XÂY DỰNG BÀI TẬP HÓA HỌC LỚP 12 GẮN LIỀN VỚI THỰC TIỄN

Tuy nhiên, trong sách giáo khoa, số lượng các bài tập gắn liền với thực tiễn chưanhiều, chưa đa dạng, chưa đáp ứng được nhu cầu giải thích những vấn đề liên quanđến hóa học trong đời sốn

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 

GIẢI PHÁP HỮU ÍCH XÂY DỰNG BÀI TẬP HÓA HỌC LỚP 12

GẮN LIỀN VỚI THỰC TIỄN



I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong quá trình dạy và học môn Hóa học, bên cạnh việc nắm vững lý thuyết,bài tập hóa học được coi là một phần không thể thiếu trong việc củng cố kiến thức, rènluyện những kĩ năng cơ bản cho học sinh Thông qua việc giải bài tập, học sinh rènluyện tính tích cực, trí thông minh, tự lập, sáng tạo, bồi dưỡng hứng thú trong học tậpmôn Hóa học

Giải bài tập hóa học là lúc học sinh hoạt động tư lực để củng cố và trau dồi kiếnthức hóa học của mình Bài tập hóa học cung cấp cho học sinh không chỉ kiến thức,

mà là cả con đường để dành lấy kiến thức, cả niềm vui sướng của sự phát hiện ra kiếnthức Do vậy, bài tập hóa học vừa là mục đích, vừa là nội dung, lại vừa là phương phápdạy học hiệu nghiệm Thông qua việc giải bài tập có những điều kiện và yêu cầu trongthực tiễn như: bài tập về cách dùng hóa chất, đồ dùng thí nghiệm, cách xử lý tai nạn dohóa chất, bảo vệ môi trường…sẽ làm tăng lòng say mê học hỏi, phát triển tư duy sángtạo, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh Việc tăng cường sử dụng bài tập gắn liềnvới thực tiễn sẽ góp phần thực hiện nguyên lý giáo dục: “ học đi đôi với hành”

Tuy nhiên, trong sách giáo khoa, số lượng các bài tập gắn liền với thực tiễn chưanhiều, chưa đa dạng, chưa đáp ứng được nhu cầu giải thích những vấn đề liên quanđến hóa học trong đời sống Học sinh có thể giải thành thạo các bài tập hóa học địnhtính, định lượng, nhưng khi giải quyết các bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn các

- Tuyển chọn và xây dựng bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn

- Phát triển và nâng cao chất lượng bài tập hóa học THPT hiện nay

III Ý TƯỞNG CỦA GIẢI PHÁP

Chọn một số bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn và đưa ra phương pháp giảichúng để nâng cao tính sáng tạo, và tạo hứng thú học tập cho học sinh THPT.

III NHIỆM VỤ CỦA GIẢI PHÁP

- Học sinh biết được cơ sở của phương pháp giải bài tập gắn liền với thực tiễn

- Thông qua hệ thống bài tập đưa ra làm cho học sinh hiểu, rèn luyện và vậndụng chúng khi làm các bài tập tự luận, trắc nghiệm khách quan

B NỘI DUNG

I Nguyên tắc

1 Cơ sở

a) Cơ sở lý thuyết: các kiến thức hóa học trong chương trình hóa học phổ thông

Các kiến thức, kỹ năng về cơ sở hóa học chung như cấu tạo nguyên tử, liên kết hóahọc, bảng tuần hoàn, lý thuyết phản ứng hóa học, thuyết điện ly, về các nhóm nguyên

tố phi kim, kim loại, các chất hữu cơ trong chương trình hóa học phổ thông hiện nay.b) Cơ sở thực nghiệm

- Các vấn đề trong thực tiễn đời sống, trong thực nghiệm, thực hành của cá nhân họcsinh, của cộng đồng, của xã hội liên quan đến kiến thức hóa học THPT

- Một số năng lực cơ bản, phổ thông (như: năng lực tư duy khoa học, năng lực toánhọc, đọc hiểu, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn để phát hiện và giải quyếtcác vấn đề) cần thiết cho cuộc sống tương lai của HS cần được rèn luyện và phát huy

2 Nguyên tắc thiết kế bài tập hóa học gắn với thực tiễn

a) Ngữ cảnh

Có ngữ cảnh xác định, tình huống trong cuộc sống có liên quan đến Hóa học, khoa họcliên ngành và công nghệ Bối cảnh thế giới tự nhiên, bao gồm cả công nghệ, trên nềntảng của kiến thức khoa học, bao hàm các vấn đề rộng lớn liên quan đến cuộc sống conngười

b) Năng lực

Những năng lực các bài tập hóa học thực tiễn hướng đến bao gồm các năng lực chung

và năng lực chuyên biệt của Hóa học Chẳng hạn năng lực ngôn ngữ hóa học bao gồmtrả lời các câu hỏi, giải thích hiện tượng một cách khoa học và đưa ra các kết luận dựatrên những căn cứ và lí lẽ mang tính thuyết phục Về thái độ, các bài tập hóa học thựctiễn hướng đến việc HS ứng đáp trước các vấn đề trong khoa học với một thái độ thíchthú, ủng hộ nghiên cứu khoa học và động lực để hành động một cách có trách nhiệmđối với môi trường và các tài nguyên thiên nhiên

II Quy trình thiết kế hệ thống câu hỏi/ bài tập theo hướng gắn với đời sống thực tiễn

1 Lựa chọn đơn vị kiến thức

Với những định hướng đổi mới trong kiểm tra đánh giá môn hóa học ở trườngTHPT, khi xây dựng hệ thống bài tập hóa học THPT gắn với đời sống thực tiễn, cầnlựa chọn những đơn vị kiến thức không chỉ có ý nghĩa về đơn thuần về mặt hóa học

mà còn gắn liền với thực tiễn, với đời sống của cá nhân và cộng đồng (như: mưa axit,

ăn mòn kim loại, ô nhiễm môi trường không khí ), phát huy được năng lực khoa học,năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của HS nhưng không quá khó, quá trừutượng, làm mất đi bản chất hóa học

2 Xác định mục tiêu giáo dục của đơn vị kiến thức

Đơn vị kiến thức lựa chọn khi thiết kế bài tập theo hướng gắn với đời sống thựctiễn cần thực hiện được mục tiêu giáo dục là định hướng phát triển năng lực bao gồm(kiến thức, kĩ năng, thái độ - tình cảm) của môn Hóa học nói riêng và mục tiêu giáodục ở trường THPT nói chung

3 Thiết kế hệ thống bài tập theo mục tiêu

Xây dựng các bài tập tương tự các bài tập đã có Khi một bài tập có nhiều tácdụng đối với HS, ta có thể dựa vào bài tập đó để tạo ra những bài tập khác tương tựtheo các cách như:

- Giữ nguyên hiện tượng và chất tham gia phản ứng, chỉ thay đổi lượng chất

- Giữ nguyên hiện tượng và thay đổi chất tham gia phản ứng

- Thay đổi các hiện tượng phản ứng và chất phản ứng, chỉ giữ lại những dạng phươngtrình hóa học cơ bản

- Từ một bài toán ban đầu, ta có thể đảo cách hỏi giá trị của các đại lượng đã cho như:khối lượng, số mol, thể tích, nồng độ

- Thay các số liệu bằng chữ để tính tổng tổng quát

- Chọn những chi tiết hay ở các bài tập để phối hợp lại thành bài mới

- Xây dựng bài tập hoàn toàn mới

Thông thường, có hai cách xây dựng bài tập mới là:

+ Dựa vào tính chất hóa học và các quy luật tương tác giữa các chất để đặt ra bài tậpmới

+ Lấy những ý tưởng, nội dung, những tình huống hay và quan trọng ở nhiều bài, thayđổi nội dung, cách hỏi, số liệu để phối hợp lại thành bài mới

4 Kiểm tra thử

Thử nghiệm áp dụng bài tập hóa học đã thiết kế trên đối tượng HS thực nghiệm

để kiểm tra hệ thống bài tập đã thiết kế về tính chính xác, khoa học, thực tế của kiếnthức hóa học, toán học cũng như độ khó, độ phân biệt, cũng như tính khả thi, khảnăng áp dụng của bài tập

5 Chỉnh sửa

Thay đổi, chỉnh sửa nội dung, số liệu, tình huống trong bài tập sau khi đã chokiểm tra thử sao cho hệ thống bài tập có tính chính xác, khoa học về mặt kiến thức, kĩnăng, có giá trị về mặt thực tế, và phù hợp với đối tượng HS, với mục tiêu kiểm tra -đánh giá, mục tiêu giáo dục của môn hóa học ở trường THPT

6 Hoàn thiện hệ thống bài tập

Sắp xếp, hoàn thiện hệ thống bài tập một cách khoa học

III Tình hình sử dụng bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn trong dạy học ở trường trung học phổ thông hiện nay

Chúng tôi thực hiện phương pháp điều tra, tham khảo ý kiến của 30 giáo viêndạy ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Đà Lạt Kết quả như sau:

Bảng 1 Khảo sát mức độ sử dụng bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn trong dạy học của giáo viên khối 12

Rất thường xuyên Thường xuyên Đôi khi Không sử dụng

Khi luyện tập, ôn tập, tổng

Khi kiểm tra – đánh giá

kiến thức

Bảng 2 Khảo sát tình hình sử dụng bài tập hóa học gắn liền thực tiễn trong dạy học hóa học lớp 12 theo các mức độ nhận thức của học sinh

Rất thường xuyên

Thường xuyên

Đôi khi Không

sử dụng

Chỉ yêu cầu học sinh tái hiện kiến thức để trả

Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải

thích được các sự kiện, hiện tượng của câu hỏi

lý thuyết

Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức hóa học

để giải thích những tình huống xảy ra trong

thực tiễn

Yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng

hóa học để giải quyết những tình huống thực

tiễn hoặc để thực hiện một công trình nghiên

cứu khoa học nhỏ, đơn giản, đề ra kế hoạch

hành động cụ thể, viết báo cáo

Từ Bảng 1 và Bảng 2 nhận xét:

Đa số giáo viên đều có sử dụng bài tập hóa học gắn với thực tiễn dạy học.Nhưng việc đưa dạng bài tập này vào trong dạy học chưa thường xuyên, tập trung chủyếu vào các hoạt động dạy bài mới và chỉ yêu cầu học sinh tái hiện kiến thức để trả lờicâu hỏi lý thuyết

Dạng bài tập đưa vào chủ yếu ở mức độ tái hiện kiến thức và vận dụng kiếnthức để giải thích các sự kiện, hiện tượng của câu hỏi lý thuyết ( mức độ biết) Còn ởmức độ cao hơn thì ít sử dụng

Một số lý do được quý thầy cô đưa ra như sau: không có nhiều tài liệu, không

có thời gian tìm kiếm tài liệu; trong các kỳ kiểm tra, kỳ thi không yêu cầu có nhiều câuhỏi có nội dung gắn với thực tiễn; thời lượng tiết học ít, không cho phép đưa nhiềukiến thức bổ sung cho bài dạy; trình độ học sinh còn hạn chế; các đề tuyển sinh có hỏi

về thực tiễn nhưng số câu hỏi rất ít; chỉ sử dụng khi bài học có nội dung liên quan; nếuhọc sinh chỉ làm dạng bài tập này thì không có thời gian luyện tập bài tập khác

Nhận xét chung:

Thời gian dành cho tiết học không nhiều nên giáo viên ít có cơ hội đưa nhữngkiến thức thực tế vào bài học.

Năng lực sử dụng kiến thức hóa học để giải thích những tình huống xảy ra trongthực tế của học sinh còn hạn chế

Vốn hiểu biết thực tế về các hiện tượng có liên quan đến hóa học trong đời sốnghàng ngày của học sinh còn ít

IV Một số bài tập hóa học gắn liền với thực tiễn trong chương trình Hóa học 12 Chương: Este - Lipit

Câu 1 Một chất kem chống nắng có chứa các este trong đó thành phần chính là

Khi chất này thủy phân một phần hay hoàn toàn thì các sản phẩm được tạo thành lànhững chất nào?

A chỉ có 1 đúng

B chỉ có 2 đúng

C 1, 3 đúng

OHHO-C-

Câu 2 Acarol là một chất trừ sâu được sử dụng trong trái cây và rau CTCT như bên

phải Bước sau cùng để tạo ra Acarol trong quá trình sản xuất là một quá trình estehoá Rượu nào sau đây thường được sử dụng để tạo thành este ?

Câu 3 Benzocain là một chất gây tê cục bộ, thường được dùng trong kem làm rám

da nhằm làm giảm bớt cơn đau

Khi nung nóng benzocaine với lượng dư axit clohidric đậm đặc, sản phẩm cuối cùng

là chất nào sau đây?

Đáp án C

Câu 4: Đọc đoạn văn sau:

Tinh dầu chuối được ứng dụng làm hương liệu trong thực phẩm như sản xuất bánhkẹo, đồ uống, kem…

Tinh dầu chuối có công thức phân tử như sau:

4.1.Vậy tinh dầu chuối có nhóm chức nào:

1 Tinh dầu chuối dùng trong thực phẩm vì có mùi thơm và nhiệt độ sôi thấp.

1 Các hợp chất có cùng số nguyên tử cacbon thì thì este có nhiệt độ sôi cao nhất

so với ancol, axit

2 Tinh dầu chuối tan trong nước.

3 Tinh dầu chuối có tên là Isoamyl axetat.

4 Đốt cháy một lượng tinh dầu chuối sinh ra mol CO 2 bằng mol H 2 O

Số nhận định nào sau đây là đúng:

Đáp án C

4.4.Điều chế tinh dầu chuối thường kèm theo lượng dư ancol isoamylic, bộ dụng cụthí nghiệm thích hợp để tách tinh dầu chuối ra khỏi hỗn hợp trên:

Đáp án C

Chương CACBOHIĐRAT

Câu 1: Vì sao ăn đường glucozơ lại cảm thấy đầu lưỡi mát lạnh ?

Giải thích: Vì glucozơ tạo một dung dịch đường trên lưỡi, sự phân bố các phân tử

đường trong quá trình hòa tan là quá trình thu nhiệt, do đó ta cảm thấy đầu lưỡi mátlạnh

Áp dụng: Đây là một hiện tượng thường gặp trong tự nhiên Giáo viên đưa vấn đề này

vào phần tính chất của glucozơ ở bài: Glucozơ

Câu 2: Các con số ghi trên chai bia như 12 o , 14 o có ý nghĩa như thế nào? Có giống với độ rượu hay không ?

Giải thích: Trên thị trường có bày bán nhiều loại bia đóng chai Trên chai có nhãn ghi

12o, 14o,…Có người hiểu đó là số biểu thị hàm lượng rượu tinh khiết của bia Thực rahiểu như vậy là không đúng Số ghi trên chai bia không biểu thị lượng rượu tinh khiết

(độ rượu) mà biểu thị độ đường trong bia.

Nguyên liệu chủ yếu để nấu bia là đại mạch Qua quá trình lên men, tinh bột đại mạchchuyển hóa thành đường mạch nha (đó là Mantozơ – một đồng phân của đườngsaccarozơ) Bấy giờ đại mạch biến thành dịch men, sau đó lên men biến thành bia

Khi đại mạch lên men sẽ cho lượng lớn đường mantozơ, chỉ có một phần mantozơchuyển thành rượu, phần mantozơ còn lại vẫn tồn tại trong bia Vì vậy hàm lượng rượutrong bia khá thấp Độ dinh dưỡng của bia cao hay thấp có liên quan đến lượng đường.Trong quá trình ủ bia, nếu trong 100ml dịch lên men có 12g đường người ta biểu diễn

độ đường lên men là bia 12o Do đó bia có độ 14o có giá trị dinh dưỡng cao hơn bia

12o

Áp dụng: Đây là vấn đề mà mọi người rất thường nhầm giữa độ rượu và độ đường về

những con số ghi trên những chai bia Giáo viên đặt câu hỏi trên sau khi dạy xong bài:

Saccarozơ

Câu 3: Ông bà ta xưa nay luôn nhắc nhỡ con cháu câu: “ Nhai kỹ no lâu” Tại sao

khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy vị ngọt và no lâu ?

Giải thích: Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm trong tuyến nước bọt của

người có các enzim Khi nhai kỹ cơm trong nước bọt sẽ xảy ra sự thủy phân một phầntinh bột thành mantozơ và glucozơ nên có vị ngọt:

Áp dụng: Giáo viên có thể đề cặp vấn đề trên ở phần nội dung phản ứng thủy phân của

tinh bột trong bài: Tinh bột nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản của sự

chuyển hóa tinh bột trong khi ăn Học sinh cũng có thể kiểm nghiệm được trong khiăn

Câu 4: Vì sao gạo nếp lại dẻo?

Giải thích: Tinh bột là hỗn hợp của hai thành phần: amilozơ và amilopectin Hai loạinày thường không tách rời nhau được Trong mỗi hạt tinh bột, amilopectin là vỏ bọcnhân amilozơ Amilozơ tan được trong nước còn amilopectin hầu như không tan, trongnước nóng amilopectin trương lên tạo thành hồ Tính chất này quyết định đến tính dẻocủa hạt có tinh bột

Trong tinh bột, lượng amilopectin chiếm 80%, amilozơ chiếm khoảng 20% nên cơmgạo tẻ, ngô tẻ, bánh mì thường có độ dẻo bình thường Tinh bột trong gạo nếp, ngô nếpchứa lượng amilopectin rất cao, khoảng 90% làm cho cơm nếp, xôi nếp,… rất dẻo, dẻođến mức dính

HO HO

CH2 - CH - COOH

NH2

Áp dụng: Giáo viên có thể đề cặp vấn đề trên ở phần nội dung phản ứng thủy phân của

tinh bột trong bài: Tinh bột nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản của sự

chuyển hóa tinh bột trong khi ăn

Câu 5: Vì sao ban đêm không nên để nhiều cây xanh trong nhà?

Giải thích: Ban ngày, cây xanh thực hiện cả quá trình quang hợp và hô hấp Do có

ánh sáng mặt trời và diệp lục tố nên cây xanh tiến hành quá trình quang hợp, hấp thụ

CO2 và giải phóng khí O2 Nhưng ban đêm, do không có ánh sáng mặt trời, cây xanhkhông quang hợp, chỉ có quá trình hô hấp nên cây hấp thụ khí O2 và thải ra khí

CO2làm cho phòng thiếu khí O2và quá nhiều khí CO2, điều này không có lợi cho quátrình hô hấp của con người

Áp dụng: Giáo viên có thể đề cặp vấn đề trên ở phần nội dung sự tạo thành tinh bột

trong cây xanh trong bài: Tinh bột

Chương: Amin – Amino axit - Protein Câu 1 Dopamine là một dược chất được dùng để trị bệnh Parkinson, chất này có

CTCT

Phát biểu nào sau đây về hợp chất này là đúng ?

1 Một mol chất này có thể phản ứng với 3 mol NaOH tạo thành muối

2 Nó có thể tạo thành một ion lưỡng cực trong dung dịch

3 Nó tham gia phản ứng oxi hóa Cu(OH)2 trong môi trường kiềm có đunnóng

A 1, 2, 3 đúng

B 1, 2 đúng

N C C N CH

C

ON

Câu 2: Tại sao khi ăn thịt, cá người ta thường chấm vào nước mắm giấm hoặc

chanh thì thấy ngon và dễ tiêu hóa hơn ?

Giải thích: Trong môi trường axit protein trong thịt, cá dễ thủy phân hơn nên khi

chấm và nước mắm giấm hoặc chanh có môi trường axit thì quá trình nhai proteinnhanh thủy phân thành các animo axit nên ta thấy ngon hơn và dễ tiêu hơn

Áp dụng: giáo viên có thể dùng câu hỏi trên để đặt vấn đề vào bài: Peptit

-Protein cuối bài yêu cầu học sinh giải thích kích thích sự tìm tòi và tư duy của học

sinh

Câu 3: Một dạng khiếm thị có thể được điều trị khỏi bệnh bằng cách thay thủy tinh

thể Thủy tinh thể này được giữ chặc bởi các sợi protit Một phần của cấu trúc proteinđược minh họa bên dưới Trước khi lấy thủy tinh thể ra, người ta tiêm vào trong mắtmột chất enzym để thủy phân một số liên kết peptit Phần đã được đánh nhãn trênmạch protein nào sẽ bị thủy phân bởi chất enzym?

Đáp án: D

Câu 4: Có nên uống sữa hay sữa đậu nành khi đói bụng không?

Nhiều người có thói quen khi thấy bụng đói là uống sữa để “tiếp thêm năng lượng”,nhưng hầu hết mọi người đều không biết tác hại của việc uống sữa lúc đói như thế nào.Trong sữa và sữa đậu nành có chứa nhiều chất dinh dưỡng, khoáng chất và vitamin.Tuy nhiên uống sữa khi bụng đói thì lại phản tác dụng, dễ gây tình trạng mệt mỏi,

Lời khuyên: Bạn nên uống sữa sau khi ăn sáng và lúc bụng không đói, hoặc cách tốtnhất khi đói bụng là nên uống sữa cùng ăn bánh mì hoặc những đồ ăn có chứa bột.

Chương Polime và vật liệu polime

Câu 1 Poly( metyl metacrylat) thường được sử dụng làm kính sát tròng Một phần

của chuỗi polime được minh họa như bên dưới

Phát biểu nào sau đây về poli (metyl metacrylat) là đúng ?

1) Nó được hình thành từ quá trình trùng hợp

2) Monome của nó là CH2=C(CH3)COOCH3

3) Được tạo ra từ axit acrylic và ancol metylic môi trường axit

Câu 2 Trong y học để gắn kết một hông nhân tạo, người ta dùng ống giác hình cái

tách làm bằng polietylen gắn vào đai hông bằng một khung xương ximăng Sự tạothành xương ximăng là quá trình toả nhiệt cao và polime hoá metyl metacrylat Phátbiểu nào sau đây về polime này là đúng ?

A Một đoạn mạch của nó là –CH2 – C(CH3)(COOCH3) –

B Được tạo thành từ quá trình trùng ngưng.

C Năng lượng phóng thích ra khi hình thành 2 liên kết đơn C – C bằng với

sự hình thành một liên kết đôi C = C

D Nó tham gia phản ứng với NaHCO3

Đáp án A

Câu 3 Poly(tetrafloeten) – tơ teflon là một polime thường được dùng để phủ một lớp

trong các đồ dùng nhà bếp làm cho các đồ dùng này không dính khi ráng, chiên xào.Một trong các bước sản xuất polime này trong công nghiệp là

khí chiếm 95% và PS 5% nên rất nhẹ, dùng đựng, bảo quản thực phẩm Khi đựng đồnóng, hàm lượng độc chất styren sinh ra gây tổn hại đến gan cũng như nhiều bệnh

A trùng hợp etylen glicol và axit adipic.

B trùng ngưng etylen glicol và axit adipic

C trùng ngưng etylen glicol và axit terephtalic

D trùng hợp etylen glicol và axit terephtalic

Đáp án: C

Chương Đại cương kim loại

Câu 1 Tại sao vỏ tàu bằng thép bị ăn mòn ở khu vực mạn tàu tiếp xúc với nước biển

và không khí? Vì sao để bảo vệ vỏ tàu khỏi bị ăn mòn ta thường gắn tấm kẽm vào vỏ tàu?

Giải thích:

Ở cực dương xảy ra sự khử: O2 + 2H2O+ 4e→4OH

-Ion Fe2+ tan vào dung dịch chất điện li có hòa tan khí oxi Tại đây Fe2+ tiếp tục

bị oxi hóa, dưới tác dụng của ion OH- tạo ra gỉ sắt có thành phần chủ yếu là

Fe2O3.nH2O

Khi có Zn thì Zn-Fe –dung dịch điện li tạo thành pin volta Zn hoạt động mạnhhơn nên nó là cực âm và Zn – 2e  Zn2+.Như vậy Zn bị ăn mòn còn Fe được bảo vệ

Áp dụng:

Đây là một hiện tượng có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn Bài tập này có thể

được đưa ra trong phần ăn mòn điện hóa hoặc để dùng trong ôn tập Để làm được bàitập này vận dụng những kiến thức về ăn mòn điện hóa và dãy hoạt động hóa học củakim loại

Câu 2: Cách bảo vệ cửa đập nước bằng thép

Tuần qua, trường THPT A có tổ chứcchuyến tham quan thực tế đến đập thủy điện Trị An chohọc sinh toàn trường Mỗi học sinh đều làm một bài thuhoạch sau chuyến đi Có một bài của bạn học sinh lớp 10

đã viết như sau: “Trị An là đập thủy điện lớn cung cấp điệncho miền Nam Cảnh quan quanh đập rất đẹp, rất ấn tượng Chuyến đi giúp em học hỏiđược rất nhiều điều Song em cứ băn khoăn là tại sao trên cửa các đập nước bằng théplại gắn thêm những lá kẽm mỏng? Người hướng dẫn đoàn đã bảo rằng đó là cách bảo

vệ cửa đập nước không bị hư hại Nhưng không phải thép cứng hơn kẽm hay sao? Làmsao lá kẽm mỏng có thể bảo vệ cửa đập bằng thép được ? ”

Việc gắn lá kẽm có phải là cách bảo vệ cửa đập bằng thép không? Cơ sở khoa học nào có thể lý giải cho việc làm này?

Hình 2.35 Cửa đập Trị An

Giải thích: Kẽm là kim loại có tính khử mạnh hơn sắt nên khi kẽm tiếp xúc với sắt thìxảy ra hiện tượng ăn mòn điện hóa nhưng Zn là kim loại bị ăn mòn, còn sắt được bảovệ.

Áp dụng:

Để làm được bài tập này, HS cần nắm được thứ tự các cặp oxi hóa-khử trong dãy điệnhóa; điều kiện xảy ra ăn mòn điện hóa

Câu 3: Tại sao dùng đồ dùng bằng bạc đựng thức ăn, thức ăn lâu bị ôi?

Giải thích: Khi bạc gặp nước sẽ có một lượng rất nhỏ đi vào nước thành ion Ion bạc

có tác dụng diệt khuẩn rất mạnh Chỉ cần 1/5 tỉ gam bạc trong một lit nước cũng đủdiệt các vi khuẩn nên giữ cho thức ăn lâu ôi thiu

Câu 4 Mùa xuân năm 327 BC (Trước công nguyên), một danh tướng Hy Lạp là

A-lêch-xan-đơ Mac-xê-đoan (Alecxander) đã dẫn quân vượt biên giới Ấn Độ Nhưng ở đây ngoài sự kháng cự mạnh mẽ của người dân bản địa, binh lính Hy Lạp còn mắc bệnh đường ruột Quân lính bị mệt mỏi đến cực độ và kiệt sức vì bệnh tật không chịu đựng được nữa và nổi loạn buộc ông phải rút quân.

Theo những tài liệu còn lưu truyền lại của các nhà sử học thì rõ ràng các cấp chỉ huy trong đạo quân ít bị mắc bệnh hơn rất nhiều so với binh sĩ khác tuy rằng họ cũng phải chịu cảnh sống tương tự Nguyên nhân của hiện tượng bí ẩn này chỉ được phát hiện sau đó 2250 năm Đó là vì binh lính uống nước trong các cốc bằng thiếc còn các sĩ quan uống nước đựng trong các cốc bằng bạc.Tại sao khi dùng cốc bạc, các cấp chỉ huy của quân đội lại ít bị mắc bệnh đường ruột hơn các binh lính trong cuộc hành quân ấy? Tại sao các nhà quý tộc ở châu Âu từ cổ xưa đã sử dụng những bộ đồ

ăn như thìa, nĩa, cốc bằng bạc?

Giải thích

Bạc hoà tan vào nước mặc dù rất ít, nhưng dung dịch chứa lượng nhỏ ion Ag+trong nước có tính chất kì lạ là diệt được các vi khuẩn có hại có sẵn trong nước gâynên căn bệnh đường ruột Vì các cấp sĩ quan trong đội quân đã dùng cốc Ag để uốngnước nên hầu hết vi khuẩn có hại đã bị tiêu diệt Trong khi thiếc không có tính sáttrùng

Chính vì thế mà ở Ai Cập, người ta áp miếng bạc lên vết thương để sát trùng,hay người Mông Cổ đựng thức ăn trong đồ bạc Ag có tính sát khuẩn rất mạnh Tuybạc chỉ tan vào nước thành Ag+ với lượng rất nhỏ nhưng cũng đủ làm sạch chỗ nước

đó

Câu 5 Chắc các bạn đã biết ở Myanma có các ngôi chùa mà mái của nó được dát

toàn bằng vàng Chắc là phải tốn vàng lắm nhỉ Thực tế thì cũng không tốn quá nhiều vàng bởi tính chất đặc biệt mềm dẻo của vàng Một gam vàng có thể kéo thành sợi dài 3,0 km, lá vàng có thể dát mỏng tới 0,0001mm, nghĩa là mảnh hơn sợi tóc người 500 lần Một số kim loại chuyển tiếp như Cu, Ag cũng có tính dẻo cao Chúng có đặc điểm

gì chung? Đố các bạn biết tại sao chúng lại có tính chất đặc biệt mềm dẻo như vậy ?

Giải thích

Tính dẻo dai có một không hai của vàng kim loại là kết quả của cấu tạo electronđặc biệt của vàng Có lẽ trong kim loại tồn tại đồng thời cả hai cấu hình electron củanguyên tử : 5d106s1 và 5d96s2 , chúng có năng lượng rất gần nhau, electron có thể nhảy

dễ dàng từ obitan này sang obitan khác làm cho hệ electron trong kim loại trở nên linhđộng, Đây là nguyên nhân của sự "bôi trơn tốt electron " gây ra tính dẻo dai đặc biệtcủa vàng

Một số kim loại chuyển tiếp như Cu, Ag cũng vậy, tính mềm dẻo của đồng, bạcchỉ kém vàng mà thôi

Áp dụng

Kiến thức để giải được bài tập này học sinh không được làm rõ trong chươngtrình, tuy nhiên học sinh có thể suy luận dựa trên những sự dẫn dắt trong cách ra đề

Để giải bài tập này, học sinh cần hiểu rõ cấu hình electron của các kim loại trên

Chương: Kim loại kiềm, kim loại kiềm thổ, nhôm

Câu 1 Trước khi ăn rau sống, người ta thường ngâm chúng trong dung dịch nước

muối ăn trong thời gian từ 10 -15 phút để sát trùng Vì sao dung dịch nước muối ăn (NaCl) có tính sát trùng?Vì sao cần thời gian ngâm rau sống dài như vậy?

Giải thích

Dung dịch muối ăn (NaCl) có nồng độ muối lớn hơn nồng độ muối trong các tếbào của vi khuẩn, nên do hiện tượng thẩm thấu, muối đi vào tế bào, làm cho nồng độmuối trong vi khuẩn tăng cao, và có quá trình chuyển nước ngược lại từ tế bào vikhuẩn ra ngoài Vi khuẩn mất nước nên bị tiêu diệt Do tốc độ khuếch tán chậm nênviệc sát trùng chỉ có hiệu quả khi ngâm rau sống trong nước muối từ 10 -15 phút.

Áp dụng

Để làm được bài tập này học sinh cần phải vận dụng cả lý thuyết về Hóa học vàVật lý: chất khuếch tán từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp hơn, và cảnhững kiến thức về tế bào của Sinh học Nói chung đây là một hiện tượng rất hay đượcứng dụng trong thực tế, nhưng nếu không kết hợp được những kiến thức ở các lĩnh vựctrên thì học sinh khó mà trả lời được Bù lại nếu học sinh trả lời được thì sẽ gây hứngthú cho học sinh trong học tập hóa học, vì giúp cho học sinh hiểu được những điều gặptrong cuộc sống Mở rộng cho việc chống viêm họng bằng cách súc miệng bằng nướcmuối với thời gian thích hợp

Lưu ý: Còn có thể sử dụng bài tập này trong chương Halogen ( Hóa 10)

Câu 2 Sau khi thu hoạch lúa, một lượng lớn rơm, rạ được tận dụng cho nhiều mục

đích khác nhau như trồng nấm, làm thức ăn cho trâu, bò, ủ trong bể biogas, hay đốt lấy tro bếp trộn với phân chuồng để bón cho cây trồng Tại sao khi bón phân chuồng hoặc phân bắc, người nông dân thường trộn thêm tro bếp?

Một lý do khác khi bón tro bếp cho cây trồng dựa vào khả năng điều chỉnh pHcủa tro bếp Có những loại cây trồng không thích hợp với đất chua, bón tro bếp làmgiảm độ chua của đất

Hơn nữa khi bón cùng với tro bếp, tro sẽ làm cho phân chuồng trở nên tơi xốp,cây cối dễ hấp thụ hơn

Áp dụng

Để giải bài tập này, học sinh cần nắm được thành phần hóa học của tro bếp, vànhững nguyên tố dinh dưỡng chủ yếu của cây trồng

Lưu ý: Còn có thể sử dụng bài tập này trong chương Nitơ - Photpho ( Hóa 11)

Câu 3 Như ta đã biết, khi đi qua các lò vôi ta thấy rất nóng Vậy theo các bạn thì

phản ứng nung vôi: CaCO 3 → CaO + CO 2 là thu nhiệt hay toả nhiệt?

Giải thích

Phản ứng nhiệt phân CaCO3 là một phản ứng thuận nghịch, chiều thuận là mộtphản ứng thu nhiệt Phản ứng xảy ra ở nhiệt độ cao, nên cần phải cung cấp một lượngnhiệt rất lớn để phản ứng xảy ra Nhiệt đó được lấy từ quá trình đốt cháy các nguyênliệu, và ngoài lượng nhiệt cung cấp cho phản ứng xảy ra, nhiệt còn tỏa ra ngoài môitrường nên khi đi qua các lò vôi ta thấy rất nóng

Áp dụng

Phản ứng nhiệt phân CaCO3 là phản ứng thu nhiệt, điều này đã được nói rõ trongchương trình hóa học phổ thông, vì vậy để giải được bài tập này, học sinh cần nắmchắc kiến thức và phải làm rõ được nhiệt tỏa ra trong các lò vôi là do đâu

Câu 4 Trong nhà máy sản xuất xút (NaOH), khâu quan trọng nhất là tinh chế muối

ăn Tại sao khi trước khi điện phân muối ăn, ta phải tinh chế muối ăn ? Nếu không tinh chế muối ăn trước thì khi điện phân ta sẽ thấy có hiện tượng gì?