BÀI tập NHÓM dân sự MUA bán tàu câu mực

BÀI TẬP NHÓM DÂN SỰ: MUA BÁN TÀU CÂU MỰC Mua bán tài sản là hợp đồng thông dụng và phổ biến nhất trong các giao dịch dân sự. Nó là công cụ pháp lý không thể thiếu để các chủ thể đạt được lợi ích của mình thông qua việc thỏa thuận về việc chuyển quyền sở hữu tài sản và chuyển giao tiền. Tuy nhiên, thực tế các vụ tranh chấp liên quan đến hợp đồng mua bán vẫn đang diễn ra phức tạp. Trong phạm vi bài tập nhóm, nhóm chúng em xin được làm rõ các vấn đề tại tình huống số 1. Tình huống: Do quen biết, ngày 1862010 anh A có mua một chiếc tàu câu mực của anh B. Hai bên có lập hợp đồng với giá là 130 triệu đồng, bên mua phải trả tiền trong thời hạn 2 tháng: từ tháng 7 đến tháng 82010. Anh A đã trả tiền trước là 36 triệu 500 đồng, đã nhận tàu và đưa vào hoạt động ngay. Đến ngày 1682010, anh B báo cho anh A biết là sẽ lấy toàn bộ số tiền còn lại, và định thời gian là 7 ngày nữa cho anh A. Đến ngày 2482010 anh A không trả đủ tiền nên anh B đã lấy lại tàu và bán ngay cho người khác. Anh A cho rằng: việc mua bán có giấy tờ, quyền sở hữu đã chuyển giao, thời hạn thanh toán ghi là trong tháng 8, nên việc lấy lại con tàu là vi phạm hợp đồng, xâm phạm đến quyền sở hữu của anh. Anh B cho rằng: Ngày làm hợp đồng là ngày 1962010, và quy định thời hạn trả tiền là 2 tháng, nên hạn cuối cùng là 198, nhưng anh đã gia hạn đến 248 là hợp tình và chinh bên mua mới là người vi phạm. Được biết, trong 2 tháng đó anh A đã sửa chữa, tu bổ con tàu hết 16 triệu và yêu cầu được thanh toán nhưng anh B không đồng ý vì cho rằng con tàu khi bán vẫn hoạt động bình thường, không có nhu cầu phải sửa chữa. Hãy cho biết: 1. Anh B (bên bán) có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực trong tình huống trên hay không?Tại sao? 2. Hợp đồng mua bán giữa A và B đã được giao kết chưa? Đã phát sinh hiệu lực chưa? 3. Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán? Ý nghĩa pháp lý của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản mua bán? 4. Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản? Trách nhiệm này có gì khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền theo quy định của pháp luật hiện hành. 5. Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán? Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều kiện hủy bỏ hợp đồng mua bán theo quy định của pháp luật? Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống trên. GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 1. Anh B (bên bán) có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực trong tình huống trên hay không? Tại sao? Trả lời: Anh B (bên bán) không có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực. Trong hợp đồng thông dụng, luật không thừa nhận quyền hủy bỏ hợp đồng của người bán trong trường hợp người mua không trả tiền. Trong phần chung về hợp đồng, chỉ có quy định tại Điều 417 (BLDS năm 2005) nhưng Điều 417 cũng không cho phép hủy bỏ hợp đồng trong những hoàn cảnh nói trên. Khi áp dụng Điều 417, một bên có thể hủy bỏ hợp đồng nhưng phải với một số điều kiện: Thứ nhất, đây là hợp đồng song vụ và vụ việc trên là hợp đồng chuyển nhượng có đền bù nên điều kiện này không thỏa mãn. Thứ hai, một bên không thực hiện do lỗi của bên kia. Ở vụ việc này, anh B đòi lại tàu từ anh A mà tàu này lúc giao kết hợp đồng xong, thỏa thuận xong xuôi anh A đã nhận tàu. Như vậy, để áp dụng Điều 417, phải chứng minh được anh B “không thực hiện được nghĩa vụ của mình do lỗi” của anh A. Tuy nhiên đây là hợp đồng mua bán mà bên bán đã giao tài sản và nhận một khoản thanh toán nhất định (dù bên mua chưa thanh toán hết) nên điều kiện thứ hai không thỏa mãn. Như vậy, Điều 417 không được áp dụng đối với hoàn cảnh anh B đòi lại chiếc tàu câu mực từ anh A. Nói cách khác, hiện nay, không có quy định cho phép hủy bỏ hợp đồng khi bên mua không thanh toán tiền. Mặt khác, theo quy định tại khoản 2 Điều 438 BLDS 2005 quy định về nghĩa vụ trả tiền thì bên mua phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Mà trong hợp đồng mua bán trên không thấy đề cập đến có bất kỳ thỏa thuận nào khác giữa A và B nếu A chậm trả tiền, nên ưu tiên giải quyết bằng phương pháp là A phải trả lãi suất cho B đối với số tiền chậm trả đó. Luật cũng không có quy định nào mà anh B được quyền đòi lại tài sản đã bán nếu anh A không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền cho anh B khi đến hạn thanh toán. 2. Hợp đồng mua bán giữa A và B đã được giao kết chưa? Đã phát sinh hiệu lực chưa? 2.1. Thời điểm giao kết hợp đồng Thời điểm giao kết hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tượng trong hợp đồng đó. Ngoài ra, thời điểm giao kết hợp đồng còn là một trong các căn cứ để xác định thời điểm có hiệu lực của hợp đồng. Thời điểm giao kết của hợp đồng luôn phải được xác định một cách cụ thể. Tuỳ thuộc vào hình thức thiết lập hợp đồng mà hợp đồng dân sự được coi là giao kết vào các thời điểm cụ thể. Theo khoản 3, khoản 4 Điều 404 BLDS có quy định, hợp đồng được giao kết bằng văn bản thì thời điểm giao kết hợp đồng là thời điểm bên sau cùng kí vào văn bản. Trong trường hợp này, xác định thời điểm giao kết dựa vào hợp đông mà hai bên A và B đã kí kết bằng văn bản. Ngày 1862010 giữa A và B đã có hoạt động mua bán một chiếc tàu câu mực và hai bên đã thực hiện hành vi mua bán này bằng một hợp đồng có ghi rõ giá trị của chiếc tàu được bán là 130 triệu đồng. Như vậy, chiếc tàu là một động sản, có đăng ký quyền sở hữu. Đề bài có ghi rõ, chiếc tàu này đã được giao luôn cho anh A và đi vào sử dụng sau khi ký hợp đồng, đồng thời quyền sở hữu chiếc tàu đã được chuyển giao. Như vậy, hợp đồng này đã được giao kết theo đúng thủ tục pháp luật quy định (đề bài không nói rõ nên mặc định là như vậy). 2.2. Về thời điểm có hiệu lực của hợp đồng Việc xác định thời điểm có hiệu lực của một hợp đồng là rất quan trọng. Bởi kể từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực thì quyền và nghĩa vụ của các bên mới phát sinh, và được pháp luật bảo vệ. Căn cứ vào các quy định hiện hành, thời điểm có hiệu lực của hợp đồng được xác định tại nhiều thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào hình thức của hợp đồng, tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên, cũng như những quy định khác của pháp luật chuyên ngành. Tại Điều 405 Bộ luật dân sự 2005 quy đinh: “Hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực kể từ thời điểm giao kế, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”. Như vậy, hợp đồng nói chung sẽ có hiệu lực ngay sau thời điểm giao kết, tuy nhiên có một số hợp đồng để có hiệu lực không chỉ cần điều kiện bắt buộc mà bên cạnh đó còn có điều kiện về đăng kí khác. Xét tình huống trên ta thấy có trường hợp sau: Trường hợp thứ nhất: Theo Nghị định số 971997NĐ – CP, tàu câu mực trên đây phải đăng ký quyền sở hữu theo điểm d, khoản 1, Điều 2: “1. Các loại tàu dưới đây bắt buộc phải được đăng ký theo quy định của quy chế này: … d) Các tàu biển chuyên dùng đánh bắt, chế biến và vận chuyển trong nước thủy hải sản…” Như vậy, theo quy định này nếu như B đã đăng kí quyền sở đối với tàu câu mực trên thì hợp đồng giữa A và B đã có hiệu lực theo quy định của pháp luật. Trường hợp thứ 2: Theo như quy định tại Nghị định số 971997NĐCP, có thể thấy, kể từ khi hợp đồng hoàn thiện về mặt hình thức thì mới phát sinh thời điểm có hiệu lực của hợp đồng. Nói cách khác mặc dù hợp đồng đã được công chứng, nhưng nếu chưa thực hiện thủ tục đăng ký thì vẫn chưa phát sinh hiệu lực. Như vây mặc dù đã có sự chuyển quyền sở hữu nhưng nếu B chưa làm thủ tục đăng kí quyền sở hữu thì hợp đồng trên chưa có hiệu lực. 3. Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán? Ý nghĩa pháp lý của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản mua bán? 3.1. Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán Trường hợp đối tượng của hợp đồng mua bán là tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định như sau: Nếu các bên có thỏa thuận về thời điểm chuyển quyền sở hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua được xác định theo thỏa thuận. Nếu pháp luật có quy định về thời điểm chuyển quyền sở hữu thì xác định theo quy định của pháp luật. Ví dụ: đối với hợp đồng mua trả chậm, trả dần thì quyền sở hữu được chuyển cho bên mua khi bên mua đã thanh toán đủ tiền cho bên bán. Nếu các bên không có thỏa thuận và pháp luật không có quy định thì thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định là thời điểm bên bán chuyển giao tài sản cho bên mua. Trường hợp đối tượng của hợp đồng mua bán là tài sản phải đăng ký quyền sở hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sở hữu tài sản cho bên mua. Tuy nhiên, đối với tài sản mua bán là nhà ở thì Luật Nhà ở năm 2005 lại có quy định khác về thời điểm chuyển quyền sở hữu nhà ở. Theo quy định tại khoản 5 Điều 93 Luật nhà ở năm 2005, thời điểm chuyển quyền sở hữu nhà ở cho bên mua là các thời điểm khác nhau tùy vào hình thức của hợp đồng. Đối với hợp đồng phải công chứng, chứng thực thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm hoàn thành thủ tục công chứng, chứng thực. Đối với hợp đồng không phải công chứng, chứng thực thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm bên mua nhận được nhà ở. 3.2. Ý nghĩa pháp lý của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản mua bán · Việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu là căn cứ để xác lập quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản mua bán. Theo đó chủ sở hữu có quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đối với tài sản mua. · Việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu còn có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản: Thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản trong hợp đồng mua bán tài sản trước hết do các bên thỏa thuận. Trong trường hợp các bên không thỏa thuận, pháp luật xác định thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản dựa và thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản từ bên bán sang cho bên mua. Theo đó, đối với tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì bên bán chịu rủi ro đối với tài sản cho đến khi tài sản được giao cho bên mua, còn bên mua chịu rủi ro đối với tài sản mua bán kể từ khi nhận tài sản (khoản 1 Điều 440). Đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu thì bên bán chịu rủi ro cho đến khi hoàn thành thủ tục đăng ký cho bên mua, bên mua chịu rủi ro kể từ thời điểm hoàn thành thủ tục đăng ký, kể cả khi bên mua chưa nhận tài sản (khoản 2 Điều 440 – BLDS). 3.3. Tình huống Đối với tình huống trong bài, tàu câu mực là động sản phải đăng ký quyền sở hữu, vì vậy thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định là thời điểm anh A hoàn thành thủ tục đăng ký quyền sở hữu đối với con tàu. 4. Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản? Trách nhiệm này có gì khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền theo quy định của pháp luật hiện hành v Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản Điều 438 BLDS quy định về nghĩa vụ trả tiền trong hợp đồng mua bán thì bên mua phải trả tiền vào thời điểm và địa điểm đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm giao tài sản. Nếu đến hạn mà bên mua chưa thanh toán đầy đủ nghĩa vụ trả tiền thì xử lý theo khoản 2 Điều 438 BLDS. Theo đó thì: “Bên mua phải trả lãi, kể từ ngày chậm trả theo quy định tại khoản 2 điểu 305 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”. Theo đó khoản 2 Điều 305 quy định nếu bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. Vậy trong trường hợp trên, đã đến hạn nhưng anh A vẫn chưa thanh toán đầy đủ tiền cho anh B nên anh A phải trả lãi đối với số tiền chưa thanh toán là 95 triệu 500 nghìn đồng theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm anh A thanh toán phần nghĩa vụ còn thiếu. v Trách nhiệm này có gì khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền theo quy định của pháp luật hiện hành Trách nhiệm chậm thanh toán của hai hợp đồng trên là khác nhau: trách nhiệm chập thanh toán của hợp đồng vay được quy định tại khoản 4, 5 điều 474 còn hợp đồng mua bán tài sản đưuọc quy định tại khoản 2 điều 305. Theo đó thì: Với hợp đồng mua bán tài sản thì khi chậm thanh toán tiền, bên mua sẽ phải trả lãi đối với phần nghĩa vụ chưa thực hiện kể từ ngày chậm thanh toán trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác. Cón đối với hợp đồng vay tiền, khi chậm trả thì bên vay bên cho vay có thể gia hạn, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ và cũng có thể không phải trả thêm lãi. Sở dĩ như vậy vì trường hpwj vay tiền với số tiền lớn dễ dẫn đến việc chậm trả thường là phục vụ vào ciệ sản xuất kinh doanh. Việc sản xuất kinh doanh không tránh khỏi những rủi ro tiềm ẩn dẫn đến việc thực hiện nghãi vụ gặp nhiều khó khăn nên đối với hợp đồng vay có thể sẽ chưa bị tính lãi khi chậm trả. Đối với hợp đồng mua tài sản khi bên mua chậm trả tiền sẽ phải trả lãi đối với số tiền chưa thanh toán đủ theo lãi suất cơ bản so Ngân hàng Nhà nước cồng bố tướng ứng với thời gian chậm trả tại thời điển thanh toán. Còn đối với hợp đống vay tiền thì có thể tồn tại hai cách thức tính lãi riêng biệt áp dụng cho hai trường hợp là vay có lãi và vay không lãi. 5. Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán ? Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều kiện hủy bỏ hợp đồng mua bán theo quy định của pháp luật? Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống trên 5.1. Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán Khoản 1 Điều 425 BLDS 2005 quy định về hủy bỏ hợp đồng dân sự , như sau: “Một bên có quyền hủy bỏ hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm hợp đồng là điều kiện hủy bỏ mà các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”. Đối với hợp đồng mua bán, các căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng, cụ thể: Theo Khoản 2, Điều 435 BLDS thì “Trong trường hợp bên bán giao ít hơn số lượng đã thỏa thuận thì bên mua có một trong các quyền sau đây: a. Nhận phần đã giao và yêu cầu bồi thường thiệt hại; b. Nhận phần đã giao và định thời hạn để bên bán giao tiếp phần còn thiếu; c. Hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại”. Như vậy, căn cứ thứ nhất để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật ít hơn số lượng đã thỏa thuận. Tiếp theo, Khoản 1 Điều 436 BLDS quy định: “Trong trường hợp vật được giao không đồng bộ làm cho mục đích sử dụng của vật không đạt được thì bên mua có một trong các quyền sau đây: a. Nhận và yêu cầu bên bán giao tiếp phần hoặc bộ phận còn thiếu, yêu cầu bồi thường thiệt hại và hoãn thanh toán phần hoặc bộ phận đã nhận cho đến khi vật được giao đồng bộ; b. Hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Như vậy, căn cứ thứ hai để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật không đồng bộ. Bên cạnh đó, Điều 437 có quy định về Trách nhiệm giao vật không đúng chủng loại như sau: “Trong trường hợp vật được giao không đúng chủng lạo thì bên mua có một trong các quyền sau đây: 1. Nhận và thanh toán theo giá theo các bên thỏa thuận; 2. Yêu cầu giao đúng chủng loại và bồi thường thiệt hại; 3. Hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại”. Như vậy, căn cứ thứ ba để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật không đúng chủng loại. Ngoài ra, Điều 442 có quy định về Nghĩa vụ cung cấp thông tin và hướng dẫn cách sử dụng: “Bên bán có nghĩa vụ cung cấp cho bên mua thông tin cần thiết về tài sản mua bán và hướng dẫn cách sử dụng tài sản đó; nếu bên bán không thực hiện nghĩa vụ này thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán phải thực hiện; nếu bên bán vẫn không thực hiện thì bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Như vậy, căn cứ thứ tư để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là bên bán không cung cấp thông tin và hướng dẫn cách sử dụng đối với tài sản. Khoản 2 Điều 443, quy định: “Trong trường hợp tài sản bị người thứ ba tranh chấp thì bên bán phải đứng về phía bên mua để bảo vệ quyền lợi của bên mua; nếu người thứ ba có quyền sở hữu một phần hoặc toàn bộ tài sản mua bán thì bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bên bán bồi thường thiệt hại”. Như vậy, căn cứ thứ năm để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là bên bán không đảm bảo quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản mua bán. Tóm lại, có 5 căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán , gồm: Giao vật ít hơn số lượng đã thỏa thuận; Giao vật không đồng bộ; Giao vật không đúng chủng loại; Không cung cấp thông tin và hướng dẫn cách sử dụng đối với tài sản; Không đảm bảo quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản mua bán. 5.2. Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng mua bán theo điều kiện của pháp luật? Dựa vào 5 căn cứ tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán trên, ta thấy việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán không phải là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng mua bán theo điều kiện của pháp luật. Điều 438 BLDS quy định về nghĩa vụ trả tiền trong hợp đồng vay như sau: “1. Bên mua phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm giao tài sản. 2. Bên mua phải trả lãi, kể từ ngày chậm trả theo quy định tại Khoản 2 Điều 305 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”. Như vậy, việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán, hay nghĩa vụ trả tiền không là điều kiện để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán mà chỉ phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. 5.3. Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống Đối với tình huống mà đề bài nêu trên, nhóm xin đưa ra một số giải pháp như sau: cả hai bên cùng thỏa thuận, anh B đưa lại tàu câu mực cho anh A, còn anh A trả đủ số tiền như đã thỏa thuận trong hợp đồng mua bán trước đó. Ngoài ra, anh A còn phải có nghĩa vụ trả lãi đối với số tiền chậm trả cho anh B. Vì anh A vẫn là chủ sở hữu của chiếc tàu câu mực này rồi nên việc tu bổ, sửa chữa con tàu sẽ do anh A chịu trách nhiệm. Vì thế anh B sẽ không phải trả lại số tiền 16 triệu do sửa chữa, tu bổ con tàu cho anh A. Trên đây là toàn bộ quan điểm, cách tiếp cận tình huống của nhóm. Trong quá trình giải quyết tình huống, chắc chắn sẽ không tránh khỏi những sai sót, thiếu sót nhất định, vì vậy, rất mong nhận được sự nhận xét, góp ý của thầy cô để bài làm được hoàn thiện hơn, đồng thời rút ra những kinh nghiệm quan trọng cho những lần sau. Nhóm xin chân thành cảm ơn

BÀI TẬP NHÓM DÂN SỰ MUA BÁN

TÀU CÂU MỰC

Mua bán tài sản là hợp đồng thông dụng và phổ biến nhất trong các giao dịch dân sự Nó là công

cụ pháp lý không thể thiếu để các chủ thể đạt được lợi ích của mình thông qua việc thỏa thuận về việc chuyển quyền sở hữu tài sản và chuyển giao tiền Tuy nhiên, thực tế các vụ tranh chấp liên quan đến hợp đồng mua bán vẫn đang diễn ra phức tạp Trong phạm vi bài tập nhóm, nhóm

chúng em xin được làm rõ các vấn đề tại tình huống số 1 Tình huống:

Do quen biết, ngày 18/6/2010 anh A có mua một chiếc tàu câu mực của anh B Hai bên có lập hợp đồng với giá là 130 triệu đồng, bên mua phải trả tiền trong thời hạn 2 tháng: từ tháng 7 đến tháng 8/2010 Anh A đã trả tiền trước là 36 triệu 500 đồng, đã nhận tàu và đưa vào hoạt động ngay

Đến ngày 16/8/2010, anh B báo cho anh A biết là sẽ lấy toàn bộ số tiền còn lại, và định thời gian là 7 ngày nữa cho anh A Đến ngày 24/8/2010 anh A không trả đủ tiền nên anh B đã lấy lại tàu và bán ngay cho người khác

Anh A cho rằng: việc mua bán có giấy tờ, quyền sở hữu đã chuyển giao, thời hạn thanh toán ghi là trong tháng 8, nên việc lấy lại con tàu là vi phạm hợp đồng, xâm phạm đến quyền sở hữu của anh

Anh B cho rằng: Ngày làm hợp đồng là ngày 19/6/2010, và quy định thời hạn trả tiền là 2 tháng, nên hạn cuối cùng là 19/8, nhưng anh đã gia hạn đến 24/8 là hợp tình và chinh bên mua mới là người vi phạm

Được biết, trong 2 tháng đó anh A đã sửa chữa, tu bổ con tàu hết 16 triệu và yêu cầu được thanh toán nhưng anh B không đồng ý vì cho rằng con tàu khi bán vẫn hoạt động bình thường, không có nhu cầu phải sửa chữa

Hãy cho biết:

1 Anh B (bên bán) có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực trong tình huống trên hay không?Tại sao?

2 Hợp đồng mua bán giữa A và B đã được giao kết chưa? Đã phát sinh hiệu lực chưa?

3 Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán? Ý nghĩa pháp lý của

việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản mua bán?

4 Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản? Trách nhiệm này có gì

khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền theo quy định của pháp luật hiện hành

5 Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán? Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều

kiện hủy bỏ hợp đồng mua bán theo quy định của pháp luật? Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống trên

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

1 Anh B (bên bán) có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực trong tình huống trên hay không? Tại sao?

Trả lời: Anh B (bên bán) không có quyền đòi lại chiếc tàu câu mực.

Trong hợp đồng thông dụng, luật không thừa nhận quyền hủy bỏ hợp đồng của người bán trong trường hợp người mua không trả tiền Trong phần chung về hợp đồng, chỉ có quy định tại Điều 417 (BLDS năm 2005) nhưng Điều 417 cũng không cho phép hủy bỏ hợp đồng trong những hoàn cảnh nói trên Khi áp dụng Điều 417, một bên có thể hủy bỏ hợp đồng nhưng phải với một

số điều kiện:

Thứ nhất, đây là hợp đồng song vụ và vụ việc trên là hợp đồng chuyển nhượng có đền bù

nên điều kiện này không thỏa mãn

Thứ hai, một bên không thực hiện do lỗi của bên kia Ở vụ việc này, anh B đòi lại tàu từ anh

A mà tàu này lúc giao kết hợp đồng xong, thỏa thuận xong xuôi anh A đã nhận tàu Như vậy, để

áp dụng Điều 417, phải chứng minh được anh B “không thực hiện được nghĩa vụ của mình do lỗi” của anh A Tuy nhiên đây là hợp đồng mua bán mà bên bán đã giao tài sản và nhận một khoản thanh toán nhất định (dù bên mua chưa thanh toán hết) nên điều kiện thứ hai không thỏa mãn Như vậy, Điều 417 không được áp dụng đối với hoàn cảnh anh B đòi lại chiếc tàu câu mực từ anh

A Nói cách khác, hiện nay, không có quy định cho phép hủy bỏ hợp đồng khi bên mua không thanh toán tiền

Mặt khác, theo quy định tại khoản 2 Điều 438 BLDS 2005 quy định về nghĩa vụ trả tiền thì bên mua phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác Mà trong hợp đồng mua bán trên không thấy đề cập đến có bất

kỳ thỏa thuận nào khác giữa A và B nếu A chậm trả tiền, nên ưu tiên giải quyết bằng phương pháp là A phải trả lãi suất cho B đối với số tiền chậm trả đó Luật cũng không có quy định nào mà anh B được quyền đòi lại tài sản đã bán nếu anh A không thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền cho anh B khi đến hạn thanh toán

2 Hợp đồng mua bán giữa A và B đã được giao kết chưa? Đã phát sinh hiệu lực chưa?

2.1. Thời điểm giao kết hợp đồng

Thời điểm giao kết hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tượng trong hợp đồng đó Ngoài ra, thời điểm giao kết hợp đồng còn là một trong các căn cứ để xác định thời điểm có hiệu lực của hợp đồng

Thời điểm giao kết của hợp đồng luôn phải được xác định một cách cụ thể Tuỳ thuộc vào hình thức thiết lập hợp đồng mà hợp đồng dân sự được coi là giao kết vào các thời điểm cụ thể Theo khoản 3, khoản 4 Điều 404 BLDS có quy định, hợp đồng được giao kết bằng văn bản thì thời điểm giao kết hợp đồng là thời điểm bên sau cùng kí vào văn bản Trong trường hợp này, xác định thời điểm giao kết dựa vào hợp đông mà hai bên A và B đã

kí kết bằng văn bản Ngày 18/6/2010 giữa A và B đã có hoạt động mua bán một chiếc tàu câu mực và hai bên đã thực hiện hành vi mua bán này bằng một hợp đồng có ghi rõ giá trị của chiếc tàu được bán là 130 triệu đồng Như vậy, chiếc tàu là một động sản, có đăng ký quyền sở hữu Đề bài có ghi rõ, chiếc tàu này đã được giao luôn cho anh A và đi vào sử dụng sau khi ký hợp đồng, đồng thời quyền sở hữu chiếc tàu đã được chuyển giao Như vậy, hợp đồng này đã được giao kết theo đúng thủ tục pháp luật quy định (đề bài không nói rõ nên mặc định là như vậy)

2.2. Về thời điểm có hiệu lực của hợp đồng

Việc xác định thời điểm có hiệu lực của một hợp đồng là rất quan trọng Bởi kể từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực thì quyền và nghĩa vụ của các bên mới phát sinh, và được pháp luật bảo vệ Căn cứ vào các quy định hiện hành, thời điểm có hiệu lực của hợp đồng được xác định tại nhiều thời điểm khác nhau, tùy thuộc vào hình thức của hợp đồng, tùy thuộc vào thỏa thuận của các bên, cũng như những quy định khác của pháp luật chuyên ngành

Tại Điều 405 Bộ luật dân sự 2005 quy đinh: “Hợp đồng được giao kết hợp pháp có hiệu lực

kể từ thời điểm giao kế, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác” Như vậy, hợp đồng nói chung sẽ có hiệu lực ngay sau thời điểm giao kết, tuy nhiên có một số hợp đồng để có hiệu lực không chỉ cần điều kiện bắt buộc mà bên cạnh đó còn có điều kiện về đăng kí khác

Xét tình huống trên ta thấy có trường hợp sau:

đăng ký quyền sở hữu theo điểm d, khoản 1, Điều 2:

“1 Các loại tàu dưới đây bắt buộc phải được đăng ký theo quy định của quy chế này: … d) Các tàu biển chuyên dùng đánh bắt, chế biến và vận chuyển trong nước thủy hải sản…” Như vậy, theo quy định này nếu như B đã đăng kí quyền sở đối với tàu câu mực trên thì hợp đồng giữa A và B đã có hiệu lực theo quy định của pháp luật

khi hợp đồng hoàn thiện về mặt hình thức thì mới phát sinh thời điểm có hiệu lực của hợp đồng Nói cách khác mặc dù hợp đồng đã được công chứng, nhưng nếu chưa thực hiện thủ tục

đăng ký thì vẫn chưa phát sinh hiệu lực Như vây mặc dù đã có sự chuyển quyền sở hữu nhưng nếu B chưa làm thủ tục đăng kí quyền sở hữu thì hợp đồng trên chưa có hiệu lực

3 Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán? Ý nghĩa pháp lý của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản mua bán?

3.1. Thời điểm chuyển quyền sở hữu đối với tài sản trong hợp đồng mua bán

 Trường hợp đối tượng của hợp đồng mua bán là tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định như sau:

hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua được xác định theo thỏa thuận.

hữu thì xác định theo quy định của pháp luật.

Ví dụ: đối với hợp đồng mua trả chậm, trả dần thì quyền sở hữu được chuyển cho bên mua khi bên mua đã thanh toán đủ tiền cho bên bán

định thì thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định là thời điểm bên bán chuyển giao tài sản cho bên mua.

 Trường hợp đối tượng của hợp đồng mua bán là tài sản phải đăng ký quyền sở hữu thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sở hữu tài sản cho bên mua.

Tuy nhiên, đối với tài sản mua bán là nhà ở thì Luật Nhà ở năm 2005 lại có quy định khác

về thời điểm chuyển quyền sở hữu nhà ở Theo quy định tại khoản 5 Điều 93 Luật nhà ở năm

2005, thời điểm chuyển quyền sở hữu nhà ở cho bên mua là các thời điểm khác nhau tùy vào hình thức của hợp đồng Đối với hợp đồng phải công chứng, chứng thực thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm hoàn thành thủ tục công chứng, chứng thực Đối với hợp đồng không phải công chứng, chứng thực thì thời điểm chuyển quyền sở hữu cho bên mua là thời điểm bên mua nhận được nhà ở

3.2. Ý nghĩa pháp lý của việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản mua bán

xác lập quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản mua bán Theo

đó chủ sở hữu có quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt đối với tài sản mua.

 Việc xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu còn có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản:

Thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản trong hợp đồng mua bán tài sản trước hết do các bên thỏa thuận Trong trường hợp các bên không thỏa thuận, pháp luật xác định thời điểm chịu rủi ro đối với tài sản dựa và thời điểm chuyển quyền sở hữu tài sản từ bên bán sang cho bên mua Theo đó, đối với tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì bên bán chịu rủi ro đối với tài sản cho đến khi tài sản được giao cho bên mua, còn bên mua chịu rủi ro đối với tài sản mua bán

kể từ khi nhận tài sản (khoản 1 Điều 440)

Đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu thì bên bán chịu rủi ro cho đến khi hoàn thành thủ tục đăng ký cho bên mua, bên mua chịu rủi ro kể từ thời điểm hoàn thành thủ tục đăng ký, kể

cả khi bên mua chưa nhận tài sản (khoản 2 Điều 440 – BLDS)

3.3. Tình huống

Đối với tình huống trong bài, tàu câu mực là động sản phải đăng ký quyền sở hữu, vì vậy thời điểm chuyển quyền sở hữu được xác định là thời điểm anh A hoàn thành thủ tục đăng ký quyền sở hữu đối với con tàu

4 Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản? Trách nhiệm này có gì khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền theo quy định của pháp luật hiện hành

 Trách nhiệm chậm thanh toán tiền trong hợp đồng mua bán tài sản

Điều 438 BLDS quy định về nghĩa vụ trả tiền trong hợp đồng mua bán thì bên mua phải trả tiền vào thời điểm và địa điểm đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm giao tài sản

Nếu đến hạn mà bên mua chưa thanh toán đầy đủ nghĩa vụ trả tiền thì xử lý theo khoản 2 Điều 438 BLDS Theo đó thì: “Bên mua phải trả lãi, kể từ ngày chậm trả theo quy định tại khoản 2 điểu 305 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác” Theo đó khoản 2 Điều 305 quy định nếu bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác

Vậy trong trường hợp trên, đã đến hạn nhưng anh A vẫn chưa thanh toán đầy đủ tiền cho anh B nên anh A phải trả lãi đối với số tiền chưa thanh toán là 95 triệu 500 nghìn đồng theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm anh A thanh toán phần nghĩa vụ còn thiếu

 Trách nhiệm này có gì khác so với trách nhiệm chậm trả tiền trong hợp đồng vay tiền

theo quy định của pháp luật hiện hành

Trách nhiệm chậm thanh toán của hai hợp đồng trên là khác nhau: trách nhiệm chập thanh toán của hợp đồng vay được quy định tại khoản 4, 5 điều 474 còn hợp đồng mua bán tài sản đưuọc quy định tại khoản 2 điều 305 Theo đó thì:

- Với hợp đồng mua bán tài sản thì khi chậm thanh toán tiền, bên mua sẽ phải trả lãi đối với phần nghĩa vụ chưa thực hiện kể từ ngày chậm thanh toán trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác Cón đối với hợp đồng vay tiền, khi chậm trả thì bên vay bên cho vay có thể gia hạn, điều chỉnh kỳ hạn trả nợ và cũng có thể không phải trả thêm lãi Sở dĩ như vậy vì trường hpwj vay tiền

với số tiền lớn dễ dẫn đến việc chậm trả thường là phục vụ vào ciệ sản xuất kinh doanh Việc sản xuất kinh doanh không tránh khỏi những rủi ro tiềm ẩn dẫn đến việc thực hiện nghãi vụ gặp nhiều khó khăn nên đối với hợp đồng vay có thể sẽ chưa bị tính lãi khi chậm trả

- Đối với hợp đồng mua tài sản khi bên mua chậm trả tiền sẽ phải trả lãi đối với số tiền chưa thanh toán đủ theo lãi suất cơ bản so Ngân hàng Nhà nước cồng bố tướng ứng với thời gian chậm trả tại thời điển thanh toán Còn đối với hợp đống vay tiền thì có thể tồn tại hai cách thức tính lãi riêng biệt áp dụng cho hai trường hợp là vay có lãi và vay không lãi

5 Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán ? Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều kiện hủy bỏ hợp đồng mua bán theo quy định của pháp luật? Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống trên

5.1 Căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán

Khoản 1 Điều 425 BLDS 2005 quy định về hủy bỏ hợp đồng dân sự , như sau: “Một bên có quyền hủy bỏ hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm hợp đồng là điều kiện hủy bỏ mà các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định” Đối với hợp đồng mua bán, các căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng, cụ thể:

Theo Khoản 2, Điều 435 BLDS thì “Trong trường hợp bên bán giao ít hơn số lượng đã thỏa thuận thì bên mua có một trong các quyền sau đây:

còn thiếu;

Như vậy, căn cứ thứ nhất để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật ít hơn số lượng đã

thỏa thuận.

Tiếp theo, Khoản 1 Điều 436 BLDS quy định: “Trong trường hợp vật được giao không đồng

bộ làm cho mục đích sử dụng của vật không đạt được thì bên mua có một trong các quyền sau đây:

thiếu, yêu cầu bồi thường thiệt hại và hoãn thanh toán phần hoặc

bộ phận đã nhận cho đến khi vật được giao đồng bộ;

Như vậy, căn cứ thứ hai để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật không đồng bộ.

Bên cạnh đó, Điều 437 có quy định về Trách nhiệm giao vật không đúng chủng loại như sau: “Trong trường hợp vật được giao không đúng chủng lạo thì bên mua có một trong các quyền sau đây:

Như vậy, căn cứ thứ ba để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là giao vật không đúng chủng

loại.

Ngoài ra, Điều 442 có quy định về Nghĩa vụ cung cấp thông tin và hướng dẫn cách sử dụng: “Bên bán có nghĩa vụ cung cấp cho bên mua thông tin cần thiết về tài sản mua bán và hướng dẫn cách sử dụng tài sản đó; nếu bên bán không thực hiện nghĩa vụ này thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán phải thực hiện; nếu bên bán vẫn không thực hiện thì bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại

Như vậy, căn cứ thứ tư để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là bên bán không cung cấp

thông tin và hướng dẫn cách sử dụng đối với tài sản.

Khoản 2 Điều 443, quy định: “Trong trường hợp tài sản bị người thứ ba tranh chấp thì bên bán phải đứng về phía bên mua để bảo vệ quyền lợi của bên mua; nếu người thứ ba có quyền sở hữu một phần hoặc toàn bộ tài sản mua bán thì bên mua có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bên bán bồi thường thiệt hại”

Như vậy, căn cứ thứ năm để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán là bên bán không đảm bảo

quyền sở hữu của bên mua đối với tài sản mua bán.

Tóm lại, có 5 căn cứ để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán , gồm:

- Giao vật ít hơn số lượng đã thỏa thuận;

với tài sản;

mua bán.

5.2 Việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán có phải là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng mua bán theo điều kiện của pháp luật?

Dựa vào 5 căn cứ tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán trên, ta thấy việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán không phải là điều kiện để hủy bỏ hợp đồng mua bán theo điều kiện của pháp luật Điều 438 BLDS quy định về nghĩa vụ trả tiền trong hợp đồng vay như sau:

“1 Bên mua phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì phải trả đủ tiền vào thời điểm và tại địa điểm giao tài sản

2 Bên mua phải trả lãi, kể từ ngày chậm trả theo quy định tại Khoản 2 Điều 305 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”

Như vậy, việc vi phạm nghĩa vụ thanh toán, hay nghĩa vụ trả tiền không là điều kiện để tuyên hủy bỏ hợp đồng mua bán mà chỉ phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản

do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác

5.3 Đưa ra giải pháp tổng thể cho tình huống

Đối với tình huống mà đề bài nêu trên, nhóm xin đưa ra một số giải pháp như sau: cả hai bên cùng thỏa thuận, anh B đưa lại tàu câu mực cho anh A, còn anh A trả đủ số tiền như đã thỏa

thuận trong hợp đồng mua bán trước đó Ngoài ra, anh A còn phải có nghĩa vụ trả lãi đối với số tiền chậm trả cho anh B

Vì anh A vẫn là chủ sở hữu của chiếc tàu câu mực này rồi nên việc tu bổ, sửa chữa con tàu

sẽ do anh A chịu trách nhiệm Vì thế anh B sẽ không phải trả lại số tiền 16 triệu do sửa chữa, tu

bổ con tàu cho anh A

Trên đây là toàn bộ quan điểm, cách tiếp cận tình huống của nhóm Trong quá trình giải quyết tình huống, chắc chắn sẽ không tránh khỏi những sai sót, thiếu sót nhất định, vì vậy, rất mong nhận được sự nhận xét, góp ý của thầy cô để bài làm được hoàn thiện hơn, đồng thời rút ra những kinh nghiệm quan trọng cho những lần sau

Nhóm xin chân thành cảm ơn !