,thuỷ điện ĐăkBône, thuỷ điện Đăk Đrinh, thuỷ điện ĐăkRe Do đó, việc khaithác sản phẩm du lịch trên các lòng hồ thuỷ điện tạo động lực phát triển bềnvững, đa dạng và mở rộng quy mô phát triển du lịch cộng đồng tại huyệnKonPlong là phù hợp và cần được quan tâm đầu tư

4 Tổng số giờ 286 273 282 238 210 147 150 134 134 187 220 265 2526nắng (giờ)

có 17.360 người tương đương với 80% dân số dân số toàn huyện.

Dân số toàn huyện đến năm 2016 là 26.685 người với hơn 6.543 hộ,chiếm 5,34% dân số toàn tỉnh Người dân tộc thiểu số 21.529 người chiếm80,67% (chủ yếu là người dân tộc Xơ Đăng, Mơ Nâm, Ka Dong, Hrê) Mật

độ dân số đạt 19 người/km2 Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm từ 1,8% năm

2013 xuống 1,7% năm 2014, tỷ lệ này giữ nguyên trong năm 2015 và đếnnăm 2016 còn 1,6% Dân số tăng là do số người di cư từ các tỉnh khác đến vàcông nhân đến thi công tại các công trình thủy điện, đường giao thông… ởcác xã Măng Bút, Đăk Ring, Đăk Nên, Ngọc Tem, Đăk Tăng

B ng 2.2 Một s chỉ tiêu dân s huyện Kon Plông

Những nét văn hoá, phong tục tập quán, truyền thống lâu đời vẫn cònđược lưu giữ và phát triển cho đến ngày nay, như vũ hội cồng chiêng, ẩmthực truyền thống, lễ hội đâm trâu, các ngày cúng lễ tạ ơn trời đất vẫn cònđược đồng bào lưu giữ, ít bị pha trộn.

- Lao động

Toàn huyện có 17.345 lao động, chiếm 64,99% dân số, trong đó lao độngdân tộc thiểu số là 12.108 người (chiếm 69,80% lực lượng lao động)

Trong số 17.345 lao động được phân theo ngành nghề như sau:

Khối lao động nông nghiệp: 87,3%

Khối lao động thủ công chế biến: 0,7%

Khối lao động xây dựng: 1,2%

Khối lao động thương nghiệp dịch vụ: vụ 3,8%

Khối lao động hành chính y tế giáo dục: 5,9%

(Nguồn: Niên giám thống kê huyện KonPlông 2016) Mặc dù lao động hoạt

động ở các ngành nghề khác nhau, nhưng có quy mô nhỏ, phân tán, sự phâncông lao động đơn giản, chủ yếu tập trung ở khối sản xuất nông nghiệp Còn

các ngành khác chiếm tỷ lệ thấp Ngoài ra, cần chú

ý thực trạng trình độ chuyên môn nghiệp vụ của lao động trong khu vực cònyếu, hầu hết lao động nông nghiệp chưa được đào tạo Vì vậy, khi huy độnglực lượng lao động tham gia hoạt động du lịch cần chú ý đến việc xây dựng

kế hoạch, chương trình đào tạo nguồn nhân lực cho lao động

Nhìn chung, dân số và nguồn nhân lực của huyện khá dồi dào, cơ cấutrẻ, cần cù, tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong sản xuất nông nghiệp Tuynhiên, phần lớn dân cư là dân tộc thiểu số và lao động sống bằng nghề nông,nhận thức còn hạn chế Mặt khác, số lao động qua đào tạo chiếm tỷ lệ thấp,lao động thiếu việc làm còn nhiều nên gặp phải những khó khăn trong quá

trình phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

b Hạ tầng ỹ thuật

* Hệ thống giao thông

Đường giao thông trên địa bàn huyện bao gồm các tuyến Quốc lộ,huyện lộ Nhìn chung, hệ thống giao thông phát triển với mật độ và quy môkhông đều, phân thành từng cụm riêng lẻ với một số tuyến giao thông kết nốigiữa các khu vực Mật độ đường cao nhất tập trung tại trung tâm huyện thuộc

xã Đăk Long, đây là khu vực đã được chính phủ quy hoạch dành cho du lịchvới điểm, tuyến du lịch đang trong giai đoạn xây dựng

Toàn huyện có tổng cộng 368,214 km đường bộ Trong đó: đường bêtông xi măng 157,219 km chiếm 42,7%; bê tông nhựa 57,84 km chiếm15,71%; đường nhựa đá 59,73 km chiếm 16,22%; còn lại là đường cấp phối

và đường đất chiếm 25,37% Quy mô đường chủ yếu từ 3,5 – 6m, đường từ7,5m trở lên rất ít và chỉ tập trung tại khu vực trung tâm hành chính huyện.Nếu phân theo chất lượng đường thì có 71,96% là đường tốt, 2,69% đườngtrung bình và 25,35% đường xấu

Giao thông đối ngoại được hình thành trên cơ sở quốc lộ 24, đườngĐông Trường Sơn và tỉnh lộ 676 Kết nối đến trung tâm các xã để tạo thành

hệ thống đường khung của huyện, cụ thể:

Quốc lộ 24 kéo dài từ thành phố Kon Tum, tỉnh Kon Tum đến thị trấnThạch Trụ của tỉnh Quảng Ngãi Đoạn đi qua huyện Kon Plông dài 50 km lầnlượt đi đến địa phận 3 xã là Đăk Long, xã Hiếu và xã Pờ Ê theo hướng Đông

- Tây Đoạn đường này đã được nhựa hóa với chiều rộng mặt đường 3,5m,nền đường 6,5m Riêng đoạn đi qua địa phận trung tâm huyện đã được đầu

tư mở rộng để đạt tiêu chuẩn đường cấp III miền núi với bề rộng nền đường11m Điều kiện mặt đường toàn tuyến nhìn chung là tốt tuy nhiên quy mô cònnhỏ so với tiềm năng về giao thông