Kiến thức: Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước Trình bày được cơ chế điều tiết độ mở
Trang 1Tuần Tiết
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật
Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước
Trình bày được cơ chế điều tiết độ mở của khí khổng và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
2 Kỹ năng
Làm thí nghiệm chứng minh hiện tượng thoát hơi nước ở lá
3 Thái độ, hành vi:
Giải thích được cơ sở khoa học của vấn đề tưới nước hợp lý cho cây trồng
II TRỌNG TÂM BÀI.
- Khái niệm thoát hơi nước qua lá, vai trò thoát hơi nước đối vơi đời sống của cây
- Cấu tạo thích nghi của lá đối với sự thóat hơi nước đồng thời hạn chế sự mất hơi nước ra khỏi cơ thể
- Cơ chế điều tiết độ đóng mở của khí khổng
III THIẾT BỊ DẠY HỌC
Thiết bị quy định: Phóng to sơ đồ hình vẽ SGK
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định lớp.
Trang 22 Kiểm tra bài cũ: cấu tạo mạch gỗ, mạch rây?
3 Bài mới.
a Phần mở bài:
Có thể cho học sinh giải thích câu nói của Macximôp Nhà Sinh lý thực vật người Nga: “Thoát hơi nước là tai họa tất yếu của cây” Tại sao thoát hơi nước là
“tai họa” và tại sao thoát hơi nước lại là “tất yếu”?
b Nội dung bài học:
Mục đích và nội dung dạy học Hoạt động của GV và HS
I Vai trò của quá trình thoát hơi
nước:
1 Vai trò của quá trình thoát hơi nước
đối với đời sống của cây:
- Tạo ra lực hút nước
- Điều hòa nhiệt độ bề mặt thoát hơi
nước
- Tạo điều kiện cho CO2 từ không khí
vào lá thực hiện chức năng quang hợp
HS đọc mục I -1 SGK tìm hiểu về ý nghĩa của sự thoát hơi nước
GV giải thích thêm: Thoát hơi nước là một tai họa: hơn 99% nước lấy vào từ đất phải thoát ra ngoài không khí qua lá
Thoát hơi nước là cần thiết: là động cơ trên lá của quá trình vận chuyển nước, thoát hơi nước làm giảm nhiệt độ bề mặt
lá, khi thoát hơi nước qua khí khổng thì đồng thời với nước đi ra thì CO2 sẽ đi từ không khí vào lá qua khí khổng đến lục lạp, đảm bảo cho quá trình quang hợp diễn
ra bình thường (đối với nhóm cây khô hạn,
do khó lấy nước từ đất, để tiết kiệm nước đến mức tối đa, nhóm cây này phải đóng khí khổng ban ngày và quá trình cố định CO2 phải tiến hành vào ban đêm)
GV hỏi: Có những con đường thoát hơi nước qua lá nào?
GV cung cấp: Số lượng khí khổng trên bề mặt lá rất lớn Mỗi mm2 lá có tới hàng
Trang 32 Con đường thoát hơi nước ở lá:
a Con đường qua khí khổng:
- Vận tốc lớn
- Được điều chỉnh bằng việc đóng mở
khí khổng
b Con đường qua bề mặt của lá qua
cutin:
-Vận tốc nhỏ
- Không được điều chỉnh
II Thoát hơi nước qua lá:
1 Cấu tạo của lá thích nghi với chức
năng thoát hơi nước:
- Có hai con đường thoát hơi nước qua
lá: Con đường qua cutin vàa qua khí
khổng Trong đó thoát hơi nước qua khí
khổng đóng vai trò chủ đạo
- Thoát hơi nước qua mặt dưới của lá
mạnh hơn qua mặt trên của lá do khí
khổng phân bố chủ yếu ở mặt dưới của
lá
2 Cơ chế điều tiết sự thoát hơi nước qua
khí khổng và qua cutin
- Thoát hơi nước chủ yếu qua khí khổng,
do đó sự điều tiết độ mở của khí khổng là
quan trọng nhất
trăm khí khổng và mặc dù diện tích của toàn bộ khí khổng chỉ chiếm gần 1% diện tích của lá, lượng hơi nước thoát qua khí khổng vẫn lớn gấp nhiều lần lượng nước thoát qua bề mặt lá (lớp cutin)
HS: Đọc bảng 3 trong SGK trả lời lệnh: Những số liệu nào trong bảng cho phép khẳng định rằng số lượng khí khổng có vai trò quan trọng trong sự thoát hơi nước của
lá cây?
Số liệu về số lượng khí khổng/mm2 ở mặt trên và mặt dưới với cường độ thoát hơi nước cao hơn ở cả 3 loài cây
GV:Số liệu ở mặt trên của lá cây đoạn nói lên điều gì? Hãy cho lời giải thích
HS: Mặt trên của cây đoạn không có khí khổng nhưng vẫn có thoát nhưng vẫn có thoát hơi nước có thể xảy ra không qua con đường khí khổng Bởi vì, hơi nước có thể khuếch tán qua lớp biểu bì của lá khi
nó chưa bị lớp cutin dày che phủ gọi là thoát hơi nước qua cutin
GV: Những cấu trúc nào tham gia điều tiết quá trình thoát hơi nước ở lá?
HS: Khí khổng và cutin
GV: Trình bày cơ chế điều tiết sự đóng
mở khí khổng?
HS: Độ mở của khí khổng phụ thuộc vào hàm lượng nước trong các tế bào khí khổng gọi là tế bào hạt đậu Khi no nước, vách mỏng của tế bào khí khổng căng ra
Trang 4- Thoát hơi nước qua cutin được điều tiết
bởi mức độ phát triển của lớp cutin càng
dày, thoát hơi nước càng giảm và ngược
lại
III Các tác nhân ảnh hưởng đến quá
trình thoát hơi nước
- Nước: Điều kiện cung cấp nước và độ
ẩm không khí ảnh hưởng nhiều đến sự
thoát hơi nước thông qua việc điều tiết
độ mở của khí khổng
- Ánh sáng: Khí khổng mở khi cây được
chiếu sáng Độ mở của khí khổng tăng từ
sáng đến trưa và khép lại lúc chiều tối
Ban đêm lỗ khí vẫn hé mở
- Nhiệt độ, gió, một số ion khoáng…
cũng ảnh hưởng đến sự thoát hơi nước
làm cho vách dày cong theo vách mỏng và
lỗ khí mở ra Khi mất nước, vách mỏng hết căng và vách dày uốn thẳng ra, lỗ khí khép lại
GV cho HS đọc mục II, trả lời: Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước
- Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước?
- Nước, ánh sang, nhiệt độ, gió ảnh hưởng như thế nào?
4 Củng cố:
Giáo viên cần nhấn mạnh mối liên quan chặt chẽ giữa ba quá trình: Hấp thụ nước, vận chuyển nước, thoát hơi nước trong cơ thể thực vật và đây cũng chính là kiến thức cốt lõi để phân biệt sự khác nhau giữa quá trình trao đổi nước ở tế bào và trao đổi nước ở cơ thể
5 Dặn dò:
Đọc phần tóm tắt và mục em có biết ở cuối bài