Kiến thức - Sau khi học xong bài này, học sinh cần phải: - Mô tả được các dòng vận chuyển vật chất trong cây bao gồm: - Con đường vận chuyển - Thành phần của dịnh vận chuyển - Động lực đ
Trang 1Tuần Tiết
Bài 2: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG CÂY
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức
- Sau khi học xong bài này, học sinh cần phải:
- Mô tả được các dòng vận chuyển vật chất trong cây bao gồm:
- Con đường vận chuyển
- Thành phần của dịnh vận chuyển
- Động lực đẩy dòng vật chất di chuyển
2 Kĩ năng tư duy
- Rèn luyện một số kĩ năng
- Khai thác kiến thức trong hình vẽ
- Tư duy logic
- Hoạt động nhóm
II TRỌNG TÂM BÀI.
- Cấu tạo của cơ quan vận chuyển vật chất từ rễ lên lá
- Mô tả được cơ quan vận chuyển sản phẩm đồng hóa của quang hợp từ lá
- Mô tả được dòng vận chuyển ngang lưu thông giữa dòng mạch gỗ và dòng mạch rây
- Phân biệt cấu tạo, thành phần dịch vận chuyển và động lực của đòng mạch gỗ với cấu tạo, thành phần dịch vận chuyển và động lực của đòng mạch rây với cấu tạo
Trang 2III THIẾT BỊ DẠY HỌC
Tranh vẽ cấu trúc mạch gỗ, mạch rây
Tranh vẽ các con đường mạch gỗ trong cây, sự lưu thông giữa mạch gỗ và mạch rây
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ: cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng?
3 Bài mới.
a Mở bài
Giải thích sơ đồ sau:
Nước Rễ Thân Lá Dạng hơi
Sau khi nước và các ion khoángdi chuyển vào mạch gỗ thì chúng đựơc vận chuyển trong than như thế nào?
b Bài mới
GV: Trong cây có những dòng vận chuyển vật chất nào?
(Học sinh đã học từ lớp 6)
HS:
Dòng mạch gỗ (dòng đi lên) vận chuyển nước và các ion
khoáng từ đất vào đến mạch gỗ của rễ rồi tiếp tục dâng lên
theo mạch gỗ trong than để lan tỏa đến lá và những phần
khác của cây
Dòng mạch rây (còn gọi là dòng đi xuống) vận chuyển các
chất hữu cơ từ các tế bào quang hợp trong phiến lá chảy vào
I Dòng mạch gỗ
1 Cấu tạo
Là cơ quan vận chuyển ngược chiều trọng lực Mạch gỗ gồm các tế bào chết là quản bào và mạch ống nối kế tiếp nhau tạo nên những ống dài từ
rễ lên lá giúp dòng
Trang 3cuống lá rồi đến nơi cần sử dụng hoặc dự trữ.
GV: Quan sát hình vẽ 2.2; 2.3; 2.4; 2.5; 2.6 SGK, phiếu học
tập (có thể phân nhóm)
Học sinh báo cáo kết quả học tập nhóm
GV: Chính xác hóa kiến thức
GV: Quản bào và mạch ống có điểm nào giống nhau và khác
nhau?
HS:
Giống nhau: Quản bào và mạch ống đều là tế bào chết khi
bắt đầu thực hiện chức năng mạch dẫn Chúng không còn
màng và các bào quan Chúng trở nên như những ống rỗng,
có thành thứ cấp được linhin hóa bền chắc Trên thành đều
có các lỗ bên là các vi miền, nơi không có thành thứ cấp,
thành sơ cấp thì mỏng và lủng lỗ Các quản bào cũng như
mạch ống xếp xít nhau theo cách: lỗ bên của bào này ghép
xít vào lỗ bên của quản bào khác nên cặp lỗ là con đường của
sự vận chuyển ngang
Khác nhau:
Quản bào là những tế bào dài, hình con suốt xe chỉ Các quản
bào sắp xếp thành hàng thẳng đứng gối đầu lên nhau
Mạch ống ngắn hơn, rộng hơn và có các thành hai đầu đục lỗ
tại mỗi đầu của tế bào Các mạch ống xếp đầu kế đầu tạo
thành mạch ống dẫn dài rộng
GV: Đặc điểm cấu tạo nào của mạch gỗ phù hợp với chức
năng?
HS: Lực cản thấp nhờ cấu tạo ống rỗng (tế bào chết) và thành
tế bào mạch gỗ được linhin hóa bền chắc chịu được áp suất
nước
nước, ion khoáng và các chết hữu cơ được tổng hợp ở rễ di chuyển bên trong
2 Thành phần của dịch mạch
Chủ yếu là nước, các ion khoáng, các chất hữu cơ (các axit amin,
hoocmôn) được tổng hợp ở rễ
3 Động lực đẩy dòng mạch
Là sự phối hợp của ba lực: Lực đẩy (áp suất rễ), lực hút do thoát hơi nước ở lá, lực lien kết các phân tử nước với nhau và với thành
tế bào mạch gỗ
II Dòng mạch rây
1 Cấu tạo
Là cơ quan vận chuyển thuận chiều trọng lực Mạch rây gồm các tế bào sống là ống rây và tế bào kèm Các ống rây nối đầu với nhau thành ống
dài đi từ lá xuống rễ
2 Thành phần của
Trang 4GV: Tại sao có những cây cao tới hang chục mét mà nước
vẫn đi lên tới lá, ngọn được?
HS: Nhờ sự phối hợp của ba lực: Lực đẩy (áp suất rễ), lực
hút do thoát hơi nước ở lá, lực lien kết các phân tử nước với
nhau và với thành tế bào mạch gỗ
GV: Hãy giải thích hiện tượng ứ giọt?
HS: Ban đêm cây hút nước nhiều và nước được chuyển theo
mạch gỗ lên lá và thoát ra ngoài Nhưng qua đêm ẩm ướt, độ
ẩm tương đối của không khí quá cao, bão hòa hơi nước, nên
không thể hình thành hơi nước để thoát vào không khí như
ban ngày Do đó nước ứ qua mạch gỗ ở tận các đầu cuối lá
hoặc mép lá nơi có thủy khổng và do các phân tử nước có lực
liên kết với nhau tạo nên sức căng bề mặt hình thành nên giọt
nước hình tròn treo đầu lá
GV: Đặc điểm nào của mạch rây phù hợp với chức năng vận
chuyển các chất thuận chiều trọng lực?
HS: Mạch rây gồm các tế bào sống và các tế bào kèm, tế bào
kèm là nguồn cung cấp năng lượng cho việc vận chuyển một
số chất theo cơ chế chủ động
GV: Các chất được vận chuyển trong mạch rây nhờ cơ chế
nào?
HS: Chủ yếu nhờ cơ chế chủ động, có sự tiêu tốn ATP
GV: Sự khác nhau về cấu tạo giữa mạch gỗ và mạch rây có ý
nghĩa gì?
HS: Mạch gỗ gồm những tế bào chết tạo ống rỗng phù hợp
với chức năng vận chuyển nước và chất khoáng từ dưới gốc
đi lên ngọn Mạch rây gồm các tế bào sống và các tế bào kèm
phù hợp với chức năng vận chuyển các sản phẩm tổng hợp
được từ lá đi đến nơi sử dụng hoặc nơi dự trữ
dịch mạch
Các sản phẩm đồng hóa ở lá, chủ yếu là: saccarôzơ, axit amin,
… cũng như một số ion khoáng được sử dụng lại như kali đến nơi sử dụng (đỉnh, cành, rễ) và đến nơi
dự trữ (hạt, củ, quả)
3 Động lực đẩy dòng mạch
Là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan cho (lá) và cơ quan nhận (rễ,…)
Trang 54 Củng cố
3.1 Có mấy con đường vận chuyển các chất trong cây?
Có 2 con đường: Qua dòng mạch gỗ và dòng mạch rây
3.2 Nếu một ống mạch gỗ bị tắc, dòng mạch gỗ trong ống đó có thể đi lên được không? Tại sao?
Vẫn có thể tiếp tục đi lên được bằng cách di chuyển ngang qua các lỗ bên vào ống bên cạnh và tiếp tục di chuyển lên trên
5 Dặn dò:
Đọc phần tóm tắt và mục em có biết ở cuối bài