Giáo án Sinh học 11 bài 1: Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ

Mục đích yêu cầu:C 1 Về kiến thức: - Nêu được cơ quan hấp thụ nước và muối khoáng, hs mô tả được cấu tạo của rễ thích nghi với chức năng hấp thụ nước và ion khoáng - Nêu được cơ chế hấ

Tiết 1 / Tuần:

Ngày :

Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở

RỄ A) I Mục đích yêu cầu:C

1) Về kiến thức:

- Nêu được cơ quan hấp thụ nước và muối khoáng, hs mô tả được cấu tạo của rễ thích nghi với chức năng hấp thụ nước và ion khoáng

- Nêu được cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng của rễ cây, phân biệt được sự khác nhau đó

- Ảnh hưởng của các tác nhân môi trường đối với quá trình hấp thụ nước và ion khoáng

2) Về tư tưởng:

Mọi cơ thể TV để tồn tại và phát triển luôn luôn cần có sự hấp thụ nước và ion khoáng

Thấy được mối quan hệ thống nhất giữa cấu tạo và chức năng

3) Về kỹ năng:

Luyện tập kỹ năng tư duy phân tích và tổng hợp

II Phương pháp dạy học:

Làm việc với SGK, hoạt động nhóm

III Phương tiện dạy học:

- Tranh phóng to hình 1.1, 1.2, 1.3 SGK., sgk, sgv, sách tham khảo

IV Kiến thức trọng tâm:

- Đặc điểm thích nghi hình thái của rễ TV trên cạn đối với sự hấp thụ

nước và các ion khoáng

- Cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng

V Kiểm tra bài cũ:

Giáo viên không kiểm tra bài củ mà giới thiệu khái quát chương trình sinh học 11

N1- Rễ cây hấp thụ nước và ion khoáng bằng cách nào? (hấp thụ hầu hết qua miền lông hút của rễ)

B) Tiến trình bài giảng:

Thế giới sống bao gồm các

cấp độ nào? đặc điểm chung

của tất cả các tổ chức sống?

N2- HS nghiên nhớ lại kiến thức

10 và trả lời:

- Cấp tổ chức dưới tế bào:

Các phân tử nhỏ → Các đại phân tử hữu cơ → Các bào quan của tế bào.

- Cấp từ tế bào trở lên:

Tế bào là đơn vị cấu trúc cơ bản của sự sống.

Tế bào → Mô → Cơ quan → Hệ

cơ quan → Cơ thể → Quần thể ( loài ) → Quần xã - Hệ sinh thái

→ Sinh quyển.

Đỉnh sinh trưởng

Miền lông

hút già chết

Miền ST kéo dài

Rễ chính

Rễ Bên

Miền lông hút

- Dựa trên sơ đồ sau em

điền thông tin thích hợp vào

”?”

Môi trường  ? Cây

xanhError! Not a valid

link.Môi trường

- Như vậy cây xanh tồn tại

và phát triển thì phải cần

hoạt động ?

Vậy sự trao đổi chất đó

diễn ra như thế nào hôm

nay chúng ta cùng nghiên

cưu nội dung sự hấp thụ

nước và muối khoáng ở rễ.

Hoạt động1:

- cho hs quan sát hình 1.1

và 1.2

N2- HS nghiên cứu và gọi 1 hs trả lời:

“?”: là bao gồm: nước, CO2 , O2, muối khoáng,

N3-HS trả lời sau đó GV hoàn chỉnh:

Cây xanh tồn tại phải thường xuyên TĐC với môi trường

I RỄ LÀ CƠ QUAN HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHÓANG

H1.1: Cấu tạo bên ngoài của

hệ rễ

Dựa vào H1.1, 1.2 mô tả

cấu tạo bên ngoài của hệ rễ

ở một số TV ở cạn?

Dựa vào H1.1 cho biết mối

quan hệ nguồn nước trong

đất và sự phát triển của hệ

rễ? VD?

H1.2: Lông hút của rễ

N2- HS nghiên cứu và trả lời: rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST đặc biệt miền lông hút có lông hút rất phát triển

N4- Rễ cây luôn phát triển hướng tới nguồn nước trong đất

sự phát triển của hệ rễ thể hiện khả năng thích nghi rất cao với điều kiện nước trong môi trường : những cây mọc trong mt đất có đủ nước thì rễ pt với độ rộng và sâu vừa phải ngược lại trong mt khan hiếm nước thì sâu

và rộng Cây cỏ lạc đà mọc sâu 10m để hút nước ngầm

1 Hình thái của hệ rễ:

Rễ bao gồm: rễ chính, rễ bên, lông hút, miền ST kéo dài, đỉnh ST đặc biệt miền lông hút có lông hút rất phát triển

Hoạt động 2:

HS nghiên cứu H1.1, 1.2

kết hợp sgk để giải quyết

vấn đề sau:

Cây trên cạn hấp thụ nước

và ion khoáng chủ yếu qua

bộ phân nào?

Rễ TV trên cạn phát triển

thích nghi với chức năng

hấp thụ nước và muối

khoáng như thế nào?

VD Cây lúa sau khi cấy 4

tuần đã có hệ rễ với tổng

chiều dài gần 625km và

tổng diện tích bề mặt tiếp

xúc 285m 2 , chủ yếu là tăng

số lượng tb lông hút ở họ

lúa số lượng lông hút của 1

cây có thể đạt 14tỉ cái(lúa

mì đen)

TB lông hút có cấu tạo thích

nghi với chức năng hút

nước và muối khoáng như

thế nào?

- mt có ảnh hưởng đến sự

tồn tại và phát triển của lông

N2- - HS kết hợp với hình1.2 trả lời

N3- - HS kết hợp sgk và hình trả lời

2 Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ

- Cây trên cạn hấp thụ nước và ion khoáng chủ yếu qua miền lông hút

- Rễ đâm sâu, lan rộng và

st liên tục hình thành nên

số lượng khổng lồ lông hút các lông hút tăng bề mặt tiếp xúc với đất giúp cây hấp thụ được nhiều nước

và muối khoáng

hút như thế nào? ứng dụng

này như thế nào trong trồng

trọt?

Phân biệt sự phát triển của

hệ rễ cây trên cạn và cây

thủy sinh ?

Đối với TV cạn mà không

có lông hút thì rễ hấp thụ

nước và ion khoáng bằng

cách nào?

N3- - Kiến thức lớp 6-về CT: 

hs trả lời

N3- : trong mt quá ưu trương, quá acid hay thiếu oxi thì lông hút sẽ tiêu biến vì vậy nếu trong trồng trọt nếu ta bón nhiều phân quá thì cây bị héo và dễ bị chết

nguyên nhân là do mt quá ưu trương lông hút tiêu biến  nước không cung cấp đủ

N3- - : cây trên cạn rễ pt sâu và rộng, số lượng lông hút khổng lồ,

pt liên tục Cây thuỷ sinh thì rễ

ít pt, không có lông hút, nước được hấp thụ qua khắp bề mặt của rễ thân lá

N4- - không trả lời được thì Gv gợi ý hs trả lời: VD cây thông, sồi trên rễ chúng có nấm rễ bao bọc nhờ có nấm rễ mà có nấm rễ

mà các cây đó hấp thụ nước và ion khoáng dễ dàng và nước và ion khoáng còn dược hấp thụ qua

TB rễ còn non(chưa bị suberin hoá)

- TB lông hút có thành tb mỏng, không thấm cutin,

có ASTT lớn

HOẠT ĐỘNG 3

GV làm 1 thí nghiệm(thí

nghiệm này hs cũng đã

được làm lớp 10) dự đoán

sự biến đổi của Tb khi cho

vào 3 cốc đựng 3 dd có

nồng độ ưu trương(thế nước

thấp), nhược trương(thế

nước cao) và đẳng trương

Các em dự đoán nước được

thấm như thế nào?

Như vậy nước thấm quan tb

theo cơ chế nào?

Dịch của TB biểu bì

rễ(lông hút) như thế nào so

với dịch môi trường đất? vì

sao?

N3 - HS trả lời được trong mỗi

mt thì tb như thế nào

- Nước thấm từ nhược trương 

ưu trương Trong mt đẳng trương nước không thẩm thấu

N4- : theo cơ chế bị động (thẩm thấu)

N3- : nghiên cứu sgk và trả lời

II CƠ CHẾ HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở RỄ CÂY:

1 Hấp thụ nước và ion khoáng từ đất vào rễ:

a Hấp thụ nước

Vì dịch tbbb rễ là ưu

trương so với dịch đất nên

nước được thấm thấu?

Các ion khoáng được hấp

thụ vào tb lông hút như thế

nào?

Sự hấp thụ chủ động khác

với bị động ở điểm nào?

N3- : từ đất  TB lông hút

N1- : bằng 2 con đường chủ động

và bị động

N4- : yêu cầu cần hiểu và trả lời -bị động là nhờ có sự chênh lệch

- Dịch của TBBB rễ(lông hút) là ưu trương so với dịch mt đất là do:

+ Thoát hơi nước ở lá (nước được hút lên giảm lượng nước ở tb lông hút) tạo ASTT cao

+ các chất tan(a.hữu cơ, đường là sp chuyển hoá vật chất trong cây, các ion khoáng rễ hấp thụ vào) cao

- Nước được hấp thụ liên tục từ đất vào tb lông hút luôn theo cơ chế thẩm thấu đi từ mt nhược trương  ưu trương của tb

rễ nhờ sự chênh lệch ASTT hay thế nước

HOẠT ĐỘNG 4

Yêu cầu hs quan sát hình

1.3-B và sgk để giải quyết

vấn đề sau:

Có mấy con đường xâm

nhập của nước và ion

khoáng?

nồng độ

- chủ động thì ngược dốc nồng độ

và cần năng lượng VD đối với 1

số ion khoáng mà cây có nhu cầu cao như kali

b Hấp thụ ion khoáng

- Hấp thụ chọn lọc bằng 2 con đường chủ động và bị động

+ Thụ động: Cơ chế khuếch tán từ nơi có nồng cao → thấp

+ Chủ động: ngược chiều nồng độ (gradien nồng độ)

và cần năng lượng

2 Dòng nước và các ion khoáng đi từ lông hút vào mạch gỗ của rễ:

Mô tả mỗi con đường đó?

GV Vị trí và vai trò của đai

caspari: - nằm ở phần nội bì

của rễ - kiểm soát các chất

đi vào trung trụ, điều hoà

vận tốc hút nước của rễ

Vì sao nước từ lông hút vào

mạch gỗ của rễ theo 1

chiều?

Dựa trên kiến thức đã có

phần I hãy cho biết mt ảnh

hưởng đến quá trình hấp thụ

nước và ion khoáng của rễ

cây ntn? Cho vd

N3- : dựa trên hình để trả lời,

N4- : sự chênh lệch AS thẩm thấu của tb theo hướng tăng dần từ ngoài vào

nước và các chất khoáng hoà tan trong nước đi từ đất qua lông hút vào mạch

gỗ theo 2 con đường:

- Con đường gian bào:từ đất →lông hút→gian bào của các tb vỏ → đai caspari bị chặn lại nên chuyển sang đi xuyên qua tbc của TB nội bì → mạch gỗ

- Con đường TBC: từ đất

→ lông hút → đi xuyên qua tbc của các tb vỏ → nội bì → mạch gỗ

III ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC TÁC NHÂN MÔI TRƯỜNG ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH HẤP THỤ NƯỚC VÀ ION KHOÁNG Ở CÂY.

- Yếu tố có ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ nước và ion khoáng: ánh sáng, nhiệt độ, O2, pH, đặc điểm

- GV cũng cho hs thấy hệ rễ

cũng tác động lớn đến mt:

giảm ô nhiễm mt VD bèo

tây, bèo cái có thể hấp

thụ và tích luỷ các ion kim

loại nặng như chì, đồng,

crom Rễ tiết ra 1 số dịch

hữu cơ làm thay đổi tính lý

hoá của đất

N3- : mt bao gồm ánh sáng, nhiệt độ, O2, pH, đặc điểm lý hoá của đất → ảh đến hấp thụ nước

và khoáng

- đ/v TV cạn mà không có lông hút thì còn phụ thuộc lớn vào nấm rễ

lý hoá của đất

D) Củng cố

N5- Yêu cầu học sinh nêu cơ chế hấp thụ thụ động và chủ động

N5- đặc điểm của hệ rễ thích nghi với chức năng hấp thụ

Trắc nghiệm:

Câu 1: cây sống thủy sinh hấp thụ nước của môi trường bằng cấu trúc nào của nó?

a Lông hút của rễ chính

b Miền sinh trưởng của rễ

c Qua bề mặt các TB biểu bì của cây

d Lông hút của các rễ bên

Câu 2: Nước từ đất vào tb lông hút của rễ theo cơ chế nào sau đây?

a Cơ chế tích cực, đòi hỏi có sự cung cấp năng lượng

b Di chuyển từ môi trường ưu trương sang mt nhược trương

c Di chuyển nơi có áp suất thẩm thấu cao sang nơi có áp suất thẩm thấu thấp

d Cơ chế bị động không cần cung cấp năng lượng

Câu 3: Lông hút của rễ phát triển từ lọai tb nào sau đây?

a Tb biểu bì

b Tb vỏ ở rễ

c Tb mạch gỗ ở rễ

d Tb nội bì

Câu 4: Đặc điểm nào sau đây không đúng khi nói về tb lông hút của rễ?

a thành tb mỏng

b tb không có thấm cutin

c nằm sau (trong) lớp tb biểu bì của rễ

d có ASTT cao hơn ASTT trong đất

Câu 5: Động lực tạo nên sự vận chuyển nước và ion ở đầu dưới của mạch gỗ của thân là:

a AS của rễ

b Sự thóat hơi nước của lá

c Sự trương nước của các tb khí khổng

d Họat động hô hấp mạnh của rễ

Câu 6: Nước vận chuyển một chiều từ lông hút vào mạch gỗ của rễ là do:

a Thế nước giảm dần từ lông hút đến mạch gỗ của rễ

c Sự chênh lệch về sức hút theo hướng giảm dần từ ngòai vào trong

d Sự chênh lệch về thế nước và sức hú nước

Câu 7: Hai con đường vận chuyển nước từ lông hút vào mạch gỗ của rễ là:

a Con đường qua gian bào và con đường qua các tb

b Con đường qua gian bào và con đường qua các tbc của các tb

c Con đường qua các chất nguyên sinh và con đường thành tb

d Con đường qua gian bào và qua không bào

Câu 8: Các ion khoáng được cây hấp thụ vào rễ theo cơ chế nào

a Cơ chế chủ động

b cơ chế bị động

c cơ chế chủ động có cung cấp năng lượng

d cơ chế bị động và chủ động cần có cung cấp năng lượng

E.) Dặn dò:

Trả lời câu hỏi cuối bài vào vở

- Đọc SGK bài tiếp theo

F) Bổ sung bài giảng: