Một số vấn đề bảo vệ rơle cho máy biến áp điện lực sử dụng rowle 3t 11 để bảo vệ cho máy biến áp

Tỉ số biến đổi của các máybiến dòng được chọn sao cho: IIT  IIIT Các cuộn dây thứ cấp của các máy biến dòng được nối như thế nào đó đểkhi máy biến áp mang tải và khi ngắn mạch ngoài điể

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

NGUYỄN THỊ THU HIỀN

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO VỆ RƠLE CHO MÁY BIẾN ÁP ĐIỆN LỰC SỬ DỤNG RƠLE Д 3T-11 ĐỂ BẢO VỆ CHO

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC Đ ộc lập - Tự d o – H ạ n h p húc

KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨNGUYỄN THỊ THU HIỀN

Người hướng dẫn khoa học : TS NGUYỄN QUÂN NHU

Ngày giao đề tài :

Ngày hoàn thành :

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

NGUYỄN QUÂN NHU

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả xin cam đoan luận văn này là công trình do tôi tổng hợp vànghiên cứu Trong luận văn có sử dụng các tài liệu tham khảo như đã nêutrong phần tài liệu tham khảo

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thu Hiền

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN h t t p : / / w ww.lrc.t n u e d u v n

i MỤC LỤC

MỤC LỤC i

DANG MỤC CÁC BẢNG iv

DANG MỤC CÁC HÌNH VẼ iv

MỞ ĐẦU 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO VỆ RƠLE CHO MÁY BIẾN ÁP ĐIỆN LỰC

4 1.1 CÁC LOẠI BẢO VỆ MÁY BIẾN ÁP ĐIỆN LỰC 4

1.1.1.Các dạng sự cố và các loại bảo vệ 4

1.1.2 Các chế độ làm việc không bình thường đối với máy biến áp và các loại bảo vệ 4

1.2 BẢO VỆ SO LỆCH DỌC CHO MÁY BIẾN ÁP (87T) 6

1.2.1 Nguyên lý tác động của bảo vệ so lệch

6 1.2.2 Một số nguyên nhân gây ra dòng điện không cân bằng trong bảo vệ so lệch, các biện pháp khắc phục, xác định dòng khởi động của bảo vệ 7

1.2.3 Bảo vệ so lệch có rơle dòng mắc qua máy biến dòng bão hoà nhanh 16

1.2.4 Chọn các tham số của bảo vệ dùng biến dòng bão hoà nhanh 17

CHƯƠNG 2 26

NGHIÊN CỨU CHỨC NĂNG CỦA Д3T – 11 ĐỂ BẢO VỆ CHO MÁY BIẾN ÁP 26

2.1 GIỚI THIỆU CHUNG 26

2.1.1 Cấu tạo của rơ le Д3T – 11 26

2.1.2 Tính năng và phạm vi điều chỉnh của rơ le Д3T – 11 32

2.2 ỨNG DỤNG CỦA RƠ LE Д3T – 11 TRONG BẢO VỆ HỆ THỐNG ĐIỆN 33

CHƯƠNG 3 39

ii TÍNH TOÁN BẢO VỆ SO LỆCH DÙNG MÁY BIẾN DÕNG BÃO HÕA

TRUNG GIAN CÓ ĐẶC TÍNH HÃM (RƠLE LOẠI Д3T-11) 39

3.1 TRÌNH TỰ TÍNH TOÁN 39

3.1.1 Xác định dòng sơ cấp ở tất cả các phía của máy áp được bảo vệ tương ứng với công suất định mức (công suất của cuộn khỏe nhất) 39

3.1.2 Chọn phía có tổ máy biến dòng nối với cuộn hãm của rơle 39

3.1.3 Trong những trường hợp khi nhìn vào sơ đồ nối máy biến áp 40

3.1.4 Xác định số vòng của cuộn dây làm việc đối với phía cơ bản 40

3.1.5 Xác định số vòng cần thiết của cuộn hãm 40

3.1.6 Xác định các dòng ngắn mạch sơ cấp, các dòng thứ cấp tương ứng và hệ số độ nhậy kn 41

3.1.7 Xác định dòng sơ cấp tại chỗ ngắn mạch và các dòng sơ cấp tương ứng trong các cuộn hãm làm việc IlvT ở các phía của máy dòng trong cuộn hãm IhT 41

3.1.8 Theo các giá trị của IlvT và IhT đã tính được trong mục 7 41

3.1.9 Theo đặc tính khởi động tính toán của rơle 41

3.1.10 Xác định hệ số độ nhậy kn (hãm) trong những trường hợp ngắn mạch 41

3.2 ĐÁNH GIÁ BẢO VỆ SO LỆCH 42

CHƯƠNG 4 43

XÂY DỰNG BÀI THÍ NGHIỆM TỪ MÔ HÌNH SỬ DỤNG Д3T-11 BẢO VỆ SO LỆCH MÁY BIẾN ÁP TẠI PHÕNG THÍ NGHIỆM TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP THÁI NGUYÊN 43

4.1 GIỚI THIỆU MÔ HÌNH THÍ NGHIỆM BẢO VỆ SO LỆCH DỌC MÁY BIẾN ÁP SỬ DỤNG RƠ LE Д 3T-11 43

4.1.1.Sử dụng 3 rơ le so lệch có hãm Д 3T-11 43

4.1.2 Sử dụng bộ tạo nguồn dòng 3 pha 44

4.1.3 Sử dụng bộ tạo nguồn áp 3 pha 44

4.1.4 Rơ le thời gian 45

4.1.5 Sử dụng máy biến áp lực 3 pha 2 cuộn dây 6/0,4kV – 160kVA 46

4.1.6 Bảng thí nghiệm 47

4.2 CÔNG DỤNG MÔ HÌNH THÍ NGHIỆM BẢO VỆ SO LỆCH DỌC MÁY BIẾN ÁP SỬ DỤNG RƠ LE Д 3T-11 48

4.2.1 Công dung 48

4.2.2 Điều kiện làm việc 49

4.2.3 Yêu cầu về an toàn khi sử dụng bàn thí nghiệm: 49

4.3.BÀI THÍ NGHIỆM BẢO VỆ SO LỆCH DỌC MÁY BIẾN ÁP SỬ DỤNG RƠ LE Д 3T-11 51

4.3.1.Sơ đồ nguyên lý 51

4.3.2 Trình tự thí nghiệm 52

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

DANG MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 – Bảng thụng số thớ nghiệm 1 pha khi sự cố trong phạm vi bảo vệ 55 Bảng 4.2 – Bảng thụng số thớ nghiệm 1 pha khi sự cố ngoài phạm vi bảo vệ 56 Bảng 4.3 – Bảng thụng số thớ nghiệm 3 pha khi sự cố trong phạm vi bảo vệ 60 Bảng 4.4 – Bảng thụng số thớ nghiệm 3 pha khi sự cố trong phạm vi bảo vệ 61

DANG MỤC CÁC HèNH VẼ

Hỡnh 1-1 Nguyờn lý tỏc động của bảo vệ so lệch dọc cho mỏy biến ỏp 2 cuộn

dõy (hoặc 3 cuộn dõy) 6

Hỡnh 1- 2 Sơ đồ đấu mỏy biến dũng để bự gúc lệch pha 9

Hỡnh 1 - 3 Bảo vệ so lệch dựng biến dũng tự ngẫu 11

Hỡnh 1-4 Nguyờn lý tỏc động của bảo vệ so lệch dựng mỏy biến dũng bóo hoà nhanh 12

Hỡnh 2.1 : Sơ đồ nguyờn lý của rơ le Д3T – 11 27

Hỡnh 2.2 : Sơ đồ vị trớ cỏc cuộn dõy trờn mạch từ của rơ le Д3T – 11 28

Hỡnh 2.3 : Sơ đồ nguyờn lý điều chỉnh số vũng dõy của cỏc cuộn dõy 29

Hỡnh2 4 : Hỡnh ảnh về rơ le Д3T – 11 30

Hỡnh 2.5: Quỏ trỡnh điện từ xảy ra bờn trong rơ le Д3T – 11 31

Hỡnh 2.6: Đặc tớnh khởi động của rơle loại Д3T – 11 32

Hỡnh 2.7: Xỏc định sức từ động làm việc khởi động của rơ le theo đặc tớnh khởi động khi độ hóm lớn nhất 33

Hỡnh 2.8 : Một số vớ dụ về sơ đồ nối dõy của mỏy biến ỏp tăng ỏp 3 cuộn dõy hoặc tự ngẫu sử dụng rơ le so lệch cú hóm Д3T – 11 35

Hỡnh 2.9 : Sơ đồ nối cuộn hóm của rơle Д3T – 11 vào mỏy biến ỏp giảm ỏp 37 Hình 3.1: Sơ đồ tính toán (a) và các sơ đồ thay thế thứ tự thuận (ngịch) (b) và không (c)

Hình 3.2: Dòng điện chạy qua máy biến áp khi ngắn mạch ngoài (tính trong

hệ đơn vị tương đối với điện cơ bản bằng dòng định mức của máy biến áp) Hình 3.3: Sơ đồ nối Rơle Д3T-11 để thực hiện bảo vệ so lệch máy biến áp Hình3 4: Sự phân bố dòng điện khi ngắn mạch nhiều pha trong vùng bảo vệ .Hình 3.5: Sự phân bố dòng điện trong các mạng thuận (nghịch) (a), không (b)

và trong các cuộn dây của máy Hình 3.6: Tính độ nhậy của bảo vệ máy biến áp bằng rơle Д3T-11

MỞ ĐẦU

Định hướng của đề tài

Ngày nay, hầu như hoạt động của con người trong mọi lĩnh vực đềukhông thể tách khỏi nguồn năng lượng điện, ở nước ta điện năng hầu hết đượcsản xuất ở những nhà máy nhiệt điện, thủy điện có công suất lớn như: Thủyđiện Hòa Bình, thủy điện Đa Nhim, thủy điện Trị An, nhiệt điện Phỳ Mỹ,nhiệt điện Phả Lại …vv Các nhà máy thủy điện được xây dựng ở những vùng

có vị trí địa lý thuận lợi cho việc xây dựng nhà máy thủy điện, còn các nhàmáy nhiệt điện được xây dựng ở những nơi gần nguồn nhiên liệu Vấn đề đặt

ra là làm sao truyền tải được điện năng từ các nhà máy đến các hộ tiêu thụmột cách liên tục, an toàn và kinh tế nhất Để đảm bảo sản lượng và chấtlượng điện năng cần thiết, tăng cường độ tin cậy cung cấp điện cho các hộtiêu thụ, đảm bảo an toàn cho thiết bị và sự làm việc ổn định trong toàn hệthống cần phải sử dụng một cách rộng rãi có hiệu quả các thiết bị bảo vệ,thông tin đo lường, điều chỉnh và điều khiển tự động trong hệ thống điện

Trong số các thiết bị này, rơle và các thiết bị bảo vệ bằng rơle đóng vaitrò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự làm việc ổn định của bất kỳ Hệthống điện nào Cùng với sự phát triển của kỹ thuật điện nói chung và hệthống điện lực nói riêng, kỹ thuật bảo vệ rơle trong mấy mươi năm gần đây đã

có những biến đổi và tiến bộ rất to lớn Những thành tựu của kỹ thuật bảo vệrơle hiện đại cho phép chế tạo những loại bảo vệ phức tạp với những đặc tính

kỹ thuật khá hoàn hảo nhằm nâng cao độ nhạy của các bảo vệ và tránh khôngcho các bảo vệ làm việc nhầm lẫn khi có những đột biến của phụ tải, khi cónhững hư hỏng trong mạch điện hoặc khi có dao động điện

Mặt khác, nhằm hoàn thiện các phương pháp dự phòng trong các hệthống khi có hư hỏng trong các sơ đồ bảo vệ và sơ đồ điều khiển máy cắtđiện cũng như khi bản thân máy cắt điện bị trục trặc… vv hiện nay người ta

Mặt khác, thiết bị rơle để bảo vệ cho máy biến áp có nhiều loại khácnhau, với những chức năng bảo vệ khác nhau Chính vì vậy, để đáp ứng mộtphần yêu cầu này tôi quyết định nghiên cứu đề tài:

“MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO VỆ RƠLE CHO MÁY BIẾN ÁP ĐIỆNLỰC VÀ SỬ DỤNG RƠLE Д 3T-11 ĐỂ BẢO VỆ CHO MÁY BIẾN ÁP”.

Mục tiêu của nghiên cứu

Mục tiêu chung: Đề tài này, đặt mục tiêu chính là nghiên cứu lý thuyết

về vấn đề sử dụng rơle bảo vệ cho máy biến áp, sử dụng các loại bảo vệ nhưbảo vệ dòng điện cắt nhanh, bảo vệ quá dòng điện cực đại, bảo vệ dòng điệncực đại có khóa điện áp cực tiểu, bảo vệ thứ tự không, bảo vệ quá tải, bảo vệrơle hơi, và đặc biệt là dùng bảo vệ so lệch dọc cho máy biến áp Nghiên cứucác chức năng của rơ le Д 3T-11 để bảo vệ cho máy biến áp Tính toán bảo vệ

so lệch có dùng máy biến dòng bão hoà trung gian có đặc tính hãm (rơle loại

Д 3T-11), từ đó áp dụng trên mô hình bảo vệ cụ thể

Các mục tiêu cụ thể là:

1 Nghiên cứu lý thuyết về bảo vệ rơle cho máy biến áp

2 Nghiên cứu các chức năng của rơle Д 3T-11 bảo vệ cho máy biến áp

3 Thiết kế bảo vệ so lệch dọc máy biến áp dùng rơ le Д 3T-11 tại Trungtâm Thí nghiệm – Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm 4 chương, 71 trang, 7 tài liệu tham khảo

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2014

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hiền

CHƯƠNG 1MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ BẢO VỆ RƠLE CHO MÁY BIẾN ÁP ĐIỆN LỰC

1.1 CÁC LOẠI BẢO VỆ MÁY BIẾN ÁP ĐIỆN LỰC

1.1.1.Các dạng sự cố và các loại bảo vệ.

Các dạng sự cố gồm có:

Ngắn mạch giữa các pha bên trong thùng dầu máy biến áp và trên đầu racác cuộn dây

Ngắn mạch giữa các vòng dây trong một pha

Chạm đất cuộn dây hoặc đầu ra cuộn dây

Dầu trong máy biến áp bị cạn, dầu bị phân huỷ

Vỡ sứ đầu vào và đầu ra máy biến áp

Kinh nghiệm chỉ ra rằng ngắn mạch đầu ra và ngắn mạch giữa các vòngdây trong một cuộn dây là hay xảy ra hơn cả

Các loại bảo vệ sự cố bên trong máy biến áp:

a.Bảo vệ cắt nhanh

b Bảo vệ so lệch

c Bảo vệ chạm vỏ thùng máy biến áp

d Bảo vệ rơle hơi

1.1.2 Các chế độ làm việc không bình thường đối với máy biến áp và các loại bảo vệ.

Các chế độ làm việc không bình thường hay gặp nhất là dòng điện chạytrong cuộn dây máy biến áp tăng quá giá trị định mức, xuất hiện khi ngắnmạch ngoài, dao động và quá tải Quá tải xuất hiện khi các động cơ tự khởiđộng, tăng phụ tải do cắt bớt máy biến áp làm việc song song, đóng tự độngphụ tải khi thiết bị tự động đóng nguồn dự phòng tác động v.v

- Ngắn mạch ngoài: Khi xảy ra ngắn mạch trên thanh cái đầu ra máy biến

áp hoặc ngắn mạch trên các lộ đường dây đi ra từ thanh cái máy biến áp mà

- Quá tải: Quá tải thường không gây sụt áp lớn trong lưới Vì vậy thờigian tác động của bảo vệ quá tải được xác định xuất phát từ sự phát nóng cáchđiện cuộn dây máy biến áp.

Quá tải thường gặp là quá tải ngắn hạn và tự loại trừ không nguy hiểm chomáy biến áp vì thời gian tồn tại ngắn, ví dụ như quá tải do động cơ tự khởiđộng, phụ tải đỉnh nhọn (tàu điện, thiết bị nâng hạ ) vì vậy không cho bảo vệtác động cắt máy biến áp trong trường hợp này

Bảo vệ quá tải cho máy biến áp cần phải tác động cắt máy cắt chỉ khikhông thể cắt quá tải bằng tay Những trường hợp còn lại bảo vệ quá tải cầntác động phản ứng theo dòng điện cho tín hiệu hoặc cắt tuỳ theo tính chất củatừng trạm

6

1.2 BẢO VỆ SO LỆCH DỌC CHO MÁY BIẾN ÁP (87T)

1.2.1 Nguyên lý tác động của bảo vệ so lệch.

Để bảo vệ máy biến áp khi xẩy ra ngắn mạch giữa các pha, ngắn mạchmột pha và ngắn mạch một số vòng dây trong một pha người ta sử dụng bảo

Hình 1-1 Nguyên lý tác động của bảo vệ so lệch dọc cho máy biến áp 2

cuộn dây (hoặc 3 cuộn dây)

Đầu tiên xét bảo vệ so lệch dọc bảo vệ cho máy biến áp 3 pha 2 dâyquấn Theo nguyên lý tác động của bảo vệ này máy biến dòng được ở cả haiphía biến áp Phạm vi bảo vệ của bảo vệ nằm trong vùng giới hạn bởi các vịtrí đặt các máy biến dòng ở 2 phía máy biến áp Tỉ số biến đổi của các máybiến dòng được chọn sao cho:

IIT  IIIT

Các cuộn dây thứ cấp của các máy biến dòng được nối như thế nào đó đểkhi máy biến áp mang tải và khi ngắn mạch ngoài (điểm N1), dòng thứ cấptrong các phía của bảo vệ phải bằng nhau về trị số và trùng pha nhau, do dòngchạy qua rơle là hiệu số các dòng điện thứ cấp của các máy biến dòng nên:

IR = IIT - IIIT = 0 (1 - 1 )

Bảo vệ không khởi động được Còn khi ngắn mạch trong vùng bảo vệcủa nó (điểm N2), dòng chảy qua rơle bằng tổng các dòng thứ cấp, dòng IIIT

sẽ bằng không hoặc đảo chiều khi đó:

IR = IIT + IIIT ≠ 0 (1 - 2 )Nếu IR > IKđR thì rơle tác động đến cắt máy biến áp

Để bảo vệ so lệch dọc bảo vệ cho máy biến áp 3 pha 3 dây quấn (cuộndây thứ 3 vẽ nét đứt trên Hình 1 - 1), các máy biến dòng được đặt ở cả ba phíacủa máy biến áp, phạm vi bảo vệ của bảo vệ nằm trong vùng giới hạn bởi các

vị trí đặt các máy biến dòng ở 3 phía máy biến áp, các cuộn dây thứ cấp củacác máy biến dòng đặt ở hai cuộn thứ cấp được nối song song với nhau, cácdòng IIIT và IIIIT trùng pha nhau Tỉ số biến đổi của các máy biến dòng đượcchọn sao cho:

IIT  IIIT  IIIIT

Thực tế do nhiều nguyên nhân khác nhau, nên trong chế độ làm việcbình thường và ngắn mạch ngoài dòng điện qua rơle có giá trị khác không,dòng điện đó được gọi là dòng không cân bằng IKcb, dòng điện này có thểlàm cho bảo vệ tác động nhầm và làm giảm độ nhậy của bảo vệ

1.2.2 Một số nguyên nhân gây ra dòng điện không cân bằng trong bảo vệ so lệch, các biện pháp khắc phục, xác định dòng khởi động của bảo vệ.

a Sự lệch pha của dòng điện và bù sự không cân bằng dòng sơ và thứ cấp máy biến áp điện lực.

Ở bảo vệ so lệch đường dây và máy phát, dòng sơ cấp ở đầu và cuốiphần tử được bảo vệ như nhau, vì vậy để thực hiện điều kiện tác động chọnlọc là việc chọn hệ số biến dòng giống nhau Bảo vệ so lệch của máy biến áp

có đặc điểm khác Dòng sơ cấp và thứ của máy biến áp không bằng nhau vềtrị số và nói chung không trùng pha nhau Trong chế độ phụ tải và ngắn mạchngoài dòng thứ cấp của máy biến áp III luôn luôn lớn hơn dòng sơ cấp II Tỷ số

III/II xấp xỉ bằng tỉ số biến áp của máy biến áp

Trong máy biến áp có tổ đấu dây / dòng II và III không những khácnhau về trị số mà còn khác nhau về pha Góc lệch pha phụ thuộc vào tổ đấudây của máy biến áp Tổ đấu dây phổ biến nhất là Y/ - 11 Dòng dây ở phía

 vượt trước dòng ở phía hình Y một góc 300 (hình 1 - 2) ở máy biến áp có tổđấu dây Y/Y dòng II dòng III trùng pha nhau hoặc lệch pha một góc 1800 Vìvậy để bảo đảm IIT và IIIT bằng nhau về trị số và trùng pha phải sử dụng một

số biện pháp: Bù góc lệch pha của dòng điện và bù sự không cân bằng dòng

sơ và thứ cấp máy biến áp điện lực

Bằng cách đấu các cuộn dây thứ cấp của tổ máy biến dòng đặt trên phíacuộn dây hình sao của máy biến áp theo hình tam giác, còn tổ máy biến dòngđặt ở phía cuộn dây tam giác của máy biến áp đấu hình sao Hình 1 - 2 vẽ sơ

đồ véc tơ dòng điện trong sơ đồ bảo vệ ứng với khi máy biến áp mang tải đốixứng và ngắn mạch ngoài đối xứng Véc tơ dòng sơ và thứ cấp máy biến dòng

và máy biến áp điện lực trùng pha nhau Từ hình vẽ ta thấy rằng dòng điệndây của tổ máy biến dòng sơ và thứ cấp máy biến dòng lệch nhau một góc

300 Dòng dây của nhóm máy biến dòng nối hình sao: Iab2, Ibc2, Ica2 trùng phavới dòng sơ cấp tương ứng Iab, Ibc, Ica vì vậy nó lệch pha với dòng sơ cấp hìnhsao máy biến áp điện lực cũng như dòng IAB2, IBC2, ICA2 một góc 300 Do đócác dòng chạy trong rơle trùng nhau về pha

Iab I

bcT

Iab Ibc Ica

-IaΔ IcaIbΔ IcaT

Hình 1- 2 Sơ đồ đấu máy biến dòng để bù góc lệch pha

cho máy biến áp đấu /

Nối một trong hai nhóm máy biến dòng theo hình  bảo đảm bù được góclệch pha giữa dòng sơ và thứ cấp máy biến áp điện lực không chỉ khi phụ tảiđối xứng hay phụ tải không đối xứng Điều đó được chứng minh bằng phươngpháp các thành phần đối xứng Dòng thứ tự nghịch và thuận đối xứng vì vậy

sự phân bố các dòng này tương ứng với sự phân bố dòng khi ngắn mạch bapha (hình 1 - 2) Tóm lại là việc nối một nhóm máy biến dòng theo tam giác

và một nhóm hình sao loại trừ được góc lệch pha của dòng thứ tự nghịch vàthuận Dòng thứ tự không xuất hiện khi ngắn mạch chạm đất và chỉ khépmạch qua cuộn dây máy biến áp nối hình sao khi trung tính nối đất Vì máybiến áp được chế tạo 3 pha 3 trụ, dòng thứ tự không chạy trong cuộn dây hình

"tam giác" máy biến áp rất nhỏ vì từ trở trên đường đi của từ thông thứ tựkhông rất lớn (từ thông thứ tự không phải khép mạch qua 3 trụ máy biến ápđiện lực do các sức điện động thứ tự không trùng pha nhau) tạo ra dòng thứ tựkhông chạy quẩn trong cuộn dây  của máy biến áp) Khi chạm đất phía cuộndây đấu "tam giác" dòng dây của cuộn tam giác này của biến áp có chứathành phần thứ tự không, nhưng thành phần thứ tự không này trùng pha nhaunên chạy quẩn trong cuộn dây "tam giác" của máy biến áp do đó trong cáccuộn dây thứ cấp máy biến dòng đặt ở phía này không chứa thành phần dòngthứ tự không, như vậy dòng trong rơle không chứa thành phần thứ tự không

Do đó góc lệch pha dòng sơ và thứ cấp trong chế độ không đối xứng cũngđược bù hoàn toàn

Với máy biến áp có tổ đấu dây Y/Y/ bù góc lệch pha của các dòng điện thứcấp các máy biến dòng bằng cách đấu các cuộn dây thứ cấp của các tổ máybiến dòng đặt ở các phía cuộn dây hình sao của máy biến áp theo hình tamgiác, còn các cuộn dây thứ cấp của tổ máy biến dòng đặt ở phía cuộn dây tamgiác của máy biến áp đấu hình sao

b Dòng không cân bằng do chọn tỉ số các máy biến dòng và tỉ số biến đổi của máy biến áp điện lực.

Hệ số biến dòng của máy biến dòng nBDI và nBDII được chọn sao cho dòng thứcấp trong các nhánh của bảo vệ bằng nhau: IIT = IIIT khi máy biến áp mang tảihoặc khi ngắn mạch ngoài

- Khi máy biến áp nối Y/Y thì đẳng thức IIT = IIIT có thể viết:

I I

 I II

nBI1 nBI 2

Vì vậy để bảo đảm sự cân bằng dòng điện trong các nhánh của bảo vệ thì hệ

số biến dòng của máy biến dòng của bảo vệ so lệch phải thoả mãn điều kiện

n BI 2

 I II  n (1 - 3 )

n BI 1 I I

- nBA là hệ số biến đổi của máy biến áp điện lực

- Khi máy biến áp điện lực nối Y, dòng trong nhánh được cung cấp từ máybiến dòng nối tam giác là I I

n BI 1 3 còn dòng trong nhánh cung cấp tổ máy biếndòng nối hình sao bằng I n II Để đảm bảo I

- Trường hợp dùng máy biến dòng tự ngẫu (hình 1 - 3)

Để cân bằng dòng trong các nhánh của bảo vệ, hệ số biến dòng của máy biếndòng từ ngẫu (TN) được chọn sao cho để dòng thứ cấp của nó bằng dòng của

Hình 1 - 3 Bảo vệ so lệch dùng biến dòng tự ngẫu

- Trường hợp dùng máy biến dòng bão hoà nhanh (hình 1 - 4)

Máy biến dòng bão hoà nhanh có ba cuộn sơ cấp Cuộn cân bằng WcbI và

WcbII được mắc vào nhánh các bảo vệ, còn cuộn WSL (so lệch) mắc vào hiệu

số dòng IIT –IIIT Cuộn thứ cấp WRL cung cấp cho rơle so lệch RI Số vòng dâycuộn cân bằng được chọn sao cho tổng hình học sức từ động trong cả ba cuộndây trong chế độ phụ tải và ngắn mạch ngoài bằng không

Hình 1 - 4 giới thiệu sơ đồ bảo vệ so lệch dùng máy biến dòng bão hoà nhanh.Cuộn WcbI và WcbII là các cuôn cân bằng, cuộn Wlv nối vào hiệu số dòng thứcấp, cuộn WRL cung cấp dòng cho rơle dòng RI, cuộn dây ngắn mạch WNdùng để nâng cao hiệu quả việc chỉnh định rơle theo dòng không cân bằng vàdòng từ hoá nhảy vọt

Trong mạch bảo vệ này máy biến dòng bão hoà nhanh làm các nhiệm vụ sau:

- Cân bằng sức từ động do các dòng điện thứ cấp của các máy biến dòng gây

ra trong mạch từ của máy biến dòng bão hoà nhanh khi làm việc bình thường

và ngắn mạch ngoài theo biểu thức:

IIT.(WcbI + WSL) = IIIT.(WcbII + WSL)

IIT.Wcb1 – IIIT.WcbII + (IIT - IIIT).WSL = 0

Khi thoả mãn điều kiện này từ thông tổng trong mạch từ  = 0 và khi đódòng chảy qua rơle bằng không, bảo vệ không tác động.

Do các cuộn dây WcbI, WSL và WcbII có nhiều đầu ra có thể thay đổi được, nênbiểu thức này có thể thực hiện được, nhưng do các cuộn dây này có số vòng lànguyên nên việc cân bằng cũng không thể triệt để được, điều này sẽ được kểđến khi xác định dòng điện không cân bằng Ikcb

- Giảm ảnh hưởng của dòng điện từ hoá máy biến áp do đặc tính bão hoànhanh của mạch từ Ta biết rằng máy biến dòng bão hòa nhanh biến đổi thànhphần không chu kỳ rất kém, do đó thành phần không chu kỳ của dòng khôngcân bằng quá độ và của dòng từ hoá nhảy vọt hầu như không được biến đổisang mạch thứ cấp mà chỉ để từ hoá lõi thép, nên trong rơle không chứa thànhphần không chu kỳ có giá trị rất nhỏ

c Thành phần dòng không cân bằng do sai số của các máy biến dòng khác nhau (đường đặc tính không tải không giống nhau) I'kcb

Dòng chảy qua rơle khi ngắn mạch ngoài

IR= III0T – II0T = I’kcb

Dòng không cân bằng trong bảo vệ so lệch do sai số của các máy biến dòngkhác nhau bằng hiệu hình học dòng từ hoá của các máy biến dòng của bảo vệ.Thành phần này có giá trị đáng kể và là cơ bản

Quy đổi IkcbBDT về sơ cấp của bảo vệ ứng với cấp điện áp đầu vào máy biếnáp:

I’kcb = III0- II0= (fiII- fiI).INM ng max = fi.I’NM ng max

- III0, II0 là dòng từ hoá của máy biến dòng đã quy đổi về điện áp định mức sơcấp máy biến áp

- fi =(fiII- fiI).INM ng max là sai lệch về sai số của máy biến dòng đặt ở đầu ra vàđầu vào máy biến áp điện lực

- I’NM ng max là dòng ngắn mạch ngoài cực đại đã qui đổi về sơ cấp của bảo vệ Giả sử rằng máy biến dòng được chọn theo đường cong sai số 10% thì khi có dòng ngắn mạch chạy qua, sai số của máy biến dòng không vượt quá 10%.Nếu fiII = 0,1 và fiI = 0 thì fi = fiII- fiI = 0,1

Khi phụ tải của các nhánh cân bằng và đặc tính của máy biến dòng giốngnhau thì (fiII- fiI) < 0,1 Để kể đến yếu tố này người ta đưa vào hệ số đồng nhất:

I’kcb BD = kđn fi.I’NM ng maxKhi máy biến dòng cùng loại và tổng trở các nhánh như nhau lấy kđn = 0,5.Với máy biến dòng khác loại kđn = 1

Tại thời điểm ban đầu khi xuất hiện ngắn mạch, dòng ngắn mạch có chứathành phần không chu kỳ là do dòng từ hoá của máy biến dòng tăng lên, tăngsai số máy biến dòng Để kể tới yếu tố ảnh hưởng này ta đưa vào biểu thức hệ

số kKCK:

I’kcb =KKCK kđn fi.I’NM ng max (1 - 5)

- kKCK là hệ số kể đến thành phần không chu kỳ của dòng ngắn mạch

+ kKCK = 2 với sơ đồ không có máy biến dòng bão hoà nhanh

+ kKCK = 1 với sơ đồ có máy biến dòng bão hoà nhanh

d Thành phần dòng không cân bằng do điều chỉnh hệ số biến áp của máy biến áp điện lực I" kcb

Bù sự không cân bằng dòng sơ và thứ cấp máy biến áp điện lực bằng máybiến dòng từ ngẫu hay máy biến dòng bão hoà nhanh khi tỷ số biến áp của

máy biến áp là nBA ở một giá trị xác định Khi điều chỉnh điện áp, hệ số biến

áp thay đổi đi  U% thì tỉ số biến đổi của máy biến áp nBA cũng thay đổi làm xuất hiện dòng không cân bằng

U %

I’’kcb = 100 I NMngmax'  U I dc NMng max' (1 - 6)Trong đó: Uđc - Sai lệch điện áp do điều chỉnh đầu phân thế của máy biến

áp Thông thường ở máy biến áp có điều chỉnh điện áp không tải U% =  5

Ở máy biến áp có điều chỉnh dưới tải U% =  (10 15)

e Ảnh hưởng của dòng từ hoá máy biến áp.

Bảo vệ so lệch cắt nhanh được thực hiện bằng các rơle dòng bình thườngtác động đến máy cắt không có thời gian duy trì Điều kiện cơ bản để bảo đảm

sự làm việc đúng của bảo vệ là chỉnh định dòng khởi động của rơle theo dòng

từ hoá nhảy vọt xuất hiện khi đóng máy biến áp không tải vào lưới và dòngkhông cân bằng khi ngắn mạch ngoài

Để giảm nhẹ việc chỉnh định theo dòng từ hoá nhảy vọt, trên đầu ra của bảo

vệ đặt rơle trung gian có thời gian tác động 0,04  0,06s Sau thời gian này dòng dòng từ hoá giảm xuống, vì vậy cho phép không chỉnh định theo dòng

từ hoá cực đại

Khi này chọn dòng khởi động của bảo vệ theo các điều kiện:

- Bảo vệ không được tác động với dòng từ hoá khi đóng máy biến áp không tải vào mạng:

kd R

IR - Dòng trong cuộn dây rơle Dòng này phụ thuộc vào dạng ngắn mạch và

sơ đồ nối dây của máy biến dòng Để đơn giản hệ số độ nhậy có thể xác địnhvới giả thiết là toàn bộ dòng ngắn mạch chỉ chạy từ một phía đến

IkđR - Dòng khởi động của rơle tương ứng với số vòng ở phía có dòng IR

chạy qua

1.2.3 Bảo vệ so lệch có rơle dòng mắc qua máy biến dòng bão hoà nhanh.

Dòng khởi động của bảo vệ được chỉnh định theo thành phần chu kỳ của dòng

từ hoá và dòng không cân bằng quá độ Theo kinh nghiệm chọn theo các điềukiện:

- Bảo vệ không được tác động với dòng định mức của máy biến áp:

Ikđbv = (1,0 1,3).IđmBA (1

-10)Với IđmBA là dòng định mức của máy biến áp

- Bảo vệ không được tác động với dòng không cân bằng cực đại khi ngắnmạch ngoài có kể đến thành phần dòng không cân bằng I kcb do việc cân

bằngkhông triệt để các dòng điện thứ cấp của các máy biến dòng khi chọn số vòngdây của máy biến dòng bão hoà nhanh:

WItt - Số vòng tính toán của cuộn dây máy biến dòng bão hoà trung gian đốivới phía không cơ bản xác định theo yêu cầu cân bằng sức tự động khi ngắnmạch ngoài và làm việc bình thường.

WI - Số vòng được chấp nhận (số nguyên) của cuộn dây máy biến dòng trunggian ở các phía không cơ bản tương ứng

Dòng khởi động của bảo vệ:

Ikđbv = kat.(I’kcb + I’’kcb +I’’’kcb ) = kat.( KKCK kđn fi + Uđc +fN).I’NM ng max

(1 - 12)

Dòng khởi động của bảo vệ chọn bằng giá trị lớn nhất trong hai giá trị tínhbằng hai biểu thức trên

Độ nhậy của bảo vệ cũng tính như trên

Khi bảo vệ không đủ độ nhậy (knh < 2) do dòng không cân bằng lớn người ta

b Xác định tỉ số biến đổi nBI của các máy biến dòng

Máy biến dòng được chọn theo điều kiện làm việc lâu dài cho phép và phải bảo đảm sự cân bằng dòng trong các nhánh của bảo vệ

Căn cứ vào giá trị tính toán chọn máy biến dòng tiêu chuẩn

Đôi khi người ta chọn tỉ số biến đổi của các tổ máy biến dòng cao hơn tỷ sốbiến đổi tính toán để có thể chọn số vòng dây của máy biến dòng trung giangần với giá trị tính toán của nó hơn, do đó làm tăng độ nhậy của bảo vệ

c Theo các hệ số biến đổi của các tổ máy biến dòng

Tính các dòng thứ cấp tương ứng trong các nhánh của bảo vệ: IIT, IIT, IIIT

d Xác định dòng ngắn mạch sơ cấp cực đại chạy qua máy biến áp khi ngắn mạch ngoài ở tất cả các phía của máy biến áp.

e Tính toán dòng điện không cân bằng sơ cấp:

Dòng không cần bằng sơ cấp toàn phần tính theo công thức sau:

- Thành phần dòng không cân bằng do sai số của máy biến dòng gây

I’kcbtt =KKCK kđn fi.I’NM ng max (1 - 14)Trong đó: kKCK - Hệ số kể đến ảnh hưởng của thành phần không chu kỳ trong quá trình quá độ

Đối với rơle loại PHT có máy biến dòng bão hoà có cuộn dây ngắn mạch WN,

hệ số này lấy bằng 1

Kđn - Hệ số đồng nhất của các máy biến dòng đối với bảo vệ máy biến ápthường lấy kđn = 1.

I’NMngmax - Thành phần chu kỳ của dòng ngắn mạch (khi t = 0) chạy qua máybiến áp khi ngắn mạch ba pha trực tiếp ngoài vùng bảo vệ

+ I’’Kcb - Thành phần dòng không cân bằng do việc điều chỉnh điện áp củamáy biến áp được bảo vệ gây nên

I’’Kcbtt = (Uđc1 + Uđc2) I’NMngmax (1 - 15)Trong đó:

Uđc1 và Uđc2 - Sai số tương đối do việc điều chỉnh điện áp ở các phía củamáy biến áp được bảo vệ khi các phía này đều có đầu phân áp (trường hợpnày thường gặp ỏ các máy biến áp 3 pha 3 dây quấn, cuộn trung thế và cao thếđều có đầu phân áp), lấy bằng nửa khoảng điều chỉnh của từng phía tươngứng Đồng thời khi tính số vòng dây của máy biến dòng bão hoà trung gianphải lấy giá trị trung bình của điện áp ở phía có điều chỉnh

I’NMngmax - Thành phần chu kỳ (khi t = 0) của dòng chạy qua các phía có điềuchỉnh điện áp của máy biến áp khi ngắn mạch ngoài

+I”’Kcb - Thành phần dòng không cân bằng do việc chọn số vòng dây ở cácphía không cơ bản không phù hợp với các giá trị tính toán của chúng gây nên:Trong đó:

Ikcb  W I tt 

WI

WI tt

I NMng max

WII tt 

W II I

WII tt

NMng max (1 - 16)

WItt và WIItt - Số vòng tính toán của các cuộn dây máy biến dòng bão hoàtrung gian đối với phía không cơ bản (trường hợp này thường gặp ỏ các máybiến áp 3 pha 3 dây quấn, khi cuộn sơ cấp và một cuộn thứ cấp đều là cácphía không cơ bản) xác định theo yêu cầu cân bằng sức tự động khi ngắnmạch ngoài và làm việc bình thường:

Icbt.Wcb = IIT.WItt = IIIT.WIItt (1 - 17)

ở vế phải của các biểu thức này.

f Xác định sơ bộ giá trị dòng khởi động của bảo vệ I kđbv chưa kể đến

kat - Hệ số an toàn (tin cậy) kể đến sai số của rơle và độ dự trữ, có thể lấybằng 1,3

+) Theo điều kiện chỉnh định khỏi giá trị nhảy vọt của dòng điện từ hoá khiđóng máy biến áp không tải:

Ikđbv  (3  5).Iđm

(1 - 19)Trong đó:

Iđm - Dòng định mức tương ứng với công suất định mức của máy biến áp (củacuộn dây có công suất lớn nhất của nó) và với công suất định mức của máybiến áp tự ngẫu chưa kể đến hệ số nhiệt đới hoá

Theo hai điều kiện a) và b) ta chọn giá trị lớn nhất là giá trị tính toán

g Sơ bộ kiểm tra độ nhậy

Để xác định xem có thể dùng rơle PHT được không hay phải dùng rơle có đặc tính hãm loại Д3T

Để sơ bộ kiểm tra độ nhậy cần xác định dòng ngắn mạch trực tiếp khi hưhỏng xảy ra trên các cực máy biến áp trong tình trạng tính toán Tình trạng

tính toán ở đây cần đề cập đến các chế độ làm việc của máy biến áp và cácchế độ làm việc của hệ thống.

Hệ số độ nhậy của bảo vệ xác định theo công thức:

 I R 

Trong đó:

k nh

I kdR

IR - Dòng trong cuộn dây rơle Dòng này phụ thuộc vào dòng ngắn mạch và

sơ đồ nối dây của máy biến dòng Để đơn giản hệ số độ nhậy có thể xác địnhvới giả thiết là toàn bộ dòng ngắn mạch chỉ chạy từ một phía đến

IkđR - Dòng khởi động của rơle tương ứng với số vòng ở phía có dòng IR chạyqua

Nếu hệ số độ nhậy: knh ≥ 2,0 thì sẽ tiếp tục tính toán bảo vệ rơle có trang bịPHT Nếu có một trường hợp tính toán nào đó hệ số độ nhậy của bảo vệ béhơn giá trị cho phép và điều kiện tính toán để chọn dòng điện khởi động làđiều kiện:

Ikđbv  kat.IKcbttthì có thể không tính đến thành phần:

I’’Kcbtt = (Uđc1 + Uđc2) I’NMngmax

do điều chỉnh điện áp gây nên, với giả thiết là khi thay đổi đầu phân áp ta sẽthay đổi đại lượng đặt của bảo vệ

Trong những trường hợp khi đã không tính đến thành phần I’’Kcbtt mà bảo vệvẫn không đủ được độ nhậy cần thiết hoặc là bắt buộc phải kể đến thành phần

I Kcb

tt (vì đối với máy biến áp được bảo vệ điều chỉnh đầu phân áp phải tiếnhành thường xuyên) thì nên dùng bảo vệ với rơle có đặc tính hãm loại Д3T.Cần nói thêm rằng những trường hợp đóng thử máy biến áp vào một phíađiện áp nào đó hoặc khi máy biến áp ba cuộn dây (hoặc tự ngẫu) làm việctrong tình trạng một máy cắt ở một phía nào đó đã cắt ra thì có thể cho phép

hạ thấp yêu cầu về độ nhậy của bảo vệ so lệch Trong những trường hợp này

W I

W I

nếu bảo vệ so lệch không đủ độ nhậy thì các bảo vệ khác như bảo vệ bằngrơle hơi (nếu hư hỏng xảy ra trong thùng dầu) hay bảo vệ dự trữ của máy biến

áp (nếu hư hỏng xảy ra bên ngoài thùng dầu) sẽ tác động cắt máy biến áp

h Xác định số vòng của cuộn cơ bản của máy biến dòng bão hoà trung gian tương ứng với dòng khởi động của bảo vệ (phía cơ bản là phía có dòng điện thứ cấp của máy biến dòng lớn nhất).

W  F kd R

cb tt

I (1 - 20)Trong đó:

kd Rcb

- IkđRcb - Dòng khởi động của rơle tính đổi về phía cơ bản, nó bằng tỷ số giữadòng khởi động sơ cấp với hệ số biến đổi của máy biến dòng ở phía cơ bản cótính đến sơ đồ đấu dây

- FkđR Sức tự động (Ampe vòng) khởi động của rơle Đối với loại PHT

-562 theo số liệu của nhà máy FkđR = 60A còn đối với loại PHT - 563 theo sốliệu của nhà máy FkđR = 100A

Vì rằng dòng điện thứ cấp ở phía cơ bản là dòng điện lớn nhất nên số vòngcủa cuộn dây máy biến dòng trung gian ở phía cơ bản sẽ là số vòng bé nhất

i.Số vòng của các cuộn dây ở các phía khác xác định từ điều kiện cân bằng

Các sức từ động trong máy biến dòng bão hoà trung gian khi máy biến ápđược bảo vệ làm việc bình thường và khi có ngắn mạch ngoài theo biểu thức(1 - 17)

Từ đó ta có số vòng tính toán ở phía I:

W Itt I cb

T cb

II T

(1 - 22)

Trong đó:

Wcb là số vòng của cuộn dây máy biến dòng bão hoà trung gian ở phía cơ bảnsau khi đã lấy tròn (về phía số bé hơn gần nhất) tương ứng với số vòng thực tế

có thể có được của máy biến dòng trung gian

Nếu các số vòng tính toán WItt và WIItt tính theo (1 - 21) và (1 - 22) ra những

số lẻ (không nguyên) thì phải lấy tròn nó về các số nguyên gần nhất (có thể vềphía lớn hơn hoặc bé hơn) sao cho dòng điện không cân bằng tổng IKcb có thểđến thành phần I”’Kcb (do việc chọn số vòng dây WI và WII không phù hợp vớigiá trị tính toán của chúng gây nên) trong mọi trường hợp ngắn mạch ngoài cóthể sẽ không làm cho bảo vệ tác động nhầm

Cần chú ý rằng đối với loại rơle có Fkđ.R = 100A thì sai số do việc lấy tròn sốvòng dây gây nên (thành phần I”’Kcb) nói chung sẽ bé hơn là đối với loại rơle

có Fkđ.R = 60A

Đối với máy biến áp ba pha ba cuộn dây khi số vòng chấp nhận của ba phíakhác nhau thì phía cơ bản sẽ nối vào cuộn dây so lệch của máy biến dòng bãohoà trung gian còn các phía kia sẽ nối vào hai cuộn dây cân bằng

Đối với máy biến áp ba cuộn dây khi số vòng chấp nhận ở hai phía nào đógiống nhau và đối với máy biến áp hai cuộn dây thì phía cơ bản sẽ nối vào 1cuộn dây cân bằng nào đó (hoặc một phần của cuộn dây cân bằng và mộtphần của cuộn dây so lệch) còn phía kia sẽ nối vào cuộn dây cân bằng còn lại.Cách nối này cho phép chúng ta chọn số vòng ở phía cơ bản gần với giá trịtính toán của nó hơn

j Xác định giá trị chính xác của dòng không cân bằng sơ cấp của bảo vệ

W 

W

 II tt II I

WII tt

NMngmax

k Xác định giá trị chính xác của dòng khởi động sơ cấp của bảo vệ theo giá trị chính xác của dòng không cân bằng tính toán theo

Ikđbv  kat.IKcbtt

Tính đổi dòng khởi động này sang phía thứ cấp của máy biến ở phía cơ bản.Nếu như dòng tính đổi này lớn hơn dòng khởi động của rơle tương ứng với sốvòng đã được chấp nhận ở phía cơ bản về phía bé hơn gần nhất Sau đó lạitính lại số vòng của các cuộn dây của máy biến dòng trung gian ở các phíacòn lại tương ứng với số vòng ở phía cơ bản vừa được chấp nhận Wcb theo cáccông thức (1-21) và (1-22) Cứ như vậy tính cho đến khi nào dòng khởi độngcủa bảo vệ có kể đến thành phần I”’Kcbtt bằng hoặc bé hơn dòng khởi động củabảo vệ đã được chấp nhận mới thôi

l Xác định các dòng ngắn mạch sơ cấp và những dòng thứ cấp tương ứng rồi tính hệ số độ nhậy theo công thức sau

Khi dùng công thức:

k nh  I R 

I kd R

CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU CHỨC NĂNG CỦA Д3T – 11 ĐỂ BẢO VỆ

CHO MÁY BIẾN ÁP

2.1 GIỚI THIỆU CHUNG

2.1.1 Cấu tạo của rơ le Д3T – 11

- Rơ le Д3T – 11 có một mạch từ 3 trụ và 6 cuộn dây

+ Cuộn dây 1, cuộn dây làm việc

+ Cuộn dây 2, cuộn dây rơ le

+ Cuộn dây 3, cuộn dây hãm

+ Cuộn dây 4.0, cuộn dây cân bằng chính

+ Cuộn dây 4.1, cuộn dây cân bằng phụ 1

+ Cuộn dây 4.2, cuộn dây cân bằng phụ 2

- Trong rơ le Д3T – 11 ngoài các cuộn dây và mạch từ còn có 1 cặp tiếpđiểm thường đóng, một cặp tiếp điểm thường mở và một biến trở đượcnối song song với cuộn dây của rơ le

a/ Sơ đồ nguyên lý rơ le Д3T – 11

2 4-0 4-1 4-2 1

4 1 3

6

2 53

8

R 79

10

211

12

Hình 2.1 : Sơ đồ nguyên lý của rơ le Д3T – 11