Một số biện pháp rèn kĩ năng thực hiện phép chia các số thập phân cho học sinhlớp 5

Nội dung cốt lõi của Toán 5 là dạy học và ứng dụng những kiến thức khoahọc, kỹ năng về số thập phân và các phép tính với số thập phân.. Để học tập cóhiệu quả về nội dung số thập phân và

A/ PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài:

Toán học với tư cách là một môn khoa học nghiên cứu về một số lĩnh vựccủa thế giới tự nhiên, với một hệ thống kiến thức rất cần thiết cho đời sống sinhhoạt và lao động sản xuất Đó còn là những công cụ cần thiết để học các môn họckhác, để nhận thức về thế giới xung quanh và để hoạt động có hiệu quả hơn.Trong hệ thống kiến thức đó, thì nội dung của chương trình môn Toán ở tiểu học

là những kiến thức cơ bản và cần thiết cho sự nhận thức và phát triển tư duy đầuđời của mỗi con người

Chúng ta đều biết rằng, bậc Tiểu học là bậc học rất quan trọng, trong đólớp 5 là quan trọng nhất Ở lớp 5, môn Toán là một trong những môn học có vị tríđặc biệt quan trọng trong quá trình dạy học ở tiểu học

Nội dung cốt lõi của Toán 5 là dạy học và ứng dụng những kiến thức khoahọc, kỹ năng về số thập phân và các phép tính với số thập phân Có thể nói đây là

sự kết tinh các kết quả của quá trình dạy học số học ở Tiểu học Để học tập cóhiệu quả về nội dung số thập phân và các phép tính với số thập phân, học sinhphải huy động những kiến thức và kỹ năng về số tự nhiên, phân số, đo đại lượng

và các phép tính với các loại số này đã học từ lớp 1 đến lớp 4 Ngược lại khi học

và thực hành với số thập phân, học sinh vừa hiểu sâu sắc hơn các số đã học vừa

hệ thống hoá và củng cố kiến thức, kỹ năng về số và các phép tính đã học Nhưvậy, phạm vi và cấu trúc nội dung của chương trình môn Toán ở tiểu học đã tạođiều kiện cho học sinh phát triển các kiến thức và kỹ năng cơ bản của số họcngày càng sâu và rộng hơn, mà chỉ đến lớp 5 mới có thể đạt tới đỉnh cao của sựphát triển đó Nên sau khi học nội dung số thập phân và các phép tính với số thậpphân, học sinh có thể giải được nhiều dạng bài toán có nội dung thực tế, gần gũivới đời sống hằng ngày của các em hơn

Quá trình dạy học môn Toán ở lớp 5 luôn luôn gắn với việc củng cố ôn tậpcác kiến thức và kĩ năng cơ bản của môn Toán ở bậc Tiểu học Đặc biệt, môn

Toán ở lớp 5 đã dành 36 tiết để tổng ôn tập cuối cấp học Đây là cơ hội để họcsinh nắm vững hơn và hệ thống sâu hơn những kiến thức và kĩ năng cơ bản,trọng tâm của môn Toán ở tiểu học, chuẩn bị cho học tập ở trung học cơ sở vàcác cấp học cao hơn Nếu coi nội dung môn Toán ở các lớp 1, 2, 3 là sự mở đầuthì nội dung môn Toán ở lớp 4, 5 là sự phát triển tiếp theo và ở mức cao hơn,hoàn thiện và sâu hơn; trừu tượng, khái quát và tường minh hơn Do đó, cơ hộihình thành và phát triển các năng lực tư duy, trí tưởng tượng không gian, khảnăng diễn đạt cho học sinh phong phú và vững chắc hơn so với các lớp trước.Như vậy, nội dung dạy học toán ở lớp 5 sẽ giúp học sinh đạt được những mụctiêu dạy học toán không chỉ ở lớp 5 mà còn ở toàn bậc Tiểu học.

Trong các nội dung của môn Toán ở tiểu học nói chung và ở lớp 5 nóiriêng thì nội dung về số thập phân là một nội dung quan trọng và khó nhất đốivới học sinh Nội dung này có khối lượng kiến thức mới lớn và khá trừu tượng.Chính vì vậy thực tế cho thấy rằng khi học về nội dung này, đặc biệt khi học vềcác phép tính với số thập phân rất nhiều học sinh gặp khó khăn Không chỉnhững đối tượng học sinh đại trà mà ngay cả học sinh khá giỏi cũng mắc sai lầmkhi thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số thập phân nhất là phéptính chia, với nhiều nguyên nhân khác nhau

Như đã nói ở trên, khả năng ứng dụng trong thực tế của Toán học là rất lớn,đặc biệt là các số thập phân Thực tế hiện nay ở trường tôi, tuy đội ngũ giáo viên

đã được chuẩn hoá về trình độ kiến thức và chuyên môn, hơn nữa các giáo viêncũng đã có những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học khá tốt nhưng chấtlượng của học sinh ở tất cả các môn học nói chung, cũng như ở môn Toán nóiriêng vẫn còn hạn chế Nhất là kỹ năng thực hiện phép chia các số tự nhiên, phépchia các số thập phân học sinh gặp rất nhiều khó khăn Thực trạng này là donhiều nguyên nhân, nếu không được quan tâm trăn trở đúng mức của giáo viên

để đưa ra các biện pháp khắc phục phù hợp thì nó sẽ ảnh hưởng lớn đến việc họctập các nội dung tiếp theo, ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh, cũng như

mục tiêu dạy học Toán ở lớp 5 và của toàn bậc Tiểu học Hơn nữa nó còn ảnhhưởng tới việc học lên các bậc học trên và việc vận dụng kiến thức và kĩ năngtoán học vào trong thực tiễn cuộc sống hằng ngày của học sinh Nói cách khác làchất lượng của học sinh sẽ không được cải thiện, cũng như mục tiêu của việc dạyhọc toán ở tiểu học sẽ không đạt được Đó là điều không thể tránh khỏi Do đótôi giả định rằng, nếu có một số biện pháp rèn kỹ năng thực hiện phép chia các sốthập phân cho học sinh lớp 5 như : Nâng cao nhận thức về vị trí và vai trò củamôn học cho học sinh; kết hợp kiến thức kinh viện với những kinh nghiệm thực

tế để ôn tập, củng cố kĩ năng thực hiện phép cộng, trừ, nhân, chia các số tự nhiên

và hướng dẫn tỉ mỉ kỹ năng thực hiện phép chia các số thập phân đối với từngtrường hợp cho học sinh; vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học truyền thốngvới phương pháp dạy học hiện đại; tạo điều kiện để học sinh được thực hành luyệntập thường xuyên; hướng dẫn khuyến khích học sinh vận dụng những kinhnghiệm thực tiễn vào thực hành; thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả để cónhững biện pháp điều chỉnh cho phù hợp; phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhàtrường và cộng đồng để kiểm tra, đôn đốc và tạo điều kiện tốt nhất để các em họctập; thì kết quả và chất lượng của học sinh chắc chắn sẽ được cải thiện và từngbước được nâng cao

Là một giáo viên với lòng tâm huyết nghề nghiệp tôi đã băn khoăn, trăn trởsuy nghĩ cần phải làm thế nào để có thể góp phần hạn chế và từng bước đẩy lùithực trạng nói trên; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiệnnay Chính vì vậy tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài '' Một số biện pháp rèn kỹnăng thực hiện phép chia các số thập phân cho học sinh lớp 5''

II Phạm vi và đối tượng nghiên cứu :

1 Phạm vi nghiên cứu:

22 học sinh lớp 5A Trường Tiểu học số 2 Thị trấn Tân Uyên, huyện TânUyên, tỉnh Lai Châu

2 Đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp rèn kỹ năng thực hiện phép chia các số thập phân cho họcsinh lớp 5

III Mục đích nghiên cứu:

Để thực hiện tốt chủ đề, nhiệm vụ của năm học và đạt được mục tiêu dạyhọc toán ở tiểu học nói chung và mục tiêu dạy học toán ở lớp 5 nói riêng, mộttrong những mục tiêu đó là giúp học sinh biết cộng, trừ, nhân, chia các số thậpphân Trước những thực trạng hiện nay là khi học về nội dung chia các số thậpphân ở lớp 5 các em thường gặp rất nhiều khó khăn và thường mắc nhiều sai lầmtrong khi thực hành chia các số thập phân Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đếnchất lượng giáo dục hiện nay ở Trường Tiểu học số 2 Thị trấn Tân Uyên nóiriêng và ở các trường tiểu học nói chung Với mong muốn được góp phần côngsức nhỏ bé của mình trong công tác nâng cao chất lượng giáo dục, tôi tiến hànhnghiên cứu đề tài này nhằm đưa một số biện pháp rèn kĩ năng thực hiện phépchia các số thập phân cho học sinh lớp 5

IV Điểm mới trong kết quả nghiên cứu:

- Những biện pháp được đưa ra thực hiện đảm bảo tính khoa học, phù hợpvới tâm lí lứa tuổi, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của học sinh và sát thực tế

- Khi áp dụng các biện pháp đó, học sinh cảm thấy thoải mái, tự tin hứng thúhọc tập từ đó các em hiểu bài nhanh, nhớ bài lâu

- Các biện pháp thực hiện dễ áp dụng và có thể áp dụng được ở tất cả cáctrường đặc biệt là các trường vùng sâu, xa có hoàn cảnh khó khăn, các em là dântộc thiểu số

B/ PHẦN NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận:

1 Mục tiêu dạy học môn Toán ở cấp Tiểu học là giúp học sinh:

- Có những kiến thức cơ bản ban đầu về số học các số tự nhiên, phân số, sốthập phân; các đại lượng và đo đại lượng thông dụng; một số yếu tố hình học vàthống kê đơn giản

- Hình thành các kĩ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiềuứng dụng thiết thực trong đời sống

- Bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lí và diễn đạtđúng (nói và viết); cách phát hiện và cách giải quyết các vấn đề đơn giản, gần gũitrong cuộc sống; kích thích trí tưởng tượng; gây hứng thú học tập toán; góp phầnhình thành bước đầu phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủđộng, linh hoạt, sáng tạo

1.1 Mục tiêu của môn Toán ở tiểu học có những đặc điểm cơ bản sau:

- Chăm lo hình thành và phát triển cho học sinh tiểu học những cơ sở banđầu, quan trọng về:

+ Kiến thức, kĩ năng (môn Toán) và những phẩm chất (thái độ) có thể cótrong quá trình thực hiện giáo dục toán học ở tiểu học

+ Phương pháp suy nghĩ và phương pháp học tập theo hướng: Phát hiện vàgiải quyết những vấn đề gần gũi trong học tập và trong đời sống để tự chiếm lĩnhnhững kiến thức, kĩ năng mới và vận dụng vào thực tế; phát huy tính tích cực,chủ động, linh hoạt, sáng tạo của học sinh; tạo môi trường học tập toán thânthiện, hợp tác, gây hứng thú và tự tin trong học tập toán; góp phần phát triển khảnăng diễn đạt, giao tiếp (bằng tiếng Việt) cho học sinh

- Chuẩn bị tốt nhất cho học sinh tiếp tục học tập (môn Toán và các môn họckhác) ở giai đoạn tiếp theo và bậc học trên

1.2 Mục tiêu dạy học môn Toán lớp 5:

Dạy học Toán 5 nhằm giúp học sinh:

có đến hai tên đơn vị đo với (cho) số tự nhiên (khác 0).

+ Biết vận dụng những kiến thức và kĩ năng về số thập phân để: tính giá trịcủa biểu thức có đến ba dấu phép tính; tìm một thành phần chưa biết của phéptính; tính bằng cách thuận tiện nhất; nhân (chia) nhẩm một số thập phân với (cho)

10, 100, 1000, (bằng cách chuyển dấu phẩy trong số thập phân)

- Ôn tập, củng cố, hệ thống hoá những kiến thức và kĩ năng cơ bản về số vàphép tính (số tự nhiên, phân số đơn giản, số thập phân)

- Biết tính chu vi, diện tích hình tam giác, hình thang, hình tròn

- Biết tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích của hình hộpchữ nhật, hình lập phương

1.2.4 Về giải toán có lời văn

- Biết giải và trình bày bài giải các bài toán có đến bốn bước tính, trong đó có:+ Một số dạng bài toán về quan hệ tỉ lệ (Khi giải các bài toán thuộc quan hệ

"tỉ lệ thuận","tỉ lệ nghịch" không dùng các tên gọi này; có thể giải bài toán bằngcách "rút về đơn vị" hoặc bằng cách "tìm tỉ số".)

+ Các bài toán về tỉ số phần trăm: Tìm tỉ số phần trăm của hai số; tìm giá trị tỉ

số phần trăm của một số cho trước; tìm một số biết giá trị tỉ số phần trăm của số đó.+ Các bài toán có nội dung hình học liên quan đến các hình đã học

1.2.5 Về một số yếu tố thống kê

- Biết đọc các số liệu trên biểu đồ hình quạt

- Bước đầu biết nhận xét về một số thông tin đơn giản thu thập từ biểu đồ

1.2.6 Về phát triển ngôn ngữ, tư duy và góp phần hình thành nhân cách của học sinh.

- Biết diễn đạt một số nhận xét, quy tắc, tính chất, bằng ngôn ngữ (nói,viết dưới dạng công thức, ) ở dạng khái quát

- Tiếp tục phát triển (ở mức độ thính hợp) năng lực phân tích, tổng hợp;khái quát hoá, cụ thể hoá; bước đầu hình thành và phát triển tư duy phê phán vàsáng tạo; phát triển trí tưởng tượng không gian,

- Tiếp tục rèn luyện các đức tính: chăm học, cẩn thận, tự tin, trung thực, cótinh thần trách nhiệm,

2 Nội dung, chương trình môn Toán ở tiểu học hiện hành:

Môn Toán ở tiểu học có 4 mạch nội dung là: Số học, đại lượng và đo đạilượng, yếu tố hình học, giải toán có lời văn Một số yếu tố đại số và yếu tốthống kê được tích hợp trong mạch số học

- Trong 4 mạch nội dung kiến thức nêu trên, số học là hạt nhân của chươngtrình môn Toán Các mạch nội dung khác được sắp xếp xen kẽ trong các chủ đềcủa mạch số học, tạo ra sự phối hợp hỗ trợ nhau giữa các mạch nội dung và tạonên môn Toán thống nhất ở tiểu học

- Môn Toán ở tiểu học hiện nay thừa kế và phát huy những thành tựu, khắc

phục những tồn tại của môn Toán Cấp I cải cách giáo dục (1981 - 2001); đồngthời thực hiện những đổi mới quan trọng về mục tiêu, nội dung, phương phápgiáo dục và cách đánh giá kết quả học toán của học sinh Đổi mới chủ yếu vềphương pháp giáo dục trong môn Toán là tổ chức dạy học toán trên cơ sở cáchoạt động học tập tích cực, chủ động, linh hoạt, sáng tạo của học sinh với sựhướng dẫn hợp lí của giáo viên và sự hỗ trợ đúng mức, đúng lúc, đúng chỗ củacác phương pháp và phương tiện dạy học truyền thống và hiện đại.

2.1 Chương trình môn Toán lớp 5:

- Chương trình môn Toán ở lớp 5 là một bộ phận của chương trình mônToán ở tiểu học Chương trình này tiếp tục thực hiện những đổi mới về giáo dụctoán học ở các lớp 1, 2, 3 và 4 ; khắc phục một số tồn tại của dạy học toán ở cáclớp 1, 2, 3, 4 và 5 theo chương trình cũ ; góp phần thực hiện đổi mới chươngtrình giáo dục phổ thông, nhằm đáp ứng những yêu cầu giáo dục và đào tạo tronggiai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đầu thế kỉ XXI

- Thời lượng tối thiểu để dạy học toán ở lớp 5 là 5 tiết học trong mỗi tuần lễ,trung bình mỗi tiết học kéo dài 40 phút Như vậy, thời lượng dạy học toán trong

- Viết và chuyển đổi các số đo đại lượng dưới dạng số thập phân

- Các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số thập phân:

+ Phép cộng, phép trừ các số thập phân có đến 3 chữ số ở phần thập phân

+ Cộng, trừ không nhớ hai số thập phân có không quá hai chữ số.

+ Nhân không nhớ một số thập phân có không quá 2 chữ số với một số tựnhiên có 1 chữ số

+ Chia không có dư một số thập phân có không quá 2 chữ số cho một số tựnhiên có 1 chữ số

- Giới thiệu bước đầu về cách sử dụng máy tính bỏ túi

2.2.1.3 Tỉ số phần trăm

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về tỉ số phần trăm

- Đọc, viết tỉ số phần trăm

- Cộng, trừ các tỉ số phần trăm; nhân (chia) tỉ số phần trăm với (cho ) một số

- Mối quan hệ giữa tỉ số phần trăm với phân số thập phân, số thập phân vàphân số

2.2.2 Đại lượng và đo đại lượng:

2.2.2.1 Đo thời gian Vận tốc, thời gian chuyển động, quãng đường đi được.

- Các phép tính cộng, trừ các số đo thời gian có hai tên đơn vị đo

- Các phép tính nhân (chia) số đo thời gian với (cho) 1 số

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về: vận tốc, thời gian chuyển động, quãngđường đi được và mối quan hệ giữa chúng

2.2.2.2 Đo diện tích Đo thể tích

- Đề-ca-mét vuông, héc-tô-mét vuông, mi-li-mét vuông; bảng đơn vị đo diệntích.

- Giới thiệu các đơn vị đo diện tích a và ha Mối quan hệ giữa m2, a và ha

- Giới thiệu khái niệm ban đầu về thể tích và một số đơn vị đo thể tích:xăng-ti-mét khối (cm3), đề-xi-mét khối (m3), mét khối (m3)

- Thực hành đo diện tích ruộng đất và đo thể tích

2.2.3 Yếu tố hình học:

- Tính diện tích hình tam giác, hình thang Tính chu vi và diện tích hình tròn

- Giới thiệu hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ, hình cầu

- Tính diện tích xung quanh, diện tích toàn phần, thể tích hình hộp chữ nhật, hìnhlập phương Giới thiệu công thức tính thể tích hình hộp chữ nhật, hình lập phương

2.2.4 Yếu tố thống kê:

- Nêu nhận xét một số đặc điểm đơn giản của một bảng số liệu hoặc mộtbiểu đồ thống kê

- Thực hành lập bảng số liệu và vẽ biểu đồ dạng đơn giản

2.2.5 Giải bài toán:

- Giải bài toán, chủ yếu là các bài toán có đến 3 bước tính, trong đó có:

2.2.5.1 Các bài toán đơn giản về tỉ số phần trăm

- Tìm tỉ số phần trăm của hai số

- Tìm giá trị một số phần trăm của một số

- Tìm một số, biết giá trị một số phần trăm của nó

2.2.5.2 Các bài toán đơn giản về chuyển động đều, chuyển động ngược chiều và cùng chiều.

- Tìm vận tốc biết thời gian chuyển động và độ dài quãng đường

- Tìm thời gian chuyển động biết độ dài quãng đường và vận tốc chuyển động

- Tìm độ dài quãng đường biết thời gian chuyển động và vận tốc chuyển động

2.2.5.3 Các bài toán ứng dụng các kiến thức đã học để giải quyết một số vấn đề của cuộc sống.

II Thực trạng của vấn đề:

1 Một số vấn đề về dạy học cho học sinh tiểu học hiện nay:

Chúng ta đều biết hiện nay tất cả các trường tiểu học trong cả nước đều đang dạyhọc theo chương trình và sách giáo khoa mới Thực tế dạy học rất đa dạng và phongphú ở các vùng, miền, các đối tượng học sinh trong cả nước; những đánh giá của cácnhà giáo, nhà khoa học, đặc biệt của đông đảo giáo viên tiểu học đã xác nhận tính hiệuquả và tính khả thi của dạy học toán theo chương trình và sách giáo khoa mới Thực tếgiáo dục tiểu học ở nước ta cũng như ở nước ngoài đã khẳng định rằng: Mọi trẻ emphát triển bình thường đều có thể thành công trong học tập ở cấp học

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương đúng đắn

và thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở tiểu học, như : mởrộng các hình thức đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho các nhà quản

lí giáo dục và đội ngũ giáo viên; đổi mới công tác quản lí và nâng cao chất lượng giáodục; tranh thủ các nguồn vốn đầu tư, phối hợp với các tổ chức trong nước và nướcngoài để thực hiện các chương trình, dự án đầu tư cho giáo dục như Chương trình 135,

Dự án PEDC (Dự án Giáo dục tiểu học cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn), Tuynhiên, kết quả học tập nói chung, cũng như kết quả học tập môn Toán nói riêng của họcsinh tiểu học, đặc biệt là đối với học sinh vùng sâu xa, học sinh có hoàn cảnh khó khănvẫn còn thấp so với yêu cầu về kiến thức, kĩ năng tối thiểu cần đạt của học sinh tiểuhọc

2 Thực trạng của học sinh và kết quả điều tra khảo sát thực tế:

Qua nhiều năm giảng dạy, kết hợp với việc điều tra khảo sát thực tế của lớptôi cho thấy : Khi học về phép chia các số thập phân, học sinh còn gặp nhiều khókhăn, hạn chế và thường mắc phải những sai lầm do những nguyên nhân khácnhau, cụ thể như sau:

2.1 Một số khó khăn, hạn chế và sai lầm thường mắc của học sinh:

- Kỹ năng thực hiện phép chia các số tự nhiên còn chậm và yếu

- Chưa có kỹ năng ước lượng thương trong phép chia

- Khi chia còn để số dư lớn hơn hoặc bằng số chia