SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCS

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCSSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCSSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCSSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCSSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCSSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH MÔN HÓA HỌC THCS

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

HỒ SƠ

ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN CẤP SỞ

TÊN SÁNG KIẾN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VIẾT VÀ CÂN BẰNG PTHH

MÔN HÓA HỌC THCS

LĨNH VỰC SÁNG KIẾN: Áp dụng vào bộ môn Hóa học THCS

Người thực hiện: NGUYỄN VĂN HÙNG

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường PTDT Nội trú Bảo Lâm- Cao Bằng

Bảo Lâm, tháng 04 năm 2018

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng khoa học ngành Giáo dục và Đào tạo Cao Bằng

Tôi ghi tên dưới đây:

Số

TT

tháng năm sinh

Nơi công tác

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ(%) đóng góp vào tạo

ra sáng kiến

PTDTNT Bảo Lâm

Giáo Viên

I Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

“Một số phương pháp viết và cân bằng PTHH môn hóa học THCS”

II Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến (Không có)

III Lĩnh vực áp dụng: Áp dụng vào giảng dạy bộ môn Hóa học THCS

IV Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Trong năm học 2017- 2018.

V Mô tả bản chất của sáng kiến:

1 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến.

1.1 Thực trạng ban đầu

Qua công tác kiểm tra đánh giá thường xuyên về bộ môn Hóa học tôi thấy rằng các em rất lúng túng khi viết và cân bằng PTHH, từ việc nhớ ký hiệu hóa học, tên gọi, nhớ hóa trị của các nguyên tố rồi đến các bước viết và cân bằng phương trình Trong khi đó khi muốn giải một bài toán dạng cơ bản như "Tính theo phương

trình phản ứng" nếu không viết và cân bằng đúng phương trình thì cả bài toán đó học sinh sẽ giải sai từ đó có thể dẫn đến các em không còn hứng thú với bộ môn

1 2 Giải pháp đã sử dụng.

- Để có được một giải pháp tốt nhất giúp học sinh chăm chỉ học tốt môn Hóa học người giáo viên cần phải truyền đạt rất nhiều kiến thức cho học sinh, dạy các

em biết cách phân loại các dạng bài tập, tìm ra phương pháp giải cụ thể cho từng loại toán nhưng tôi thấy hầu như dạng bài nào cũng cần phải viết và cân bằng PTHH thì trước tiên người giáo viên phải dạy cho các em phải hiểu được "Cân bằng hóa học là sự cân bằng về số lượng nguyên tố của các chất trong hai vế của một phản ứng hóa học"

- Qua tìm hiểu và thăm dò trong quá trình giảng dạy tôi thấy các em học bộ môn Hóa học còn khó khăn trong việc tìm ra phương pháp học tập làm sao cho đơn giản dễ học dễ nhớ nhất, trong khi làm bài tập có nhiều dạng phải viết và cân bằng PTHH rồi mới giải được bài tập các em thường hay viết sai phương trình dẫn đến kết quả không chính xác, từ đó tôi đã đưa ra một số giải pháp như sau:

+ Thu thập nắm bắt thông tin

+ Thường xuyên kiểm tra miệng, kiểm tra nhanh 10 phút

+ Khảo sát qua các bài kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì và kết quả cuối mỗi học kì học

+ Phân loại các đối tượng học sinh (khá, giỏi, trung bình, yếu, kém) từ đó đưa ra phương pháp học tập cho các em dễ hiểu nhất

2 Tính mới, tính sáng tạo, hiệu quả.

2.1 Tính mới

Sáng kiến “Một số phương pháp viết và cân bằng PTHH môn hóa học THCS” của tôi theo tôi sáng kiến này không phải là một sáng kiến mới chưa có ai

nghiên cứu mà đây cũng không phải là một đề tài có lượng kiến thức lớn, chỉ là một phần trong các bước giải một bài toán Hóa học Học sinh cần phải thực hiện bước này sao cho chính xác thì mới có thể làm đúng được các bước tiếp theo

2.2 Tính sáng tạo:

Để nâng cao hiệu quả chất lượng môn Hóa học giáo viên phải lồng ghép các bài tập viết PTHH vào trong tiết học giúp học sinh khắc sâu ghi nhớ kiến thức Muốn như vậy thì cả thầy và trò đều phải cố gắng và nỗ lực hết mình đồng thời phải có lòng yêu thích bộ môn

- Đối với thầy: Phải tìm ra cách giải hay và ngắn gọn nhất giúp học sinh dễ hiểu dễ áp dụng Thường xuyên trao đổi kinh nghiệm với bạn bè đồng nghiệp, gợi ý giải các dạng bài tập có viết PTHH, hoàn thành chuỗi các phương trình hóa học khi giao bài tập về nhà

- Đối với hoc sinh: Cần tập chung chú ý nghe giảng, tự giác phát huy tính sáng tạo, chăm chỉ học tập, hình thành nhóm học tập, đôi bạn cùng tiến Đặc biệt cần phải nhớ và gọi tên các nguyên tố hóa học, kí hiệu hóa học, thuộc hóa trị các nguyên tố, biết cách viết và cân bằng các PTHH

Sau đây là Một số phương pháp viết và cân bằng PTHH môn hóa học THCS

mà tôi rút ra trong quá trình giảng dạy:

1 Phương pháp cân bằng theo chỉ số lẻ.

Phương pháp chung gồm 3 bước như sau:

Bước 1: Viết sơ đồ của phản ứng

Bước 2: Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố

Bước 3: Viết phương trình hóa học

Lưu ý:

- Chọn chỉ số lẻ lớn nhất của một nguyên tử nguyên tố trong PTHH để cân bằng

trước

- Nhân chỉ số lẻ của nguyên tố đó với một số chẵn nhỏ nhất.

Ví dụ 1: (Bài 16 Phương trình hóa học) SGK lớp 8 - trang 55 Viết phương trình hóa học xảy ra giữa Hidro và Oxi tạo ra Nước

- Bước 2: Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố:

sẽ là 2H2O

Lúc này số nguyên tử Hidro vế bên phải là 4H, bên trái cần phải có 4H Đặt 2 trước

H2 ta có 2H2.

- Bước 3: Như vậy nguyên tử của mỗi nguyên tố ở hai vế đã bằng nhau Ta có PTHH

Ví dụ 2: (Bài 16 Phương trình hóa học) SGK lớp 8 - trang 55 Viết phương trình phản ứng xảy ra khi cho Nhôm tác dụng với Oxi tạo ra Nhôm oxit

(Al 2 O 3 ).

- Bước 1: Viết sơ đồ của phản ứng:

Al + O2  →t0 Al2O3

- Bước 2: Cân bằng số nguyên tử của mỗi nguyên tố:

2Al2O3

Al + O2  →t 2Al2O3

Lúc này vế phải có 6 nguyên tử O và 4 nguyên tử Al, như vậy ta thêm 4 và 3 vào

4Al + 3O2  →t0 Al2O3

t Al2O3

2 Phương pháp đại số

- Nguyên tắc: số nguyên tử của mỗi nguyên tố ở hai vế phải bằng nhau

- Các bước cân bằng:

+ Đặt ẩn số là các hệ số hợp thức

+ Dùng định luật bảo toàn khối lượng để cân bằng nguyên tố và

lập phương trình đại số

+ Chọn nghiệm tùy ý cho một ẩn, rồi dùng hệ phương trình đại số để suy ra các ẩn số còn lại

Ví dụ 1: Bài tập 5 (ý b) trang 63 - SGK lớp 9.

Fe 2 O 3 + CO →t0 Fe + CO 2

Ta có:

Fe: 2a = c

C: b = d

O: 3a + b = 2d

Chọn a = 1 thì c = 2, d = b = 3 Nên ta có phương trình:

Ví dụ 2: Bài tập 1 (ý a) - trang 71 SGK lớp 9 Viết các phương trình hóa học biểu diễn các chuyển đổi sau đây.

Fe  → ( 1 ) FeCl 3  → ( 2 ) Fe(OH) 3  → ( 3 ) Fe 2 (SO 4 ) 3  → ( 4 ) FeCl 3

Giải:

(1) Fe + Cl 2   →xt,t0 FeCl 3

Đặt ẩn số: aFe + bCl2   →xt,t0 cFeCl3

Ta có:

Fe: a = c

Cl: 2b = 3c

Chọn a = 1 thì c = 1, b = 3/2 Nhân 2 vế với 2 ta được a = c = 2, b = 3

(2) FeCl 3 + NaOH → Fe(OH) 3 + NaCl

Ta có:

Fe: a = c

Cl: 3a = d

Na: b = d

OH: b = 3c

Chọn c = 1 thì a = 1, d = b = 3, c = 1 Nên ta có phương trình:

(3) Fe(OH) 3 + H 2 SO 4 → Fe 2 (SO 4 ) 3 + H 2 O

Ta có:

Fe: a = 2c

O: 3a + 4b = 12c + d

H: 3a + 2b = 2d

S: b = 3c

Chọn c = 1 thì a = 2, b = 3, d = 6 Nên ta có phương trình:

(4) Fe 2 (SO 4 ) 3 + HCl → FeCl 3 + H 2 SO 4

Ta có:

Fe: 2a = c

H: b = 2d

Cl: b = 3c

Chọn a = 1 thì c = 2, d = 3, b = 6 Nên ta có phương trình:

Fe2(SO4)3 + 6HCl → 2FeCl3 + 3H2SO4

3 Phương pháp cân bằng electron.

- Nguyên tắc: dựa vào sự bảo toàn electron nghĩa là tổng số electron của chất khử cho phải bằng tổng số electron chất oxi hóa nhận

- Các bước cân bằng:

+ Bước 1: Viết sơ đồ phản ứng với các nguyên tố có sự thay đổi số oxi hóa

+ Bước 2: Viết các quá trình: Khử (cho electron), oxi hóa (nhận electron)

+ Bước 3: Cân bằng electron: Nhân hệ số để tổng số electron cho = tổng

số electron nhận (tổng số oxi hóa giảm = tổng số oxi hóa tăng)

+ Bước 4: Cân bằng nguyên tố không thay đổi số oxi hoá, thường theo thứ tự: Kim loại (ion dương), gốc axit (ion âm), môi trường (axit, bazơ) nước (cân

+ Bước 5: Kiểm tra lại số nguyên tử oxi ở hai vế (phải bằng nhau)

Ví dụ: (Bài 4 Một số axit quan trọng) SGK lớp 9 trang 14 Tác dụng của kim loại Cu với axit H 2 SO 4 đặc nóng.

Ta có:

Cu + 2H2 SO4 đặc, nóng → CuSO4 + SO2 + 2H2O

4 Phương pháp cân bằng phản ứng cháy của hợp chất hữu cơ Hóa học lớp 9.

a) Phản ứng cháy của hidrocacbon: Ta cân bằng theo trình tự sau:

- Cân bằng số nguyên tử C

- Cân bằng số nguyên tử H

- Cân bằng số nguyên tử O

- Cân bằng số nguyên tử O bằng cách tính tổng số nguyên tử O ở vế phải sau đó chia cho 2 được hệ số O ở vế phải, nếu chia lẻ thì ta nhân tất cả các chất ở 2 vế với 2

Ví dụ: Bài 37 Etylen SGK lớp 9 - trang 117 Tính chất 1 Etylen có cháy

không?

PTHH: C 2 H 4 + O 2  →t0 CO 2 + H 2 O

Cân bằng C

C2H4 + O2  →t0 2CO2 + H2O Cân bằng H

C2H4 + O2  →t0 2CO2 + 2H2O Cân bằng O, số nguyên tử O vế phải = 2+ 2 = 4 mà vế trái có 2 nguyên tử O nên ta

C2H4 + 2O2  →t0 2CO2 + H2O

b) Phản ứng cháy của hợp chất chứa O (Dẫn xuất Hidro cacbon) ta cân bằng theo trình tự sau:

- Cân bằng số nguyên tử C

- Cân bằng số nguyên tử H

- Cân bằng số nguyên tử O bằng cách tính số nguyên tử O ở vế phải rồi trừ đi số nguyên tử O có trong hợp chất Kết quả thu được đem chia đôi sẽ ra hệ số của phân tử O2 Nếu hệ số đó lẻ thì nhân đôi cả 2 vế của PT để khử mẫu số

Ví dụ: Bài 44 Rượu etylic SGK lớp 9 - trang 136 Tính chất 1 Rượu etylic có cháy không?

PTHH: C 2 H 6 O + O 2  →t0 CO 2 + H 2 O

Cân bằng C

C2H6O + O2  → 0

t 2CO2 + H2O Cân bằng H

C2H6O + O2  →t0 2CO2 + 3H2O

Cân bằng O, số nguyên tử O ở vế phải = 2x2 + 3 = 7, ta lấy 7 - 1 nguyên tử O trong

C2H6O + 3O2  → 0

2.3 Hiệu quả của sáng kiến.

Sáng kiến mới áp dụng lần đầu trong năm học 2017 - 2018 này chưa đạt được nhiều kết quả , tuy nhiên trong học kì 1 tôi có được kết quả như sau:

Dựa vào bảng vào bảng kết quả học tập trong học kì 1 này tôi hi vọng rằng trong học kì 2 lượng học sinh khá giỏi sẽ tăng lên, số học sinh yếu, kém sẽ không còn nữa và sáng kiến của tôi sẽ được áp dụng rộng rãi trong các bạn bè đồng nghiệp Các em Học sinh sẽ hứng thú và yêu thích với môn học hơn

3 Những thông tin cần được bảo mật (Nếu có)

4 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến.

- Để áp dụng sáng kiến này Giáo viên cần hướng dẫn cho các em sác định

phương pháp học đúng đắn khi viết pTHH phải thuộc tên nguyên tố, kí hiệu hóa học và hóa trị của các nguyên tố mặt khác phải ghi nhớ cho các em các bước lập một phương trình hóa học sao cho chính xác đồng thời cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh

- Theo phân phối chương trình hiện nay, các bài học đều có rất nhiều bài tập về nhà cho nên để gây hứng thú học tập cho học sinh giáo viên phải đưa ra được những giải pháp đơn giản và dễ hiểu nhất giúp các em dễ học dễ nhớ và nhớ lâu kiến thức khi tiếp thu

- Giáo viên phải luôn tìm tòi, học hỏi, trau rồi vốn kiến thức của mình để giúp học sinh luyện tập và tìm ra cho mình phương pháp học tập tốt nhất, phù hợp với

bản thân các em.Từ đó các em sẽ ham học và thích học để nâng cao kiến thức cho bản thân

VI Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả.

Qua một học kì áp dụng sáng kiến “Một số phương pháp viết và cân bằng

PTHH môn hóa học THCS” vào thực tế giảng dạy cho học sinh, tôi nhận thấy học

sinh có nhiều tiến bộ trong học tập yêu thích bộ môn và cũng đã có được những kết quả đáng ghi nhận trong học kì 1 năm học 2017 - 2018 như sau

* Kết quả:

VII Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến của tổ chức, cá nhân đã tham gia áp dụng sáng kiến lần đầu, kể cả áp dụng thử.

VIII Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có).

Số

TT

tháng năm sinh

Nơi công tác

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Nội dung công việc

Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân rút ra được qua quá trình giảng dạy, vẫn còn những phương pháp khác nữa chưa được đưa vào sáng kiến này Rất mong sự đóng góp ý kiến chân thành từ phía các đồng nghiệp, Hội đồng khoa học ngành GD & ĐT Cao Bằng để tôi có điều kiện hoàn thiện bản thân mình, hoàn thiện sáng kiến để việc giảng dạy ngày càng hiệu quả hơn

Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trên trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

XÁC NHẬN CỦA TỔ TRƯỞNG

(ký, ghi rõ họ và tên)

Bảo Lâm, ngày 10 tháng 04 năm 2018

NGƯỜI BÁO CÁO

(ký, ghi rõ họ và tên)

NGUYỄN VĂN HÙNG

XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO ĐƠN VỊ

(ký, đóng dấu, ghi rõ họ và tên)

PHỤ LỤC 2 MẪU SỐ 3

TRƯỜNG PTDT NỘI TRÚ BẢO LÂM

TỔ BỘ MÔN: KHOA HỌC TỰ NHIÊN

TÊN SÁNG KIẾN

“Một số phương pháp viết và cân bằng PTHH môn hóa học THCS”

năm học tiếp theo

ĐÁNH GIÁ CỦA TỔ BỘ MÔN

Bảo Lâm, ngày tháng năm 2018 TỔ TRƯỞNG

(Ký, ghi rõ họ tên)

PHỤ LỤC 2 MẪU SỐ 4

SỞ GD&ĐT CAO BẰNG TRƯỜNG PTDT NỘI TRÚ BẢO LÂM

TÊN SÁNG KIẾN

“Một số phương pháp viết và cân bằng PTHH môn hóa học THCS ”

những năm học tiếp theo

ĐÁNHGIÁ HỘI ĐỒNG KHOA HỌC ĐƠN VỊ

Bảo Lâm, ngày tháng năm 2018

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

(Ký, đóng dấu và ghi rõ họ tên)