Kiến thức: - Học sinh hiểu khái niệm quần xã và quần xã là nơi tồn tại và tiến hóa của loài - Học sinh nắm được các đặc trưng cơ bản của quần xã, vai trò và các hoạt động chức năng của
Trang 1Bài 40: QUẦN XÃ SINH VẬT VÀ MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA
QUẦN XÃ.
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Học sinh hiểu khái niệm quần xã và quần xã là nơi tồn tại và tiến hóa của loài
- Học sinh nắm được các đặc trưng cơ bản của quần xã, vai trò và các hoạt động chức năng của từng cấu trúc trong quần xã
Trọng tâm: Khái niệm quần xã và các thành phần cấu trúc của quần xã
2 Kĩ năng:
- HS phân tích được quần xã có những thành phần cấu trúc nào và vai trò tương ứng của nó
3 Giáo dục:
- HS nhận thức khoa học về tầm quan trọng trong hoạt động chức năng của các thành phần cấu trúc quần xã với vấn đề môi trường
II Phương tiện:
- Hình 55sgk, sgv
- Tranh ảnh về phong cảnh thiên nhiên
- Thiết bị dạy học: máy chiếu, tranh ảnh
III Phương pháp:
- Vấn đáp
- Nghiên cứu SGK (kênh hình)
IV Tiến trình:
1 Ổn định tổ chức:
- Kiểm tra sĩ số và nhắc nhở giữ trật tự:
2 KTBC:
không kiểm tra vì bài đầu chương
3 Bài mới:
Loài có thể tồn tại một cách độc lập được không…?
VD: Trong 1 thửa ruộng
Lúa
Sâu Ốc
Cá
Quần xã
GV: Vậy thế nào là quần xã sinh vật? Hãy
cho VD về quần xã khác?
GV: Mức đa dạng của quần xã được thể
hiện như thế nào?
I.Khái niệm:
- Quần xã là một tập hợp các quần thể sinh vật khác loài sống trong một không gian xác định ở
đó chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau và với môi trường để tồn tại và phát triển ổn định theo thời gian
II.Các đặc trưng cơ bản của quần xã:
1 Tính đa dạng về loài của quần xã:
- Sự phong phú hay mức độ đa dạng về lồi của quần xã là do các quần xã thường khác nhau về số lượng loài trong sinh cảnh mà chúng cư trú
Trang 2GV: Mức độ đa dạng của quần xã phụ
thuộc vào những nhân tố nào?
GV:
GV: Hãy cho biết thế nào là loài ưu thế, thứ
yếu, ngẫu nhiên, loài chủ chốt và loài đặc
trưng?
GV: Hãy cho biết mối quan hệ giữa số loài
và số lượng cá thể của mỗi loài biến động ra
sao khi chúng cùng sống trong một sinh
cảnh?
GV: Giải thích khái niệm về tần suất xuất
hiện, cách tính độ phong phú:
GV: Tại sao khi đi từ mặt đất lên đỉnh núi
cao hay từ mặt đất xuống vùng sâu của đại
dương thì số lượng loài giảm?
GV: Hãy giải thích mối quan hệ sinh học
của các loài sống trong vùng nhiệt đới lại
căng thẳng hơn so với những loài sống ở
vùng ôn đới ? Ví dụ?
GV: Hướng dẫn trả lời lệnh trong SGK: (là
QX, 2 trường hợp đầu là những QX phân
theo những dạng sống thuộc 2 ngành lớn:
TV và ĐV, còn SV trên núi đá vôi gồm đủ 3
nhóm: SV tự dưỡng, dị dg với nhóm ĐV và
VSV)
GV: Theo chức năng của cc nhĩm lồi, quần
x gồm mấy lồi? Hy nu r chức năng của từng
lồi?
GV: Sự phân bố của các lọai trong không
gian như thế no?
GV: Nhu cầu sống của các lòai cây có
giống nhau hay không? Cây trồng trong
rừng phân bố như thế no
- Mức đa dạng của quần xã phụ thuộc vào các nhân tố: sự cạnh tranh giữa các loài, mối quan hệ con mồi – vật ăn thịt, và sự thay đổi của các nhân
tố môi trường vô sinh
2.Cấu trúc của quần xã:
a.Số lượng các nhóm loài:
- Quần xã gồm 3 nhóm loài:
+ Những loài ưu thế: có tần suất xuất hiện và độ phong phú cao, sinh khối lớn quyết định chiều hướng phát triển của QX
+ Những loài thứ yếu: thay thế cho loài ưu thế khi
bị suy vong + Nhĩm loài ngẫu nhiên: lm tăng mức đa dạng của
QX nhưng tần suất xuất hiện và độ phong phú thấp
+ Loài chủ chốt: (1 hoặc vi lồi ) kiểm sốt v khống chế sự pht triển của cc lồi khc, duy trì sự ổn định của QX
+ loài đặc trưng: chỉ có ở 1 QX nào đó hoặc có vai trị quan trọng trong QX
- Vai trò số lượng của các nhóm loài trong quần
xã được thể hiện bằng các chỉ số rất quan trong: + Tần suất xuất hiện: là tỉ số % của các loài gặp trong các điểm khảo sát so với tổng số các điểm được khảo sát
+ Độ phong phú là tỉ số % về số cá thể của 1 loài nào đó so với tổng số cá thể của tất cả các loài trong quần xã
D n1.100
N
b.Hoạt động chức năng của các nhóm loài:
Theo chức năng, quần xã sinh vật gồm:
+ Sinh vật tự dưỡng:
+ Sinh vật dị dưỡng:
c.Sự phân bố của các loài trong không gian:
- Do nhu cầu sống khác nhau, các loài thường phân bố trong không gian, tạo nên kiểu phân tầng hoặc những khu vực tập trung theo chiều ngang
Trang 34.Củng cố :
- Thế nào là quần xã sinh vật? Ví dụ?
5 BTVN.
- Học sinh học kỷ bài và trả lời câu hỏi SGK
- Nêu cấu trúc và hoạt động chức năng của từng thành phần cấu trúc đó - Xem trước bài 56 ở nhà
- Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm( 5 câu)