▼Đối với các loài thực vật thủy sinh như: bèo… và cây trên cạn không có lông hút thì rễ cây hấp thụ nước và muối khoáng như thế nào?. Hệ rễ có nhiều lông hút nhằm làm tăng diện tích bề m
Trang 1PHẦN BỐN: SINH HỌC CƠ THỂ CHƯƠNG I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG
A - CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở THỰC VẬT
Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Biết được hình thái cấu tạo của rễ thích nghi với khả năng hút nước và các ion khoáng
- Trình bày được sự xâm nhập của nước và các ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ Nêu được sự tương tác giữa môi trường và rễ trong việc hấp thụ nước và các ion khoáng
- Nêu được sự ảnh hưởng của các nhân tố ngoại cảnh đến quá trình hấp thụ nước và các ion khoáng
2 Kỹ năng
- Kỹ năng quan sát tranh, phân tích, tổng hợp để khai thác kiến thức
- Rèn luyện khả năng tư duy độc lập, khả năng tự học
3 Thái độ
- Có thái độ học tập tích cực chăm chỉ yêu thích bộ môn
- Cấu tạo và chức năng của rễ luôn phù hợp thích nghi với khả năng hút nước và các ion khoáng
II Chuẩn bị
III Phương pháp dạy học
- Vấn đáp tìm tòi
- Nghiên cứu SGK
Trang 2IV Tiến trình bài học
1 Ổn định lớp (1 phút)
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
Vào bài
Dạy bài mới
Hoạt động 1: RỂ LÀ CƠ QUAN HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG
GV yêu cầu HS quan sát
hình 1.1 trả lời câu hỏi:
▼Dựa vào hình 1.1 hãy
mô tả cấu tạo bên ngoài
của hệ rễ?
▼Hãy tìm mối liên hệ
giữa nguồn nước trong đất
với sự phát triển của hệ
rễ?
Quan sát hình 1.1
Hệ rễ gồm rễ chính và rất nhiều rễ bên Rễ bên gồm có miền sinh trưởng, miền hút, miền hút có rất nhiều lông hút phát triển nên nó thích nghi với khả năng hút nước và các ion khoáng
Hệ rễ phát triển hướng tới nguồn nước
I Rễ là cơ quan hấp thụ nước và ion khoáng.
1 Hình thái của hệ rễ.
2 Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ.
Trang 3phát triển như thế nào để
hút được nước?)
▼Quan sát tranh hình 1.2
sgk nhận xét đặc điểm của
rễ
▼Dựa vào nội dung sgk
giải thích tại sao hệ rễ lại
có đặc điểm như vậy
▼Tế bào lông hút có cấu
tạo thích nghi với chức
năng hút nước và khoáng
như thế nào?
▼Môi trường ảnh hưởng
như thế nào đến sự tồn tại
và phát triển của lông hút?
▼Đối với các loài thực
vật thủy sinh như: bèo…
và cây trên cạn không có
lông hút thì rễ cây hấp thụ
nước và muối khoáng như
thế nào?
Miền hút nằm ngay sau miền sinh trưởng với rất nhiều lông hút phát triển
Hệ rễ có nhiều lông hút nhằm làm tăng diện tích
bề mặt tiếp xúc của rể với đất từ đó làm tăng khả năng hấp thụ nước
và các ion khoáng của rể
HS trả lời
Môi trường quá ưu trương, quá axit, thiếu ôxi sẽ làm lông hút dễ gãy và tiêu biến
Các loài thủy sinh: hút qua toàn bộ bề mặt cơ thể
Thực vật trên cạn thì rễ
có nấm rễ bao bọc, nấm này giúp cây hấp thụ và ion khoáng dễ dàng
Rễ cây lan rộng, ăn sâu, sinh trưởng liên tục, đặc biệt hình thành nên lượng lông hút khổng lồ làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc giữa rễ với đất làm tăng khả năng hấp thụ nước và các ion khoáng
Tế bào lông hút có thành mỏng không thấm cutin, có áp xuất thẩm thấu lớn
Trang 4Hoạt động 2: CƠ CHẾ HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở RỂ CÂY
▼Tìm hiểu thông tin từ
sgk cho biết nước từ đất
được hấp thụ vào rể theo
cơ chế nào?
▼Tại sao nước luôn đi từ
đất vào tế bào lông hút chỉ
theo một chiều mà không
theo chiều ngược lại?
Theo cơ chế thụ động
Vì dịch của tế bào biểu
bì rễ (lông hút) là ưu
II Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rể cây
1 Hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào rể bằng tế bào lông hút
a Hấp thụ nước
Nước được hấp thụ từ đất vào tế bào lông hút theo cơ chế thụ động
Trang 5▼Nguyên nhân nào làm
cho dịch tế bào biểu bì
lông hút là ưu trương (thế
nươc thấp) so với dịch đất
là nhược trương (thế nước
cao)
▼Cho biết có mấy cơ chế
hấp thụ các ion khoáng?
Kể ra?
▼Các ion khoáng được
hấp thụ theo cơ chế thụ
động như thế nào?
▼Các ion khoáng được
hấp thụ chủ động như thế
nào?
▼Quan sát hình 1.3 và
thông tin SGK hãy cho
biết nước và các ion
khoáng đi từ đất vào mạch
gỗ của rễ theo những con
đường nào?
trương so với dung dịch đất
Do hai quá trình:
- Quá trình thoát hơi nước ở lá (làm vai trò cái bơm) hút nước từ phía dưới lên
- Nồng độ các chất hòa tan như axit hữu cơ, đường glucozo) cao
Có 2 cơ chế: thụ động
và chủ động
HS trả lời
HS trả lời
Theo 2 con đường:
- Con đường thứ nhất:
con đường gian bào, đến nội bì con đường này bị
trường nhược trương (thế nước cao) trong đất vào
tế bào lông hút nơi có dịch bào ưu trương (thế nước thấp hơn)
b Hấp thụ các ion khoáng
- Các ion khoáng xâm nhập vào tế bào rễ cây một cách chọn lọc theo hai cơ chế :
+ Thụ động: Cơ chế khuếch tán từ nơi nồng độ cao đến nồng độ thấp + Chủ động: Di chuyển ngược chiều gradien nồng
độ và cần năng lượng ATP
2 Dòng nước và các ion khoáng đi từ đất vào mạch gổ của rể
Theo 2 con đường:
- Con đường gian bào:
Từ lông hút khoảng gian bào mạch gỗ
Trang 6chặn bởi đai caspari.
- Con đường thứ hai:
Con đường tế bào chất
đi xuyên qua tế bào chất của tế bào
Con đường tế bào chất:
Từ lông hút tế bào chất của các tế bào mạch gỗ
Hoạt động 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC TÁC NHÂN MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI
QUÁ TRÌNH HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở RỂ CÂY
▼Nêu những nhân tố
môi trường đến khả năng
hút nước và ion khoáng
của rễ cây
GV: Nồng độ ôxi trong
đất giảm, sự sinh trưởng
của rễ bị ảnh hưởng → sự
hút nước giảm…
Liên hệ: trong sản xuất
nông nghiệp con người đã
áo dụng biện pháp kỹ
thuật gì để tăng khả năng
Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và ion khoáng là:
nhiệt độ, ánh sáng, ôxy,
pH, đặc tính lí hoá của đất,…
- Gieo trồng đúng thời
III Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng
ở rễ cây
- Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và các ion khoáng là: Nhiệt độ, ánh sáng, ôxy, pH., đặc tính lý hoá của đất
- Hệ rễ cây ảnh hưởng đến môi trường: Rễ tiết các chất làm thay đổi tính
Trang 7khoáng của rễ? vụ
- Bón phân, làm đất
- Chống nóng, chống lạnh kịp thời
- Hạn chế sự tổn thương làm gãy lông hút
chất lý hoá của đất
4 Củng cố
Vì sao cây trên cạn bị ngập úng lâu sẽ chết?
Đối với cây trên cạn, khi bị ngập úng rễ cây thiếu ôxy Thiếu ôxy làm phá hoại tiến trình hô hấp bình thường của rễ, tích lũy các chất độc đối với tb và làm cho lông hút chết, không hình thành được lông hút mới Không có lông hút thì cây không hấp thụ được nước, cân bằng nước trong cây bị phá hủy và cây bị chết
Vì sao các loài cây trên cạn không sống được trên đất ngặp mặn?
Để sống được trên đất ngặp mặn TB của rể phải có áp suất thẩm thấu cao hơn (dịch bào phải ưu trương) so với MT đất mặn bao quanh rễ thì mới hấp thụ được nước từ đất
Dịch bào rễ cây trên cạn nhược trương so với mt đất ngặp mặn nên không thể hấ tụ được nước từ đất, cân bằng nước trong cây bị phá hủy và cây chết
5 Dặn dò
- Về nhà học bài và trả lời các câu hỏi cuối sgk
- Xem trước bài 2 vận chuyển các chất trong cây.