- Trình bày được cơ chế đóng mở lỗ khí của khí khổng và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước... Bài học hôm nay sẽ tìm hiểu về vấn đề này: D y bài m i ạy bài mới ới Hoạt đ
Trang 1Bài 3: THOÁT HƠI NƯỚC
I Mục tiêu
Sau khi học xong bài này HS phải:
- Nêu được vai trò của thoát hơi nước đối với đời sống thực vật
- Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước
- Trình bày được cơ chế đóng mở lỗ khí của khí khổng và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
II Chuẩn bị
Tranh vẽ hình 3.4 SGK
III Tiến trình bài học
1 Ổn định tổ chức
Ngày
Vắng
2 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày cấu tạo của mạch gỗ?
- Hãy phân biệt dòng mạch gỗ và dòng mạch rây?
3 Dạy bài mới
Vào bài
Những nghiên cứu về thực vật cho thấy rằng chỉ có khoảng 2% lượng nứơc hấp thu vào
cơ thể thực vật dùng để tổng hợp nên các chát hữu cơ Vậy 98% lượng nước còn lại đã mất
Trang 2khỏi cơ thể TV bằng quá trình nào? Cơ quan nào đảm nhận nhiệm vụ này? Cơ chế xảy ra như thế nào? Bài học hôm nay sẽ tìm hiểu về vấn đề này:
D y bài m i ạy bài mới ới
Hoạt động 1: Vai trò của quá trình thoát
hơi nước
▼ Sự thoát hơi nước (THN) ở thực vật là
gì?
HS: Là sự mất nước của thực vật
GV: Nước thoát ra ngoài cơ thể thực vật theo
2 hình thức: thực hiện dưới dạng dung dịch
đó là hiện tượng ứ giọt, hình thức thứ 2 dưới
dạng hơi, đó là quá trình thoát hơi nước
▼ Sự THN ở lá có ý nghĩa gì cho dòng vận
chuyển các chất trong mạch gỗ?
HS: Là động lực đầu trên của dòng mạch gỗ
▼ Hơi nước thoát ra ngoài qua bộ phận nào
của lá?
HS: Qua khí khổng
Yêu cầu hs quan sát h3.1 sgk
▼ Hiện tượng gì xảy ra đồng thời với sự
khuếch tán hơi nước ra ngoài?
HS: Có sự khuếch tán của CO2 vào lá qua
khí khổng
▼Ý nghĩa sinh học của sự khuếch tán CO2
vào khí khổng?
HS: Tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình
quang hợp của TV diễn ra thuận lợi
I Vai trò của quá trình thoát hơi nước
1 Khái niệm thoát hơi nước
Thoát hơi nước là sự mất nước từ bề mặt
lá qua hệ thống khí khổng là chủ yếu và 1 phần từ thân cành
2 Vai trò của quá trình thoát hơi nước
- Là động lực đầu trên của dòng mạch gỗ
- Nhờ có sự thoát hơi nước, khí khổng mở
ra cho khí CO2 khuếch tán vào bên trong
lá đến được lục lạp, nơi thực hiện quá trình quang hợp
- Thoát hơi nước giúp hạ nhiệt độ của lá cây vào những ngày nắng nóng, đảm bảo cho các quá trình sinh lý xảy ra bình thường
Trang 3▼ Thoát hơi nước còn có ý nghĩa gì khi cây
bị chiếu sáng liên tục ngoài nắng?
HS: Giúp hạ nhiệt độ của lá cây
Hoạt động 2: Tìm hiểu về thoát hơi nước
qua lá
GV giới thiệu thí nghiệm của Garô năm
1859 yêu cầu hs quan sát hình 3.2
Giới thiệu kết quả thí nghiệm của Garô như
bảng 3 SGK
▼ Sự gia tăng khối lượng của CaCl2 sau thí
nghiệm đã chứng tỏ điều gì?
HS: Có lượng nước thoát ra qua 2 mặt lá
▼ Những số liệu nào cho phép khẳng định
số lượng khí khổng có vai trò quan trọng
trong sự THN của lá cây?
▼ Vì sao mặt trên của lá cây đoạn không có
khí khổng nhưng vẫn có sự THN?
HS: Vì thoát hơi nước còn xảy ra qua lớp
cutin của lá như ở cây đoạn
▼ Dựa vào số liệu hình 3.3 và những điều
vừa tìm hiểu cho biết những cấu trúc nào
tham gia vào quá trình THN?
HS: Khí khổng và lớp cutin
GV nhấn mạnh sự thoát hơi nước chủ yếu
xảy ra qua khí khổng
▼Có mấy con đường thoát hơi nước?
Yêu cầu HS quan sát tế bào khí khổng H3.4
SGK Và cho biết:
II Thoát hơi nước qua lá
1 Lá là cơ quan thoát hơi nước
- Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước Vì:
+ Lá có nhiều khí khổng làm nhiệm vụ thoát hơi nước
+ Số lượng khí khổng ở mặt trên thường
ít hơn ở mặt dưới lá và có tầng cutin che phủ để hạn chế sự mất nước
+ Sự thoát hơi nước còn xảy ra qua tầng cutin
2 Hai con đường thoát hơi nước: qua khí khổng và qua cutin.
* Cơ chế điều tiết sự thoát hơi nước:
+ Qua khí khổng
- Đặc điểm cấu tạo tế bào khí khổng:
Gồm 2 tế bào hình hạt đậu quay mặt vào nhau tạo lỗ khí Thành trong (thành dày) dày hơn thành ngoài (thành mỏng)
- Cơ chế đóng mở của khí khổng:
● Khi no nước, thành mỏng của tế bào khí khổng căng ra → thành dày cong
Trang 4▼ Tế bào khí khổng hình dạng như thế nào?
Thành tế bào có đặc điểm gì?
HS: Gồm 2 tế bào hình hạt đậu quay mặt vào
nhau Thành trong dày hơn thành ngoài
GV: Tế bào khí khổng chứa nhiều tinh bột
và lục lạp có nhiệm vụ làm tăng áp suất thẩm
thấu của tế bào khí khổng để nó dễ hút nước
vào gây ra sự đóng mở khí khổng
▼Cơ chế đóng mở khí khổng như thế nào?
HS: Khi no nước → lỗ khí mở ra, khi TB hạt
đậu mất nước → lỗ khí đóng lại
▼Thoát hơi nước qua cutin như thế nào?
Hoạt động 3: Các tác nhân ảnh hưởng đến
quá trình thoát hơi nước
▼ Những tác nhân nào ảnh hưởng đến quá
trình thoát hơi nước?
▼ Trong các tác nhân trên, tác nhân nào
quan trọng nhất? Vì sao?
HS: Hàm lượng nước trong khí khổng, vì nó
liên quan trực tiếp đến việc điều tiết độ mở
của khí khổng
Hoạt động 4: Cân bằng nước và tưới tiêu
hợp lí cho cây trồng
▼ Cần làm gì để đảm bảo lượng nước cho
cây?
HS: Tưới tiêu hợp lí để cân bằng nước cho
cây
▼ Thế nào là sự cân bằng nước?
HS: Cân bằng nước được tính bằng sự so
theo thành mỏng → khí khổng mở ra
● Khi mất nước, thành mỏng hết căng
→ thành dày duỗi thẳng → khí khổng đóng lại
+ Qua cutin
- Cơ chế thoát hơi nước: hơi nước khuếch tán từ các khoảng gian bào của thịt lá qua lớp cutin để ra ngoài
III Các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước là: nước, ánh sáng, nhiệt độ, các ion khoáng, gió
IV Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí
Trang 5sánh lượng nước do rễ hút vào (A) và lượng
nước thoát ra (B)
cho cây trồng
* Cân bằng nước là sự tương quan giữa
lượng nước do rễ hút vào (A) và lượng nước thoát ra qua lá (B)
* Để đảm bảo cho cây sinh trưởng phát triển bình thường phải tưới tiêu hợp lí cho cây
* Tưới nước hợp lí cần xác định:
+ Đặc điểm của cây + Thời điểm tưới
+ Cách tưới + Lượng nước tưới
IV Củng cố và hướng dẫn HS học ở nhà
- Trả lời các câu hỏi ở cuối bài
- Học bài và trả lời các câu hỏi ở cuối bài
- Đọc mục em có biết trang 19 SGK
- Xem trước bài “vai trò của các nguyên tố khoáng”