- Nêu được cơ sở khoa học của sự di truyền trí năng của loài người.. - Hiểu được tại sao phải bảo vệ vốn gen di truyền của loài người - Trình bày các biện pháp bảo vệ vốn gen con người.
Trang 1Bài 22 BẢO VỆ VỐN GEN DI TRUYỀN CỦA LOÀI
NGƯỜI
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Nêu được cơ sở di truyền học của biệnh ung thư, biệnh AIDS
- Nêu được cơ sở khoa học của sự di truyền trí năng của loài người
- Hiểu được tại sao phải bảo vệ vốn gen di truyền của loài người
- Trình bày các biện pháp bảo vệ vốn gen con người
- Nêu ra một số vấn đề xã hội của DTH
2 Kĩ năng:
- Nâng cao nhận thức về tài sản di truyền của loài người từ đó tích cực đấu tranh vì hòa
bình, chống thảm họa chiến tranh hạt nhân, chiến tranh hóa học, chiến tranh sinh học cũng như
các hình thức chiến tranh khác làm tổn thương đến môi trường nhân loại
II Phương tiện:
- Hình: nạn nhân chiến tranh, ô nhiễm môi trường,
- Thiết bị dạy học: máy chiếu,tranh ảnh
III Phương pháp:
- Vấn đáp
- Nghiên cứu SGK (kênh hình)
IV Tiến trình:
1 ổ định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số và nhắc nhở giữ trật tự:
2 KTBC:
3 Bài mới :
GV: Thế nào là gánh nặng di truyền?
GV: Môi trường và vốn gen có ảnh hưởng mhư thế
nào đến bệnh tật di truyền?
GV: Ung thư là gì?
HS:là loại bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh không kiểm
soát được của 1 số loại tế bào cơ thể dẫn đến hình
thành các khối u chèn ép các cơ quan trong cơ thể
Khối u được gọi là ác tính khi các tế bào của nó có khả
năng tách khỏi mô ban đầu di chuyển đến các nơi khác
trong cơ thể tạo các khối u khác nhau
I Gánh nặng di truyền.
- Là sự tồn tại trong vốn gen của quần thể người các đột biến gây chết hoặc nửa gây chết, nếu gen này ở trạng thái đồng hợp sẽ làm chết các cá thể hay làm giảm suác sống của họ
- Các nhân tố di truyền cũng như các nhân tố khác ( môi trường) làm phát sinh, phát triển các bệnh, tật di truyền
=>Tạo môi trường trong sạch nhằm hạn chế các tác nhân gây đột biến
II Di truyền y học với bệnh ung thư và AIDS.
1 Di truyền y học với bệnh ung thư.
- Khái niệm: Ung thư là hiện tượng tế bào phân chia vô tổ
chức thành khối u sau đó di căn hoặc không di căn
Trang 2GV: Nguyờn nhõn chớnh gõy ra ung thư là gỡ?
- Cỏch điều trị : - Bệnh ung thư là một bệnh nan y
chưa cú thuốc điều trị, người ta thường dựng tia phúng
xạ hoặc hoỏ chất để diệt cỏc tế bào khối u (ung thư)
GV:Phũng ngừa ung thư cho con ng cần phải làm gỡ ?
GV: Khỏi niệm về ụ nhiễm mụi trường?
HS: Là sự thay đổi khụng mong muốn tớnh chất vật lớ,
húa học, sinh học của khụng khớ, đất, nước của mụi
trường sống, gõy tỏc động nguy hại tức thời hoặc trong
tương lai đến sức khỏe và đời sống của con mgười
Cỏc tỏc nhõn khớ thải cụng nghiệp, thuốc trừ sõu, thuốc
diệt cỏ, cỏc yếu tố gõy đột biến, phúng xạ nguyờn tử,
GV: Con đường lõy truyền vi rut HIV?( HIV chỉ cú 2
phõn tử ARN số lương đơn phõn rNu rất ớt ở mỗi phõn
tử)
HS: - Qua đường mỏu.
- Qua đường tỡnh dục
- Do mẹ bị nhiễm vi rut HIV ở giai đoạn bào thai
GV: Việc ngăn chặn và điều trị bệnh AIDS ntn ?
GV: Trớ năng cú được di truyền khụng? Vai trũ của
cỏc gen trong sự di truyền này như thế nào?
GV: Đỏnh giỏ về sự DT trớ năng bằng chỉ số nào?
HS: Đỏnh giỏ sự di truyền trớ năng bằng chỉ số IQ
Được xỏc định bằng cỏc trắc nghiệm với cỏc bài tập
tớch hợp cú độ khú tăng dần Tổng trung bỡnh của cỏc
lời giải được tớnh theo tuổi khuụn chia cho tuổi sinh
học và nhõn với 100
GV: Đỏnh giỏ trớ năng của mỗi người?
GV: Người ta phõn nhúm chỉ số IQ trong QT ng ntn?
GV: Để bảo vệ tiềm năng di truyền và khả năng biểu
hiện trớ năng cần phải làm gỡ ?
GV: Ngày nay đó cú ngành khoa học nào nghiờn cứu
nguyờn nhõn gõy đột biến vật chất di truyền đối với
loài người núi riờng và sinh vật núi chung?
HS: Di truyền học phúng xạ, di truyền học độc tố, di
truyền học dược lớ,…
GV: Ảnh hưởng của húa chất diệt cỏ do quõn đội Mĩ
- Nguyờn nhõn, cơ chế : đột biến gen, đột biến NST,…
Đặc biệt là đột biến xảy ra ở 2 loại gen : Gen quy đinh yếu tố sinh trưởng, Gen ức chế cỏc khối u
- Phũng ngừa: tạo mụi trường sống trong lành, hạn chế cỏc tỏc nhõn gõy ung thư
2 Di truyền y học với bệnh AIDS.
- Bệnh AIDS đợc gây nên bởi virus HIV
- Viutlây nhiễm vào tế bào và sử dụng hệ gen của tế bào để tái bản ADN virut
- Virut làm rối loạn chức năng của tế bào và làm giảm số lợng bạch cầu mất khả năng miễn dịch của cơ thể
- Để làm chậm sự tiến triển của bệnh người ta sử dụng biện phỏp di truyền nhằm hạn chế sự phỏt triển của virut HIV
III Sự di truyền trớ năng.
- Trớ năng là khả năng duy trỡ trớ tuệ của con người
- Di truyền được
- Biểu hiện của khả năng trớ tuệ phụ thuộc vào gen điều hũa nhiều hơn gen cấu trỳc
- Đỏnh giỏ sự DT trớ năng = chỉ số thụng minh ( IQ).
- Chỉ số IQ là tớnh trạng số lượng, nú là kết quả tỏc động cộng gộp của nhiều gen theo cựng một hướng
- Đỏnh giỏ trớ năng của mỗi người.3 nhúm chỉ số:
+ Nhúm trờn 130 là nhúm những người thụng minh + Nhúm từ 70 – 130 là nhúm bỡnh thường
+ Nhúm dưới 70 là nhúm cú trớ tuệ kộm phỏt triển
- Mức dưới 45 là nhúm di truyền theo gia đỡnh
- Mức trờn 45 là nhúm do gen hoặc NST bị ĐB
- Bảo vệ tiềm năng di truyền và khả năng biểu hiện trớ năng cần trỏnh tỏc nhõn gõy đột biến bộ gen của người đảm bảo cuộc sống đủ tinh thần, vật chất,…
IV Bảo vệ di truyền của loài người và của người Việt Nam.
- Bảo vệ vốn gen di truyền của loài người: trỏnh gõy nhiễm xạ mụi trường sống, cỏc chất húa học, chất thải ( khớ, rắn, lỏng), mụi trường bị ụ nhiễm gõy nguy hại cho
Trang 3rải xuống miền nam nước ta?
GV: Cộng đồng quốc tế đã làm gì?
GV: Đối với Việt Nam đóng góp vào chiến lược chung
của toàn thế giới trong việc bảo vệ môi trường đó
làviệc công bố “ luật bảo vệ môi trường Việt Nam”
vốn gen di truyền của con người
- Hồ sơ di truyền của mỗi cá nhân có cho phép tránh được các bệnh tật di truyền
- Việc giải mã bộ gen người ngoài những tích cực mà nó đem lại cũng làm xuất hiện nhiều vấn đề tâm lý xã hộ
4 Củng cố.
- HS nêu phần tóm tắt cuối bài Gánh nặng di truyền là gì? Nêu những nguyên nhân gây ung thư?
- Nhằm bảo vệ vốn gen di truyền của loài người, di truyền học đã phát triển những lĩnh vực
nghiên cứu nào?
5 HDBTVN.
- HS làm bài và bài tập đầy đủ, nắm mục em có biết.- Chuẩn bị bài ôn tập di truyền học
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Rèn kĩ năng giải các dạng bài tập di truyền
- Hệ thống hoá được các kiến thức cơ bản về di truyền học mà trọng tâm là các cơ
chế di truyền và biến di ở cấp độ phân tử và tế bào, các quy luật di truyền
2 Kĩ năng:
- Vận dụng được lý thuyết để giải các bài tập di truyền
II Phương tiện:
- Hình: SGK
- Thiết bị dạy học: máy chiếu, tranh ảnh
III Phương pháp:
- Vấn đáp
- Nghiên cứu SGK (kênh hình)
IV Tiến trình:
1 ổ định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số và nhắc nhở giữ trật tự:
2 KTBC:
3 Bài mới :
Quy luật di truyền Bài 1: Có 3 dòng hoa trắng thuần chủng Khi cho các dòng hoa đó lai với nhau đã thu được các
kết quả như sau
1 P: Dòng I x Dòng II => F1 : 100% hoa trắng
2 P: Dòng I x Dòng III => F1 : 100% hoa đỏ
3 P: Dòng III x Dòng II => F1 : 100% hoa trắng
4 F1 hoa đỏ x Dòng I => F2 : 25% hoa đỏ : 75% hoa trắng
5 F1 : Hoa đỏ x Dòng II => F2 : 12,5% hoa đỏ : 87,5% hoa trắng
6 F1 hoa đỏ x Dòng III => F2 : 50% hoa đỏ : 50% hoa trắng
Trang 4Hãy giải thích kết quả các phép lai và viết sơ đồ lai minh hoạ
Bài 2: Có 2 dòng hoa: Hoa đỏ thuần chủng và hoa trắng thuần chủng khi cho các dòng hoa đó lai
với nhau thu được các kết quả
1 P : Hoa đỏ x Hoa trắng => F1: 100% hoa đỏ
2 P : Hoa trắng x Hoa trắng => F1 : 100% hoa trắng
3 Cho F1 hoa đỏ x F1 hoa trắng => F2 : 702 hoa đỏ : 100 hoa trắng
Hãy giải thích kết quả và viết sơ đồ lai? ( biết không có đột biến xẩy ra)
Bài 3: Ở ruồi giấm có gen A quy định thân xám, gen a quy định thân đen Trong một quần thể
có 50% số ruồi kiểu gen Aa (xám) và 50% ruồi có kiểu gen aa (thân đen) Các cá thể giao phối tự
do ngẫu nhiên với nhau, ở thế hệ sau có tỉ lệ 9 đen : 7 xám Hãy giải thích kết quả thu được bằng quy luật phân li
Bài 4: Ở một loài hoa khi lai 2 giống thuần chủng hoa đỏ và hoa trắng với nhau được F1 toàn
cây hoa đỏ Lai cây F1 với cây hoa trắng thuần chủng ở P đến thế hệ sau có tỉ lệ 3 cây hoa trắng :
1 cây hoa đỏ Xác đinh quy luật di truyền chi phối màu hoa?
Bài 5: Ở đậu hà lan tính trạng hạt vàng là trội hoàn toàn với hạt màu xanh Khi cho 2 cây hạt
vàng tự thụ phấn, F1 thu được 435 cây hạt vàng và 62 cây hạt xanh.Hãy gải thích kết quả thu được và viết sơ đồ lai minh hoạ?
Bài 6: Ở đậu hà lan P(t/c) : Hạt vàng x Hạt xanh → F1 : 100% hạt vàng, cho F1 tự thụ phấn
được F2, cho F2 tự thụ phấn được F3 Xác định tỉ lệ hạt vàng và hạt xanh trên các cây F1 và trên các cây F2 ? (biết mỗi gen quy định một tính trạng)
Bài 7: Ở lột loài thực vật P(t/c) hạt đỏ x hạt vàng được F1 100% hạt đỏ, cho F1 giao phấn với
nhau được F2, cho F2 giáo phấn với nhau được F3 Xác định tỉ lệ hạt đỏ và hạt vàng trên các cây F1, trên các cây F2 (biết mỗi gen quy định một tính trạng, không có đột biến, các cá thể có sức cống như nhau)
Bài 8: Ở một loài thựuc vật bố mẹ thuần chủng Thân cao x Thân thấp được F1, F1 tựu thụ phấn
được F2 Biết mỗi gen quy định một tính trạng, thân cac là trội hoàn toàn so với thân thấp Xác định tỉ lệ cây cao và cây thấp ở F1, và ở F2?
Bài 9: Ở một loài thực vật hoa đỏ là trội hoàn so với hoa trắng P(t/c): Hoa đỏ x Hoa trắng được
F1, F1 tự thụ phấn vớ được F2 , F2 tự thụ phân được F3 Xác định tỉ lệ hoa đỏ và hoa trắng ở các cây F1, F2?
Bài 10: Khảo sát quần thể người tỉ lệ người có nhóm máu A : 45%, nhóm máu O : 4% còn lại là
nhóm máu B và AB
- Xác định tần số tương đối các alen
- Xác định cấu trúc di truyền của quần thể
Bài 11: Một quần thể giao phối khởi đầu có cấu trúc di truyền: 0,4 AA : 0,4 Aa : 0,2 aa Các cá
thể có kiểu gen aa không có khả năng sinh sản Xác định cấu trúc di truyền của quần thể ở thế hệ thứ nhất và thứ hai?
Bài 12: Cho 2 cây thuần chủng giao phấn với nhau được F1 đồng loạt giống nhau Cho F1 tự thụ
phấn được F2 có tỉ lệ kiểu hình: 25% cây cao, lá ngắn : 50% cây cao, lá dài : 25% cây thấp, lá dài Biết mỗi gen quy định một tính trạng, khoảng cách giữa các gen quy định chiều cao thân và gen quy định chiều dài lá trên NST là 18 cM
Biện luận và viết sơ đồ lai?
Bài 13: Ở một loài thực vật cây cao, hoa đỏ x cây cao, hoa vàng được F1 có tỉ lệ kiểu hình: 3
cao, đỏ : 3 cao, vàng: 1 thấp, đỏ : 1 thấp, vàng Biết mỗi gen quy định một tính trạng, tính trạng quả đỏ là trội hoàn toàn so với quả vàng
Biện luận và viết sơ đồ lai?
Trang 5Bài 14: Ở một loài thực vật cho cây cao quả tròn x cây thấp quả bầu dục được F1 : 3 cao, tròn :
3 thấp, bầu dục: 1 cao, bầu dục : 1 thấp, tròn
Biết mỗi gen quy định một tính trạng, tính trang quả tròn là trội hoàn toàn so với quả bầu dục, thân cao là trội hoàn toàn so với thân thấp Biện luận và viết sơ đồ lai?
Biến dị Bài 1: Ở ruồi giấm phân tử protein biểu hiận tính trạng đột biến mắt trắng so với phân tử prôtêin
biểu hiện tính trạng mắt đỏ thì kém 1 a.a và có thêm 2 a.a mới:
Hãy cho biết
a Những biến đổi xẩy ra trong gen quy định mắt đỏ
b Gen quy định mắt đỏ dài hơn gen quy định mắt trắng bao nhiêu A0
c Nếu gen mắt trắng ít hơn gen mắt đỏ 8 liên kết hiđrô tựu nhân đôi 4 lần thì từng loại nuclêôtit đòi hỏi môi trường nội bào cung cấp giảm đi bao nhiêu so với gen mắt đỏ
Bài 2: Ở chuột , gen chi phối hoạt động của cơ quan tiền đình trong tai nằm trên NST thường
Alen W quy định chuột đi bình thường, alen w làm chuột di chuyển hình vòng và nhảy múa (gọi
là nhảy van) Người ta cho 2 cặp chuột đực, cái lai với nhau và thống kê trong nhiều lứa đẻ
- Cặp thứ nhất: P : ♀ Bình thường x ♂ nhảy van → F1 : 101 chuột bình thường : 102 chuột nhảy van
- Cặp thứ hai: P : ♀ Bình thường x ♂ Nhảy van → F1 : 9 lứa toàn chuột bình thường, 1 lứa xuất hiện một con nhảy van
a Hãy giải thích kết quả và viết sơ đồ lai từ P → F1 trong mỗi trường hợp
b Người ta có thể kiểm nghiệm những kết luận đó phương pháp nào?
Quần thể Bài 1: Khảo sát quần thể người tỉ lệ người có nhóm máu A : 45%, nhóm máu O : 4% còn lại là
nhóm máu B và AB
- Xác định tần số tương đối các alen
- Xác định cấu trúc di truyền của quần thể
Bài 2: Một quần thể giao phối khởi đầu có cấu trúc di truyền: 0,4 AA : 0,4 Aa : 0,2 aa
Các cá thể có kiểu gen aa không có khả năng sinh sản Xác định cấu trúc di truyền của quần thể ở thế hệ thứ nhất và thứ hai?