Nghiên cứu lựa chọn bài tập dạy học môn bóng chuyền cho học sinh khối 10 trường THPT trần phú

của học sinh trường THPT Trần Phú còn thấp so với thành tích của các trường trênđịa bàn thành phố Vĩnh Yên, cũng như trong toàn tỉnh.Trong bối cảnh hiện nay ngành Giáo dục và Đào tạo đan

Điều 41 của Hiến Pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

đã ghi “Quy định chế độ giáo dục thể chất bắt buộc trong trường học’’ Giáo dục

thể chất là một hình thức giáo dục chuyên biệt, thực chất là một mặt của nền giáodục toàn diện

Theo C.Mác: “Việc kết hợp giáo dục trí tuệ và thể dục là phương pháp duy nhất để phát triển con người toàn diện”.

Giáo dục thể chất là một nhân tố xã hội quan trọng có ý nghĩa quyết địnhđiều khiển sự phát triển thể chất theo nhu cầu phát triển của xã hội Nó mang tínhthực dụng để phục vụ cho nhu cầu thiết yếu sống, lao động, sinh hoạt văn hóa phục

vụ quốc phòng,

Trong hệ thống giáo dục thì giáo dục thể chất ngoài việc hổ trợ cho tiếp thutri thức nó còn góp phần hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ, đưa tuổi trẻ vào hoạtđộng tích cực Chính vì vậy mà trong ngành giáo dục ở nước ta hiện nay, giáo dụcthể chất đã trở thành môn bắt buộc quan trọng để giáo dục cho thế hệ trẻ

Giáo dục thể chất là một mặt của giáo dục toàn diện, đồng thời là một bộphận không thể tách rời của sự nghiệp giáo dục của Đảng và nhà nước ta Sựnghiệp giáo dục nói chung và giáo dục thể chất nói riêng đã góp phần hết sức quantrọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, hoàn thiện về nhân cách, trí

tuệ và thể chất để phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, giữvững và tăng cường an ninh quốc phòng.

Tầm quan trọng của TDTT thể hiện rõ trong tư tưởng và việc làm của Chủ

Tịch Hồ Chí Minh – Người dạy: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần đến sức khỏe mới thành công”.

Chỉ thị số 36 – CT/TW ngày 24 tháng 03 năm 1994 của BCH TW Đảng CộngSản Việt Nam về công tác TDTT trong giai đoạn mới đã khẳng định phương hướng

“Phát triển TDTT là bộ phận quan trọng trong chính sách phát triển kinh tế Xã hộicủa Đảng và nhà nước, nhằm bồi dưỡng và phát huy nhân tố con người, công tácTDTT phải góp phần tích cực nâng cao sức khỏe, giáo dục nhân cách, đạo đức, lốisống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân, nâng caonăng suất lao động của xã hội và năng lực chiến đấu của lực lượng vũ trang”

Trong cuộc sống hiện nay, vị trí công tác TDTT trong nhà trường càng được xácđịnh theo đúng tầm quan trọng của nó Thông qua giáo dục trong bộ môn thể dục, bồidưỡng cho học sinh những đức tính dũng cảm, giúp học sinh biết được kĩ năng cơ bản

để tập luyện giữ gìn sức khỏe, nâng cao thể lực, góp phần rèn luyện nếp sống lànhmạnh, tác phong nhanh nhẹn, kỉ luật, thói quen tự giác tập luyện thể dục thể thao, giữgìn vệ sinh Có sự tăng tiến về thể lực, thi đạt tiêu chuẩn rèn luyện thân thể và thể hiệnkhả năng của bản thân về thể dục thể thao, biết vận dụng những điều đã học vào nếpsinh hoạt ở trong và ngoài nhà trường

Trong giáo dục thể chất hiện nay, việc tập luyện và tham gia thi đấu môn bóngchuyền đã trở thành truyền thống hàng năm được tổ chức và thu hút đông đảo họcsinh tham gia tập luyện và thi đấu Bên cạnh đó thời gian học môn TTTC bóngchuyền trong phân phối chương trình còn quá ít

Trường THPT Trần Phú nằm trên địa bàn thành phố Vĩnh Yên, nền tảng mônbóng chuyền của học sinh vẫn còn hạn chế Đặc biệt thành tích môn bóng chuyền

của học sinh trường THPT Trần Phú còn thấp so với thành tích của các trường trênđịa bàn thành phố Vĩnh Yên, cũng như trong toàn tỉnh.

Trong bối cảnh hiện nay ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát huy tính sáng tạo, chủ động của học sinhtrong hoạt động học tập nhằm phù hợp với xu thế của thời đại Vấn đề này đặt rayêu cầu cấp thiết đối với giáo viên là phải đổi mới cách dạy: giáo viên chỉ là ngườihướng dẫn điều khiển học sinh đi tìm kiến thức mới, vận dụng kiến thức đã học vàothực tiễn Chính vì vậy học sinh phải là người tự giác, chủ động, tìm tòi, phát hiệnkiến thức mới một cách linh hoạt, sáng tạo thông qua sự dẫn dắt của giáo viên trongcác tiết dạy Do vậy việc lựa chọn phương pháp dạy học sao cho phù hợp với kiểubài tập và phù hợp với đối tượng học sinh là một vấn đề rất quan trọng, đó cũng làthủ thuật sư phạm của người Giáo viên

Xuất phát từ những lí do trên tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Nghiên cứu lựa chọn bài tập dạy học môn bóng chuyền cho học sinh khối 10 trường THPT Trần Phú”

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

1.1/ Cơ sở lý luận:

Để thực hiện tốt Nghị quyết Trung Ương II khóa VII và nghị quyết Trung Ương

II khóa VIII tháng12/ 1996 về việc đổi mới phương pháp dạy học với mục đích:phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh:

- Bồi dưỡng phương pháp tự học, tự sáng tạo

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh.Qua việc thực hiện thay sách giáo khoa ở cấp học là bước ngoặt, bước tiến mớitrong công cuộc đổi mới nền giáo dục nước ta nhằm nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện Muốn vậy đòi hỏi người thầy phải đổi mới phương pháp dạy học phùhợp với nhu cầu đổi mới giáo dục Để góp phần thực hiện mục tiêu “Đào tạo họcsinh thành những con người năng động, độc lập, sáng tạo tiếp thu được những trithức khoa học, kĩ thuật hiện đại, biết vận dụng tìm ra các giải pháp hợp lí cho vấn

đề trong cuộc sống của bản thân và của xã hội” Bộ môn thể dục cũng như các bộmôn khác ở trường THCS đang cố gắng đổi mới phương pháp dạy học phù hợp vớicác đối tượng học sinh

Bóng chuyền là môn thể thao đồng đội thi đấu đối kháng gián tiếp không vachạm thân thể trực tiếp do có lưới ngăn cách, hoạt động thi đấu bóng chuyền theohướng toàn diện – cao – nhanh – biến

Toàn diện trong thi đấu Bóng chuyền thể hiện trong một loạt kỹ thuật cơbản (chuyền, đệm, phát, đập, chắn) trong một khoảng thời gian ngắn Kỹ thuật thựcdụng thi đấu (vận dụng trong thi đấu) , kỹ thuật sở trường – tức là khả năng vậndụng điêu luyện vào tình huống nào đó được đào tạo phù hợp với đặc điểm cá nhân(chuyền hai, libero, chủ công, phụ công, phát bóng, chắn bóng….), độc chiêu tức

có trình độ kĩ năng, kỹ xảo cao mang tính sáng tạo về một kỹ thuật nào đó, độc đáocủa cá nhân mà người khác chưa đạt tới Để toàn diện hơn trong kỹ thuật người tập

cần phải chú ý tới sự phát huy sức mạnh toàn diện các bộ phâïn cơ thể như : sứcmạnh 2 tay, 2 chân, lực toàn thân, khả năng quan sát của mắt Ngoài toàn diện về

kỹ thuật ra còn phải toàn diện về tri thức vận dụng kỹ chiến thuật cá nhân và tậpthể, năng lực thích ứng với hoàn cảnh, sức khỏe, tâm lý, nhân cách, thể lực chuyênmôn Huấn luyện kỹ thuật chuyên môn nhằm nâng cao khả năng phát triển các tốchất thể lực chuyên môn cần thiết cho người tập bóng chuyền Phương tiện chủ yếucủa huấn luyện kỹ thuật chuyên môn là các bài tập bổ trợ dẫn dắt nhằm hình thành

kỹ năng, kỹ xảo vận động Hầu hết các động tác kỹ thuật bóng chuyền đều có sự

sự kết hợp giữa các tố chất vận động như: Sức nhanh – Sức mạnh – Sức bền – Sựmềm dẻo và khéo léo, trong quá trình giảng dạy để làm cho học sinh có khả năngtiến tiếp thu nhanh các kỹ thuật động tác của môn học giáo viên cần chú ý đến cácgiai đoạn giảng dạy sau

* Giai đoạn giảng dạy ban đầu: Mục đích của giai đoạn này là học các

nguyên tắc kỹ thuật của động tác, hình thành kỹ năng thực hiện nó mặc dù dưới

dạng “đơn giản”, để đạt được mục đích trên cần giải quyết các nhiệm vụ sau: Tạo

khái niệm chung về động tác để tiếp thu tốt kỹ thuật động tác Ngăn ngừa, loại trừnhững cử động thừa Hình thành nhịp điệu chung của động tác

* Giai đoạn giảng dạy sâu chi tiết: Mục đích giảng dạy ở giai đoạn ban đầu

còn đơn giản, đối với kỹ thuật động tác lên mức tương đối hoàn thiện Nếu banđầu chủ yếu tiếp thu cơ sở kỹ thuật thì lúc này phải tiếp thu chi tiết kỹ thuật đó.Nhiệm vụ cơ bản của giai đoạn này là: Giúp học sinh hiểu biết các qui luật vậnđộng của động tác cần học sâu hơn Cần có sự chính xác kỹ thuật động tác theocác đặc tính không gian, thời gian, động lực của nó sao cho tương ứng với các đặcđiểm của người tập Hoàn thiện nhịp điệu động tác, thực hiện nhịp điệu động tác tựnhiên, liên tục

* Giai đoạn hoàn thiện kỹ thuật động tác: Mục đích của giai đoạn này là đảm

bảo cho người học tiếp thu sâu và vận dụng các động tác hoàn thiện trong thực tế.Nhiệm vụ giai đoạn này là: Củng cố kỹ xảo đã có về kỹ thuật động tác, mở rộng

biến dạng của kỹ thuật động tác để có thể thực hiện nó hợp lý trong các điều kiệnkhác nhau, kể cả lúc phải biểu hiện các tố chất thể lực ở mức độ cao Trong quátrình giảng dạy kỹ thuật động tác phải chú ý đến đặc điểm kỹ thuật động tác để lựachọn các bài tập và sử dụng các phương pháp cho phù hợp Ngoài ra trong quá trìnhgiảng dạy kỹ thuật động tác việc lựa chọn các bài tập cũng như sử dụng các phươngpháp giảng dạy phù hợp với đặc điểm của người tập thì hiệu quả giảng dạy manglại kết quả cao.

1.

2/ Cơ sở thực tiễn:

Bóng chuyền là môn thể thao không đòi hỏi nhiều về trang thiết bị, kĩ thuậttương đối đơn giản, dễ, phù hợp với mọi lứa tuổi, giới tính, do đó mà môn bóngchuyền được đưa vào nội dung học tự chọn trong chương trình THPT

Trong các kì Hội Khỏe Phù Đổng từ cấp trường đến cấp huyện, cấp tỉnh, cấpquốc gia đều có thi đấu môn bóng chuyền Tuy nhiên thành tích môn bóng chuyềncủa học sinh trường còn thấp so với thành tích môn bóng chuyền của các trườngtrong địa bàn Thành phố Vĩnh Yên

Ở cấp Trung học phổ thông các em được làm quen và tập luyện với kĩ thuậtmôn bóng chuyền ở mức độ đơn giản Việc giảng dạy môn bóng chuyền trong nhiềunăm qua đã được chú trọng và đạt kết quả nhất định, song vẫn còn phải phấn đấunhiều hơn nữa mới đáp ứng được phong trào ngày càng mạnh mẽ Để giảng dạy tốthơn nữa môn bóng chuyền cho học sinh, cần phải nắm chắc được đối tượng vàkhông ngừng chọn lựa cải tiến, các biện pháp, nội dung giảng dạy cho phù hợp, từ đónâng cao kỹ năng, kỹ xảo và tành tích cho học sinh

Tập luyện bóng chuyền có tác dụng rất lớn trong việc phát triển các tố chất thểlực, nâng cao khả năng tập trung sức, tự chủ và rèn luyện lòng dũng cảm, tính kiên trì

và khắc phục khó khăn trong rèn luyện Thông qua các bài tập kĩ thuật của bật nhảyđập bóng làm tăng cường và phát triển các tố chất sức nhanh, sức mạnh và sức mạnh

tốc độ của người tập Thực hiện và xử lý tốt các kỹ thuật trên không đã rèn luyện được

sự khéo léo, tính chính xác, nâng cao khả năng phối hợp vận động, giúp cho người tậpnâng cao sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần, phục vụ đắc lực cho học tập, lao độngsản xuất và chiến đấu

Qua nhiều năm thực tế giảng dạy, điều mà tôi trăn trở là làm thế nào để họcsinh tiếp cận với bộ môn thể dục và đặc biệt là sở thích của các em về bộ môn bóngchuyền để từ đó có sự yêu thích say mê môn học

Đối với tiết dạy thể dục, Giáo viên có thể áp dụng nhiều phương pháp khácnhau

Sau khi xem xét cân nhắc, dựa vào cơ sở nêu trên, tôi quyết định phương phápcần lựa chọn để đạt hiệu quả về chất lượng cao trong dạy học thể thao tự chọn mônbóng chuyền cho học sinh THPT là: Nhóm phương pháp sức bền, trực quan,phương pháp thực hành đi theo con đường tìm tòi nghiên cứu, tỏ ra có nhiều ưu thếtrong việc thực hiện mục tiêu đào tạo và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổinày (15-18 tuổi) Đồng thời cũng thể hiện được phương pháp đặc thù của bộ môn,nhất là kinh nghiệm sống còn ít vốn hiểu biết còn nghèo nàn, các biểu tượng tíchluỹ còn hạn chế, các em còn nặng về tư duy hình tượng cụ thể, tư duy theo thựcnghiệm thì việc xây dựng các khái niệm đòi hỏi phải lấy “thị phạm động tác” (cácphương tiện trực quan) làm điểm tựa

Các phương pháp này phát huy được tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạodưới sự tổ chức và chỉ đạo của giáo viên, kiến thức thu nhận được sẽ trở thành tàisản riêng của các em Vì vậy các em hiểu bài sâu hơn, nắm kiến thức chắc hơn.Trong trường hợp này các phương pháp góp phần phát triển tư duy, rèn kĩ năng chohọc sinh, cho các em tập dượt, làm quen với các phương pháp nghiên cứu nói riêng,phương pháp nhận thức nói chung, đặc biệt là kết hợp với các yếu tố nêu trên vàgiải quyết vấn đề

Bên cạnh quan sát và làm mẫu được sử dụng trong nhóm phương pháp trựcquan và thực hành thì phương pháp đàm thoại, tìm tòi trong nhóm, phương phápdùng lời cũng được vận dụng phổ biến trong dạy học thể thao tự chọn môn bóngchuyền cho học sinh THCS.

- Đối tựợng nghiên cứu của tôi là học sinh lớp 10

- Phạm vi nghiên cứu chỉ áp dụng cho chương trình học môn thể thao tự chọn

do bộ quy định, 20 tiết/1 năm học

- Mục đích nghiên cứu của đề tài này là xây dựng tư liệu chuyên môn giúp chocác giáo viên, HLV bóng chuyền có cơ sở tham khảo chuyên môn nhằm phục vụ tốtcho công tác giảng dạy học sinh trong nhà trường

- Kế hoạch nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2012 -2013 gồm 3 giaiđoạn

+ Nghiên cứu các tài liệu có liên quan, tổng hợp, phân tích, lựa chọn các bàitập bổ trợ dẫn dắt, các bài tập nâng cao phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinhTHPT

+ Ứng dụng tính hiệu quả của các bài tập trên vào thực tế giảng dạy đối vớihọc sinh toàn khối 10 của trường thông qua môn học tự chọn được áp dụng từ học

kỳ II

+ Kiểm tra đánh giá hoàn thành đề tài và so sánh kết quả với nhóm đối chứngkhối 10 cùng tập luyện trong cùng một thời gian và tập luyện theo các bài tập dochương trình học quy định

PHẦN II: NỘI DUNG 2.1/ Thực trạng trước khi thực hiện giải pháp của đề tài:

2.1.1: Thuận lợi:

- Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường, của đồng nghiệp và tổchuyên môn

- Có sân bãi học môn thể dục riêng

- Bản thân là giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn thể dục nhiều năm

- Học sinh học tích cực, hăng hái tập luyện, biết vượt khó, dễ uốn nắn, sửa sai

- Lực lượng giáo viên nhiệt tình, nhiều kinh nghiệm trong công tác

- Hiện nay việc giáo dục thể chất cho học sinh trong nhà trường đang phát triển vàđược nhiều tổ chức xã hội và gia đình quan tâm

- Ý thức tập luyện của học sinh đã hình thành từ những năm trước thông qua sựgiáo dục, nhắc nhở của các giáo viên trong nhà trường

2.1.2: Khó Khăn:

- Học sinh học Thể dục đan xen với học văn hóa cho nên ảnh hưởng đến quá trìnhtập luyện và thành tích của học sinh không được nâng cao

- Học sinh xuống sân vẫn chưa chủ động tập trung vào hàng theo quy định, một số

em đi học trễ Bên cạnh đó còn có một số em xem nhẹ môn học thể dục

- Việc sửa sai cho học sinh của giáo viên và mức độ tiếp thu của học sinh còn hạnchế

- Sân bải tập luyện không đảm bảo

2.2/ Thực trạng vấn đề nghiên cứu:

Trong tình hình phát triển kinh tế hiện nay xu hướng xã hội hoá về phongtrào thể thao đang được quan tâm, đặc biệt là hướng tới đối tượng thanh thiếu niên,đây là nguồn nhân lực quan trọng nhất để đào tạo bồi dưỡng và huấn luyện Bóngchuyền là môn được mọi tầng lớp yêu thích và ngày càng có nhiều giải thi đấu

được tổ chức cho học sinh và cán bộ công nhân viên trong và ngoài ngành Trênthực tế đối với môn bóng chuyền tại địa phương chúng tôi cũng như một số xã trênđịa bàn huyện, phong trào tập luyện môn bóng chuyền phát triển rất mạnh mẽ,nhưng chủ yếu là mang tính tự phát, tập luyện chưa có lâu dài, chưa chú ý tới khâu

kỹ thuật cơ bản, còn đối với học sinh chỉ được học một số kỹ thuật cơ bản ở trường(nếu giáo viên chọn vào phần học tự chọn) nên chất lượng đem lại chưa cao Mặtkhác với môn bóng chuyền được đưa vào chương trình tự chọn cho học sinh nhưng

do điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên đảm nhận chưa đem lại hiệu quả cao.bên cạch đó về tài liệu nghiên cứu chưa phố biến ở các trường, trong sách giáo viênchỉ đưa ra được các bài tập mang tính đơn điệu, chưa chuyên sâu hoặc tập theophương pháp chung cho mọi đối tượng học sinh Đối tượng học sinh yếu chưa cóbài tập bổ trợ để dẫn dắt, cách sữa sai chưa cụ thể, học sinh khá giỏi chưa đưa rađược bài tập nâng cao cho phù hợp Nên khi kết thúc chương trình học chỉ rất ít emnắm được yếu lĩnh kỹ thuật còn đa số các em thực hiện kỹ thuật động tác sai dẫnđến hình thành kỹ năng, kỹ xảo sai do đó khi các em được học lên cao thì sẻ khókhăn trong công tác huấn luyện và sự phát triển của các em sẻ chậm hoặc khôngtiến bộ Ngoài ra khi cho học sinh tự chọn môn học bóng chuyền cần phải có đủdụng cụ tập luyện cho cả lớp Một số trường tiết học bóng chuyền từ 35 -40 họcsinh chỉ được 3 -4 quả bóng nên chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra về mặt kỹ thuật,chuyên môn cũng như về khối lượng vận động Nên khi giảng dạy giáo viên phảinhận biết được từng học sinh chưa thực hiện được, để tìm ra nguyên nhân và đưa rađược bài tập bổ trợ để dẫn dắt Còn đối với những em thực hiện đúng kỹ thuật thìcần phải có bài tập nâng cao để hoàn thiện hơn về việc hình thành kỹ xảo động tác.Vấn đề trên là một yêu cầu quan trọng trong công tác giảng dạy đối với giáo viên Thực tế cho thấy khi giảng dạy đến các nội dung như chuyền bóng thấp tay, chuyềnbóng cao tay đa số giáo viên chưa tìm ra các nguyên nhân mà học sinh thường mắcphải, chỉ cho là em đó không có năng khiếu nên không thực hiện được kỹ thuậtđộng tác Xuất phát từ thực trạng trên tôi mạnh dạn ứng dụng các bài tập bổ trợ về

chuyên môn nhằm tìm ra hướng đi mới cho việc giảng dạy và huấn luyện đạt hiệuquả cao hơn.

2.3/ Các giải pháp.

2.3.1 Giải pháp thực hiện

- Nguyên nhân dẫn đến sai lầm thường mắc trong kỹ thuật chuyền bóng thấp tay (đệm bóng) và kỹ thuật chuyền bóng cao tay.

Khi giảng dạy kỹ thuật cho học sinh giáo viên làm mẫu, phân tích yếu lĩnh

kỹ thuật động tác rồi sau đó cho học sinh tập Nhưng đối với đặc điểm riêng của

kỹ thuật chuyền bóng thấp tay và cao tay đòi hỏi các em phải thực hiện với mức độ

kỹ tương đối khó do đó khi giảng dạy giáo viên chưa chý ý đến trình độ tiếp thucủa đa số các em, trong quá trình tập luyện đã dẫn đến những sai lầm cơ bản sau:

+ Kỹ thuật chuyền bóng thấp tay.(đệm bóng)

Động tác sai: Tư thế di chuyển để chọn điểm rơi của bóng chưa hợp lý, điểm

tiếp xúc bóng chưa chính xác, dùng lực chưa đúng đa số chỉ dùng lực từ khuỷu tayđến cổ tay, dùng lực quá mạnh hoặc quá yếu, thân người cò gò bó, tay luôn nắmsẵn trước Chưa phối hợp được sức của toàn thân chỉ sử dụng một bộ phân cánhtay

+ Kỹ thuật chuyền bóng cao tay.

Động tác sai: Tư thế cơ bản di chuyển chọn điểm rơi của bóng không chính

xác, hình tay đón bóng mở quá rộng hoặc chưa phù hợp, khi tiếp xúc với bóngchưa có sự hoãn sung đã chuyền bóng, cách dùng lực chưa phối hợp được cácngón tay, cổ tay, vai và toàn thân

* Ứng dụng một số bài tập bổ trợ nhằm khắc phục những sai lầm thường

mắc cũng như một số bài tập nâng cao đối với kỹ thuật chuyền bóng thấp tay và cao tay.

Xây dựng nội dung bài tập: Khi xây dựng nội dung bài tập cho học sinh cầnchú ý đến 3 đối tượng học sinh, bài tập phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của