Kiến thức: - Trình bày được một số bằng chứng về giải phẫu so sánh để chứng minh mối quan hệ họ hàng giữa các loài sinh vật.. - Nêu và giải thích được các bằng chứng phôi sinh học, địa s
Trang 1Phần sáu: TIẾN HÓA
Chương I: BẰNG CHỨNG VÀ CƠ CHẾ TIẾN HÓA Bài 24 CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA
I MỤC TIÊU BÀI HỌC.
1 Kiến thức:
- Trình bày được một số bằng chứng về giải phẫu so sánh để chứng minh mối quan hệ
họ hàng giữa các loài sinh vật
- Nêu và giải thích được các bằng chứng phôi sinh học, địa sinh học, sinh học phân tử
và tế bào chứng tỏ nguồn gốc chung của các loài
2 Kĩ năn: Rèn luyện kĩ năng so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức.
3 Thái độ: Hiểu được thế giới sống đa dạng nhưng có nguồn gốc chung Quá trình
tiến hóa đã hình thành nên các đặc điểm khác nhau ở mỗi loài
II CHUẨN BỊ
- Giáo viên: Giáo án, SGK, Tranh phóng to hình 24.1, 24.2 SGK.
- Học sinh: SGK, đọc trước bài học.
III TRỌNG TÂM BÀI HỌC: Bằng chứng phân tử và tế bào.
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC.
1 Ổn định tổ chức lớp học: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.
2 Kiểm tra bài cũ Không kiểm tra.
3 Bài mới.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức.
* Hoạt động 1: Tìm hiểu về bằng chứng
giải phẫu so sánh
GV: Nhận xét những điểm giống và khác
nhau trong cấu tạo xương tay của người và
chi trước của mèo, cá voi, dơi? Những biến
đổi xương bàn tay giúp mỗi loài thích nghi
như thế nào?
HS: Nghiên cứu thông tin SGK và liên kết
thực tế để trả lời
GV: Cơ quan tương đồng là gì? Cho thêm
ví dụ? Ruột thừa ở người và manh tràng ở
động vật ăn cỏ có phải là cơ quan tương
đồng không?
HS: Thảo luận nhóm để trả lời.
I BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH.
- Cơ quan tương đồng là các cơ quan ở các loài khác nhau, trhực hiện các chức năng rất khác nhau nhưng được bắt nguồn từ 1
cơ quan ở loài tổ tiên
- Cơ quan thoái hóa cũng là cơ quan tương đồng vì chúng được bắt nguồn từ một cơ quan ở một loài tổ tiên nhưng nay không còn chức năng hoặc chức năng bị tiêu giảm
- Cơ tương tự: là những cơ quan có nguồn gốc khác nhau nhưng thực hiện chức năng giống nhau nên có hình thái tương tự
Trang 2GV: Qua nghiên cứu các cơ quan tương
đồng và cơ quan thoái hóa, rút ra nhận xét
gì về quan hệ giữa các loài sinh vật?
GV: Nhận xét, bổ sung.
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về bằng chứng
phôi sinh học.
GV:Yêu cầu HS quan sát hình 24.2 và cho
biết những điểm giống nhau trong quá trình
phát triển phôi của các loài: Cá, Kì giông,
rùa, gà, lợn, bò, thỏ, người, qua đó rút ra
kết luận về quan hệ giữa các loài?
HS: Nhận xét, nêu kết luận.
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về bằng chứng
địa lí sinh vật học.
GV yêu cầu HS đọc mục III SGK cho biết
khái niệm địa lí sinh vật học? Tại sao có
những loài không có họ hàng gần gũi
nhưng lại có những đặc điểm giống nhau?
Ví dụ cá voi thuộc lớp thú và cá mập thuộc
lớp cá
Hiện tượng các loài giống nhau do điều
kiện sống tương tự hay do có chung nguồn
gốc là phổ biến hơn?
HS: Nghiên cứu thông tin SGK để trả lời.
GV: Nhận xét và bổ sung để hoàn thiện
kiến thức
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về bằng chứng
địa lí sinh vật học.
GV: Dựa vào kiến thức tế bào, di truyền đã
học hãy nêu những điểm giống nhau trong
cấu tạo tế bào, vật chất di truyền, mã di
truyền của các loài sinh vật?
HS: Trả lời, các em bổ sung cho nhau.
GV kết luận: Phân tích trình tự các aa của
cùng một loại protein hay trình tự các
nucleotit trong cùng một gen ở các loài
khác nhau có thể cho ta biết mối quan hệ
họ hàng giữa các loài
Sự tương đồng về đặc điểm giải phẫu giữa các loài là bằng chứng gián tiếp cho thấy các loài sinh vật hiện nay đều được tiến hóa từ một tổ tiên chung
II BẰNG CHỨNG PHÔI SINH HỌC.
- Các lớp động vệt có xương sống có các giai đoạn phát triển phôi rất giống nhau
- Sự giống nhau trong phôi chứng tỏ các loài có chung nguồn gốc
- Các loài có họ hàng gần gũi thì sự phát triển phôi càng giống nhau ở giai đoạn muộn hơn
III BẰNG CHỨNG ĐỊA LÍ SINH VẬT HỌC.
- Nhiều loài phân bố ở các vùng địa lí khác nhau nhưng lại giống nhau về một số đặc điểm chứng minh chúng bắt nguồn từ tổ tiên chung
- Sự giống nhau giữa các sinh vật chủ yếu
do chúng có chung nguồn gốc hơn là do chúng sống trong những môi trường giống nhau
- Trong một số trường hợp, sự giống nhau
về một số đặc điểm giữa các loài không có
họ hàng gần sống ở những nơi rất xa là do kết quả của quá trình tiến hóa hội tụ (đồng qui)
IV BẰNG CHỨNG TẾ BÀO HỌC VÀ SINH HỌC PHÂN TỬ.
- Mọi sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào, các tế bào đều được sinh ra từ các tế bào sống trước đó
- Các loài đều có cơ sở vật chất chủ yếu là axit nucleic (gồm ADN và ARN) và prôtein
- ADN có cấu tạo từ 4 loại nucleotit A, T,
G, X
- Prôtein đều được cấu tạo từ hơn 20 loại axit amin khác nhau
- Các loài sinh vật đều sử dụng chung một loại mã di truyền
Trang 34 Củng cố:
- Đưa ra các bằng chứng chứng minh rằng loài người có quan hệ họ hàng với thú, đặc biệt quan hệ gần gũi với tinh tinh?
- Tại sao để xác định mối quan hệ họ hàng giữa các loài về các đặc điểm hình thái thf người ta lại hay sử dụng các cơ quan thoái hóa?
5 Dặn dò:
- Hoàn thành câu hỏi và bài tập cuối bài
- Sưu tầm những mẩu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp của Lamac và Ddacuyn?