Thực trạng và những giải pháp chủ yếu thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt huyện hương trà theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

luận văn, khóa luận, đề tài, tài liệu, thạc sĩ, cao học

Chương 1 MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Sau 15 năm đổi mới nền nông nghiệp và kinh tế nôngthôn Việt Nam có những chuyển biến mạnh mẽ Sảnxuất nông - lâm nghiệp tăng trưởng liên tục với tốc độkhá cao và đi dần vào thế tăng trưởng ổn định (đạt4,3% năm) [3] Nền nông nghiệp từ sản xuất nhỏ, tựcung, tự cấp, theo phương thức truyền thống đã từngbước chuyển sang nền sản xuất hàng hóa định hướngxã hội chủ nghĩa, sản xuất khối lượng nông sản hànghóa lớn phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuấtkhẩu Tỷ trọng nông sản hàng hóa những năm gần đâyđã chiếm hơn 40% sản lượng nông nghiệp nói chung

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp nói chung và ngànhtrồng trọt nói riêng còn manh mún, lệ thuộc nhiều vàođiều kiện tự nhiên, năng suất cây trồng còn thấp, chưađáp ứng được nhu cầu cải thiện đời sống của nhân dân,nguyên liệu cho công nghiệp, hàng hóa cho xuất khẩu,tăng tích lũy cho ngân sách tạo động lực thúc đẩy côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn [3].Trước tình hình đó, việc nghiên cứu cơ cấu cây trồnghợp lý, tìm biện pháp thích hợp thúc đẩy chuyển đổi

cơ cấu ngành trồng trọt nâng cao hiệu quả sử dụng

đất, khai thác thế mạnh tiềm năng của các vùng sinh thái, hạn chế tối đa bất lợi, đa dạng hóa sản phẩm, cải thiện đời sống nhân dân đang là sự

quan tâm lớn của các Nhà khoa học, các chuyên gia và cáccấp các ngành từ Trung ương đến địa phương

Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảngkhóa IX và Quyết định phê duyệt về chương trình hành

động của Chính phủ đã xác định: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp”

[18].

Phát triển sản xuất nông nghiệp nói chung và chuyểnđổi cơ cấu ngành trồng trọt nói riêng theo hướng sảnxuất hàng hóa không thể không có sự tác động mạnhmẽ của công nghiệp Đó là điều kiện tiếp cận và ứng

dụng công nghệ sinh học trong sản xuất, đưa các thành

tựu sinh học, hóa học, cơ điện vào trồng trọt nhằmđổi mới các đối tượng tác động của trồng trọt nhưđất đai, cây trồng, đổi mới năng lượng động lực dùngtrong trồng trọt và các công cụ máy móc thiết bị Bảnthân nền nông nghiệp không thể tự nó đi lên nếu khôngcó một nền công nghiệp phát triển tác động trực tiếp.Như vậy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông

thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nôngnghiệp nông thôn là đòi hỏi tất yếu và khách quan, đangđược Đảng và Nhà nước quan tâm.

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt sẽ tạo độnglực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệptheo hướng công nghiêp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,nông thôn

Trong bối cảnh đó, nền nông nghiệp tỉnh Thừa ThiênHuế trong nhiều năm qua đã có chuyển biến, nhưng cònchậm Năng suất lúa còn thấp, bình quân 38-40tạ/ha/năm Sản lượng lương thực hàng năm đạt208.331 tấn năm 2001 (nguồn niên giám thống kế và SởNông nghiệp & PTNT) Giá trị sản xuất nông - lâm - ngưnghiệp tăng 3,4% năm [24] Tỷ trọng của ngành trồngtrọt chiếm 63,13% (năm 2001) trong cơ cấu kinh tế ngànhnông nghiệp; trong đó giá trị sản xuất lương thực chiếm66% Bình quân lương thực đầu người còn thấp, đờisống nông dân còn nghiều khó khăn

Tỉnh Thừa Thiên Huế đã đề ra các chủ trương, chínhsách khai thác tiềm năng thế mạnh của từng vùng nhưNghị quyết 13/NQ-TU của Tỉnh ủy về khai thác tiềm năngkinh tế của vùng gò đồi, Nghị quyết 11/NQ-TƯ củaThường vụ Tỉnh ủy về khai thác vùng đầm phá venbiển, nhằm chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế của mỗivùng, nhưng thực tế chuyển biến còn chậm, còn thiếusự đồng bộ và nhất quán trong các chính sách nên

hiệu quả chưa cao [38].

Hương Trà là một trong những huyện nằm trong bốicảnh chung của tỉnh Thừa Thiên Huế Giá trị tổng sảnphẩm nông - lâm - ngư nghiệp năm 2000 đạt đạt 32%trong tổng cơ cấu kinh tế của huyện, nhịp độ tăngtrưởng bình quân năm 2000 của sản xuất nông nghiệp1%/năm, [23] Sản xuất nông nghiệp chậm chuyển đổi.Tốc độ tăng trưởng GDP đạt thấp Ngành trồng trọt cơcấu cây trồng chưa hợp lý, đang độc canh cây lúa, giá trịsản lượng hàng hóa năm 2001 của ngành trồng trọtchiếm tỷ trọng khá cao (61,08%) trong tổng giá trị GDPcủa ngành nông nghiệp huyện Diện tích đất gieo trồngcây hàng năm 10.232 ha, (chiếm 19,64%) trên tổng diệntích tự nhiên toàn huyện, diện tích cây công nghiệpngắn dài ngày, cây thực phẩm, cây ăn quả, còn thấp,phân tán, manh mún Diện tích đất trống chưa đượckhai thác đưa vào sử dụng còn lớn 25.139,14 ha (chiếmđến 48,26%) diện tích đất tự nhiên [30]

Chăn nuôi chiếm tỷ trọng khá cao, (30,82%) trong giátrị sản xuất nông nghiệp [23] của huyện Trên 70% dânsố của huyện làm nghề nông - lâm nghiệp, đời sốngnông dân còn thấp, tiềm năng của các vùng gò đồi, đầmphá ven biển còn phong phú và đa dạng, nhưng chưađược khai thác hợp lý

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn huyện

Hương Trà: Với đặc trưng của 3 vùng sinh thái vùng

gò đồi - vùng đồng bằng ven sông - vùng đầm phá ven biển để khảo sát nghiên cứu thực hiện đề

tài:

”Thực trạng và những giải pháp chủ yếu thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt huyện Hương Trà theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”.

Đề tài là một đòi hỏi cấp thiết, có ý nghĩa lý

luận và thực tiễn sâu sắc, nhằm tìm ra các giải pháphợp lý thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọthuyện Hương Trà theo hướng công nghiệp hóa, hiện đạihóa góp phần thực hiện thành công sự nghiệp côngnhiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Kếtquả nghiên cứu của huyện Hương Trà sẽ được nhânrộng ra ở những vùng có điều kiện tự nhiên tương tự

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của đề tài này nhằm tìm ra các

giải pháp đẩy nhanh chuyển đổi cơ cấu ngành trồngtrọt, khai thác có hiệu quả tiềm năng đất đai của cácvùng sinh thái khác nhau, tăng năng suất và sản lượngcây trồng, đa dạng hóa sản phẩm, góp phần nâng cao đờisống vật chất, văn hóa của nhân dân, đẩy nhanh chuyểndịch cơ cấu kinh tế ngành trồng trọt nói riêng và ngànhnông nghiệp nói chung trên địa bàn huyện Hương Trà theo

hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nôngthôn.

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm:

*Hệ thống hóa lý luận về cơ cấu và chuyển đổi cơcấu ngành trồng trọt

*Đánh giá thực trạng chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt giai đoạn từ năm 1996 - 2001

*Định hướng và đề xuất các biện pháp chuyển đổi

cơ cấu ngành trồng trọt của huyện theo hướng côngnghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn

1.3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

Đề tài tập trung nghiên cứu chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt huyện Hương Trà tỉnh Thừa Thiên Huếtrong giai đoạn từ năm 1996 - 2000 và năm 2001, đánh giákết qủa, hiệu quả của ngành trồng trọt, phân tíchnhững lợi thế, những khó khăn của quá trình chuyểnđổi ngành trồng trọt trên các vùng sinh thái khác nhauđể đề ra các giải pháp phát triển thích hợp

Do điều kiện thời gian có hạn đề tài chỉ điều tra trên

150 hộ thuộc 3 xã đại diện cho 3 vùng sinh thái khácnhau của huyện xã Hương Bình đại diện cho vùng gòđồi, xã hương Toàn đại diện cho vùng đồng bằng, xãHải Dương đại diện cho vùng đầm phá ven biển

Chương 2

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1 Cơ sở lý luận:

2.1.1 Khái niệm cơ cấu ngành trồng trọt.

Theo thuyết cấu trúc (Structuralism) và học thuyết tổchức hữu cơ “Organism) thì cơ cấu có thể hiểu như một

cơ thể được hình thành trong điều kiện môi trường nhấtđịnh (theo nghĩa rộng) Nội dung cốt lõi của nó là biểuhiện vị trí, vai trò của từng bộ phận hợp thành và cómối quan hệ tương tác lẫn nhau trong tổng thể Một cơ

cấu có thể thay đổi để phù hợp với điều kiện kháchquan nhất định [34].

Cơ cấu xét về mặt triết học là một phạm trù phảnánh cấu trúc bên trong của một đối tượng, là một tậphợp những mối liên hệ cơ bản, tương đối ổn định giữacác yếu tố cấu thành đối tượng đó trong một thời giannhất định

Cơ cấu kinh tế của một quốc gia là một tổng thểnhững mối liên hệ giữa các bộ phận hợp thành nềnkinh tế của quốc gia đó, gồm: các ngành (công nghiệp,nông nghiệp, xây dựng); lĩnh vực phân phối, tiêu dùng;thành phần kinh tế (nhà nước, tư nhân, tập thể.); cácvùng sinh thái Ở mỗi ngành, mỗi vùng có một cơ cấukinh tế riêng của mình tùy theo điều kiện tự nhiên, kinhtế xã hội cụ thể

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói chung và cơ cấungành trồng trọt nói riêng là một phạm trù kinh tếtổng hợp phản ánh các mối quan hệ bản chất, giữacác bộ phận các yếu tố cấu thành của nông nghiệp, làmột thực thể kinh tế xét trên phạm vi không gian vàthời gian trong những môi trường tự nhiên kinh tế nhấtđịnh

Cơ cấu kinh tế không chỉ là những con số, những chỉtiêu mà còn biểu hiện quan hệ giữa các lĩnh vực sảnxuất, các thành phần, các giống và loài cây được bố

trí theo không gian và thời gian trong một hệ thống sinhthái nông nghiệp nhằm tận dụng hợp lý nhất nguồnlợi tự nhiên, kinh tế - xã hội của nó.

2.1.2 Khái niệm chuyển đổi cơ cấu kinh tế ngành trồng trọt

Cơ cấu kinh tế biến đổi chuyển dịch theo thời gian.Không thể có một cơ cấu kinh tế mẫu, làm chuẩn mựccho mọi vùng hoặc ngành được Mỗi quốc gia, mỗivùng, mỗi ngành và mỗi địa phương phải chọn cho mìnhmột cơ cấu kinh tế phù hợp với từng gia đoạn lịch sửnhất định Có như vậy mới xác định được cơ cấu kinhtế hợp lý

Đối với ngành nông nghiệp chuyển đổi cơ cấu kinhtế nông nghiệp là biểu hiện quan hệ của các ngành sảnxuất, giữa các vùng kinh tế và các thành phần kinh tếtrong nông nghiệp

Nông nghiệp là hệ thống kinh tế kỹ thuật và sinhhọc, đối tượng của sản xuất nông nghiệp là những sinhvật sống, chúng tồn tại và phát triển theo quy luật sinhhọc Sản xuất nông nghiệp nói chung thường có chu kỳdài, hoạt động phần lớn tiến hành ngoài trời, nhất làngành trồng trọt các đặc trưng đó càng thể hiện rõnét Vì vậy, trong nội bộ ngành phải có một cơ cấuhợp lý dựa trên ưu thế về địa lý và khí hậu của vùngđó nhằm khai thác các lợi thế so sánh, để phát huy tối

đa tiềm năng.

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt là quá trìnhchuyển đổi cấu trúc và các mối quan hệ giữa các bộphận hợp thành tổng thể ngành trồng trọt đạt đượcnhững tỷ lệ định lượng và định tính trong một giaiđoạn nhất định Trong trồng trọt phải tập trung pháttriển lương thực ở những vùng trọng điểm trên cơ sởthâm canh tăng năng suất, nâng cao chất lượng sảnphẩm Phát triển mạnh các loại cây công nghiệp ngắnngày, dài ngày, cây ăn quả và cây rau đậu chất lượngcao phục vụ cầu trong nước và xuất khẩu

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt theo hướngcông nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực chất là một nộidung chính yếu của quá trình xây dựng cơ sở vật chấtkỹ thuật và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp,nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, hiện đại;gắn nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, cho phépphát huy có hiệu quả mọi nguồn lực và lợi thế củanền nông nghiệp nhiệt đới, mở rộng giao lưu trong nướcvà quốc tế, nhằm nâng cao năng suất lao động xã hộitrong nông nghiệp, nông thôn; xây dựng nông thôn mới giàucó, công bằng, dân chủ, văn minh và xã hội chủ nghĩa

Chuyển đổi cơ cấu theo vùng nhằm mục đích khaithác tiềm năng và lợi thế đất đai, khí hậu, lao độngcủa vùng đó Chẳng hạn nông nghiệp nước ta hiện nayđược chia thành 7 vùng kinh tế trọng điểm: vùng trung

du và miền núi phía Bắc, vùng đồng bằng sông Hồng,vùng khu Bốn cũ, vùng duyên hải miền Trung, vùng Tâynguyên, vùng Đông Nam Bộ và vùng đồng bằng sông CửuLong Ở mỗi vùng có điều kiện sinh thái riêng, một đặctrưng riêng cần chọn cơ cấu kinh tế với một loại câytrồng chủ lực của vùng đó.

Chuyển đổi cơ cấu theo ngành tức là điều chỉnh cơcấu sản xuất hợp lý, đa dạng hóa sản phẩm đáp ứngđược yêu cầu trong nước và xuất khẩu Lương thựchình thành được các vùng lúa gạo tập trung, phát triểnmạnh các loại cây trồng có khả năng cạnh tranh xuấtkhẩu Mở rộng sản xuất cây trồng thay thế nhập khẩu.Phát triển chăn nuôi phục vụ tiêu dùng trong nước vàxuất khẩu

Chuyển đổi cơ cấu theo thành phần kinh tế Nềnkinh tế của chúng ta bao gồm nhiều thành phần kinh tếphần đông các chủ thể trong sản xuất nông nghiệp làcác hộ nông dân Năng lực sản xuất của các hộ nôngdân còn non yếu, công nghệ sản xuất lạc hậu, cần phảikhuyến kích , tạo động lực cho các thành phần kinh tếphát triển sẽ thúc đẩy lẩn nhau Điều quan trọng là phảihỗ trợ cho họ trong các lĩnh vực như hợp tác đầu tư,tổ chức sản xuất, ứng dụng các thành tựu khoa họccông nghệ tiến tiến vào sản xuất

2.1.2.1 Mục đích của việc chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt

Thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn nước ta đi lên sảnxuất hàng hóa lớn là một trong những mục tiêu quantrọng trong cả trước mắt và lâu dài trong sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn vàhội nhập của đất nước vào khu vực Mục tiêu tổngquát nhằm xây dựng được một nền nông nghiệp pháttriển toàn diện, tăng trưởng với nhịp độ cao, ổn định vàbền vững, bảo đảm không ngừng cải thiện và nâng caođược mức sống cả về vật chất và văn hóa cho nôngdân, xây dựng được nông thôn mới văn minh, hiện đại.Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt theo hướngcông nghiệp hóa, hiện đại hóa có nghĩa là ngành trồngtrọt sản xuất hàng hóa, hiệu quả và bền vững, có năngsuất chất lượng và sức cạnh tranh cao trên cơ sở ứngdụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến, đặcbiệt là công nghệ sinh học, công nghệ giống cây trồng.

Xu hướng chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt là:

- Sản xuất hàng hóa lớn gắn với công nghiệp chếbiến và thị trường tiêu thụ sản phẩm Ứng dụng cácthành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ, trước hết làcông nghệ sinh học, đưa thiết bị kỹ thuật, công nghệtiên tiến và hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệpnhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả, tăngsức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trườngcủakhu vực và thế giới

- Muốn chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nôngnghiệp, xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóamạnh, cần phải chuyển đối cơ cấu kinh tế ngành trồngtrọt có chất lượng cao, hiệu quả và bền vững nâng caonăng suất, sản lượng và chất lượng cây trồng, vừađảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia, đápứng đủ nhu cầu đa dạng của nhân dân về các loại lươngthực thực phẩm, có sức cạnh tranh trên thị trườngquốc tế.

- Cùng với việc tăng trưởng hàng hóa, chuyển đổi cơcấu kinh tế trong nông nghiệp nói chung và trồng trọtnói riêng là đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa cácmặt hàng nông sản trên cơ sở khai thác các tiềm năng, lợithế của từng vùng, từng địa phương và từng hộ nôngdân, dưới tác động của cơ chế thị trường Có như vậymới đáp ứng được nông sản hàng hóa ngày càng tăngcho thị trường trong nước và xuất khẩu

- Nâng cao hiệu quả sử dụng đất, trong điều kiệnđất đai canh tác hạn chế, việc chuyển đổi cơ cấu câytrồng hợp lý tạo điều kiện khai thác, sử dụng hợp lýtài nguyên nguồn lực và lợi thế so sánh của từngvùng

- Chuyển đổi cơ cấu kinh tế ngành trồng trọt sẽtăng thu nhập cho người lao động, là do năng suất câytrồng tăng, tiềm năng đất đai được khai thác hợp lý, sảnphẩm phong phú và đa dạng hơn, dịch vụ chế biến nông

sản hàng hóa được phát triển, giải quyết công ăn việclàm tăng thu nhập cho người lao động và nông hộ.Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt góp phần đẩynhanh chương trình xóa đói giảm nghèo trong khu vựcnông thôn.

- Việc chuyển đổi cơ cấu trồng trọt sẽ nâng caohiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp Có nghĩasản xuất hàng hóa phong phú, không những đáp ứngđược thị trường trong nước, góp phần tích cực đảmbảo an ninh lương thực và phục vụ cho xuất khẩu

- Chuyển đổi cơ cấu ngnàh trồng trồng trọt theohướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa làm thay đổi nềnnông nghiệp truyền thống độc canh, sang sản xuất kinhdoanh hàng hóa theo cơ chế thị trường, thay đổi tínhchất lao động nông nghiệp, sản xuất gắn với thị trườnghàng hóa Trong thời đại khoa học công nghệ phát triểnmạnh, tính cộng đồng trong sản xuất tiêu thụ sảnphẩm ngày càng cao, thương mại ngày càng phát triển

2.1.2.2 Vai trò của việc chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướngcông nghiệp hóa, hiện đại hóa là một chủ trương lớncủa Đảng và Nhà nước Sự thành công của công cuộccông nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôntất yếu phụ thuộc vào chuyển đổi cơ cấu ngành trồng

trọt hay nói cách khác chuyển đổi cơ cấu ngành trồngtrọt theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là mộtnội dung quan trọng của sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn khi cơ cấu ngànhtrồng trọt được chuyển đổi hợp lý thì sản phẩmtrồng trọt sẽ có nhiều hơn và tập trung hơn, các cơ sởchế biến, dịch vụ sẽ hình thành phát triển Điều đólàm thay đổi lao động nông thôn, thúc đẩy hàng hóa nôngthôn phát triển, tăng cường cơ sở hạ tầng nông thôn, gópphần đẩy nhanh được tiến trình công nghiệp hóa, hiệnđại hóa nông nghiệp Chính vì vậy ngày 04/6/2002, Thủtướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 68/2002/QĐ-TTg về chương trình hành động của Chính phủ thựchiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hànhTrung ương Đảng (Khóa IX) [16] về đẩy mạnh công

nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn: “Xây dựng một nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa, hiệu quả và bền vững; có năng suất chất lượng và sức cạnh tranh cao trên cơ sở ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu Xây dựng nông thôn ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại”.

Ngành trồng trọt là bộ phận cấu thành trong ngành

nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp,không thể không chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt, vìvậy chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt là xu thế tấtyếu khách quan phù hợp với quy luật phát triển kinh tếthị trường Tuy nhiên, không giống như các quy luật tựnhiên, quy luật kinh tế biểu hiện và vận động thông quahoạt động con người Để đem lại hiệu quả thiết thực,đúng mục tiêu tác động đó phải tôn trọng tính kháchquan, xã hội loài người không ngừng phát triển, phâncông lao động ngày càng cao, nhu cầu tiêu dùng sảnphẩm con ngưòi không ngừng tăng lên theo hướng đòi hỏi

đa dạng hơn, chất lượng hơn Chính sự phát triển tấtyếu đó là nguyên nhân khách quan thúc đẩy chuyển đổi

cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói chung và ngành trồngtrọt nói riêng để thỏa mãn nhu cầu có tính xã hội hóa.Có chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt thì mới cóđiều kiện tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ khoa

học, công nghệ sinh học trong sản xuất, đưa các thành

tựu sinh học, hóa học, cơ điện vào trồng trọt nhằmđổi mới các đối tượng tác động của trồng trọt nhưđất đai, cây trồng, đổi mới các loại vật tư nông nghiệpnhư phân bón, thuốc phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại cho câytrồng, đổi mới năng lượng động lực dung trong trồngtrọt và các công cụ máy móc thiết bị kèm theo và cuốicùng là đổi mới công nghệ sản xuất, chế biến, bảoquản, tiêu thụ hàng hóa nông sản

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt làm thay đổitập quán canh tác, bố trí cây trồng hợp lý khai tháctiềm năng và thế mạnh của mỗi vùng Nếu khôngchuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt thì tình trạng sảnxuất hàng hóa nói chung vẫn trong tình trạng manh mún,không ổn định, đa số người nông dân và người sản xuấthàng hóa nông nghiệp mới chỉ cung cấp cho thị trườngnhững sản phẩm mà họ có hơn là việc đáp ứng nhucầu thị trường và đòi hỏi của thị trường

2.1.2.3 Quan điểm, nguyên tắc chuyển đổi cơ cấu trồng trọt

Chuyển đổi cơ cấu trồng trọt tự nó sẽ chuyểnđổi dần dần theo hướng tuân thủ các quy luật kinh tếkhách quan Vai trò chủ thể quản lý thể hiện ở sựnhận thức đúng đắn xã quy luật khách quan để thúcđẩy sự chuyển đổi cơ cấu trồng trọt theo hướng cólợi nhất Để định hướng cho việc chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt cần phải nắm vững những quan điểmvà nguyên tắc sâu đây:

- Quan điểm phát triển sản xuất hàng hóa: Lịch

sử phát triển của xã hội loài người được đánh đấu bởimột bước tiến bộ có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đó làsự ra đời và phát triển lưu thông hàng hóa Sự pháttriển tiếp tục của sản xuất hàng hóa trên tất cả cáclĩnh vực của hoạt động kinh tế là tất yếu khách quan.Quá trình chuyển đổi cơ cấu trồng trọt từ tự cung,

tự cấp sang sản xuất hàng hóa cũng là một yếu tốkhách quan đối với một nền sản xuất nông nghiệp hiệnđại Không thể có tái sản xuất mở rộng với nhịp độphát triển nhanh đối với một nền nông nghiệp nói chungvà cchuyển đổi cơ cấu trồng trọt nói riêng mang nặngtính tự nhiên

Đối với tỉnh Thừa Thiên Huế nói chung và huyệnHương Trà nói riêng cũng như một số địa phương kháctrong cả nước sản xuất nông nghiệp còn chậm pháttriển, tỷ suất hàng hóa còn thấp Trong điều kiện hiệnnay sản xuất hàng hóa phải gắn với chế biến, tiêu thụ,tức là phải gắn với thị trường Việc xác định chuyểnđổi cơ cấu trồng trọt phải nghiên cứu thị trường, làmtốt công tác tiếp thị để tránh những thiệt hại do xácđịnh thị trường không chính xác gây ra Có nghĩa là phảinhận thức đầy đủ quan hệ cung - cầu để điều chỉnhcho phù hợp với quy luật của nó

Đối với nước ta, sản xuất lương thực đã đáp ứngđược nhu cầu ăn, có dự trữ và đã xuất khẩu bìnhquân 3,6 triệu tấn gạo/năm, bằng 20% sản lượng làm ra[35] Trước tình hình sản xuất lương thực của cả nướcvà của tỉnh Thừa Thiên Huế, huyện Hương Trà, cần phảixem xét một cách khách quan cầu về lương thực củahuyện, của Tỉnh và của thị trường để xác định chuyểnđổi cơ cấu ngành trồng trọt một cách hợp lý Khôngnhất thiết đầu tư nhiều cho sản xuất mà hiệu quả kinh

tế lại thấp Muốn thúc đẩy được công nghiệp hóa,hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, đòi hỏi mức cầuvề nguyên liệu từ các cây công nghiệp sẽ tăng lên nhiều,chẳng hạn như sắn công nghiệp, cao su, dứa, cây ănquả sẽ thu hút nguyên liệu cho nhà máy chế biến màTỉnh đang cần Hơn nữa đời sống kinh tế - xã hội ngàycàng cao, nhu cầu tiêu dùng của con người đòi hỏi đápứng ngày một tốt hơn các loại nông sản có chất lươngcao, phong phú, đa dạng như thực phẩm, rau quả tươicũng tăng lên Đối với Hương Trà là huyện giáp ranh vớithành phố Huế, một trung tâm du lịch, thành phốfectyval, vì vậy việc xác định chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt phải tính đến một vành đai thực phẩm cungcấp cho thành phố, giải quyết những bức xúc là mộttất yếu.

- Quan điểm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội:

Hiệu quả kinh tế - xã hội là mục tiêu chính, là đặctrưng cơ bản của mọi hoạt động sản xuất, kinh doanhtrong nền kinh tế thị trường Việc chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt phải đạt được mục đích kinh tế - xãhội cao hơn, nếu không việc chuyển đổi không có ýnghĩa Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế cũng phải được xemxét trên quan điểm toàn diện Tính kinh tế ở đây đượchiểu là việc chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt làmsao chi phí đầu tư thấp nhất nhưng mang lại hiệu quảcao nhất Và các chỉ tiêu phải được nghiên cứu, đánh giá

là năng suất cây trồng, năng suất lao động, giá trị tăngthêm, thu nhập hỗn hợp, lợi nhuận và tốc độ tăngtrưởng phát triển của sản xuất nông nghiệp nói chung vàchuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt nói riêng Trong nềnkinh tế sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, việc nâng caohiệu quả kinh tế tăng tích lũy cho ngân sách Nhà nướcnói chung và nền nông nghiệp nói riêng là phương phápđể nâng cao đời sống vật chất, tinh thần văn hóa chonhân dân là hết sức cần thiết Chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt phải góp phần xóa đói, giảm nghèo thuhẹp dần khoảng cách giữa thành thị và nông thôn.

- Quan điểm phát triển kinh tế nhiều thành phần, đa dạng hóa các hình thức sở hữu tăng cường ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Để huy động được mọi nguồn lực, mọi nguồnvốn trong nhân dân, trước hết phải coi trọng và khuyếnkích các thành phần kinh tế phát triển Trong một thờigian khá dài chúng ta thực hiện nền kinh tế tập trung,quan liêu bao cấp, lấy kinh tế hợp tác xã, nông trườngquốc doanh là những chủ thể quản lý và sử dụng hầuhết đất sản xuất nông nghiệp Do trình độ quản lýthấp, cơ chế kế hoạch hóa tập trung cao làm cho cácđơn vị thiếu năng động và nhạy bén trong sản xuất kinhdoanh, sản xuất theo mệnh lệnh cứng nhắc, nên nềnkinh tế không phát triển, sản xuất bị đình trệ, thiếu

lượng thực, đời sống khó khăn Thực hiện chính sáchkinh tế nhiều thành phần, chuyển nền kinh tế sanghoạt động theo cơ chế thị trường có sự quản lý củanhà nước theo định hướng xã hội - chủ nghĩa, thì việcxác định chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt, đã đượccác thành phần kinh tế thận trọng hơn, sản xuất ranhững sản phẩm mà thị trường cần Trên cơ sở đa dạnghóa các hình thức sở hữu tư liệu sản xuất, các thànhphần kinh tế sử dụng đất đai trồng trọt có hiệu quảhơn, năng động hơn.

- Chuyển đổi cơ cấu cây trồng phải đảm bảo được yêu cầu kỹ thuật và của hệ thống canh tác.

Việc chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt phải phùhợp với điều kiện tự nhiên, kỹ thuật, cơ sở hạ tầngcủa từng vùng và từng địa phương Các loại cây trồngđòi hỏi quy trình kỹ thuật tiên tiến, trình độ canh tác caoviệc chuyển đổi không thể bố trí ở các vùng có điềukiện cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn, lạc hậukhông những không mang lại hiệu quả kinh tế mà phá vỡhệ thống cơ cấu canh tác của vùng đó

Một trong những đặc thù của hoạt động sản xuấtnông nghiệp nói chung và ngành trồng trọt nói riêng làchịu ảnh hưởng rất lớn của điều kiện tự nhiên và tínhthời vụ cao Vì vậy nắm vững quy luật, diễn biến điềukiện tự nhiên, trên cơ sở đó khai thác tối đa điều kiệnthuận lợi hạn chế thấp nhất các nhân tố bấõt lợi để

có hiệu quả cao và việc làm hết sức quan trọng.

Vấn đề áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuậttrong sản xuất nông nghiệp là vấn đề mang tính chấtxã hội và tính dân tộc Khi xác định chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt phải đảm bảo được yêu cầu xã hội -nhân văn, vừa ứng dụng được khoa học kỹ thuật cao,đáp ứng sản phẩm cho thị trường, nhưng phát huy nhântố lịch sử và phong tục truyền thống của địa phương.Giải quyết mối quan hệ giữa tập quán sản xuất mangtính truyền thống, lề lối canh tác lạc hậu với tính khoahọc và công nghệ sinh học mới là không đơn giản Hiệuquả sản xuất và lợi nhuận là những chỉ tiêu quan trọngđể giúp nông dân ứng dụng tiến bộ khoa học

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt, không mâuthuẩn với phong tục tập quán của các địa phương và thịhiếu tiêu dùng của nông dân, biết tiếp thu, kế thừanhững ưu điểm để phát huy Tính nhân văn còn phụthuộc vào trình độ dân trí thấp hay cao, nếu ở nhữngvùng trình độ dân trí cao thì sự nắm bắt các yếu tốkỹ thuật, các quy luật để vận dụng các quy luật đóvào khả năng dự báo chính xác tình hình thị trường thếgiới và khu vực, do đó chuyển đổi cơ cấu trồng trọt sẽcó nhiều thuận lợi Và ngược lại việc chuyển đổi cơcấu sẽ chuyển biến chậm và khó khăn hơn

- Quan điểm hội nhập: Trong thời đại ngày nay các

quốc gia trên Thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

đang còn xích lại gần nhau, việc hình thành các hiệphội kinh tế, hiệp hội các bạn hàng đã chứng tỏ điềuđó Nền kinh tế của các quốc gia có sự đan xen lẫnnhau, kinh tế của một quốc gia phát triển có ảnh hưởngđến các quốc gia khác trong khu vực Vì vậy chuyểnđổi cơ cấu ngành trồng trọt không thể tách rời cơ cấukinh tế các nước trong khu vực Chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt phải phù hợp với định hướng pháttriển kinh tế - xã hội chung của cả nước và của mỗimột Tỉnh Đối với Thừa Thiên Huế ngành nông nghiệpnói chung và ngành trồng trọt nói riêng là một trongnhững ngành chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu GDP củaTỉnh Tỷ trọng nông nghiệp 24,1% (năm 2000), 23,4% (năm2001), [23].

- Quan điểm phải đảm bảo khai thác được tối

đa lợi thế của vùng để phát huy tiền năng sẵn có của địa phương Lợi thế so sánh là ưu thế của vùng

này so với vùng khác, của doanh nghiệp này so với doanhnghiệp khác trong việc cung ứng các sản hàng hóa ra thịtrường Một cơ cấu trồng trọt là hợp lý và có hiệuquả, nếu cung cấp cho thị trường cùng một loại sảnphẩm, với chi phí thấp hơn và chất lượng sản phẩmcao hơn Trong kinh tế hội nhập ASEAN và xu thế toàncầu hóa, trong lĩnh vực kinh tế nói chung và sản phẩmnông nghiệp nói riêng, mỗi nước mỗi địa phương, đềucó lợi thế cung cấp một số nông sản hàng hóa của

- Quan điểm phát triển bền vững Chuyển đổi cơ

cấu ngành trồng trọt vừa phát triển toàn diện nhưng

phải bảo đảm tăng trưởng bền vững Tăng trưởng bền

vững gắn với phát triển sản xuất toàn diện với tốc độcao, nhưng phải bảo đảm môi trường sinh thái, tức là tăngtrưởng nhanh nhưng tài nguyên, đất đai, nước, rừng,biển môi trường sinh thái được cân bằng và ổn định,không bị tàn phá khai thác kiệt quệ

- Quan điểm liên ngành Chuyển đổi cơ cấu ngành

trồng trọt gắn với phát triển công nghiệp hóa, đô thịhóa và kết cấu hạ tầng nông thôn Xu hướng chuyểnđổi cơ cấu ngành trồng trọt không những gắn vớichuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn màphù hợp với xu hướng và tốc đọ công nghiệp hóa vàkết cấu hạ tầng nông thôn trong từng giai đoạn

2.1.3 Các nhân tố ảnh hưởng chuyển đổi cơ cấu trồng trọt

Khi nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọtcần phải xem xét mối quan hệ của các yếu tố tácđộng đến quá trình hình thành phát triển của nó, baogồm các nhân tố tự nhiên và nhân tố kinh tế - xã hội

2.1.3.1 Các nhân tố tự nhiên

Các yếu tố tự nhiên là nhân tố có ý nghĩa rất lớn,đối với nông nghiệp nó quyết định đến sự tồn tại

phát triển của ngành Đặc biệt trong trồng trọt nó lạicàng quan trọng hơn, quyết định đến năng suất sảnlượng cây trồng

1 Đất đai

Đất đai là một thành phần quan trọng của hệ sinhthái, là nguồn cung cấp nước và chất dinh dưỡng chohệ thống cây trồng Điều kiện đất đai là một trongnhững căn cứ quan trọng sau điều kiện khí hậu để bốtrí cơ cấu cây trồng Tùy thuộc vào điều kiện địa hình,độ dốc, chế độ nước ngầm, thành phần cơ giới củađất để bố trí cây trồng cho phù hợp

Hàm lượng chất dinh dưỡng trong đất chủ yếuquyết định đến năng suất cây trồng hơn là tính thíchứng Tuy vậy, trong cây trồng có cây đòi hỏi phải trồng ởđất tốt, có cây chịu được đất xấu Hàm lượng cácchất dinh dưỡng trong đất có thể khắc phục bằng cáchbón thêm phân Phần nhiều các loại đất tốt đượctrồng các loại cây có phản ứng mạnh với độ màu mỡcủa đất và có giá trị kinh tế cao

Nắm được các đặc điểm lý, hóa tính của đất, conngười có thể tác động cải tạo đất dần dần phù hợpvới loại cây trồng hơn, chẳng hạn như phủ xanh đấttrống đồi núi trọc để chống xói mòn, cải tạo đất, đắp

đê ngăn mặn Mục đích để hạn chế ảnh hưởng củacác nhân tố tự nhiên như xói mòn, nghèo kiệt, ngập

úng, ngập mặn, hạn hán Đó là tác động tích cực củacon người đem lại hiệu quả to lớn cho xã hội.

2 Khí hậu

Khí hậu là yếu tố là một trong những yếu tố quantrọng hàng đầu của việc xác định cơ cấu chuyển đổingành trồng trọt Đối với việc cơ cấu trồng trọt hàngnăm, việc quan trọng là phải xem nó có thể trồng đượcmấy vụ trong một năm Điều này phụ thuộc vào nhiệtlượng của cây trồng và tổng nhiệt lượng hàng năm củacây trồng đó Khí hậu ảnh hưởng lớn đến cơ cấu trồngtrọt, nắm vững yếu tố khí hậu bố trí cây trồng hợplý sẽ cho năng suất và giá trị kinh tế cao Tuy nhiên khíhậu cũng gây những điều kiện bất lợi như gió bão, lũlụt Chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý sẽ tránhđược những tác hại bất lợi đó

3 Loài cây trồng và hệ thống cây trồng

Loài cây trồng và hệ thống cây trồng là những nhântố ảnh hưởng lớn đến năng suất, sản lượng và chấtlượng sản phẩm nông nghiệp Chuyển đổi cơ cấu trồngtrọt là lựa chọn loài cây trồng nào để lợi dụng tốtnhất điều kiện khí hậu và đất đai ở vùng đó Trongchuyển đổi cơ cấu trồng trọt cũng phải xem xét đếnchế độ trồng xen, trồng gối liên tiếp nhau với các loạicây trồng khác nhau tăng hiệu quả quả kinh tế trên đơn vịcanh tác

2.1.3.2 Các nhân tố kinh tế - xã hội

Chuyển đổi cơ cấu trồng trọt không những phụthuộc vào các nhân tố tự nhiên, mà còn chịu ảnhhưởng lớn đến các nhân tố kinh tế - xã hội như: laođộng, vốn sản xuất, phương thức canh tác, cơ sở hạtầng, chính sách thể chế và các yếu tố kinh tế - xãhội khác

1 Nhân tố về Lao động

Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt bản thân nócũng mang tính khách quan Lao động là con người, với tưcách là chủ thể có khả năng nhận thức các quy luậtkhách quan đó Bởi vậy chuyển dịch cơ cấu ngành trồngtrọt hình thành nhanh hay chậm, hợp lý hay không hợp lýlà do nhân tố con ngưòi Con người là nhân tố quyếtđịnh sự hình thành của việc chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt Với tư cách là chủ thể cơ cấu lao động ảnhhưởng trực tiếp đến cơ cấu ngành trồng trọt, cơ cấulao động hợp lý, sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển, tuynhiên trong cơ cấu lao động cũng phải xem xét đến trìnhđộ lao động, trình độ dân trí, trình độ tay nghề nó ảnhhưởng lớn đến năng suất, chất lượng sản phẩm Hiệnnay khoa học kỹ thuật phát triển nhanh như vũ bão, đòihỏi trình độ lao động ngày càng phải nâng cao để nắmbắt và ứng dụng được khoa học kỹ thuật, nhất làcông nghệ sinh học chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọttheo ý chủ quan của con người Ở nơi nào, nước nào trình

độ dân trí thấp thì sự xác lập chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt sẽ diến ra chậm chạp và khó tránhkhỏi những sai lầm Vì trình độ nhận thức quy luật vàvận dụng quy luật, khả năng dự báo và nắm bắtđược diến biến phức tạp nền kinh tế trước mắt vàlâu dài điều do con người Bởi vậy, đòi hỏi con ngườiphải có kiến thức văn hóa, khoa học kỹ thuật và quảnlý kinh doanh để sáng suốt quyết đoán trong mọi vấnđề.

Trình độ canh tác ở đây thể hiện trình độü dân trí,trình độü áp dụng khoa học kỹ thuật, có tác độngmạnh mẽ đến việc chuyển đổi cơ cấu ngành trồngtrọt Trình độ canh tác, lạc hậu, năng suất thấp, hiệuquả kinh tế kém, đất đai sử dụng không hợp, bị bàomòn, môi trường bị hủy hoại nghiêm trọng, đe dọa đếnsự phát triển bền vững của nền nông nghiệp trongtương lai Trình độ canh tác cao, khai thác nguyên đất đaihợp lý, hiệu quả kinh tế cao, đáp ứng được nhu cầutrường, bảo vệ được môi trường sinh thái

Đặc thù sản xuất nông nghiệp nói chung và ngànhtrồng trọt nói riêng, mang tính thời vụ cao, do vậy, sốlượng lao động có ảnh hưởng lớn đến chuyển đổi cơcấu ngành trồng trọt Chẳng hạn điều kiện tự nhiên,đất đai thuận lợi cho việc phát triển vùng cây côngnghiệp tập trung sử dụng nhiều lao động, nhưng nhucầu lao động không đáp ứng được thì việc chuyển đổi

cơ cấu đó sẽ khó thực hiện được.

2 Vốn đầu tư cho sản xuất

Giải quyết về vốn đầu tư cho nông nghiệp cầnđược xem xét ưu tiên vì đa số các hộ nông dân cònthiếu vốn sản xuất, nhất là vốn đầu tư hỗ trợ chophát triển ngành nghề và dịch vụ hỗ trợ cho nôngnghiệp Chính phủ cần chính sách hỗ trợ cho nông dânsản xuất nhằm giúp đỡ họ về tài chính, kỹ thuật, trithức và môi trường về kinh tế - xã hội, khuyến khíchnông dân sản xuất và giúp họ tiêu thụ sản phẩm, hỗtrợ cơ sở hạ tầng, chuyển giao kỹ thuật

Đất nước ta gần 80% dân số ở các vùng nông thôn vàkhoảng 70% thu nhập của họ từ nông nghiệp [10], tỷ lệhộ nông dân sản xuất nhỏ, tự cấp, tự túc cao, nhiềuhộ còn đang còn loay hoay tìm lối ra cho quá trình chuyểnđổi, nhưng vấn chưa thoát khỏi cảnh nghèo đói Donghiều yếu tố, nhưng có bản vẫn thiếu vốn sản xuất,sự hỗ trợ và đầu tư còn quá mỏng cho yêu cầu củasản xuất, hạû tầng cơ sở còn nhiều bất cập, yếu kém,giao lưu trao đổi hàng hóa bị hạn chế Tuy nhiên, mấynăm qua Nhà nước đã tập trung đầu tư thông qua cácchương trình quốc gia “xóa đói giảm nghèo” như chươngtrồng mới 5 triệu ha rừng, chương trình 135 đầu tư xâydựng cơ sở hạ tầng cho các xã đặc biệt khó khăn,chương trình 120, các tổ chức tín dụng khác cũng ra đơìnhư ngân hàng chính sách, quỹ hỗ trợ phát triển sản

xuất, nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho nông dân và cáctổ chức doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng hóanông - lâm sản Nhưng cơ cấu vốn đầu tư cho phát triểnsản xuất nông - lâm nghiệp còn thấp, chưa đáp ứng nhucầu sản xuất nông nghiệp nói chung và chuyển đổi cơcấu ngành trồng trọt nói riêng.

3 Phương thức canh tác trong trồng trọt

Các biện pháp kỹ thuật phương thức canh tác cũnglà yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt Tập quán phương thức canh tác, trong cơ cấutrồng trọt mỗi loại cây trồng đều có một phương thứccanh tác khác nhau, nắm vững được yêu cầu biện phápkỹ thuật để canh tác thì mới có hiệu quả của cây trồng,loại bỏ những phương thức tập quán canh tác lạc hậugây tác hại đất, mang lại hiệu quả kinh tế thấp Biệnpháp kỹ thuật bao gồm cả chế độ canh tác, kỹ thuậtcanh tác

4 Nhân tố khoa học công nghệ và cơ sở hạ tầng

Chuyển đổi cơ cấu trồng trọt bị tác động mạnhmẽ bởi nhân tố tiến bộ công nghệ sinh học như giống,quy trình sản xuất Hiện nay các nước trong khu vực vàtrên thế giới sử dụng các loại giống có thời gian sinhtrưởng ngắn, nhưng cho năng suất và sản lượng cao,hiệu quả kinh tế lớn Việc chuyển đổi cơ cấu trồng

trọt phải biết kế thừa các thành tựu tiên tiến của thếgiới để áp dụng vào thực tiễn của Việt Nam nhưgiống cây trồng, biện pháp kỹ thuật lai tạo nhân giống,quy trình kỹ thuật sản xuất chế biến

Đầu tư hạ tầng cơ sở, đường sá, thủy lợi tác độngtích cực đến chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt.Muốn chuyển đổi được cơ cấu trồng trọt cần có hệthống giao thông thuận lợi để giao lưu vận chuyển hànghóa, khai thác thế mạnh tiềm năng của các vùng các khuvực Bên cạnh đó đầu tư xây dựng các công trình thủylợi để chủ động tưới tiêu là một trong những biệnpháp kỹ thuật không thể thiếu được của chuyển đổi cơcấu trồng trọt

5 Nhân tố cơ chế chính sách và tổ chức quản lý sản xuất

Ngoài việc đảm bảo các quyền cơ bản đang sử dụngđất nông nghiệp cần khuyến khích khả năng chuyển

đổi, chuyển nhượng theo phương thức “dồn điền, đổi thửa”, để đẩy nhanh quá trình tập trung đất đai thành

những vùng chuyên canh sản xuất nông sản hàng hóa lớn.Đồng thời nhanh chóng triển khai miễn giảm thuế nôngnghiệp, nhằm khuyến khích nông dân đầu tư phát triểnsản xuất

Những năm gần đây Đảng và Nhà nước đã có nhiềuchủ trương về phát triển kinh tế trang trại để khuyến

kích các thành phần kinh tế đầu tư phát triển sản xuấttạo thành những vùng hàng hóa nông sản tập trung,một mặt cung cấp nguyên liệu cho chế biến mặt khácđáp ứng thị trường xuất khẩu và tiêu dùng của nhândân Sản xuất theo mô hình kinh tế trang trại là mộthướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng tích cực đẩy nhanhsản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa

6 Nhân tố thị trường

Trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nóichung và sản xuất hàng hóa nói riêng, thị trường quyếtđịnh đến chuyển đổi cơ cấu trồng trọt Hiện nay, cảthị trường đầu vào và đầu ra của sản xuất nông nghiệpđiều đã hình thành, các yếu tố và quan hệ thị trườngngày càng được mở rộng và có tác động to lớn đếnphát triển nền sản xuất hàng hóa nói chung Tuy nhiên,thị trường cho sản xuất nông nghiệp thiếu mà tính địnhhướng, thì sẽ nẩy sinh tính tự phát, ngẩu nhiên vàthiếu đi sự vận hành động bộ lành mạnh Thiếu hụtcác điều kiện thị trường và tác động tự phát của nógây không ít trở ngại, bất lợi cho nông dân và các doanhnghiệp sản xuất kinh doanh hàng hóa nông nghiệp Thịtrường nông sản cũng như thị trường vật tư, phân bónvà các yếu tố đầu vào cho sản xuất nông - lâm - ngưnghiệp đang ngày càng mở rộng, tuy vậy, nhưng hoạtđộng vẫn tự phát vừa mang tính khu vực và tính thờivụ rõ nét Trong điều kiện như vậy cần phải có thông

tin kịp thời thường xuyên cho nông dân, các nhà sản xuấtgiúp họ phản ứng linh hoạt về thị trường.

2.1.4 Đánh giá kinh tế chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt

2.1.4.1 Một số vấn đề lý luận đánh giá kinh tế

Kết quả sản xuất và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quảkinh tế là thước đo trình độ tổ chức sản xuất và mứcđộ tổ chức hiện các nhiệm vụ cụ thể của bất kỳmột hoạt động sản xuất kinh doanh nào Phạm trù hiệuquả kinh tế bao giờ cũng gắn liền với kinh tế hàng hóa,nó được biểu hiện qua những chỉ tiêu cụ thể có nộidung phương pháp tính toán rõ ràng Tùy thuộc vào hệthống nghiệp vụ và công tác hạch toán trong thời kỳ màlựa chọn phương pháp xách định các chỉ tiêu đánh giáhiệu quả kinh tế một cách phù hợp

Hiệu quả kinh tế là kết quả so sánh giữa các chỉ tiêukết quả và các chỉ tiêu hao phí hoặc ngược lại Dùrằng áp dụng phương pháp tính toán nào đi chăng nữathì hiệu qủa kinh tế đều phản ánh một cách khách quan,trung thực và toàn diện kết quả của quá trình hoạtđộng sản xuất kinh doanh của bất cứ một đơn vị sảnxuất hay một chủ thể nhất định Tính khách quan, trungthực đòi hỏi phải có căn cứ khoa học và thực tiễn,tính toàn diện yêu cầu phải nhìn nhận hiệu quả kinh tếdưới nhiều góc độ khác nhau Hệ thống chỉ tiêu kết

quả sản xuất bao gồm khối lượng sản phẩm, giá trịsản lượng, giá trị sản xuất, thu nhập, lợi nhuận, giá trịsản phẩm hàng hóa, giá trị gia tăng Hệ thống chỉ tiêuhao phí có thể bao gồm các chi phí vật chất, chi phí laođộng sống, các chi phí xác định được do áp dụng cáctiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ, các chi phícủa chủ thể quản lý và điều khiển Trên cơ sở các chỉtiêu kết quả và hao phí mà tính ra các chỉ tiêu hiệu quảkinh tế phù hợp vơí mục đích của vấn đề nghiên cứu.Đối với quá trình chuyển đổi cơ cấu ngành trồngtrọt, thì hiệu quả kinh tế không chỉ xét ở các chỉ tiêuchung mà phải ứng dụng tính toán một cách phù hợp.Nói đến chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt là việcbố trí các loại cây trồng trên từng loại đất cụ thể.Mỗi loại cây trồng đều ứng với một diện tích gieotrồng nhất định Quy mô và cơ cấu diện tích gieo trồngnhiều khi quyết định quy mô, số lượng và cơ cấu sảnphẩm trồng trọt Đối với những nước có trình độ tiêntiến thì đất đai là một chỉ tiêu hao phí và được định giámột cách khoa học Diện tích đất đai và giá trị của đấttrở thành tư liệu sản xuất đắt giá, là yếu tố đầu vàochủ yếu trong sản xuất nông nghiệp, cho nên kết quảsản xuất tính trên một đơn vị chi phí về đất trở thànhchỉ tiêu hiệu quả kinh tế hàng đầu trong quá trình đánhgiá

Ở nước ta do những chính sách về sử dụng đất

nông nghiệp, diện tích đất đai sử dụng cho sản xuấtđược giao cho các thành phần kinh tế khác nhau sửdụng lâu dài, Nhà nước nắm quyền sở hữu và chỉthực hiện thu thuế sử dụng đất nông nghiệp nên việcđánh giá đất chưa được quy định cụ thể, do đó chỉ tiêukết quả sản xuất đạt được trên một đơn vị diện tíchtrở thanh chỉ tiêu chung và quan trọng nhất để đánh giá,

so sánh giữa các loại cây trồng, giữa các địa phương haycác chủ thể sử dụng đất Kết quả sản xuất và hiệuquả kinh tế của cơ cấu trồng trọt còn thể hiện ở cácchỉ tiêu giá thành sản phẩm, năng suất lao động Đây lànhững chỉ tiêu chất lượng đánh giá sự tiến bộ củaviệc chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt trong từng đơn

vị sản xuất hay từng địa phương, từng vùng đại hình

2.1.4.2 Một số chỉ tiêu đánh giá kinh tế

Dựa trên những nguyên lý cơ bản về xác định hiệuquả kinh tế nói chung và quá trình chuyển đổi cơ cấungành trồng trọt nói riêng, thì trong quá trình chuyển đổi

cơ cấu ngành trồng trọt tại huyện Hương Trà các chỉtiêu hiệu quả kinh tế được xác định bao gồm

- Sản lượng và giá trị sản lượng của các cây trồngthu được trên một đơn vị diện tích đất đai, một đồngchi phí vật chất hay một đồng chi phí lao động

- Năng suất của từng loại cây trồng

- Thu nhập bình quân một ha đất đai, một đồng chi

phí vật chất và một đồng chi phí lao động.

- Lợi nhuận thu được trên một ha đất đai, một đồngchi phí vật chất hay một đồng chi phí lao động

- Giá trị sản phẩm hàng hóa và tỷ suất hàng hóatrên một ha đất đai

Các chỉ tiêu tính toán được áp dụng theo phươngpháp tính toán bảng cân đối kinh tế quốc dân MPS khôngáp dụng tính toán tài khoản theo hệ thống quốc gia SNA,bởi vì nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọtcủa huyện Hương Trà được tiến hành qua các năm từ

1996 đến 2001 quá trình so sánh cho phép sử dụng cácchỉ tiêu theo hệ thống MPS đễ dàng mà vẫn có ý nghĩa,khi xác định theo giá cố định năm 1994

- Mức thu nhập của hộ gia đình trên 3 vùng sinh thái.Vùng gò đồi, đồng bằng, vùng đàm phá ven biển

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Các nghiên cứu có liên quan

2.2.1.1 Các nghiên cứu trong nước

Ở nước ta trong những năm gần đây đã có nhiều côngtrình nghiên cứu xung quanh vấn đề nông nghiệp nóichung và chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt nói riêng ởnhiều góc độ và kía cạnh khác nhau Các nghiên cứu đótìm những nguyên nhân tồn tại để đề xuất với Nhànước cần có những chính sách và giải pháp đồng bộđể đưa nền nông nghệp nước nhà không ngừng đổi mới

đáp ứng nhu cầu an ninh lương thực trong khu vực vàxuất khẩu

Theo G.S Viện sĩ Đào Thế Tuấn (1978) [10] có haihướng tốt để sử dụng nguồn lợi mùa đông ở đồngbằng và các tỉnh phía bắc là: trồng các cây có nguồngốc xứ lạnh (khoai tây, cải bắp, xu hào v.v ) hoặc cácnhóm cây xứ nóng ngắn ngày (ngô, đậu, rau các loạiv.v ) để trồng cây vụ đông Cây vụ đông không nhữnglàm tăng sản lượng, tăng hiệu quả kinh tế của cơ cấungành trồng trọt mà còn có tác dụng bảo vệ và bồidưỡng đất

Theo tác Bùi Huy Đáp [5] với “cơ sở khoa học của câyvụ đông” đã đi sâu nghiên cứu, bố trí vụ đông cho nhiềuvùng sinh thái có hệ thống luân canh: 2 vụ lúa - 1 vụđông hoặc 1 vụ lúa - 1 vụ màu - 1 vụ đông

Lê Hương Quốc (1994) [16] khi nghiên cứu chuyểnfdịch cơ cấu cây trồng cho vùng gò đồi tỉnh Hà Tây đãđề xuất mô hình canh tác mới đem lại hiệu quả kinh tếcao hơn mô hình cũ

- Trên chân đất cao thiếu nước: cây ăn quả - lúa - cá

Trên đất gò đồi đang canh tác: chè cây ăn quả dứa

Trên gò đồi hoang hóa: cây keo tai tượng cải tạođất, đến năm thứ 6 thu hoạch và trồng cây công nghiệpdài ngày

Các công trình nghiên cứu trong nước đều tập trungvào cơ cấu cây trồng mới có sản lượng cao hơn cơ cấucây trồng cũ theo 2 hướng tăng năng suất cây trồng,hoặc tăng vụ trong một năm, nhằm giúp nông dân sửdụng hợp lý và hiệu quả nguồn lợi tự nhiên (đất đai,khí hậu, cây trồng ), cũng như các nguồn lợi về kinhtế xã hội (vốn, lao đông ) để làm tăng hiệu quả sảnxuất nông nghiệp.

2.2.1.2 Các nghiên cứu tại Thừa Thiên Huế

Đối với tỉnh Thừa Thiên Huế, mấy năm qua các nhàkhoa học ở trong và ngoài tỉnh cũng đã có những nghiêncứu, đóng góp một phần trí tuệ và đề xuất các giảipháp để đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nóichung và cơ cấu ngành trồng trọt nói riêng theo tiếntrình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nôngthôn

2.2.2 Chuyển đổi cơ cấu ngành trồng trọt và nông nghiệp của thế giới và khu vực

2.2.2.1 Các kinh nghiệm của thế giới

Ngày nay xu hướng quốc tế hóa ngày càng tăng trêntất cả các các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.Vấn đề giao lưu kinh tế giữa các nước trên thế giới vàtrong khu vực ngày càng được cũng cố và mỡ rộng.Trong sản xuất kinh doanh cần căn cứ vào thị trườngquốc tế, AdamSmith (1723 - 1790) đã xây dựng học

thuyết về lợi thế so sánh và chứng minh loại ích củacác vùng chuyên môn hóa được tăng cường nhờ thươngmại[17].

Những nước công nghiệp phát triển hàng đầu trênthế giới như Nhật bản, Mỹ, Pháp, Anh đặc điểm nổibật về chuyển đổi cơ cấu ngành trồng là chuyên mônhoá và tập trung hóa cao độ, sản xuất nông nghiệp nóichung và ngành trồng trọt nói riêng có sự tác động rõrệt và hiệu quả của công nghiệp và các tiến bộ khoahọc kỹ thuật Chuyển đối cơ cấu trồng trọt không chỉ

vì mục đích thu sản phẩm và lợi nhuận mà còn vì mụcđích cải tạo môi trường sinh thái để phát triển nền nôngnghiệp bền vững Tuy nhiên chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt thường biến đổi, bị lệ thuộc và chịu sự chiphối của nền kinh tế thị truờng và tính chất sản xuấthàng hóa cao [23]

Đối với những nước đang phát triển, nhìn chung chưagiải quyết được cơ bản mối quan hệ giữa kinh tế - xãhội - môi trường sinh thái trong quá trình thiết lập hệthống canh tác và bố trí chuyển đổi cơ cấu ngànhtrồng trọt thích hợp Tuy nhiên các nước này cũng đãhướng đến mục tiêu như các nước công nghiệp pháttriển Đó là việc chuyên môn hóa và tập trung hóa ngàycàng được thể hiện rõ nét Tác động của khoa học kỹthuật và chuyển giao công nghệ tuy chưa đạt đượctrình độ như các nước công nghiệp phát triển song cũng

đã đạt được thành tựu nổi bật trong khuôn khổ củacuộc cách mạng xanh và cách mạng sinh học Nói chungkinh nghiệm của các nước này cho thấy chuyển đổi cơcấu ngành trồng trọt vẫn bị cuốn hút theo kinh tế thịtrường, mang đậm nét truyền thống và tự nhiên, nêncòn có khó khăn về lương thực [23].

Các nước kém phát triển và điều kiện tự nhiênkhông thuận lợi nền sản xuất nông nghiệp nói chung vàngành trồng trọt nói riêng sản xuất chủ yếu theo tínhchất, tự cung, tự cấp Đặc biệt là các nước châu Phichưa thoát khỏi được cảnh thiếu lương thực, nạn đóithường xuyên bị đe dọa, điều kiện tự nhiên hết sứckhắc nghiệt Nét nổi bật của các nước này là sản xuấtnông nghiệp kém phát triển, hiệu quả sản xuất thấp, kỹthuật canh tác còn lạc hậu theo lối quảng canh, bóc lộtđất đai, nên môi trường sinh tái bị hủy hoại nghiêm trọng

2.2.2.2 Các nước trong khu vực

Nền nông nghiệp có vai trò rất to lớn và có khi cótính quyết định ở giai đoạn đầu ở sự phát triển nềnkinh tế quốc dân Các nước châu Á phát triển như TrungQuốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Thái Lan.v.v đã được mứctăng trưởng kinh tế nhanh do đã tập trung xây dựngtrước hết một nền móng vững vàng ở nông thôn Cácnước này đã đầu tư rất nhiều vào nông nghiệp và đãthành công không chỉ trong việc xóa đói giảm nghèo màngay cả trong các ngành phi nông nghiệp cũng tăng trưởng