Giáo án Sinh học 11 bài 3: Thoát hơi nước

- Trình bày được cơ chế điều tiết độ đóng mở của khí khổng, và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước 2.. - Nhờ có sự thoát hơi nước khí khổng mở ra cho khí CO2 khuếch tán v

Tiết 1 / Tuần:

Ngày :

BÀI 3: THOÁT HƠI NƯỚC

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức:

- Trình bày vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật

- Mô tả đặc điểm của lá thích nghi với quá trình thoát hơi nước qua lá

- Trình bày được cơ chế điều tiết độ đóng mở của khí khổng, và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước

2 Kỹ năng

- Phát triển kĩ năng quan sát và phân tích tranh vẽ

- Rèn luyện tư duy phân tích- tổng hợp, kĩ năng hợp tác nhóm và làm việc

độc lập

3 Thái độ, hành vi

- Thấy được tầm quan trọng của nước đối với đời sống thực vật và sinh giới nói chung

- Tạo niềm hứng thú và say mê môn học Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường

II PHƯƠNG TIỆN GIẢNG DẠY

- Sử dụng Hình 3.1, 3.2, 3.3, 3.4 SGK

III TRỌNG TÂM

Cơ chế và tác nhân ảnh hưởng đến thoát hơi nước

III PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

- Hỏi đáp - tìm tòi bộ phận

- Quan sát tìm tòi bộ phận

- Thuyết trình - giảng giải

-Hoạt động nhóm

IV TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY

1 Ổn định lớp( 1’)

2 Kiểm tra bài cũ (4’) N1

N1: chứng minh cấu tạo của mạch gỗ thích nghi với chức năng vận chuyển

nước và các ion khoáng từ rễ lên lá?(N1)

N1 : Động lực nào đẩy dòng mạch rây đi từ lá đến rễ và các cơ quan khác?

(N1)

3.Bài giảng: 35’

* Đặt vấn đề:(1’) Những nghiên cứu về thực vật cho thấy rằng chỉ có khoảng 2%

lượng nứơc hấp thu vào cơ thể thực vật dùng để tổng hợp nên các chát hữu cơ Vậy

98% lượng nước còn lại đã mất khỏi cơ thể TV bằng quá trình nào? Cơ quan nào

đảm nhận nhiệm vụ này? Cơ chế xảy ra như thế nào?(N2) Bài học hôm nay sẽ tìm

hiểu về vấn đề này:

BÀI 3: THOÁT HƠI NƯỚC Hoạt động 1: Tìm hiểu về vai trò của quá trình thoát hơi nước (10’)

- Yêu cầu HS nghiên cứu

SGK kết hợp với quan sát

H3.1 và trả lời câu hỏi sau: N2-HS nghiên cứu SGK,

nghiên cứu tranh vẽ và trả lời

I VAI TRÒ CỦA QUÁ

TRÌNH THOÁT HƠI NƯỚC

- Sự thoát hơi nước ở lá có ý

nghĩa gì cho dòng vận

chuyển các chất trong mạch

gỗ?

- Nhận xét và bổ sung:

BS:Trong quá trình thoát hơi

nước thì lá luôn ở trạng thái

thiếu nước thường xuyên

trong tế bào Do đó làm động

lực cho sự hút nước liên tục

từ đất vào rễ gọi là động lực

đầu trên

- Cùng với quá trình thoát

hơi nước qua khí khổng thì

có dòng vận chuyển của chất

khí nào vào lá? Ý nghĩa sinh

học của khí này?

Nhận xét và KL:

- Ngoài ra thoát hơi nước còn

có ý nghĩa gì khi cây bị chiếu

sáng liên tục ngoài nắng?

Nhận xét và kết luận

câu hỏi

- Tạo động lực hút, giúp vận chuyển nước, các ion khoáng

và các chất tan khác từ rễ đến mọi cơ quan khác

(N3)- Có sự khuếch tán của

CO2 vào lá qua khí khổng

(N3)- Tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quang hợp của

TV diễn ra thuận lợi,

Hs ghi chép nội dung chính

-Là động lực đầu trên của

dòng mạch gỗ giúp vận chuyển nước, các ion khoáng

và các chất tan khác từ rễ đến mọi cơ quan khác trên mặt đất của cây tạo môi trường liên kết các bộ phận của cây, tạo độ cứng cho thực vật thân thảo

- Nhờ có sự thoát hơi nước khí khổng mở ra cho khí CO2

khuếch tán vào bên trong lá đến được lục lạp, nơi thực hiện quá trình quang hợp

- Thoát hơi nước có tác dụng bảo vệ các mô, cơ quan, lá cây không bị đốt nóng, duy trì nhiệt độ thích hợp cho các hoạt động sinh lí xảy ra bình thường

HS trả lời:

- Giúp hạ nhiệt độ của lá cây

Hoạt động 2: Tìm hiểu về quá trình thoát hơi nước qua lá.(12’)

- Trình bày thí nghiệm của

Garô (1859) Và Yêu cầu HS

nghiên cứu Bảng 3 để trả lời

câu hỏi sau:(Tổ chức hoạt

động nhóm)

- Sự gia tăng khối lượng của

CaCl2 sau thí nghiệm đã

chứng tỏ điều gì?)

+ Những số liệu nào cho

phép khẳng định số lượng

khí khổng có vai trò quan

trọng trong sự thoát hơi nước

của lá cây?

N3-Học sinh hoạt động theo nhóm, nghiên cứu SGK và trả lời các câu hỏi: HS cử đại diện nhóm trả lời các câu hỏi:

(N3- Lá là cơ quan đảm nhận

chức năng thoát hơi nước và

sự thoát hơi nước xảy ra ở cả hai mặt của lá cây

(N3)- Mặt trên của hầu hết

các lá có ít khí khổng hơn

II THOÁT HƠI NƯỚC QUA LÁ

1 Lá là cơ quan thoát hơi nước.

GV Nhận xét và kết luận :

+ Vì sao mặt trên của lá cây

đoạn không có khí khổng

nhưng vẫn có sự thoát hơi

nước?

Gợi ý: Mặt trên không có khí

khổng nhưng vẫn có quá

trình thoát hơi nước chứng tỏ

sự thoát hơi nước đã xảy ra

qua cutin

- Dựa vào số liệu hình 3.3 và

những điều vừa tìm hiểu cho

biết nhưng cấu trúc nào tham

gia vào quá trình thoát hơi

nước? (N4)

BS: Cường độ thoát hơi nước

qua bề mặt lá giảm theo độ

dày của tầng cutin ( lá non

tầng cutin mỏng sự thoát hơi

nước diễn ra mạnh, lá trưởng

thành giảm dần và lá già tăng

lên do sự rạn nứt của tầng

cutin

GV nhấn mạnh sự thoát hơi

nước chủ yếu xảy ra qua khí

khổng Vậy cấu tạo tế bào

khí khổng như thế nào để

mặt dưới và hàm lượng nước thoát ra ở mặt dưới cũng nhiều hơn so với mặt trên

Hs ghi chép nội dung chính:

Sự thoát hơi nước xảy ra theo hai con đường là: qua khí khổng và qua cutin

-Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước Vì:

+ Lá có nhiều khí khổng làm nhiệm vụ thoát hơi nước + Số lượng khí khổng ở mặt trên thường ít hơn ở mặt dưới

và có tầng cutin che phủ để hạn chế sự mất nước

+ Sự thoát hơi nước còn xảy

ra qua tầng cutin

* Quá trình thoát hơi nước xảy ra qua khí khổng và qua tầng cutin

thực hiện tốt chức năng này?

Yêu cầu HS quan sát tế bào

khí khổng H3.4 SGK Và

cho biết:

- Tế bào khí khổng hình

dạng như thế nào?

Thành tế bào có đặc điểm gì?

BS: tế bào khí khổng chứa

nhiều tinh bột và lục lạp có

nhiệm vụ làm tăng áp suất

thẩm thấu của tế bào khí

khổng để nó dễ hut nước vào

gây ra sự đóng mở khí

khổng

GV cho HS quan sát thí

nghiệm:

Dùng hai ống cao su mỏng

có một thành dày và một

thành mỏng Cho hai thành

dày áp vào nhau Dùng nứơc

hoặc thổi không khí vào

? Nhận xét hiện tượng gì đã

xảy ra?

? Vì sao xảy ra hiện tượng

trên?

Vậy khi mở túi khí này thì

hiện tượng gì xảy ra?

((N2)- Có dạng hình hạt đậu

Thành ngoài mỏng và thành trong dày

2.Hai con đường thoát hơi nước: Qua khí khổng và qua cutin.

* Đặc điểm cấu tạo tế bào

khí khổng:

Gồm 2 tế bào hình hạt đậu quay mặt vào nhau và thanh trong dày hơn thành ngoài

GV Nhận xét và kết luận :

Đây cũng chính là cơ chế

gây ra sự mở và đóng của khí

khổng

Vậy Cơ chế này có thể trình

bày như thế nào?)

GV hoàn thiện:

HS quan sát

HS trả lời:

(N3)- xuất hiện khe hở giữa

hai ống cao su

(N3)- Do thành mỏng căng

nhanh kéo thành dày cong theo làm xuất hiện khe hở

- Hai ống cao su xẹp lại làm khe hở nhỏ lại

HS trả lời

(N4-HS chép nội dung chính.

* Cơ chế đóng mở khí

khổng:

Mép trong của thành tế bào dày còn mép ngoài rất mỏng

do đó khi tế bào trương nước thì mép ngoài dãn nhanh hơn làm tế bào khí khổng uốn cong và lỗ khí mở để thoát nước ra ngoài Ngược lại khi mất nước, tế bào xẹp nhanh, mép ngoài co nhanh hơn làm khép lỗ khí để hạn chế thoát hơi nước

Hoạt động 3: Tìm hiểu các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước.

(6’)

- Yêu cầu HS nghiên cứu

SGK và trả lời câu hỏi:

+ Sự thoát hơi nước nhanh

hay chậm do yếu tố nào qui

định?

Gợi ý: Nước thoát qua lỗ khí

khổng

vậy sự mở khí khổng lại phụ

thuộc vào yếu tố nào?

+ Những tác nhân nào ảnh

hưởng đến quá trình thoát

hơi nước?

GV nhận xét và hoàn thiện

Nước: là nhân tố điều khiển

sự đóng mở khí khổng

Ánh sáng: khí khổng mở khi

cây được chiếu sáng

- Các ion khoáng như K+ làm

tăng sự thoát hơi nước

(N3)-HS nghiên cứu SGK và trả lời câu hỏi của GV:

- Sự mở khí khổng càng to thì lượng nước thoát ra càng nhiều

(N4)-Phụ thuộc vào hàm

lượng nước có trong tế bào khí khổng

- Có các nhân tố: Nước, ánh sáng, nhiệt độ, các ion khoáng, gió

HS ghi chép

III CÁC TÁC NHÂN ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH THOÁT HƠI NƯỚC.

Sự thoát hơi nước mạnh hay yếu phụ thuộc vào sự mở của khí khổng và do hàm lượng nước trong tế bào khí khổng quyết định

* Các nhân tố chính ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước là: nước, ánh sáng, nhiệt độ, các ion khoáng

Hoạt động 4: Tìm hiểu vấn đề cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí cho cây

trồng( 5’)

Yêu cầu HS nghiên cứu SGK

và trả lời câu hỏi:

+ Thế nào là sự cân bằng

nước?

+ Kết quả so sánh giữa A và

B cho thấy điều gì?

Nhận xét và kết luận :

(N3)-Cân bằng nước là sự so sánh giữa lượng nước do rễ hút vào (A) và lượng nước thoát ra (B)

+A=B, mô của cây đủ nước, cây phát triển bình thường

+A>B, mô của cây thừa nước, cây phát triển bình thường

+A<B, mất cân bằng nước, lá

IV CÂN BẰNG NƯỚC VÀ TƯỚI TIÊU HỢP LÍ CHO CÂY TRỒNG

* Cân bằng nước được tính

bằng sự so sánh lượng nước

do rễ hút vào và lượng nước thoát ra

* Để đảm bảo chocây sinh trưởng phát triển bình thường phải tưới tiêu hợp lí cho cây

+ Tại sao phải tưới nước cho

cây trồng một cách hợp lí?

(N5)

+ Muốn tưới tiêu hợp lí cho

cây trồng ta cần phải làm gì?

(N5)

GV Nhận xét và kết luận

héo Làm giảm năng suất

HS trả lời.

Hoạt động 5: Củng cố và về nhà:(4’) Hãy chọn đáp án đúng nhất cho các câu sau:

Câu 1:Nguyên nhân dẫn đến tế bào khí khổng cong lại khi trương nước là:

a Tốc độ di chuyển các chất qua màng tế bào khí khổng không đều nhau

b Màng tế bào khí khổng có tính thấm chọn lọc

c Áp suất thẩm thấu trong tế bào khí khổng luôn luôn thay đổi

d Mép ngoài và mép trong của tế bào khí khổng là có độ dày khác nhau

Câu 2 Câu nào sau đây là không hợp lí:

a Khí khổng là con đường thoát hơi nước chủ yếu của thực vật

b Các tế bào khí khổng cong lại khi trương nước

c Lá của thực vật thuỷ sinh không có khí khổng

d Thực vật ở cạn, hầu hết có số lượng khí khổng ở mặt trên ít hơn so với mặt dưới

Câu 3: Quá trình thoát hơi nước của cây sẽ bị ngừng khi nào?

a Đưa cây ra ngoài sáng b Tưới nước cho cây

c Tưới nước mặn cho cây d Đưa cây vào tối e Bón phân cho cây.

* Về nhà: Trả lời câu hỏi trong sgk Làm bài tập 2 trang5 sách bài tập Đọc bài

tiếp theo