Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập Đảng, Mặt trận, quân đội, đồng thời cũng là người sáng lập Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Trong một phần tư thế kỷ ở cương vị Chủ tịch Nhà nước, Người đã dành nhiều công sức cho việc xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước của dân, do dân và vì dân là sự vận dụng sáng tạo học thuyết về nhà nước của chủ nghĩa Mác Lênin, chọn lọc, kế thừa cả những tinh hoa trong việc xây dựng nhà nước đã có trong lịch sử dân tộc và nhân loại.
Trang 1HỎI ĐÁP TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC
Vấn đề cơ bản của nhà nước là quyền lực thuộc về ai, phục vụ quyền lợi của
ai Đảng ta lãnh đạo nhân dân làm cách mạng là để giành quyền lực về tay nhân dân Người khẳng định: "Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân ", "Tất cả quyền lực trong nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đều thuộc về nhân dân".
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, một nhà nước vững mạnh, có hiệu lực phải là một nhà nước làm cho mọi người dân biết sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; mặt khác nhà nước đó "phải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự kiểm soát của nhân dân" Một trong những mối quan tâm của Người là lo làm sao đào tạo và bồi dưỡng được một đội ngũ cán bộ chính quyền phù hợp với bản chất của Nhà nước ta, thấm nhuần tinh thần
"dân là chủ, cán bộ là đầy tớ trung thành của nhân dân" Là người sáng lập ra Nhà nước ta, Người rất đề cao pháp quyền, nhưng Hồ Chí Minh không lúc nào coi nhẹ vai trò của giáo dục đạo đức Trong tư tưởng của Người, nhà nước pháp quyền chỉ phát huy được đầy đủ hiệu lực khi nó biết coi trọng kết hợp giáo dục đạo đức và pháp luật trong quản lý xã hội và nhà nước.
Mô hình Nhà nước Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh
đã phát huy thành quả tích cực trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc hơn 60 năm qua Di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề nhà nước đã và đang được toàn Đảng, toàn dân kế thừa, phát triển trong sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Câu hỏi 1: Vị trí vấn đề nhà nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh?
Trả lời:
Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IX đã khẳng định: "Tư tưởng Hồ ChíMinh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản củacách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩaMác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trịtruyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại"1 Trong hệ
thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạngViệt Nam của Hồ Chí Minh, tư tưởng về nhà nước kiểu mới chiếm một vị trí đặcbiệt quan trọng với nội dung rộng lớn Hiện nay, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ ChíMinh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam có ý nghĩa cấp thiết về lý luận và thực
1 Đảng Cộng sản Việt Nam, ng C ng s n Vi t Nam, ộng sản Việt Nam, ảng Cộng sản Việt Nam, ệt Nam, V n ki n ăn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, i h i ội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, i bi u to n qu c l n th IX, ểu toàn quốc lần thứ IX, àn quốc lần thứ IX, ốc lần thứ IX, ần thứ IX, ứ IX, Nxb Chính tr qu c gia, H ị quốc gia, H ốc gia, H.
2001, tr 38.
Trang 2tiễn đối với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam củadân, do dân và vì dân.
Hồ Chí Minh đã nhận thức sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về:
"Vấn đề chính quyền nhất định là vấn đề chủ yếu nhất của mọi cuộc cách mạng".Song, Người thấy rõ ràng vấn đề chính quyền ở nước ta không thể rập khuôn theocác nước khác, mà cần "phân tích cụ thể một tình hình cụ thể" để có lời giải đáp
hợp với đòi hỏi của thực tiễn đất nước và quy luật phát triển của cách mạng ViệtNam Trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin vào thực tiễn nước ta, Người đã xác định cách mạng Việt Nam phải đi theocon đường của cách mạng vô sản và nhìn nhận vấn đề chính quyền nhà nước nhưmột nội dung cơ bản của cách mạng Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhànước "là một hệ thống quan niệm rõ ràng, nhất quán, phù hợp với đặc điểm vàtruyền thống Việt Nam, trên cơ sở của nền kinh tế Việt Nam và của xã hội ViệtNam trong giai đoạn lịch sử"1
Từ rất sớm trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh đã lên
án, đấu tranh vạch trần bản chất và không chấp nhận sự tồn tại của nhà nước thựcdân Mặt khác, Người cũng không chấp nhận theo mô hình nhà nước tư sản như ở
Mỹ hay ở Pháp; không máy móc rập khuôn theo mô hình Nhà nước Xôviết HồChí Minh đã nhận thức một cách sâu sắc lý luận Mácxít về nhà nước vô sản vàvận dụng sáng tạo vào điều kiện cách mạng Việt Nam Hơn nữa, Bác Hồ cũng đãnghiên cứu các học thuyết khác về tổ chức quyền lực nhà nước và các mô hình tổchức đương đại Ngoài ra, Người cũng kế thừa và phát triển những tư tưởng trịquốc truyền thống của phương Đông
Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến vấn đề giành chính quyền mà còn quantâm đến cách thức tổ chức Nhà nước cách mạng Việt Nam Thực tế cho thấy,
"Người đã dành toàn bộ tinh lực và trí tuệ, dày công xây dựng một chế độ nhànước theo những phương châm thể hiện tốt nhất bản chất nhân dân của chế độ ta,thể hiện sự tôn kính nhân dân và ý thức phục vụ nhân dân"1 Không những xây
dựng về mặt lý luận, Hồ Chí Minh còn chỉ đạo việc tổ chức nhà nước trên thựctiễn và trực tiếp đảm nhận thực hiện quyền lực nhà nước với cương vị nguyên thủquốc gia
Hồ Chí Minh là người khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, trực tiếpchỉ đạo, xây dựng Nhà nước Việt Nam qua các giai đoạn cách mạng khác nhau:kháng chiến chống Pháp, xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh thốngnhất đất nước Mô hình Nhà nước Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tư tưởng
Hồ Chí Minh đã phát huy thành quả tích cực trong sự nghiệp cách mạng của dântộc
Hồ Chí Minh đã để lại một di sản tư tưởng đồ sộ về vấn đề nhà nước Người đã
ký 613 Sắc lệnh, chỉ đạo việc soạn thảo bản Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp
1 Vi n Nghiên c u khoa h c pháp lý - B ệt Nam, ứu khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, ọc pháp lý - Bộ Tư pháp, ộng sản Việt Nam, T ư pháp, pháp, K ỷ yếu y u ếu
H i th o "Nghiên c u t t ội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ảo "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ứ IX, ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý"ởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ng H Chí Minh v nh n ồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ề nhà nước và pháp lý" àn quốc lần thứ IX, ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý"ớc và pháp lý" c v pháp lý" àn quốc lần thứ IX, , H 1993, tr 6
1 Theo ào Trí úc, Đ Nh n àn quốc lần thứ IX, ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý"ớc và pháp lý" c v pháp lu t c a chúng ta trong s nghi p àn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, ủa chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, ự nghiệp đổi mới, ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, đổi mới, i m i, ớc và pháp lý" Nxb Khoa h c xã h i, H.ọc pháp lý - Bộ Tư pháp, ộng sản Việt Nam,
1997, tr 157.
Trang 3năm 1959, đã ký công bố 16 đạo luật và nhiều văn bản dưới luật khác1 Đồng thờiqua một số tác phẩm, nhiều bài viết, bài nói của Hồ Chí Minh đã thể hiện sự quantâm sâu sắc của Người về vấn đề xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam.
Câu hỏi 2: Khái lược quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà
nước kiểu mới ở Việt Nam?
Trả lời:
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới của dân, do dân và vì dân có quátrình phát triển lâu dài và có thể phân thành các giai đoạn:
Trước năm 1945: Việt Nam là một xã hội thuộc địa nửa phong kiến lạc hậu,
đất nước bị thực dân Pháp nô dịch Với lòng yêu đất nước, quê hương, nhân ái,thương người, nhất là người nghèo khổ, Hồ Chí Minh đã quyết đi tìm con đườngcứu nước Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới từng bước được hìnhthành
Năm 1919, trong "Yêu sách của nhân dân An Nam", Hồ Chí Minh đã đề xuất
tư tưởng xây dựng một nhà nước dân chủ, gắn với việc thủ tiêu nhà nước thuộcđịa, phong kiến, thực hiện các quyền tự do, dân chủ, các quyền con người
Năm 1925-1927, Hồ Chí Minh viết: "Bản án chế độ thực dân Pháp" và
"Đường cách mệnh", trên phương diện nhà nước, Người đã đề xuất quan niệm về
một nhà nước của số đông, thực hiện một nền dân chủ triệt để - dân chủ cho đa số
theo mô hình kiểu nhà nước Xôviết
Năm 1930, trong Chính cương vắn tắt, lần đầu tiên Người nêu mục tiêu "dựng
ra chính phủ công nông binh"1 ý tưởng này chỉ thấy Người đề cập có một lần.Năm 1941, Hồ Chí Minh về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng, chủ trì Hộinghị Trung ương 8 (5-1941), hoàn chỉnh sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược vàsách lược, đề ra Chương trình Việt Minh Về vấn đề chính quyền, hội nghị chủtrương "không nên nói công nông liên hợp và lập chính quyền Xôviết, mà phảinói toàn thể nhân dân liên hiệp và lập Chính phủ dân chủ cộng hòa"2 Chươngtrình Việt Minh cũng ghi rõ: "Sau khi đánh đuổi được đế quốc Pháp, Nhật, sẽthành lập một chính phủ nhân dân của Việt Nam dân chủ cộng hòa lấy lá cờ đỏngôi sao vàng năm cánh làm lá cờ toàn quốc Chính phủ ấy do quốc dân đại hội
cử ra"3
Khi thời cơ giải phóng dân tộc đã đến gần, trong Thư gửi đồng bào toàn quốc(10-1944), Hồ Chí Minh cũng nói rõ: Trước hết cần có một chính phủ đại biểucho sự chân thành đoàn kết và hành động nhất trí của toàn thể quốc dân, gồm tất
cả các đảng phái cách mệnh, các đoàn thể ái quốc trong nước bầu cử ra "Một cơcấu như thế mới đủ lực lượng và oai tín, trong thì lãnh đạo công việc cứu quốc,kiến quốc, ngoài thì giao thiệp với các hữu bang"1
1 Theo t i li u c a Viên Nghiên c u khoa h c pháp lý - B T pháp, àn quốc lần thứ IX, ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ủa chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, ứ IX, ọc pháp lý - Bộ Tư pháp, ội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" xu t b n tháng 3 - 1993 ất bản tháng 3 - 1993 ảng Cộng sản Việt Nam,
1 H ồ Chí Minh, Chí Minh, To n àn quốc lần thứ IX, t p, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, 3, Nxb Chính tr ị quốc gia, H qu c ốc gia, H gia,
H 1995, tr 1.
2 , 3 Đảng Cộng sản Việt Nam, ng c ng s n Vi t Nam, ộng sản Việt Nam, ảng Cộng sản Việt Nam, ệt Nam, V n ki n ăn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảo "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ng, To n t p, àn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p 7, Nxb Chính tr qu c gia, H 2000, tr 127, 150.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, ị quốc gia, H ốc gia, H.
Trang 4Như vậy, từ mô hình nhà nước công nông binh chuyển sang mô hình nhà nướcđại biểu cho khối đoàn kết của toàn thể quốc dân là một bước chuyển sáng suốtcủa Hồ Chí Minh, phản ánh được nét đặc thù của thực tiễn dân tộc, phù hợp với
sự chuyển hướng chiến lược và sách lược của cách mạng Việt Nam
Năm 1945, phong trào phát triển mạnh mẽ, căn cứ địa cách mạng được mở
rộng, hình thành một vùng rộng lớn gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, HàGiang, Tuyên Quang, Thái Nguyên và một số vùng ngoại vi thuộc các tỉnh BắcGiang, Vĩnh Yên, Phú Thọ, Yên Bái
Trước tình hình đó, Hồ Chí Minh chỉ thị thành lập Khu giải phóng cử ra ủyban chỉ huy lâm thời, thực hiện chức năng của chính quyền cách mạng Tại cácđịa phương trong Khu giải phóng, các ủy ban nhân dân cách mạng cũng đượcthành lập, do nhân dân cử ra, để thi hành 10 chính sách của Việt Minh Khu giảiphóng là hình ảnh "nước Việt Nam mới phôi thai", "các ủy ban nhân dân cáchmạng vừa lãnh đạo nhân dân chuẩn bị tổng khởi nghĩa, vừa tập cho nhân dân nắmchính quyền"2
Tiếp theo, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào đã đi đến quyết địnhlịch sử: Phát động tổng khởi nghĩa, thành lập ủy ban Dân tộc giải phóng ViệtNam, ra mắt Quốc dân Đại hội, làm chức năng của Chính phủ lâm thời ngay sauCách mạng tháng Tám thắng lợi
Sau khi Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập, trong gần một
phần tư thế kỷ, trên cương vị là Chủ tịch đầu tiên của nước Việt Nam mới, nhànước dân chủ nhân dân đầu tiên ở châu á, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có công đầutrong việc đặt nền móng xây dựng một nhà nước kiểu mới trong lịch sử dân tộc:
Nhà nước của dân, do dân, vì dân
Câu hỏi 3: Nêu khái lược sự khủng hoảng tư tưởng về vấn đề nhà nước ở Việt Nam
đã chỉ rõ: "Chủ nghĩa tư bản Pháp đã vào Đông Dương từ nửa thế kỷ nay, vì lợiích của nó, nó đã dùng lưỡi lê để chinh phục đất nước chúng tôi Từ đó chúng tôikhông những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã mà còn bị hành hạ và đầuđộc một cách thê thảm Bất kỳ người bản xứ nào có tư tưởng xã hội chủ nghĩacũng đều bị bắt và đôi khi bị giết mà không cần xét xử Cái gọi là công lý ĐôngDương là thế đấy"1 Vì thế, nhiệm vụ đặt ra cấp thiết trước tình hình thực tế này là
1 H ồ Chí Minh, Chí Minh, To n àn quốc lần thứ IX, t p, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, 3, Nxb Chính tr ị quốc gia, H qu c ốc gia, H gia,
H 1995, tr 505
2 Tr ư pháp, ờng Chinh, ng Chinh, Tuy n t p, ểu toàn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, Nxb S th t, H 1987, tr 134-135.ự thật, H 1987, tr 134-135 ập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
1 H Chí Minh, ồ Chí Minh, To n t p, àn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p 1, Nxb Chính tr qu c gia, H 2000, tr 22.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, ị quốc gia, H ốc gia, H.
Trang 5phải tìm cách đánh đuổi thực dân Pháp và sau khi đánh đuổi thực dân Pháp thìphải tổ chức quyền lực nhà nước như thế nào cho phù hợp yêu cầu của cách mạngViệt Nam Nhiệm vụ này đã được nhiều nhà cách mạng với nhiệt thành yêu nướctìm cách giải quyết Song đều không đi đến thắng lợi vì bế tắc ngay từ trongđường lối và hạn chế về quan điểm, lập trường giai cấp.
Với ý thức hệ phong kiến, các sĩ phu lãnh đạo phong trào Cần Vương vàphong trào Văn Thân (1858-1896) đã chủ trương "Kháng Pháp và khôi phục ngôivua" Thực chất của khuynh hướng này là xây dựng lại nhà nước quân chủ phongkiến không còn phù hợp với trào lưu chung của thế giới và sự phát triển tất yếucủa lịch sử Việt Nam Các phong trào này đã thất bại
Đầu thế kỷ XX, sự tác động của phong trào dân chủ tư sản, trước hết là phongtrào cải cách ở Trung Quốc và Nhật Bản đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong tràoyêu nước Việt Nam, hình thành xu hướng dân chủ tư sản và đề xướng tư tưởngHiến pháp tư sản ở nước ta Dòng tư tưởng mới này có ở các nhà yêu nước tiêubiểu như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh và Huỳnh Thúc Kháng Phan Bội Châu
đã chủ trương đánh Pháp giành độc lập dân tộc, sau đó xây dựng nhà nước theokiểu quân chủ lập hiến ở Nhật Bản hoặc một chính quyền cộng hoà dân chủ theokiểu
Âu - Tây Huỳnh Thúc Kháng đã đề xuất với toàn quyền Đông Dương lập bảnHiến pháp cho Nam Triều và đề xướng quan điểm xứ An Nam phải có Hiến pháp;lập Hội dự thảo Hiến pháp và nhân dân được tự do đầu phiếu Tuy nhiên, đề nghịnói trên của Huỳnh Thúc Kháng đã không được Khâm sứ Trung Kỳ và Chính phủPháp chấp nhận Như vậy, việc lựa chọn xây dựng nhà nước theo khuynh hướng
tư sản mặc dù có những mặt tiến bộ nhưng không phù hợp với điều kiện cáchmạng Việt Nam nên đã không thành hiện thực
Tình hình thực tế trên cho thấy, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX ở Việt Namchẳng những có cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước mà gắn liền với cuộckhủng hoảng đó còn có cuộc khủng hoảng, bất cập trong quan điểm lựa chọn, tạolập chế độ nhà nước theo lập trường phong kiến, tư sản Lịch sử vận động, pháttriển một cách tất yếu, hợp quy luật, đã đòi hỏi một cách khách quan phải tìmchọn con đường cứu nước đúng đắn để giải phóng dân tộc và thiết lập một nhànước kiểu mới ở nước ta Người đáp ứng được đòi hỏi khách quan ấy chính là conngười với những cái tên gắn liền với lịch sử dân tộc: Nguyễn Tất Thành - Nguyễn
ái Quốc - Hồ Chí Minh
Câu hỏi 4: Quá trình nghiên cứu, tiếp thu những kinh nghiệm quý báu về xây dựng
nhà nước trong lịch sử dân tộc ta của Hồ Chí Minh?
Trả lời:
Với tư tưởng "dân ta phải biết sử ta", Hồ Chí Minh đã nghiên cứu rất kỹ lịch
sử các triều đại, đặc biệt là triều đại Lý, Trần, Lê và tiếp thu ở đó nhiều kinhnghiệm quý báu thể hiện rõ qua các bộ sử và các bộ luật lớn của dân tộc Đó là tưtưởng trị nước bằng nhân trị, đức trị của nhiều bậc hiền tài, tư tưởng pháp quyền
và tư tưởng "thân dân" của nhà nước phong kiến thời kỳ hưng thịnh Lịch sử đãghi nhận, dưới triều Lý, vua Lý Thái Tông (1010-1054) vốn là người có đức rộngtài cao, ông luôn dạy dân tôn trọng phép nước, định rõ các bậc hình phạt, đối với
Trang 6các tội nhẹ cho được lấy công chuộc tội Hễ năm nào đói kém, hoặc đi đánh giặc
về vua đều giảm thuế cho dân Ông rất chú ý tới việc lập pháp Dưới thời ông trị
vì (năm 1042), bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta được ban hành, đó là bộluật "Hình thư" (sau do chiến tranh loạn lạc đã bị mất bộ luật này) Đến vua LýThánh Tông (1054-1072) có tính nhân văn trong luật pháp Ông đã từng nói: "Tayêu con ta cũng như các bậc cha mẹ trong thiên hạ yêu con cái họ Trăm họkhông hay biết nên tự phạm vào luật pháp, ta rất xót thương Từ nay, các tội bất
kỳ nặng nhẹ cần răn dạy kỹ lưỡng và nhất nhất đều phải khoan giảm" Vua LýThánh Tông thương dân nên trăm họ đều yêu mến, nước
ít giặc giã Ông đã thực hiện nền chính trị nhân đạo thân dân và để tâm nhiều đến đạo Phật Dưới triều Trần (1225-1400) có: VuaTrần Thánh Tông (1258-1278) rất quan tâm tới việc giáo dục dân, khuyến khíchviệc học hành, quan tâm tới dân nghèo, ông đã ra lệnh chiêu tập những ngườinghèo đói lưu lạc để khai khẩn ruộng hoang, lập trang hộ
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước trước hết bắt nguồn từ những truyền thốngtốt đẹp của dân tộc Việt Nam, bao gồm cả truyền thống tổ chức, xây dựng nhànước, pháp luật Trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta thì chủ nghĩayêu nước là dòng chủ lưu xuyên suốt lịch sử dựng nước và giữ nước, thấm sâutrong các quan hệ nhà nước và pháp luật Ngoài chủ nghĩa yêu nước, các truyềnthống văn hoá trong tổ chức đời sống cộng đồng, các giá trị dân chủ lâu đời, cáchthức quản lý nhà nước của dân tộc cũng là chất liệu tư tưởng góp phần hìnhthành tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước
Câu hỏi 5: Những tư tưởng chủ yếu của Nho giáo, của Mặc gia và Lão gia mà Hồ Chí
Minh đã nghiên cứu, phát triển trong xây dựng Nhà nước ta?
Trả lời:
Trong hành trang ban đầu mà Hồ Chí Minh mang theo trên con đường cứunước và tìm kiếm một mô hình nhà nước tiến bộ cho nước nhà sau khi giành đượcđộc lập không chỉ có truyền thống tốt đẹp của dân tộc mà còn có những tư tưởngtiến bộ trong học thuyết chính trị của Nho giáo, tư tưởng chính trị của Mặc gia vàLão gia
Hồ Chí Minh đã kế thừa có chọn lọc các quan điểm lý luận của Nho giáo về trịnước Tư tưởng thân dân trong học thuyết chính trị của Nho giáo cũng được HồChí Minh vận dụng nhuần nhuyễn Khổng Tử đã nhìn nhận thấy: "Dân là gốc củanước" Mạnh Tử cho rằng trong nước, dân là quý nhất, tiếp theo là xã tắc, vua lànhẹ: nên ai được lòng dân chúng thì được làm thiên tử Chủ tịch Hồ Chí Minh đãthấm nhuần các giá trị tiến bộ của tư tưởng chính trị đó của Nho giáo, đã sớm chỉ
ra cho chúng ta thấy sức mạnh của nhân dân - một nhà nước do dân: "Gốc cóvững cây mới bền, xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân" Người cũng đã từng dạyphải lấy dân làm gốc
Tư tưởng của Nho giáo về đạo của người quân tử với tư cách là người cầmquyền cũng được Hồ Chí Minh nhận thức và phát triển với những nội dung mới.Các giá trị của người quân tử mà Nho giáo đề ra như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín,dũng, liêm, trung được Hồ Chí Minh vận dụng trong quá trình bàn về đạo đứccách mạng của người cầm quyền
Trang 7Tư tưởng chính trị của Mặc gia và Lão gia cũng được Hồ Chí Minh kế thừa vàphát triển Mặc gia chủ trương chính sách kiêm ái trong công cuộc cai trị: nhàcầm quyền phải yêu thương nhân dân, tận tụy vì những lợi ích của nhân dân.Thuyết kiêm ái hạn chế ở tính duy tâm và tính phi giai cấp Hồ Chí Minh đã loại
bỏ những hạn chế đó, tiếp thu tinh thần "làm đầy tớ" cho nhân dân của Mặc Tử.
Hồ Chí Minh nói: "Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toànquốc cho đến các làng đều là công bộc của dân"1
Câu hỏi 6: Trình bày nguồn gốc lý luận chủ yếu quyết định nhất đối với sự hình thành
tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam?
Trả lời :
Nguồn gốc lý luận quan trọng, chủ yếu, quyết định nhất hình thành tư tưởng
Hồ Chí Minh về nhà nước là học thuyết Mác - Lênin về nhà nước nói chung, nhànước chuyên chính vô sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa nói riêng
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhà nước là một tổ chức quyềnlực của giai cấp thống trị trong xã hội dùng để cai trị, đàn áp bóc lột các giai cấpkhác và đối với toàn xã hội Mác và Ăngghen đã chỉ rõ, nhà nước ra đời, tồn tạigắn liền với chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và xã hội có đối kháng giai cấp V.I.Lênin khẳng định: Nhà nước là sản phẩm và là biểu hiện của những mâu thuẫngiai cấp không thể điều hòa được Không phải ở đâu và khi nào cũng có tổ chứcnhà nước với đúng nghĩa từ này Sự ra đời, tồn tại của nhà nước gắn liền với
những điều kiện nhất định và là một tất yếu khách quan Nhà nước là một phạm
trù lịch sử.
Nhà nước trong các chế độ xã hội cũ (dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư
liệu sản xuất), đó là công cụ của giai cấp thống trị - tức là giai cấp có thế lực
mạnh nhất trong xã hội, dùng nhà nước để cai trị điều hành xã hội trong vòng trật
tự theo lợi ích của giai cấp này Nhà nước còn là một tổ chức công quyền (quyền
lực công cộng) mà xã hội trao cho nó để quản lý, điều hành xã hội
Theo một quy luật chung - nhà nước chỉ mang bản chất của một giai cấp nhất
định - giai cấp đã tổ chức và sử dụng bộ máy nhà nước ấy Không có nhà nước
phi giai cấp, nhà nước của mọi giai cấp, "nhà nước nhân dân tự do", "nhà nướcphúc lợi chung" như bọn cơ hội, xét lại của giai cấp tư sản đang rêu rao
Bản chất của nhà nước được thể hiện rất rõ ở chỗ, nhà nước tìm mọi cách đểbảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị, trấn áp, thống trị các giai cấp khác, thực hiệndân chủ cho ít người - cho giai cấp thống trị bóc lột và thực hiện chuyên chínhvới đa số nhân dân lao động trong xã hội
Đặc trưng của nhà nước: Quản lý dân cư trong lãnh thổ nhất định, thiết lậpquyền lực công cộng (pháp luật), thu thuế để nuôi bộ máy nhà nước
Nhà nước có chức năng giai cấp (còn gọi là chức năng thống trị chính trị) và
chức năng xã hội Hai chức năng trên có quan hệ biện chứng với nhau và đều thể
hiện bản chất của nhà nước Theo Ăngghen thì chức năng xã hội là cơ sở củachức năng thống trị giai cấp và nhà nước chỉ thực hiện được và duy trì chức năng
1 S d, đ t p 4, tr 56.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
Trang 8thống trị khi nó làm tròn chức năng xã hội mà xã hội đã giao phó cho nó Song,chức năng giai cấp thể hiện rõ rệt bản chất giai cấp của nhà nước, còn chức năng
xã hội của nhà nước cũng biểu hiện bản chất ấy chứ không mang tính thuần túynhư các cơ quan tổ chức của xã hội không giai cấp Xét đến cùng việc nhà nướcthực hiện chức năng xã hội cũng vì quyền lợi của giai cấp thống trị Tính hiệu quảcủa chức năng xã hội phụ thuộc vào tính chất tiến bộ hay lỗi thời lạc hậu của giaicấp thống trị vào việc thiết kế, xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước và cơchế hoạt động của nó
Nhà nước thực hiện chức năng đối nội nhằm duy trì trật tự kinh tế, xã hội,chính trị và những trật tự khác hiện có trong xã hội theo lợi ích của giai cấp cầmquyền Nhà nước thực hiện chức năng đối ngoại nhằm bảo vệ lãnh thổ quốc gia,trong một số trường hợp, nhằm mở mang lãnh thổ và quan hệ với các nước khác
vì lợi ích của giai cấp thống trị cũng như của quốc gia khi lợi ích quốc gia khôngmâu thuẫn với lợi ích của giai cấp thống trị
Chức năng đối nội cũng như đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từ lợi íchcủa giai cấp thống trị Nếu quyền lợi của mình bị trực tiếp đe dọa bởi phong tràođấu tranh của quần chúng nhân dân, thì giai cấp bóc lột sẵn sàng thoả hiệp, thậmchí đầu hàng bọn xâm lược bên ngoài để đối phó với cuộc nổi dậy của nhân dântrong nước Chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước là hai mặt của một thểthống nhất Chức năng đối nội là chủ yếu, bởi vì nhà nước ra đời và tồn tại do cơcấu giai cấp bên trong của mỗi quốc gia quy định, sự thống trị của mỗi giai cấpđược thực hiện trước hết trên địa bàn quốc gia dân tộc Lợi ích của giai cấp thốngtrị trước hết và chủ yếu là duy trì địa vị cai trị nhân dân trong nước Tính chất củachức năng đối nội quyết định tính chất của chức năng đối ngoại, ngược lại, tínhchất và những nhu cầu của chức năng đối ngoại có tác dụng mạnh mẽ trở lại chứcnăng đối nội của nhà nước
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhà nước trong thời kỳ quá độ lênchủ nghĩa xã hội có thể rất khác nhau, nhưng bản chất của chúng chỉ là một:
chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà
nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Trong nhà nước xã hội chủ nghĩa,
mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân lao động Nhân dân được hưởng mọi quyềndân chủ Do đó, chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa là chế độ dân chủ theo nghĩađầy đủ nhất của từ đó Đó là nền dân chủ bao quát toàn diện mọi lĩnh vực đờisống xã hội Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước mang bản chất giai cấp côngnhân, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Vì thế, nhà nước xã hội chủ nghĩa lànhà nước có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tình nhân dân
Nhà nước xã hội chủ nghĩa có sự thống nhất hữu cơ giữa các chức năng: chức
năng giai cấp và chức năng xã hội, giữa trấn áp bằng bạo lực với tổ chức xâydựng xã hội mới - xã hội chủ nghĩa Tổ chức xây dựng là thuộc tính cơ bản nhấtcủa chuyên chính vô sản Khi đề cập tới vấn đề này, V.I Lênin cho rằng chuyên chính vô sản không phải chỉ là bạo lực đối với bọnbóc lột, và cũng không phải chủ yếu là bạo lực mà mặt cơ bản của nó là tổ chức,xây dựng toàn diện xã hội mới xã hội xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa
Nhà nước xã hội chủ nghĩa có sự thống nhất giữa tính dân tộc và tính quốc tế.
Không chỉ hoạt động vì lợi ích dân tộc mà còn phải làm nghĩa vụ quốc tế của
Trang 9mình, bằng việc giúp đỡ từ mọi phương diện có thể được cho cuộc đấu tranh của
các dân tộc vì hoà bình, độc lập, dân chủ và tiến bộ xã hội Nhà nước xã hội chủ
nghĩa là nhà nước tự tiêu vong Sau khi những cơ sở kinh tế, xã hội của sự xuất
hiện và tồn tại nhà nước mất đi thì nhà nước sẽ không còn Sự mất đi của nhànước vô sản không phải bằng con đường "thủ tiêu", "xoá bỏ" mà bằng con đường
"tự tiêu vong" Sự tiêu vong của nhà nước vô sản là một quá trình rất lâu dài Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra rằng, nhà nước xã hội chủ nghĩa, với nhữngđặc điểm vốn có của nó, là một nhà nước đặc biệt, nhà nước không còn nguyên
nghĩa, là nhà nước "nửa nhà nước"
Nhờ có quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh đã tìmthấy con đường cách mạng Việt Nam, phương thức đúng đắn để giải quyết vấn đềchính quyền nhà nước, hiểu biết thấu đáo bản chất nhà nước và cách thức tổ chứcnhà nước Những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề nhànước nói chung, nhà nước xã hội chủ nghĩa nói riêng là cơ sở lý luận khoa học đểNgười đánh giá, phê phán các học thuyết khác về tổ chức nhà nước cũng nhưkhảo sát các kiểu thực tiễn nhà nước một cách chính xác Từ đó hình thành tưtưởng
Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới ở Việt Nam, làm cho tư tưởng này của HồChí Minh thật sự cách mạng, khoa học, trở thành nền tảng tư tưởng của đường lốixây dựng và hoàn thiện Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Đảng ta
Câu hỏi 7: Trình bày sự nghiên cứu khảo sát thực tế và rút
ra bản chất các kiểu nhà nước tiêu biểu của Hồ Chí Minh?
Trả lời:
Ngày 5 tháng 6 năm 1911, Nguyễn Tất Thành rời bến cảng Nhà Rồng (Sài Gòn)trên con tàu Amiran Latusơ Tơrêvin (Pháp) để tìm đường cứu nước Nguyễn TấtThành đã tâm sự với một người bạn khi có ý định đi ra nước ngoài: "Tôi muốn đi
ra nước ngoài xem nước Pháp và các nước khác Sau khi xem xét họ làm như thếnào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta"1 Điều này cho thấy ý tưởng phải đi vàokhảo sát, nghiên cứu thực tế các nước đã có từ rất sớm trong con người Hồ ChíMinh Sau này, khi trả lời phỏng vấn của nhà báo Mỹ, Anna Lui-Xtơrông (đăngtrên báo Nhân dân số ra ngày 18-5-1965), Hồ Chí Minh đã nói "Nhân dân ViệtNam trong đó có Cụ thân sinh ra tôi thường hỏi nhau rằng: Ai sẽ là người giúpmình thoát khỏi ách thống trị của Pháp Người thì nói là Nhật, người khác nói làAnh, có người khác nói là Mỹ Tôi thì thấy phải ra nước ngoài để xem cho rõ"
Tư tưởng phải đi ra nước ngoài để tìm hiểu, nghiên cứu cho rõ về họ, sau đó vềgiúp nước, đã được thể hiện rõ ràng trong việc Hồ Chí Minh khảo cứu các kiểunhà nước ở những nước tiêu biểu, qua đó rút ra được những kết luận chính xác vềbản chất của nó
Trong 20 năm đầu đi tìm con đường cứu nước (1911-1930), Hồ Chí Minh đã đặcbiệt chú ý xem xét những vấn đề chính quyền nhà nước, thiết chế chính trị và thể
1 Tr n ần Dân Tiên, Dân Tiên, Nh ng ững mẩu chuyện về đời hoạt động của m u ẩu chuyện về đời hoạt động của chuy n ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, v ề nhà nước và pháp lý" đời hoạt động của i ho t ại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, đội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ng c a ủa chúng ta trong sự nghiệp đổi mới,
H Chí Minh, ồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" Nxb V n h c, H 2001, tr 12 ăn học, H 2001, tr 12 ọc pháp lý - Bộ Tư pháp,
Trang 10chế dân chủ Người đã có những đánh giá rất sâu sắc về cách mạng tư sản Mỹ(1776), cách mạng tư sản Pháp (1789); cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng MườiNga (1917) Những cuộc cách mạng xã hội lớn này đã tạo lập nên các nhà nướctiêu biểu cho bản chất của các kiểu nhà nước trong lịch sử: Nhà nước tư sản vàNhà nước Xô viết (nhà nước xã hội chủ nghĩa).
ở nước Mỹ, Hồ Chí Minh đã đến thăm tượng Nữ thần tự do và để lại một dấutích "độc nhất vô nhị" trong hàng ngàn vạn bút tích của các chính khách, danhnhân về cảm tưởng khi đến thăm nơi này: "ánh sáng trên đầu Thần tự do toả rộngkhắp trời xanh còn dưới chân Thần tự do thì người da đen bị trà đạp, số phậnngười phụ nữ bị trà đạp Bao giờ người da đen được bình đẳng với người da trắng?Bao giờ có sự bình đẳng giữa các dân tộc? và bao giờ người phụ nữ được bìnhđẳng với nam giới?"1 Năm 1927, trong tác phẩm "Đường cách mệnh", Hồ ChíMinh đã viết về "lịch sử cách mệnh Mỹ", trong đó chỉ rõ sự không thống nhấtgiữa nói và làm, chỉ nói mà không làm của Nhà nước Mỹ Người viết: "Trong lờituyên ngôn của Mỹ có câu rằng: "Giời sinh ra ai cũng có quyền tự do, quyền giữtính mệnh của mình, quyền làm ăn cho sung sướng Hễ chính phủ nào mà có hạicho dân chúng thì dân chúng phải đập đổ chính phủ ấy đi và gây nên chính phủkhác "
Nhưng bây giờ Chính phủ Mỹ lại không muốn cho ai nói đến cách mệnh, aiđụng đến chính phủ!
Mỹ tuy rằng cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nôngvẫn cứ cực khổ, vẫn cứ lo tính cách mệnh lần thứ hai ấy là vì cách mệnh Mỹ là
ma Tổng thống Uyn-xơn (1856-1924) đã trả lời như sau: "Bọn tài phiệt và chủcông nghiệp là người chủ của Chính phủ Mỹ Chính phủ Mỹ là con nuôi của lợiquyền đặc biệt Mỹ Chính phủ Mỹ không được phép có ý kiến của mình" ở Mỹ
có hai chính đảng lớn là Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hoà, thuộc hai phe tư bảnđộc quyền Khi thì người đảng này, khi thì người đảng kia được bầu làm tổngthống"1 Theo đó thì rõ ràng Nhà nước Mỹ không phải là nhà nước của đa sốngười lao động mà thực chất là nhà nước của số ít, của bọn giàu có về kinh tế và
là công cụ thống trị xã hội của chúng
Đối với cách mạng tư sản Pháp và chế độ Nhà nước cộng hoà Pháp, Hồ ChíMinh cũng đã nghiên cứu sâu sắc và rút ra những kết luận chính xác về bản chấtcủa nó Theo Hồ Chí Minh, tuy cách mạng Pháp đã "làm gương cho chúng ta",
1 H i - ỏi - đáp về cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh, đ áp v ề nhà nước và pháp lý" cu c ội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, đời hoạt động của i v àn quốc lần thứ IX, s ự nghiệp đổi mới, nghi p c a H ện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, ủa chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, ồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" Chí Minh, Nxb Tr , ẻ,
Trang 11"dạy cho chúng ta" nhiều điều hay, song về căn bản thì "cách mệnh Pháp cũngnhư cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng
là cộng hoà và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó ápbức thuộc địa Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông Pháp hẵng còn phảimưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp bức"2
Nghiên cứu tuyên ngôn độc lập về quyền con người trong cách mạng Mỹ vàtuyên ngôn nhân quyền và dân quyền trong cách mạng Pháp, Hồ Chí Minh chorằng những tư tưởng về "quyền lực tối cao thuộc về nhân dân" và "tự do, bìnhđẳng, bác ái", lúc đầu là những tư tưởng tiến bộ, song sau đó quyền lực thực tế rơivào tay một số ít người tức giai cấp tư sản, còn đại đa số nhân dân vẫn bị áp bứcbóc lột, không thật sự trở thành người chủ của quyền lực nhà nước Vì thế, vớitính cách là sản phẩm của cách mạng tư sản - cách mạng chưa đến nơi, nhà nước
tư sản không thể áp dụng để xây dựng ở nước ta
Nghiên cứu Cách mạng tháng Mười Nga và Nhà nước Xô viết, Hồ Chí Minhnhận thấy cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới do Lênin lãnh đạo là cuộccách mạng triệt để, vĩ đại, cách mạng "đã đến nơi" và sản phẩm của cuộc cáchmạng này là Nhà nước Xô viết với bản chất khác về căn bản so với các nhà nướctrước đó Hồ Chí Minh nói: "Trong thế giới bây giờ chỉ có cách mệnh Nga là đãthành công, và thành công đến nơi, nghĩa là dân chúng được hưởng cái hạnh phúc
tự do, bình đẳng thật, không phải tự do và bình đẳng giả dối"1 Người đã nhìnthấy bản chất tốt đẹp của Nhà nước Xô viết qua những việc làm trên thực tế như:
"Phát ruộng đất cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền ra sức tổ chứckinh tế mới, để thực hành chủ nghĩa thế giới đại đồng"
Từ khảo sát, nghiên cứu, so sánh bản chất các kiểu nhà nước trên thế giới, Hồ
Chí Minh đã kết luận: "Nhà nước phong kiến là công cụ của địa chủ để thống trị
nông dân Nhà nước tư bản là công cụ của giai cấp tư sản để thống trị giai cấp công nhân Song từ cách mạng Nga thành công, một xã hội mới ra đời, nhà nước
Với bản chất ưu việt của Nhà nước Xô viết - nhà nước kiểu mới đầu tiên trênthế giới, đã "gợi ý" cho Hồ Chí Minh về việc kiến lập và phát triển một nhà nướckiểu mới phù hợp với điều kiện ở Việt Nam Thực tế cho thấy, Hồ Chí Minh làngười Việt Nam đầu tiên tin và đi theo chủ nghĩa Mác - Lênin, đi theo con đườngCách mạng tháng Mười và đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thành công,tạo dựng và phát triển nhà nước kiểu mới đầu tiên ở Đông Nam á
Câu hỏi 8: Trong bản "Yêu sách của nhân dân An Nam" do Nguyễn ái Quốc viết năm
1919 gửi đến Hội nghị Vécxây, có những yêu sách nào liên quan đến vấn đề pháp quyền ở Đông Dương?
Trả lời:
Năm 1919, Hội nghị Vécxây họp sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, Nguyễn
ái Quốc đã gửi Yêu sách của nhân dân An Nam tới Hội nghị Trong bản "Yêu
2 S d, đ t p 2, tr 274.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
1 H ồ Chí Minh, Chí Minh, To n t p, àn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p 2, Nxb Chính tr ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, ị quốc gia, H qu c gia, ốc gia, H.
H 2000, tr 280.
2 S d, đ t p 7, tr 216.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
Trang 12sách của nhân dân An Nam", Nguyễn ái Quốc đã đưa ra 8 yêu sách "khiêm tốn"gồm 8 điều, trong đó có 4 điều liên quan tới vấn đề pháp quyền Cụ thể là:
Điều 1: Yêu cầu ân xá đối với tất cả chính trị phạm
Điều 2: Đòi cải cách nền công lý ở Đông Dương nhằm đảm bảo cho người bản
xứ được hưởng những bảo đảm về mặt pháp luật như người châu Âu Người nói:
"Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản
xứ cũng được quyền hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âuchâu"
Điều 7: Đòi thay thế chế độ ra sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật
Điều 8: Đòi có đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ cử ra tại Nghị việnPháp
Và Người đã chuyển bản yêu sách trên thành "Việt Nam yêu cầu ca" để phổbiến rộng rãi cho mọi người, trong đó có hai câu: "Bảy xin Hiến pháp ban hành.Trăm điều phải có thần linh pháp quyền"1
Câu hỏi 9: Sự phát triển tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong bài diễn ca nói về 8
yêu sách gửi các nước đồng minh họp Hội nghị Vécxây đầu năm 1919 như thế nào?
Trả lời:
Năm 1919, trong bản "Yêu sách của nhân dân An Nam" gửi Hội nghị Vécxây,
Hồ Chí Minh đã đề nghị: "Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạoluật" Điều này cho thấy Người đã mặc nhiên thừa nhận cần phải có pháp luật đểquản lý xã hội nhưng không phải là một thứ pháp luật bất kỳ mà là thứ pháp luậtcủa chế độ dân chủ mới Đây là một vấn đề rất quan trọng, nhưng dù sao các đạoluật cũng không thể bao quát và có giá trị như Hiến pháp
Đặt yêu sách thứ 7 trong bản "Yêu sách của nhân dân An Nam: "Thay chế độ
ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật", bên cạnh cùng yêu sách thứ 7 nhưngđược diễn ca thành câu thơ trong bài "Việt Nam yêu sách ca":
"Bảy xin Hiến pháp ban hành
Trăm điều phải có thần linh pháp quyền"1.Chúng ta sẽ thấy, quan niệm của Hồ Chí Minh về quản lý xã hội bằng phápluật của nhà nước dân chủ có sự phát triển phong phú, sâu sắc và bao quát Vì aicũng có thể thấy Hiến pháp là hình thức văn bản pháp luật không chỉ cao hơn luật
về mặt hiệu lực pháp lý mà còn cả về mặt dân chủ, về mặt pháp quyền, đồng thờilại đề cập đến một phương diện cơ bản mới: "Trăm điều phải có thần linh phápquyền"2 Phương diện này thể hiện rằng, mọi hành vi, mọi hoạt động, ở mọi lúc,
mọi nơi của các cơ quan, cán bộ nhân viên nhà nước đều phải thể hiện được sựtôn trọng, tuân theo yêu cầu của pháp luật, tinh thần pháp luật phải chi phối mọihành vi, hoạt động của nhà nước, môi trường pháp chế phải bao trùm đời sống xã
1 H Chí Minh, ồ Chí Minh, To n t p, àn quốc lần thứ IX, ật của chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, t p 1, Nxb Chính tr qu c gia, H 2000ập 3, Nxb Chính trị quốc gia, ị quốc gia, H ốc gia, H , tr 438
1 S d, đ t p 1, tr 438.ập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
2 Nguy n ình L c, ễn Đình Lộc, Đ ộng sản Việt Nam, T t ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý"ởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ng H Chí Minh v nh n ồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý" ề nhà nước và pháp lý" àn quốc lần thứ IX, ư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp lý"ớc và pháp lý" c c a dân, do dân, vì dân, ủa chúng ta trong sự nghiệp đổi mới, Nxb Chính tr qu c gia, H ị quốc gia, H ốc gia, H.
1988, tr 84.