Tiết 43: BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬTI.. Mục tiêu: Sau khi học bài này, học sinh cần - Nêu được các hình thức biến động số lượng của quần thể, lấy được ví dụ minh họa
Trang 1Tiết 43: BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
I Mục tiêu: Sau khi học bài này, học sinh cần
- Nêu được các hình thức biến động số lượng của quần thể, lấy được ví dụ minh họa
- Nêu được các nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể và nguyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
-Nêu được cách quần thể điều chỉnh số lượng
- Vận dụng kiến thức của bài học vào giải thích các vấn đề có liên quan trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường
- Rèn kỹ năng phân tích, so sánh, khái quát hóa
- Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn
Giáo dục học sinh lòng yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên
III.Phương tiện:
- GV: H39.1-3, bảng 39
- GV: sưu tầm tài liệu về sự biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật
III.Tiến trình bài giảng:
1.Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là kích thước của quần thể? Nêu những nhân tố ảnh hưởng đến kích thước của quần thể sinh vật
?Thế nào là tăng trưởng quần thể? Lấy ví dụ minh họa 2 kiểu tăng trưởng quần thể
3.Mở bài
Vì sao nhà nước khuyến khích nông dân trồng 2 vụ lúa xen 1 vụ màu?
HĐ1:- Giới thiệu H39.1 SGK
- Biến động số lượng cá thể là gì?
- Giới thiệu các hình thức biến động số lượng cá thể
- dựa vào H39.1 cho biết vì sao số lượng Thỏ và
Mèo rừng lại tăng và giảm theo chu kỳ gần giống
nhau?
-Biến động theo chu kỳ là gì? Cho ví dụ
* ví dụ: Biến động số lượng nhỏ Thỏ, Mèo ở rừng
Canada
Biến động số lượng Cáo ở đồng rêu phương Bắc
Biến động số lượng cá Cơm ở biển Peru
- Giới thiệu H39.2 cho biết vì sao số lượng Thỏ lại
giảm?
- Biến động không theo chu kỳ là gì ? cho ví dụ
* Ví dụ ở Việt Nam
I.Biến động số lượng cá thể:
1.Khái niệm:
Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự tăng hoặc giảm số lượng cá thể
2 Các hình thức biến động số lượng cá thể:
a Biến động theo chu kỳ:
Biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu kỳ là biến động xảy ra do những thay đổi
có chu kỳ của điều kiện môi trường
b Biến động số lượng không theo chu kỳ :
Biến động số lượng cá thể của quàn thể không theo chu kỳ là biến động xảy ra do những thay đổi bất thường của môi trường tự nhiên hay do
Trường PT Cấp 2-3 Võ Thị Sáu Giáo án sinh 12 ban cơ bản
Trang 2- Miền Bắc: số lượng bò sát và Ếch, Nhái giảm vào
những năm có giá rét ( nhiệt độ<8 0 c)
- Miền Bắc và Miền Trung: số lượng bò sát, chim,
thỏ giảm mạnh sau những trận lũ lụt
HĐ2: Giới thiệu bảng 39 sách giáo khoa
- yêu cầu học sinh
+thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi
+ Hoàn thành bảng theo mẫu (SGK)
- Nguyên nhân của biến động số lượng cá thể của
quần thể là gì?
- Thế nào là nhân tố sinh thái phụ tuộc mật độ và
nhân tố không phụ thuộc mật độ?Các nhân tố này
có ảnh hưởng như thế nào đến sự biến động số
lượng cá thể của quần thể?
- Những nghiên cứu về biến động số lượng có ý
nghĩa như thế nào đối với sản xuất nông nghiệp và
bảo vệ các sinh vật? cho ví dụ minh họa
- vì sao trong tự nhiên QT sinh vật có xu hướng
điều chỉnh số lượng cá thể của mình ở mức cân
bằng
Một số câu hỏi hoạt động thêm:
Câu 1 Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể
trong một số quần thể.
Câu 2 Nhận xét hình 39.1 SGK: tại sao số lượng
thỏ và mèo rừng tăng và giảm theo chu kì gần
giống nhau?
Câu 3 Các nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh
ảnh hưởng như thế nào đến trạng thái cân bằng của
quần thể?
Câu 4 Thế nào là nhân tố sinh thái phụ thuộc mật
độ, nhân tố không phụ thuộc mật độ? Các nhân tố
này có ảnh hưởng như thế nào đến sự biến động số
lượng cá thể của quần thể?
Câu 5 Những nghiên cứu về biến động số lượng cá
thể có ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất nông
nghiệp và bảo vệ các loài sinh vật? Cho ví dụ minh
hoạ.
hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người gây nên
II.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể:
1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể:
a Do thay đổi của các nhân tố sinh thái vô sinh ( khí hậu, thổ nhưỡng…)
- Nhóm các nhân tố vô sinh tác động trực tiếp lên sinh vật mà không phụ thuộc vào mật độ cá thể trong quần thể nên còn được gọi là nhóm nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể
- Các nhân tố sinh thái vô sinh ảnh hưởng đến trạng thái sinh lí của các cá thể.Sống trong điều kiện tự nhiên không thuận lợi, sức sinh sản của
cá thể giảm, khả năng thụ tinh kém, sức sống của con non thấp
b Do sự thay đổi các nhân tố sinh thái hữu sinh( cạnh tranh giữa các cá thể cùng đàn, số
lượng kẻ thù ăn thịt)
- Nhóm các nhân tố hữu sinh luôn bị chi phối bởi mật độ cá thể của quần thể nên gọi là nhóm nhân tố sinh thái phụ thuộc mật độ quần thể
- Các nhân tố sinh thái hữu tính ảnh hưởng rất lớn tới khả năng tìm kiếm thức ăn, nơi ở….
2 Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
:
- Quần thể sống trong môi trường xác định luôn có xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể bằng cách làm giảm hoặc kích thích làm tăng
số lượng cá thể của quần thể
- Điều kiện sống thuận lợi quần thể tăng mức sinh sản + nhiều cá thể nhập cư tới thức ăn nơi ở thiếu hụt hạn chế gia tăng số lượng cá thể
3 Trạng thái cân bằng của quần thể:
Trạng thái cân bằng của quần thể khi số lượng các cá thể ổn định và cân bằng với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường
IV Củng cố:
1.Phân biệt biến động theo chu kỳ và biến động không theo chu kỳ
2 Nêu nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể của quần thể và nguyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
Trang 3V.Dặn dò:
Yêu cầu học sinh về nhà
- Học bài
- Trả lời câu hỏi sgk
- Chuẩn bị bài mới
+ Quần xã sinh vật là gì?
+Nêu các mối quan hệ giữa các loài trong quần xã? Cho ví dụ
78 GV: Triệu Thị Thu Vân