TÀI LIỆU THAM KHẢO hồ CHÍ MINH với NHÂN tài và KIẾN QUỐC

Con đường quan lộ của cụ Phan Kế Toại (18891973) những tưởng đứt gánh khi Cách mạng tháng Tám lật nhào chế độ phong kiến cuối cùng mà cụ từng là rường cột. Nhưng may thay tư tưởng Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết của vị lãnh tụ anh minh lãnh đạo nhân dân cả nước làm nên cuộc giải phóng dân tộc vĩ đại, đã như một cơ hội giúp cụ thỏa chí tang bồng.

HỒ CHÍ MINH VỚI NHÂN TÀI VÀ KIẾN QUỐC

MụC LụC

* Nhân tài và kiến quốc5

* Tìm người tài đức 7

* Bác Hồ và Quan khâm sai đại thần 8

* Bốn mươi ngày về cùng với Bác 15

* Sống trong tình thương yêu của Bác Hồ 25

* Yếu tố quyết định đưa tôi đến với nhân dân,32 với cách mạng * Về với cách mạng, về với Bác Hồ 36

* Hình ảnh Bác Hồ luôn in đậm trong tôi 41

* Một nhà, sáu người được Bác Hồ giao việc 44 * Đến với bài thơ của một nhà sư viết về Bác Hồ50 * Vì sao tôi bào chữa cho Tống Văn Sơ 55

* Bác Hồ và những người "Mỹ đồng minh" 59

* Tình báo Mỹ biết đến Cụ Hồ Chí Minh 63

* Cuộc hội ngộ giữa Pát-ti và "Già Hồ" 70

* Cùng một lúc Bác Hồ đấu trí với hai tình báo viên Pháp 88 * Tại sao lại vô cớ bắt giam Hồ Chí Minh 124

* Người đi thuyết phục lại bị Cụ Hồ thuyết phục 127 * Một sĩ quan tình báo hải quân đưa Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước 142

* Tình cảm với Bác Hồ ngày càng sâu đậm 155

* Bác Hồ và một người bạn Pháp 162

* Hình ảnh Bác Hồ qua hồi ký của một nhà ngoại giao165 * Từ buổi đến thăm ngôi nhà Bác Hồ 168

* Tấm lòng của Bác 171

Nhân tài và kiến quốc 1

Sau 80 năm bị bọn thực dân Pháp giày vò, nước Việt Nam ta cái gì cũngkém cỏi, chỉ có lòng sốt sắng của dân ta là rất cao Nay muốn giữ vững nềnđộc lập thì chúng ta phải đem hết lòng hăng hái đó vào con đường kiến quốc.Kháng chiến phải đi đôi với kiến quốc Kháng chiến có thắng lợi thì kiến quốcmới thành công Kiến quốc có chắc thành công, kháng chiến mới mau thắnglợi Kiến thiết cần có nhân tài Nhân tài nước ta dù chưa có nhiều, nhưng nước

ta khéo lựa chọn, khéo phân phối, khéo dùng thì nhân tài ngày càng phát triển,càng thêm nhiều

Chúng ta cần nhất bây giờ là: Kiến thiết ngoại giao

Kiến thiết kinh tế

Kiến thiết quân sự

Kiến thiết giáo dục

Vậy chúng tôi mong rằng đồng bào ta ai có tài năng và sáng kiến về nhữngcông việc đó, lại sẵn lòng hăng hái giúp ích nước nhà thì xin gửi kế hoạch rõràng cho Chính phủ Chúng tôi sẽ nghiên cứu kế hoạch ấy một cách kỹ lưỡng

có thể thực hành được sẽ thực hành ngay

Hồ Chí Minh

1 * H Chí Minh, ồ Chí Minh, To n t p àn tập ập , t p 4, Nxb CTQG, HN 1995, tr 99.ập 4, Nxb CTQG, HN 1995, tr 99.

Chủ tịch Chính phủ Việt Nam

Hồ Chí Minh

Bác hồ Và QUAN KHÂM SAI ĐạI THầN

Con đường quan lộ của cụ Phan Kế Toại (1889-1973) những tưởng "đứtgánh" khi Cách mạng tháng Tám lật nhào chế độ phong kiến cuối cùng mà cụtừng là rường cột Nhưng may thay tư tưởng "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoànkết" của vị lãnh tụ anh minh lãnh đạo nhân dân cả nước làm nên cuộc giảiphóng dân tộc vĩ đại, đã như một cơ hội giúp cụ "thỏa chí tang bồng"

Quan khâm sai ngày ấy

Sau nhiều lần xin từ chức không thành, ngày 17 tháng 8 năm 1945 nghĩa làchỉ còn hai ngày nữa Cách mạng tháng Tám sẽ bùng nổ thành công, Quankhâm sai Phan Kế Toại mới nhận được điện từ triều đình Huế "cho phép từ chức".Trước khi rời Bắc Bộ phủ, 10 giờ đêm hôm ấy cụ cho gọi các quan chức dướiquyền là quan một bảo an binh Nguyễn Sỹ Là (anh trai của họa sĩ Nguyễn SỹNgọc) và chánh quản Lại đến phòng họp, cụ nghiêm sắc mặt căn dặn: "Tuyệt đốikhông được nổ súng và phải mở cửa ngay một khi quân cách mạng tiến công"

Cụ Phan đi khỏi, ông Là, ông Lại triệu tập từ cai trở lên truyền đạt lại mệnhlệnh của cụ Một trong những người chứng kiến sự kiện cướp chính quyền tạiPhủ khâm sai (Bắc Bộ phủ) là cai lính bảo an binh Phạm Văn Lược (sau này

* H Chí Minh, ồ Chí Minh, To n t p, àn tập ập t p 4, Nxb CTQG, H 1995, tr 451.ập 4, Nxb CTQG, HN 1995, tr 99.

cùng ông Là, ông Lại và nhiều binh sĩ gia nhập Giải phóng quân, ông Lược đãđược Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký tặng bằng có công với nước) đã viết lại :

"Hồi 9 giờ sáng ngày 19 tháng 8 năm 1945, các đoàn thể quần chúng đãkéo đầy Bắc Bộ phủ, bên trong xin khất 30 phút nữa thì mở cổng, sau đổi lại

10 phút nữa, được 5 phút có lệnh về thì ra mở cổng"

Vậy là nhờ có "nội ứng" của cụ Phan Kế Toại mà lực lượng cách mạngchiếm Bắc Bộ phủ không tốn một viên đạn nào Danh họa Phan Kế An, contrai trưởng của cụ Phan Kế Toại nhớ lại rằng: Ngay từ khi được chính phủthân Nhật - Trần Trọng Kim thăng bổ vượt ngạch từ Tổng đốc Thái Bình lênchức đại thần Khâm sai, cụ Phan Kế Toại đã tâm sự với con trưởng: "Ba thực

sự không muốn có chuyện này Nhưng tình thế Làm chính trị khó lắm Không thể tin được Nhật"

Có lẽ vì nỗi bối rối day dứt "không thể tin được Nhật" nên khi bị ngườiNhật ép buộc đi hiểu dụ dân chúng nhổ thóc trồng đay và nộp thóc cho Nhật,

cụ Phan Kế Toại đã cáo ốm

Từ chức cũng không xong, trong khi Nhật liên tục thúc bách, Quan khâmsai đã tính đến đường bắt tay với Việt Minh

Chủ trương sáng suốt ấy là có cơ duyên từ trước Năm 1944 lúc còn làmTổng đốc Thái Bình, cụ Phan Kế Toại đã bày tỏ lòng hướng về Bác Hồ bằngviệc ủng hộ Việt Minh một tín phiếu 500 đồng Đông Dương giao cho ôngNguyễn Công Liệu là một cán bộ Việt Minh có quan hệ với cụ Theo nhà sửhọc Dương Trung Quốc thì trước đó nữa, từ năm 1911 cụ Phan Kế Toại đãnhận được học bổng của chính quyền bảo hộ du học tại trường Hành chínhthuộc địa Pa-ri, lúc ấy tại thủ đô nước Pháp đã có mặt một người Việt yêunước đang quyết tâm tìm đường cứu nước, cứu dân là Nguyễn ái Quốc Gặpngười đồng hương có tâm huyết lần ấy, cụ Phan Kế Toại hỏi: "Theo ý anh, tôi

có nên học trường này không?" Nguyễn nói ngay: "Tôi cũng muốn xin vàohọc, nhưng Tây không cho Tôi muốn có kiến thức để sau này làm được việc

gì cho đất nước Tôi nghĩ rằng anh nên theo học Sau này nếu làm được việc gìtôi sẽ tìm anh"

Lời hẹn "sẽ tìm anh" được thực hiện 26 năm sau đó Năm 1947 giữa lúcPháp gây hấn ở Hải Phòng, Hà Nội, cụ Phan Kế Toại đang sơ tán ở ThanhLũng, Sơn Tây thì Bác Hồ cho người mang thư về mời cụ lên chiến khu ViệtBắc tham gia Chính phủ Đọc thư Bác, cụ Phan nói với con trai trưởng: "Cụ

Hồ quả đúng là con người có đức độ, trước sau như nhất"

Theo Bác Hồ đi kháng chiến

Việc nước đầu tiên mà Bác Hồ phó thác cho cụ là quyền Bộ trưởng Bộ Nội

vụ (1947) tiếp đó là ủy viên Hội đồng Quốc phòng tối cao (1948) do chínhBác làm Chủ tịch hội đồng, rồi Bộ trưởng Bộ Nội vụ (1951) Đến năm 1955

cụ được Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tín nhiệm cử giữ chứcPhó Thủ tướng Chính phủ.

Trong các công văn, chứng thư và bút tích mà Bác Hồ cấp cho cụ, hiện giađình họa sĩ Phan Kế An còn lưu giữ, tôi đã nhận ra nét chữ thân quen củaNgười với một nội dung trân trọng ưu ái đặc biệt Ông quyền Bộ trưởng BộNội vụ thì có quyền cấp giấy chứng minh thư cho tất cả cán bộ kháng chiến,còn giấy chứng minh thư của cụ thì do chính Chủ tịch Hồ Chí Minh ký.Chứng minh thư ấy được Bác viết như sau:

"Chủ tịch Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa

Chứng nhận cụ: Phan Kế Toại tuổi 60

Hiện giữ chức vụ: quyền Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Việt Namdân chủ cộng hòa Các cán bộ kháng chiến hành chính và quân sự có nhiệm vụbảo vệ và giúp đỡ cụ Toại về mọi phương diện"

Ngày 10 tháng 2 năm 1948 Chủ tịch Chính phủ

Hồ Chí Minh

Đáp lại lòng ưu ái của Bác, "gần 30 năm đi với cách mạng phục vụ nhândân, cụ Phan Kế Toại đã nêu tấm gương về lòng yêu nước, tinh thần quyết tâmtheo cách mạng, tinh thần làm việc tận tụy"

(Lời điếu văn tại lễ tang

cụ Phan Kế Toại ngày 28-6-1973)

Nhân cách bậc sĩ phu

Họa sĩ Phan Kế An từ tốn: "Tính ba tôi vẫn vậy, giống Bác ở cái ứng xử:Với bất kể ai cũng nho nhã trân trọng; với bất kể việc gì cũng như nhất trướcsau" Tôi thầm nghĩ, có lẽ vì thế mà cuộc tương phùng sau hơn một phần tưthế kỷ giữa anh Ba yêu nước và chàng nho sinh chính là mối nhân duyên lớn.Mối nhân duyên ấy đã giúp cụ Phan Kế Toại thực thi lòng yêu nước Nhữngcống hiến to lớn của cụ đã được Đảng và Nhà nước đánh giá cao Đức độ của

cụ mãi mãi được nhân dân ghi nhớ Tìm về "đất hai vua" Đường Lâm (thuộc

xưa, càng thêm kính trọng bậc nhân sĩ đức độ đã từng theo Bác Hồ lên rừngkháng chiến

Thuở hàn vi, chàng nho sinh họ Phan thụ giáo với nhà nho Nguyễn VănHùng, năm 1931, khi học trò làm đến tri phủ, thì thầy học "phải về hưu" vì "cóvấn đề" với chế độ thực dân

Trong buổi tiễn chân thầy học do chính mình tổ chức vào ngày 25-12-1931tại Đồng Nhân, La Phù (Hoài Đức, Hà Đông cũ), quan phủ Hoài - Phan KếToại (nguyên trưởng tráng) đã học bài chúc từ có sẵn, viết từ đêm trước:

"Nhân dịp thầy về hưu, anh em chúng con hôm nay họp mặt nhau ở đây cốt để kính mừng thầy và

tỏ lòng ghi ân nhớ nghĩa thầy trong bốn chục năm trời đã từng lao tâm khổ tứ, giáo hóa chúng con Cổ nhân có câu: "Kính sư dị đắc, nhân sư vạn cầu" (nghĩa là thầy giỏi đáng kính thì dễ gặp, còn người thầy nhân hậu đức độ thì khó tìm), quý thay bậc "nhân sư" Ngày xưa có lẽ cũng hiếm hơn cho nên mới lấy làm quý, ngày nay càng hiếm hơn nên càng quý hơn Thầy không chỉ là bậc "kính sư" của chúng con mà lại là bậc "nhân sư" của chúng con nữa".

Tôn sư trọng đạo là nhân cách lớn của các sĩ phu yêu nước Nhưng còn lớnlao đáng kính hơn là cách trọng dụng nhân cho lợi ích giống nòi của Bác, quýtrọng, trọng dụng nhân tài Đó chính là cái đức lớn của Người khó ai sánh kịp.Theo như cách cảm nhận của ông con trưởng cụ Phan, đồng thời là danhhọa có nhiều tác phẩm thành công về Bác thì:

"Những bức vẽ đẹp nhất về Người cũng là do cái đức lớn của một bậc vănnhân vĩ đại tỏa sáng làm xuất thần ngọn bút mà nên"

MINH TÂM

Bốn mươi ngày cùng về với Bác

Mùa thu năm 1946, tôi và ba đồng chí nữa được vinh dự theo Bác về nước trênchiếc tàu Đuy-mông Đuyếc-vin, một chiếc tàu hải quân Pháp Bốn mươi ngàylênh đênh trên mặt biển được sống thân mật gần gũi Bác, đã để lại trong tôinhiều kỷ niệm sâu sắc Rất tiếc lúc bấy giờ tôi không ghi nhật ký và đến nay

đã hai mươi năm rồi, thời gian và trí nhớ không cho phép tôi ôn lại đầy đủ chitiết những sự việc cụ thể trong những ngày được sống gần Bác

Tuy nhiên, đối với tôi, bốn mươi ngày đi theo Bác là cả một giai đoạn quantrọng trong cuộc đời, là một trường đại học lớn của tôi

Lúc ở bên Pháp, tôi chỉ là kỹ sư yêu nghề, hàng ngày mải mê với học tậpnghiên cứu, hiểu biết rất ít về phong trào cách mạng trong nước (thực ra cómột phần bởi chính sách lừa bịp của thực dân đế quốc) Tôi có biết về Bác quaquyển: "Bản án chế độ thực dân Pháp" (leprocès de la colonisation francais)của Bác và những mẩu chuyện về Bác do các cụ cùng thời với Bác kể lại, còncuộc đời hoạt động của Bác ở nước khác, tôi hầu như không biết

Những ngày đi theo Bác mới hiểu thêm về Bác, Người đã dắt dẫn rènluyện, đào tạo tôi trở thành người trí thức chân chính, người cán bộ cáchmạng.

Trên chuyến xe lửa từ Pa-ri đi Mác-xây chuẩn bị xuống tàu, Bác nói vớichúng tôi: "Nước ta còn nghèo vì tám mươi năm đế quốc bóc lột chiếm đóng.Đồng bào Nam Bộ giờ đây còn đổ máu Chúng ta còn gian khổ chiến đấunhiều, chứ chưa được sung sướng ngay đâu Các chú về nước chính là để phục

Chúng tôi chăm chú theo dõi từng lời, từng ý và đề ra những thắc mắc củamình Bác lại nêu lên để chúng tôi trao đổi thảo luận và cuối cùng Bác nhậnxét, phân tích, giải đáp Các buổi sinh hoạt nhẹ nhàng, thoải mái, với lời lẽđơn giản dễ hiểu của Bác là những buổi giáo dục thật là sinh động và có sứchấp dẫn lạ thường Bác đi từ sự việc nhỏ đến lớn, từ nhận thức lý luận liên hệđến thực tiễn, từ tình hình thế giới dắt dẫn chúng tôi về với tình hình trongnước, về với nhiệm vụ cụ thể của mình

Trên đường về nước, tàu của chúng tôi đi ventheo địa giới các nước châu Âu, châu Phi, châu á

Cứ mỗi lần qua một nước là Bác vừa chỉ, vừa kể cho chúng tôi biết tình hình

cụ thể của mỗi nước đó Khi tàu ghé lại một vài bến cảng ở châu Phi, Bác bảochúng tôi chú ý xem xét, quan sát cuộc sống lao động vất vả và đầy kham khổ của nhân dân các nước dưới chính sách thực dân

hà khắc của đế quốc Pháp, đế quốc Anh

Những lời giáo dục của Bác kết hợp với những hiện tượng cụ thể, nhữngđiều tai nghe mắt thấy đã có tác dụng nâng cao nhận thức cho chúng tôi vềlịch sử phát triển của thế giới và trong nước, đã dắt dẫn chúng tôi nhìn thấy rõ

Mác - Lênin Đặc biệt đối với chúng tôi là trí thức ở nước ngoài mới về, sắpsửa bước vào cuộc đấu tranh gian khổ, Bác chú ý đi sâu vào tâm tình, khêu gợilòng yêu nước, củng cố niềm tin ở bản thân, tin ở tập thể, ở cách mạng nhất

chúng tôi:

"ở nhà không có gì đâu, nước ta thiếu máy móc, nguyên liệu, thiếu cả thợlành nghề, tiền của ta lại ít Song nước ta giàu về rừng núi, sông biển, đồngbào ta giàu về quyết tâm, dũng cảm và sáng tạo Các chú về phải chịu thươngchịu khó làm ăn, đưa những cái đã học ở nước ngoài về áp dụng thiết thực vàotrong nước, giúp đỡ hướng dẫn anh em trong nước cùng làm Như vậy các chú

có làm được không?"

Lời nói thân yêu của Bác đã cảm hóa và chinh phục trái tim chúng tôi Đốivới chúng tôi, đối với quần chúng thì Bác hết lòng tin yêu, nhưng đối với sứcmạnh của kẻ địch thì Bác không hề nao núng Tôi còn nhớ lúc đi tàu, thỉnhthoảng có những hôm tên đại tá chỉ huy tàu tổ chức các cuộc tập trận Giữabiển cả mênh mông, tiếng súng đại bác, súng phòng không, súng máy các loạithi nhau gầm thét, khói mịt mù, nước biển tung tóe ngoài khơi xa Thoạt tiêntrong chúng tôi cũng có người hồi hộp, nhưng riêng Bác vẫn điềm nhiên ungdung hút thuốc lá, đứng nhìn xem và mỉm cười bảo chúng tôi: "Đấy, người tathử kiểm tra tinh thần các chú, các chú có sợ không?"

Nhân đó Bác chỉ cho chúng tôi thấy: bọn đế quốc thường hay phô trương,khoe khoang về sức mạnh vật chất, còn nhân dân cách mạng tuy nghèo, nhưnghàng triệu người đoàn kết thành một khối, có tinh thần dũng cảm và mưu trí,nhất định đánh bại được bọn chúng

Lòng Bác mênh mông như biển cả, âu yếm ân cần chăm sóc chúng tôi.Buổi sáng Bác đánh thức chúng tôi dậy, nhắc nhở chúng tôi trật tự, thu hành lí gọn gàng

Những buổi sinh hoạt, Bác đôn đốc chúng tôi tranh thủ đi sát anh em thủythủ, gây cảm tình, làm công tác quần chúng Đây là vấn đề khó khăn cho tôibuổi đầu Tôi chưa quen công tác vận động quần chúng, hơn nữa phải gần gũinhững người lính nước ngoài thì lại càng phức tạp lúng túng hơn Tôi báo cáoxin ý kiến Bác

Bác vui vẻ ân cần chỉ dẫn cách thức làm quen, đi sát anh em thủy thủ,phương pháp từ đi thăm hỏi tình hình sức khỏe, gia đình, công việc làm ăn,đời sống đến việc khêu gợi lòng yêu nước, tính dân tộc tiến lên gây cảm tìnhcủa họ đối với nhân dân ta Đối với Bác, công tác vận động quần chúng trởthành quen thuộc tự nhiên Đến đâu, bất cứ lúc nào, ở khách sạn, trên xe lửa,tàu thủy, nhà ga từ em bé, cụ già, người gác cổng đến những người trí thức quan chức khác, Bác cũng có thể gần gũi, bắt tay, trò chuyện lịch thiệp, cảmhóa

Mấy tháng ở thăm nước Pháp, Bác tranh thủ mọi cơ hội giới thiệu với nhândân Pháp cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta, để lại cho họ mối tìnhthân thiết, hữu nghị giữa hai dân tộc

Một món quà nhỏ, một bó hoa người ta biếu Bác, Bác cũng vui vẻ đemphân chia, thân mật tặng lại cho cụ già, em thiếu nhi Pháp Những cử chỉ chânthành, mến thương của Bác đã làm cho anh em thủy thủ thật lòng kính yêu

Bác như cha Họ nói: "Chúng tôi đã đi khắp nơi nhưng chưa thấy một vị lãnh

tụ nào có đạo đức lớn lao như vậy"

Trong khi đó bọn chỉ huy trên tàu lại run sợ, lo lắng, lúng túng nhưngkhông tìm ra được cách đối phó, im lặng nhìn Bác

*

* *

Cuộc đời đấu tranh không mệt mỏi, toàn tâm toàn ý vì dân, vì nước củaBác đã chung đúc mọi tinh hoa phong phú của dân tộc, từ lời ăn tiếng nói đếnđạo đức con người Tôi đã học qua một số trường đại học, tôi có dịp tiếp xúclàm việc với một số giáo sư nổi tiếng, nhưng tôi chưa gặp một người thầy vĩđại, có một hiểu biết rộng rãi, uyên thâm, có một phương pháp dễ hiểu, sâu sắcnhư Bác

Tàu Đuy-mông Đuyếc-vin là một chiếc tàu chiến đã cũ, chạy lừ đừ chậmchạp Lúc bấy giờ, tình hình ở nhà đang căng thẳng, ai nấy đều sốt ruột mong

về sớm, nhưng giờ đây nghĩ lại, đối với chúng tôi đó là dịp may hiếm có đểđược kéo dài những ngày chung sống với Bác

*

* *

Ngày 20 tháng 10 năm 1946 tàu cập bến Hải Phòng Cán bộ và nhân dânkhắp nơi nô nức vui mừng đi đón Bác Lòng tôi tràn ngập vui sướng và cảmđộng khi trở lại, đặt chân lên mảnh đất của Tổ quốc thân yêu Đất nước giờđây đã đổi mới Nhân dân lao động đang hưởng cuộc đời độc lập, tự do, khôngcòn những cảnh lầm than nô lệ, bị áp bức như trước kia nữa

Trước cảnh tưng bừng nhộn nhịp như ngày hội lớn, tôi nhớ lại mười năm

về trước khi bước chân xuống tàu ra đi, tôi âm thầm lặng lẽ từ biệt gia đìnhquê hương, lòng mang nặng tâm trạng tủi nhục của người dân mất nước Giờđây, tôi trở về với Tổ quốc, cùng đi với Bác, được chứng kiến cuộc đón rướcnồng hậu của đồng bào ruột thịt, lòng nao nao xúc động

Tôi suy nghĩ phải làm gì để đền đáp lại niềm vinh dự to lớn mà Bác vànhân dân đã dành cho chúng tôi

Sáng hôm sau, tôi đến gặp đồng chí Võ Nguyên Giáp Mới bắt tay, đồngchí đã nói với tôi một câu ngắn ngủi mà cảm động:

- ở nhà chờ đợi anh, rất mừng là được tin anh về với Bác

Trước đôi mắt sáng và kiên nghị của đồng chí, tôi băn khoăn lo lắng trướcnhiệm vụ nặng nề sẽ phải đảm nhiệm Nhưng nhớ lời dạy bảo, động viên củaBác lúc ở trên tàu, tôi thấy tự tin ở mình, ở tập thể và tôi đáp lại lời đồng chíGiáp:

- Cảm ơn anh đã tin tưởng Tôi sẽ cố gắng làm tròn nhiệm vụ Tôi đã chuẩn

Bắt tay vào nhiệm vụ, tôi càng thấy rõ hơn những lời dạy của Bác thật thấmthía

Ngày đầu kháng chiến, khó khăn dồn dập đến Các cơ sở phải rút vào rừngnúi, máy móc, nguyên liệu chưa có bao nhiêu Lúc bấy giờ cách mạng TrungQuốc chưa thành công, biên giới với nước bạn còn khó khăn Tất cả phải dựavào sức mình

Hưởng ứng lời kêu gọi của Bác: "Thà chết chứ không trở lại cuộc đời nô lệ.Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi!", nhân dân ta muôn người nhưmột đứng dậy chống quân thù Chí căm thù sâu sắc và sức mạnh vĩ đại củaquần chúng, dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, của Bác động viên, giúp đỡchúng tôi vượt qua mọi khó khăn thiếu thốn Đồng bào góp nhặt cung cấp chochúng tôi từng ống gang, cân đồng, thanh đường ray, cân nguyên liệu làmthuốc nổ Anh chị em công nhân hăng hái chuyển về chiến khu hàng trăm tấnmáy móc, hàng nghìn tấn vật liệu Tôi cùng anh em say sưa nghiên cứu sảnxuất và đào tạo đội ngũ cán bộ, công nhân ngành Quân giới Hình ảnh hy sinhchiến đấu của anh em bộ đội ngoài chiến trường, của anh Ngô Gia Khảm vàcác đồng chí khác càng như thúc giục tôi quyết tâm đem hết sức mình cải tiếncác bản vẽ, tính toán các số liệu, tiến hành nghiên cứu thiết kế các loại vũ khíthích hợp ở chiến trường trong từng giai đoạn

Nhớ lời của Bác, bên cạnh công tác nghiên cứu, tôi không quên việc giúp

đỡ, hướng dẫn bồi dưỡng anh em trong ngành những hiểu biết cần thiết về lýluận như: lý thuyết về pháo binh, về hóa chất, tính năng sử dụng, sửa chữa vàbảo quản

Ngày đêm, tôi miệt mài trong công tác, mải mê với con tính, với bản vẽ, cókhi quên cả một số sinh hoạt cần thiết như ăn: ngủ, tắm, cắt tóc

Bác bận trăm công nghìn việc, nhưng vẫn dành thời gian thăm hỏi, độngviên, khích lệ tôi làm việc Bác hỏi có những khó khăn, thiếu thốn gì, Báccùng tập thể các đồng chí lãnh đạo ngành có liên quan và chúng tôi tìm cáchgiải quyết khắc phục càng thôi thúc tôi hăng say làm việc, nghiên cứu sản xuất

ra nhiều vũ khí, đạn dược cung cấp cho mặt trận

Tại Đại hội liên hoan Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, tôiđược Bác tuyên dương công trạng và tập thể bầu là Anh hùng Lao động Vinh dự to lớn đó thuộc về cán bộ công nhân ngành Quân giới, thuộc vềnhân dân lao động, trong đó có tôi, nhờ sự chỉ bảo, dìu dắt của Bác mà tôi đãđược đóng góp một phần.

Những lời dạy của Bác là một cẩm nang quyết định mọi thắng lợi trongcông tác của tôi

1966 Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa

SốNG TRONG TìNH THƯƠNG YÊU

CủA BáC Hồ

May mắn thay cho đời tôi được gặp Bác Hồ

Nhớ vô cùng lần được gặp Bác, sau khi Cách mạng tháng Tám thành công

tại Bắc Bộ phủ, chân dẫm lên những bậc thềm vào phòng khách, mỗi bướcmột hồi hộp, xốn xang, mừng lo lẫn lộn, không biết nói năng thế nào, tôi địnhthần lại Tôi biết Bác ở Trung Quốc, tôi đã gặp Bác tháng 3 năm 1944 tại cuộcHải ngoại đại biểu Đại hội đoàn thể tổ chức cách mạng Việt Nam ở TrungQuốc Lúc ấy Bác thay mặt Quốc tế cộng sản Tôi gặp Bác trong đại hội ấy,nhưng thú thực tôi chưa hiểu Bác bao nhiêu Sau đó một thời gian, tôi dẫn một

bộ phận anh em Đồng minh hội trở về nước chủ trương hợp tác với Việt Minh

đều rất tốt, tuy nhiên cũng có một số ít phần tử đã gây khó khăn cho cáchmạng lúc buổi đầu Điều đó làm tôi áy náy vô cùng, băn khoăn khi gặp Bác.Nhưng khi gặp Bác, Bác niềm nở chìa tay vồn vã:

- A! Chú Bồ đấy phải không? Tốt lắm Khỏe không?

- Thưa Bác, cháu khỏe ạ

Tôi xúc động quá Bác gầy và già đi nhiều quá Hẳn là Bác đã gặp nhiều gianlao vất vả Tôi càng ân hận Tôi nhắc đến những chuyện cũ và tỏ ra đau xót vìtrong hàng ngũ còn có những phần tử xấu xa Bác gạt đi:

- Tôi biết, cũng đã biết các chú ở trong một tổ chức cách mạng khôngthuần Nhưng thôi, nhắc lại chuyện cũ làm gì Chỉ biết hiện nay cách mạngthành công rồi nhưng đang còn gặp nhiều khó khăn Bây giờ phải đoàn kết, rấtđoàn kết để chiến thắng thù trong giặc ngoài Các chú còn ít tuổi, nay đã vềđây, cần phải tích cực công tác, kiên quyết đấu tranh góp phần củng cố chínhquyền cách mạng

Bao nhiêu băn khoăn mặc cảm trong tôi được xua tan đi, và làm gì, phảilàm gì có lợi cho cách mạng, cho chính quyền cách mạng còn non trẻ, đangsuy nghĩ Rồi như chợt nhớ ra, Bác ôn tồn hỏi:

- Thế nào? Gia đình ra sao, chú có biết không? Đã có tin gì chưa?

Vô cùng xúc động, tôi trấn tĩnh thưa với Bác:

- Thưa Bác, lâu ngày xa nhà cũng chưa có tin gì? Không biết nạn đói vừaqua vợ con có khỏi chết đói không? Cháu cũng không biết nữa

Bác nói giọng ân cần đầm ấm:

- Thế này nhé! Công việc cách mạng bây giờrất khẩn trương Nhưng thế nào thì thế, chú cũng phải dành lấy mấy ngày về

thôn xóm

Nói vậy, Bác móc ví đưa cho tôi một ít tiền và nói:

- Chính quyền mới giành được, lương tiền chưa có Gọi là có tí chút, chú

các cháu

Tôi rưng rưng nước mắt Lần đầu tiên, tôi cảm thấy được đùm bọc trongtình thương yêu rộng lớn của Hồ Chủ tịch, tôi càng thấy rõ nét trong tâm hồnđạo đức Bác Hồ

Tôi vẫn còn nhớ: một buổi họp Hội đồng Chính phủ Tôi không nhớ rõ nămnào, chỉ nhớ năm đó cách mạng Trung Quốc đã giành được toàn bộ lục địa

Hồ Chủ tịch chủ tọa buổi họp Hội đồng Chính phủ, Người cho biết Đại sứnước ta ở Trung Quốc vừa có thư về xin ý kiến Chính phủ ta Số là Chính phủCộng hòa nhân dân Trung Hoa vừa thông báo cho biết Nguyễn Hải Thần, mộttên trùm phản động, từng núp bóng Tưởng Giới Thạch gây ra nhiều khó khăncho Chính phủ ta, giết hại cán bộ và nhân dân ta, hiện đang ở Quảng Châu.Nguyễn Hải Thần nay đã nhiều tuổi lại mù lòa Chính phủ nước Cộng hòanhân dân Trung Hoa hỏi ý kiến Chính phủ ta muốn xử lý thế nào đối vớiNguyễn Hải Thần, Chính phủ Cộng hòa nhân dân Trung Hoa cũng sẵn sàngđồng tình giải quyết Hồ Chủ tịch nói:

- Thái độ của Chính phủ Trung Quốc như vậy là rất hữu nghị, rất đúng đắn,chúng ta rất hoan nghênh Bây giờ đề nghị các cụ, các chú cho ý kiến xem nênphúc đáp Chính phủ Trung Quốc thế nào?

ý kiến rất sôi nổi, dồi dào Nhưng tựu trung có hai ý lớn: một ý là đưa y vềnước, đem ra tòa xét xử để làm sáng tỏ pháp luật của nước Việt Nam dân chủcộng hòa và để làm gương cho các tên phản động khác; một ý kiến khoanhồng cho rằng vì y đã già lại mù lòa Cuối cùng Hồ Chủ tịch nói:

- Hội nghị ta có hai ý kiến Tôi xin tóm tắt thế này, nếu các cụ, các chúđồng ý, ta điện sang cho đồng chí Đại sứ ta để đồng chí Đại sứ phúc đápChính phủ Trung Quốc Đúng là Nguyễn Hải Thần là một tên phản quốc lớn,

có tội với dân Nhưng nay đã già lại mù lòa, dù còn tư tưởng phản cách mạngcũng không còn khả năng thực hiện được Nay ta điện sang Chính phủ nướcbạn giúp đỡ ông ta có kế sinh nhai và giáo dục ông ta trở thành người tốt, biếttuân theo pháp luật của nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa

ít lâu sau, trong một cuộc họp, nhân lúc giải lao, Hồ Chủ tịch cho chúng tôibiết là Chính phủ Trung Quốc thể theo ý kiến của Chính phủ ta, đã chỉ thị chocác đồng chí phụ trách chính quyền ở Quảng Châu hàng tháng cấp cho giađình y hai tạ gạo, một số tiền và giúp đỡ Nguyễn Hải Thần cải tạo Nay vợ con

y đều đã có dấu hiệu tiến bộ, đều tham gia Công xã nhân dân Nghe tin chúng

tôi càng khâm phục lòng độ lượng của Hồ Chủ tịch Đúng là lòng nhân đạocộng sản chủ nghĩa, rất kiên quyết nhưng cũng rất nhân từ.

Được sống và làm việc với Bác, thấy Bác không bao giờ nghĩ đến mình màlại luôn quan tâm đến người khác, lại rất ân cần chu đáo Trong kháng chiến,Bác thường phải đi bộ rất xa mới đến nơi họp Hội đồng Chính phủ Nhưng khigặp Bác, anh em chưa kịp hỏi thăm sức khỏe của Bác thì Bác đã hỏi thăm anh

em từng người rất tỉ mỉ, hỏi thăm sức khỏe anh em, hỏi thăm gia đình, hỏithăm đến cả việc học tập của các cháu, Bác đặc biệt quan tâm chăm sóc các vịgià yếu trong Chính phủ Những lần họp khuya, sợ các cụ mệt, Bác thường nóivới các cụ: "Nếu mệt xin các cụ đi nghỉ" Các cụ vui vẻ xin tiếp tục họp Bácliền chỉ ngay bên cạnh, thân mật mời: "Thế thì xin mời các cụ cứ nằm nghe vàphát biểu ý kiến cũng được" Rồi Bác dặn các đồng chí phục vụ phải chăm sóccác cụ cho chu đáo Những cuộc họp Hội đồng Chính phủ là những sinh hoạtchính trị quan trọng của Nhà nước rất nghiêm túc mà vẫn đầm ấm không khígia đình - Thế nào? Gia đình ra sao, chú có biết không? Đã có tin gì chưa?Tất cả đều phấn khởi, tăng tình đoàn kết nhất trí, tăng thêm quyết tâm vượtmọi gian khổ, khó khăn, chiến thắng kẻ thù

Những phút được gần Bác, tôi nhận thấy Bác luôn quan tâm đến chiến sĩ vàđồng bào Trong các bữa ăn với chúng tôi, lúc họp Hội đồng Chính phủ, Bácthường nói:

- Lúc này, chúng ta vui vẻ thế này, nhưng nhiều chiến sĩ ngoài mặt trậnđang hy sinh cho Tổ quốc

Có lúc Bác lại nói:

- Chúng ta đang ăn cơm nóng, nhưng nhiều nơi chiến sĩ và đồng bào phải

ăn khoai, ăn sắn hay nhịn đói mà đánh giặc

Những lúc ấy đôi mắt sáng ngời của Bác chan chứa tình thương yêu vôhạn

Tôi thường được tham gia các phái đoàn Chính phủ đi các địa phương vậnđộng đồng bào Trước khi đoàn đi, Bác thường gặp đoàn dặn dò những côngviệc phải làm Bao giờ Bác cũng căn dặn phải đi sát, gần gũi quần chúng Bácthường nói:

- Đi đến đâu cũng phải hòa mình với dân ở đấy

Bây giờ hay hồi kháng chiến cũng vậy, các nơi gửi quà biếu Bác, Bác đềugửi tặng cán bộ, chiến sĩ và đồng bào có thành tích hoặc tặng đồng bào chungquanh chỗ Bác ở

Ôi! Bác, Bác Hồ vĩ đại Tình thương yêu của Bác thật bao la như đại dươngđùm bọc cả 31 triệu dân nước Việt, đoàn kết cả 31 triệu người dũng cảm tiếnlên theo Bác hoàn thành nhiệm vụ cách mạng

May mắn thay cho tôi được sống trong tình thương yêu của Bác cùng với

31 triệu đồng bào Đời đời nhớ ơn Bác, tôi xin nguyện mãi mãi đi theo con

đường Bác đã vạch cho, mãi mãi gắn bó với cách mạng, với nhân dân, chiếnđấu thực hiện lý tưởng của Bác Hồ vĩ đại.

Bồ Xuân Luật

(Nguyên ủy viên ủy ban Thường vụ Quốc hội, ủy viên Ban thư ký ủy

ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Yếu tố quyết định đưa tôi Đến với nhân dân, với cách mạng

Hôm ấy ngày 5 tháng 9 năm 1945, khi Vĩnh Thụy từ dinh Chủ tịch trở vềvới nét mặt phấn khởi nói với tôi: ''Cụ Hồ tốt lắm, giản dị lắm, ông đi đếnchào Cụ đi Tôi đã nói với Cụ về ông ''

Tôi lên xe đến dinh Chủ tịch và được anh Hoàng Minh Giám đưa vào gặpBác Bước vào phòng làm việc của Hồ Chủ tịch, tôi bỗng thấy hồi hộp Trướcmặt tôi là một cụ già cao, gầy, trán rộng, mắt sáng, râu dài và thưa, mặc bộquần áo ka ki màu sáng Cụ đứng dậy mỉm cười bắt tay tôi, rồi mời tôi ngồixuống chiếc ghế trước bàn làm việc của Cụ

- Thưa Cụ, ông Bảo Đại vừa được gặp Cụ về cho tôi biết Cụ cho phép tôitới chào Cụ

Bác Hồ nhìn tôi nói vui:

- Không, tôi vừa gặp ông Vĩnh Thụy chứ có gặp ông Bảo Đại đâu?

Rồi bằng một giọng xứ Nghệ ấm áp, thân tình, Bác hỏi chuyện tôi về giađình, cha mẹ, vợ con, về cảnh Huế, người Huế Tôi trả lời Bác ngắn gọn,không dám nói nhiều vì sợ Bác đang bận mặc dù trong lòng muốn được ngồinói chuyện lâu với Bác

Trước khi tôi đứng dậy xin phép Bác ra về, Bác còn hỏi:

- Chú có sở trường gì?

Thấy tôi lúng túng chưa nghĩ ra câu trả lời, Bác nói ngay:

- Chắc chú giỏi về pháp luật và hành chính phải không?

- Dạ nếu nói về pháp luật và hành chính theo kiểu cũ thì cháu cũng có hiểubiết ít nhiều

Tiễn ra đến cửa, Bác bắt tay tôi và nói:

- Tôi mong rằng chúng ta sẽ gặp nhau lâu dài trong sự nghiệp của đất nước.Cuộc tiếp xúc ngắn ngủi đầy xúc động ấy đã để lại trong tôi một ấn tượng sâu sắc về hình mẫu một lãnh tụ trong chế độ mới.Bác Hồ thật gần gũi và ân tình quá

Lời nói của Bác lúc tiễn tôi ra về hôm đó đã xóa đi mặc cảm của một người

đã từng làm trong triều đình phong kiến nhiều năm trước đây

Thế rồi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, tôi chưa ra kịp vùng tự do thì bịthực dân Pháp bắt Chúng đưa tôi vào Hỏa Lò, sau đó đưa vào Sài Gòn, tìmcách mua chuộc, lôi kéo tôi làm tay sai cho chúng Nhưng những âm mưu đấy

của chúng không thể ngăn cản tôi đi theo lời kêu gọi của Bác Hồ Bởi hìnhảnh Bác đã in đậm trong tâm trí tôi, đưa đến cho tôi một tình cảm và sự tintưởng sâu sắc.

Sau đó tôi tìm cách thoát được ra vùng tự do, tìm đường lên chiến khu.Khoảng một tháng sau khi tôi đến Việt Bắc, tôi lại vinh dự được gặp Bác Tôicòn nhớ hôm đó, Bác đang ngồi làm việc trong căn nhà sàn Thấy tôi đến, Bácđứng dậy nắm tay tôi và nói:

- Chú Hòe đã ra

Tôi xúc động đến trào nước mắt và ôm lấy Bác

Sau lời thăm hỏi tình hình gia đình, sức khỏe, Bác ngồi nói chuyện với tôimột lúc trong căn nhà sàn đơn sơ mà ấm áp Sau đó Bác cho tôi được ở lạicùng ăn cơm với Bác, các đồng chí trong Hội đồng Chính phủ và một số đồngchí giúp việc

Trong buổi gặp gỡ hôm ấy, tôi còn nhớ, Bác có hỏi:

- Cái gì đã làm chú cương quyết đi ra vùng tự do tham gia kháng chiến?

- Thưa Bác, yếu tố quyết định là hình ảnh của Bác trong trái tim cháu và uytín lớn lao của Bác trong quần chúng nhân dân, đưa đến cho cháu niềm tinvững chắc Nghe tôi nói thế Bác liền hỏi:

- Chú nói thế không đúng Yếu tố quyết định nằm ngay trong bản thân chú

Đó là lòng yêu nước của chú Chú cũng như tuyệt đại đa số người dân ViệtNam ta, ai cũng ít nhiều có lòng yêu nước, muốn nước nhà được độc lập thốngnhất Chỉ cần chúng ta khôn khéo nhen chút than hồng ấy là nó sẽ cháy lênthành ngọn lửa ấm đáng quý trong lòng mỗi người

PHạM KHắC HòE

(Từ triều đình Huế ra chiến khu Việt Bắc)

Về Với Cách mạng, về với Bác Hồ

Là một trí thức yêu nước, được Đảng, Bác Hồ dìu dắt, Giáo sư, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp (1906-1985) đã trở thành cán bộ cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam, một nhà y học lớn, có nhiều đóng góp cho ngành Giải phẫu và Hình thái học Việt Nam.

Sau đây là một đoạn trích trong cuốn sách "Giáo sư bác sĩ Đỗ Xuân Hợp

của tác giả Hồng Ngọc Văn do Nhà xuất bản Y học ấn hành.

Y khoa Đông Dương, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp là một trong số rất ít trí thức ViệtNam thành đạt, vừa có địa vị xã hội cao, vừa có kinh tế khá giả Lương chính củabác sĩ Hợp là 250 đồng/tháng (lúc đó 50 đồng một lạng vàng) chưa kể cáckhoản phụ cấp dạy thêm ở Trường cao đẳng Mỹ thuật và các Hồng thập tự doPháp mở Nhà nước bảo hộ còn nhiều hơn bổng lộc và các ưu đãi khác cho cácnhà

trí thức

Năm 1945 là một năm đầy những biến cố lịch sử sâu sắc để lại trong lòngngười Việt Nam đương thời nhiều dấu ấn khó quên Tâm trạng chờ đợi háohức, phấn khởi của quần chúng nhân dân dường như đang hướng vào một cáiđích nào đó Giới trí thức tiểu tư sản có rất nhiều băn khoăn, vừa mong mỏivừa lo âu Gia đình bác sĩ Hợp cũng trong tâm trạng đó Nhưng đó là tâmtrạng đón đợi, mong chờ và chính vì thế khi cách mạng nổ ra, vợ chồng ông đãhăng hái tham gia làm bất cứ việc gì mà tổ chức giao Sau này khi cách mạngthành công, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp đã xúc động ghi trong cuốn hồi ký của gia đình:'' Tôi sinh ra ở Hà Nội, con một nhà nho nghèo, những lúc rỗi rãi, bênkhay trà nghiền ngẫm thế sự, bố tôi thường khuyên nhủ con cháu phải miệtmài đèn sách để giúp đỡ nhau nên người Bản thân tôi cũng trải qua nhiều giantruân, vất vả từ anh y sĩ vùng thượng du, phấn đấu học tập được chuyển về HàNội làm việc Đường công danh cũng lắm gập ghềnh, nay có chỗ đứng trong

xã hội, tư tưởng đến đây đã thênh thang rộng mở Nhưng tình cảnh đất nướclàm tôi nhiều suy nghĩ Công việc hàng ngày của mình trước đây làm tôi say

mê hứng thú, thì nay thật mung lung không mục đích Không khí xã hội thậtngột ngạt Cảnh người đói ăn thoi thóp bên đường chờ chết, cảnh từng đoàn xe

ì ạch chở xác đi chôn, tôi vô cùng thương cảm xót xa ở địa vị một bác sĩ trướckia tôi chỉ vùi đầu vào nghề nghiệp, mặc mọi sự trên đời trôi đi quanh mình Tôi thấy sao mà mình ích kỷ thế!''

*

* *

Những ngày tháng Tám sôi động ở Thủ đô và khắp đất nước đã làm chobác sĩ Hợp hết sức ngỡ ngàng và vui sướng Giữa nắng mùa thu rực rỡ, dòngngười cờ đỏ sao vàng phấp phới, hừng hực khí thế diễu hành trên đường.Những bài hát: "Tiến quân ca", "Diệt phát xít", "Lên đàng" hùng tráng và thúcgiục, càng làm cho phố phường sôi động Ngày 2-9-1945 trong buổi lễ Tuyênngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, vợ chồng bác sĩ

Đỗ Xuân Hợp, người lo cứu thương, người lo tiếp tế nước non cho đồng bào,chiến sĩ ở Quảng trường Ba Đình Hai vợ chồng ông như những con thoikhông mệt mỏi và họ vô cùng xúc động khi lần đầu tiên được nhìn thấy, đượcnghe thấy tiếng nói thân thương của vị lãnh tụ kính yêu Trong cuốn hồi ký''Uống nước nhớ nguồn'' ông đã ghi lại phút giây ấy: ''Vị Chủ tịch nước đứnglên lễ đài Tôi ngước nhìn và xúc động nghe Người nói: "Tôi nói đồng bào

cứu tinh của dân tộc lại nói một câu mộc mạc tình nghĩa như thế Nguyễn áiQuốc - Vị lãnh tụ cách mạng mà chúng tôi từng nghe kể - chính là Bác

Hồ Chí Minh kia rồi Tôi ngắm nhìn Bác, Bác gầy, da xanh, nhưng đôi mắt rấtsáng, vầng trán cao rộng Nghe lời Bác nói, tôi cảm thấy Bác như rất gần gũichúng tôi Đêm ấy tôi không sao ngủ được Có cách mạng, có Bác Hồ, trí thứcchúng tôi đã có đường đi"

Sau cách mạng, bác sĩ Đỗ Xuân Hợp được cấp trên tín nhiệm cử làm Chủtịch ủy ban Hành chính lâm thời khu phố chợ Hôm (Hà Nội)

Một buổi sáng tháng 10 năm 1945, đang làm việc ở ủy ban Hành chính khuchợ Hôm, bác sĩ Hợp được mời lên gặp Bác Hồ ở Bắc Bộ phủ (nay là Nhàkhách Chính phủ ở phố Ngô Quyền) Khi ông đến, Bác Hồ còn đang làm việcvới mấy vị Bộ trưởng Nhìn thấy bác sĩ Hợp, Bác Hồ mỉm cười, mời ngồi và

ân cần hỏi chuyện Bác đứng dậy nhìn mọi người một lượt, giọng Người xúcđộng nghẹn ngào: "Hàng triệu người mình đang chết đói, hàng vạn người kháccũng đang lâm vào cảnh túng quẫn Bác giao cho chú Hợp nhiệm vụ tổ chứccứu đói Chú về cùng mọi người bắt tay vào việc làm sao để bớt đi được nhiềungười chết đói chết rét" Bác ân cần dặn dò cách thức làm việc, cách thức vậnđộng quyên góp ra sao và tổ chức lực lượng thế nào Bác sĩ vô cùng xúc độngnghe từng lời Bác, được nắm tay Bác, hứa rồi xin phép ra về Tiễn bác sĩ Hợp

ra cửa, Bác còn dặn thêm: "Công việc này vô cùng quan trọng đấy, có ý kiến,

có kế hoạch gì hay cho Bác biết, Bác sẽ hết lòng giúp đỡ Tất cả các chú ở đây(Bác chỉ vào các vị Bộ trưởng) cũng phải hết lòng giúp đỡ chú Hợp Có khókhăn gì chú lên gặp Bác, lên lúc nào cũng được"

Nghe lời Bác dặn, bác sĩ Hợp đã mời nhiều trí thức tham gia Hội cứu đói.Ban chấp hành hội đã thảo lời kêu gọi tương thân, tương ái, tuyên truyền rộngrãi trong các tầng lớp nhân dân Mọi người trong hội xuống đường, tay đeobăng hội, đẩy xe bò, xe kéo đi khắp đường phố quyên góp tiền, gạo để ủng hộ

đồng bào Các gia đình giàu có, gia đình tư sản, chị em buôn bán ở chợ ĐồngXuân, chợ Hôm đã ủng hộ nhiều tiền, gạo, thực phẩm để hội kịp thời phânphát cho những người đang đói rét ở các hè phố Hội đã tổ chức những điểmnấu cháo phân phát cho những người hành khất, hoặc cấp gạo, tiền giúp bàcon qua cơn đói lúc này rất cấp bách Nhưng hoạt động cũng gặp nhiều khókhăn, quyên góp được ít mà số người đói rét thì nhiều, có lúc bác sĩ Hợp vàanh em trong hội rất lúng túng Nhưng nhớ lời dặn của Bác Hồ, bác sĩ Hợpcùng mọi người kiên trì vận động, kiên trì đến từng khu phố, gia đình thuyếtphục và động viên lòng hảo tâm của các tầng lớp nhân dân, cho nên Hội cứuđói làm được rất nhiều việc Cùng với hoạt động của Hội cứu đói, hai vợchồng bác sĩ Hợp cũng là người đầu tiên sáng lập ra Hội Chữ thập đỏ ViệtNam Bác sĩ Hợp đi kháng chiến giữ nhiều trọng trách.

Báo Nhân Dân ngày 2-9-2001

Hình ảnh Bác Hồ luôn in đậm trong tôi

Tất cả những tình cảm đôn hậu, phong cách hòa nhã, sự gần gũi của Bác

Hồ trong thời gian Người sang Pháp năm 1946 đã nhanh chóng truyền đếnmọi giới Việt kiều và nhân dân lao động Pháp, lắng sâu trong lòng mỗi ngườinhư những kỷ niệm thiêng liêng và một niềm tin vững chắc

Bác sĩ Trần Hữu Tước là một trí thức nổi tiếng, sang Pháp học ngành y.Trong thời gian Bác Hồ ở Pháp, ông được cử đến để chăm lo sức khỏe choBác Bởi vậy, ông đã có dịp thường xuyên sống bên cạnh Bác, được chứngkiến cuộc sống giản dị, tình cảm bao la đầy lòng nhân ái của Người Tất cảnhững điều đó càng làm cho ông thêm yêu mến, kính trọng Bác và quyết tâm

từ bỏ những suy tính riêng tư, đi theo tiếng gọi của Bác trở về phục vụ Tổquốc và nhân dân Ông còn nhớ trên đường về nước cùng với Bác, vào một đêmtrăng đẹp giữa biển cả của ấn Độ Dương mênh mông, đầy sóng gió, Bác hỏiông:

- Tại sao chú theo học nghề thuốc?

- Thưa Bác, cháu ham mê nghề thuốc vì muốn mọi người hết đau khổ

- Chưa đủ chú ạ Bác khẽ lắc đầu Muốn mọi người không còn đau khổ,không còn bị áp bức, bóc lột thì phải làm cách mạng Chỉ có cách mạng mớigiải phóng được con người

Rồi Bác nói thêm:

- Nước ta, dân ta còn nghèo khổ lắm Con đường để giải phóng sự nghèokhổ là phải giành lấy tự do độc lập cho Tổ quốc, cho nhân dân Các chú vềnước phải hiểu rõ điều đó để nhiệt tình đem những cái đã học được ở nướcngoài vận dụng vào hoàn cảnh trong nước cho thích hợp, góp phần mình vào

sự nghiệp chung của dân tộc

Lời dạy của Bác Hồ đã mãi mãi thấm sâu trong lòng bác sĩ Trần HữuTước, đưa đến cho ông một định hướng đúng đắn trong cuộc sống, suốt đờiđem khoa học phục vụ cách mạng và ông đã thực hiện được đúng những địnhhướng và lý tưởng mà Bác Hồ đã gieo vào lòng ông và ông đã đem hết nhiệttình, tài năng để phục vụ, xây dựng và phát triển cho ngành Tai - Mũi - HọngViệt Nam

Trong hồi ký của mình, bác sĩ Trần Hữu Tước viết:

"Bốn mươi ngày trên biển cả mênh mông đó, đối với chúng tôi là mộttrường đại học có một không hai của đời mình Từng lời nói và hành động củaBác ăn sâu trong tâm trí chúng tôi Cho mãi đến sau này, mỗi khi nhớ lại nhưđược truyền thêm sức mạnh, giục giã chúng tôi hoàn thành nhiệm vụ''

Nguyễn Xuân Thông

Một nhà, sáu người Được Bác Hồ giao việc

Sáu người đó là cháu chắt trực hệ của cụ Nguyễn Mậu Kiến, một danhnhân thời Cần Vương chống Pháp, quê ở làng Đông Trung, nay là xã VũTrung, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình Vào khoảng từ năm 1925 đến năm

1945, Bác Hồ đã lần lượt huấn luyện hoặc giao việc cho sáu người đó

Theo thứ tự thời gian, một trong sáu người kể trên là Nguyễn Công Viễncháu nội cụ Mậu Kiến Ông Viễn tham gia phong trào Đông Du sang Nhật rồichuyển sang Trung Quốc Năm 1925 ông cùng Hồ Tùng Mậu và nhóm thanhniên Việt Nam yêu nước cư trú ở Quảng Châu lập tổ chức Tâm tâm xã

Cũng dịp đó, Bác Hồ từ Liên Xô tới Quảng Châu, tập hợp Tâm tâm xã vàođội ngũ, rồi phát triển thành Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí hội (gọi tắt là Thanh niên hội) Ông Viễn là một trong những thành viên tích cực của hội, góp phần mở lớp huấn luyện cho

nước nhà sang Ông cũng là người được Bác Hồ(khi ấy biệt danh là đồng chí Vương) giảng dạy về cách mạng

Cũng vào dịp trên, ở Bắc Kỳ, nhà yêu nước Đinh Trương Dương quê ởThanh Hóa đến Nam Định vận động được nhóm thanh niên 11 người trong đó

có Nguyễn Công Thu, Nguyễn Danh Thọ (cháu và chắt nội cụ Mậu Kiến) sangQuảng Châu dự lớp học của đồng chí Vương Mỗi lớp học bốn tháng, với cácthầy: đồng chí Vương, Hồ Tùng Mậu Sách học là "Đường cách mạng" củaNguyễn ái Quốc

Học xong, Nguyễn Công Thu được đồng chí Vương gặp riêng căn dặn chitiết và giao hai nhiệm vụ: về nước vận động thanh niên vào hội và tiếp tục đưangười sang Quảng Châu học tập

Trở về, Thu và Thọ vận động thành lập được một chi bộ Thanh niên HàNội do Thu làm bí thư Riêng Thu còn về Thái Bình lập được một chi bộ Từhai chi bộ đầu tiên đó Thanh niên hội phát triển ngày càng đông ở nhiều tỉnhthuộc Bắc Kỳ được thành lập

Cùng thời gian trên Công Thu cùng vài đồng chí nữa tiếp tục đưa ngườiBắc Kỳ sang Quảng Châu học, được khoảng 120 người, có những đồng chíxuất sắc như: Phạm Văn Đồng, Ngô Gia Tự, Trịnh Đình Cửu, Nguyễn Sơn Riêng ở Thái Bình có các đồng chí: Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Danh Đới, VũTrọng, Nguyễn Tường Loan

Những năm hoạt động trong Đảng Cộng sản Việt Nam, Công Thu bị đếquốc Pháp bắt vào tù hai lần Nguyễn Danh Thọ cũng là đảng viên, kiên trìhoạt động, khi bí mật, khi công khai, viết báo tuyên truyền cách mạng, bị Pháp

bỏ tù 10 năm ở Hỏa Lò, Bắc Mê, Côn Đảo

Một người chắt nội khác của cụ Mậu Kiến được đồng chí Vương huấnluyện ở Quảng Châu rồi về nước hoạt động là Nguyễn Danh Đới Đới 8 tuổi

mồ côi cha (cha là Nguyễn Công Tích, hội viên Việt Nam Quang phục hội hysinh trong trận phục kích dinh tuần phủ Phú Thọ) Năm 1927 Đới gia nhập tổchức cách mạng và được bầu làm Bí thư Xứ ủy Việt Nam Cách mạng đồng chíhội ở Bắc Kỳ, hăng hái đấu tranh, Đới bị Pháp bắt, kết án tù 5 năm ở Côn Đảo.Khi được tha, Đới lại hoạt động công khai, vừa là chủ bút, vừa là cộng tácviên của ba tờ báo cách mạng viết bằng tiếng Pháp Bút pháp sắc bén, sinhđộng, có sức cuốn hút người đọc, kể cả giới trí thức Do đó Đới lại bị bắt vào tù,

bị tra tấn kiệt quệ, mất năm 1943 Qua 20 năm đấu tranh cách mạng, khi chếtĐới vẫn chưa hết hạn tù

Một cháu nội nữa của cụ Mậu Kiến được sự giáo dục của Bác Hồ là

năm 1925, Truyền rời nhà vào Sài Gòn rồi sang Pa-ri, vào Hội liên hiệp thuộc địa do Nguyễn ái Quốcthành lập và viết báo Việt Nam hồn Năm 1930 Nguyễn Công Truyền vềnước, vào Đảng Cộng sản, tích cực hoạt động, bị Pháp bắt, tù 3 năm Khi đượctha, hoạt động công khai, viết báo, tranh cử vào nghị viện Bắc Kỳ Sau đó lại

bị tù 5 năm Ra tù liền tham gia Việt Minh, được dự Quốc dân đại hội ở TânTrào, bầu Chính phủ lâm thời nhân dân cách mạng

Và một người cháu nội nữa của cụ Mậu Kiến được Bác Hồ giao làm mộtviệc đặc biệt là Nguyễn Công Riệu (tức Ba Liệu) Năm 1945 cách mạng thànhcông mới được hai tháng ở Bắc Kỳ, quân Tưởng vào tước vũ khí quân Nhật,đồng thời làm chỗ dựa cho hai tổ chức Việt quốc (Việt Nam Quốc dân đảng),Việt cách (Việt Nam cách mạng đồng minh hội) tranh quyền lãnh đạo với ViệtMinh Bọn chúng gây rất nhiều khó khăn Bác Hồ nêu cao ngọn cờ đoàn kếtdân tộc bảo vệ chính quyền cách mạng, trong đó có tranh thủ Nguyễn HảiThần, đưa ông vào cương vị Phó Chủ tịch Chính phủ nhằm giảm bớt sự chốngphá của Việt cách, tổ chức của ông ta Biết Công Riệu vốn là bạn của HảiThần từ thời Đông Du, kiên trì đấu tranh chống Pháp, sáu lần vào tù, một lần

bị án chém Riệu đủ tư thế và uy tín để vận động Hải Thần, làm lợi cho cáchmạng Bác cử Nguyễn Công Truyền đem thư của Người về mời Công Riệu,Riệu vui vẻ lên Hà Nội gặp Cụ Hồ

Tiếp đó Bác Hồ cùng Công Riệu đến gặp Hải Thần tại trụ sở của Việt cách

ở phố Quán Thánh Từ khi Hải Thần về đây nhận nhiệm vụ Phó Chủ tịchChính phủ thường được Bác Hồ qua lại cùng làm việc Lần này Bác đưa CôngRiệu đến thăm, ông ta vui vẻ tiếp Qua phút trò chuyện xã giao, Bác Hồ nóiđại ý: Cụ Ba Liệu từ Thái Bình lên gặp Chính phủ, mong góp một số ý kiếnnhằm bảo vệ chính quyền mới của nhân dân Cụ Ba sẽ trình bày với Chính phủ

để chúng ta nghe ý kiến quý báu của cụ

Công Riệu từ tốn đại ý: ''Thưa hai cụ, cách mạng nước ta đã trải qua baothăng trầm nay đã thành công Nước ta đã "Tuyên ngôn độc lập" trước toànthế giới là điều mọi người dân yêu nước đều vui mừng Nhưng đất nước tađang gặp nhiều khó khăn to lớn, cách mạng đứng trước sự tồn vong, khiếnmọi người đều phải quan tâm Tôi tuy tài sơ trí thiển vẫn lo lắng trước tìnhhình chung Tôi ước mong lúc này, mọi lực lượng yêu nước và cách mạng đềuđoàn kết chung quanh Chính phủ Các đảng phái, các tôn giáo, các nhân sĩ, các

vị lão thành cùng toàn dân đều phải có trách nhiệm bảo vệ Chính phủ, bảo vệnền độc lập thực sự Chúng tôi gửi lòng tin vào hai cụ Chủ tịch và Phó Chủtịch lãnh đạo nhân dân ta tiến đến thắng lợi hoàn toàn"

Lời lẽ nghiêm cẩn và thái độ chân thành, Công Riệu được Cụ Hồ đồng cảm

và chắc là Hải Thần cũng phải suy nghĩ phần nào

Xin kể chuyện trên đây nhằm chứng minh cho một câu trong bài văn của

nhà yêu nước Phan Bội Châu ca ngợi cụ Nguyễn Mậu Kiến: "Gương trung

hiếu tiết nghĩa của cụ mãi mãi sáng trong lòng con cháu và mọi người" Gia

đình cụ Mậu Kiến, bốn đời liên tiếp đấu tranh yêu nước chống Pháp, nhiều người

bị tù đày, sáu người hy sinh, cụ và con cháu, chắt kế tiếp đấu tranh qua cáccuộc Cần Vương, các phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục, các tổ chứcDuy Tân hội, Quang Phục hội, Quốc dân đảng song đều lần lượt thất bại Sốcòn lại chuyển hướng đấu tranh theo "Đường cách mạng" do Bác Hồ lãnh đạo

và đã thành công

Theo sách Nguyễn Mậu Kiến và dòng họ

ĐếN VớI BàI THƠ CủA MộT NHà SƯ

VIếT Về BáC Hồ

Gần ba mươi năm sống ở khu vực Mễ Trì - Hà Nội, tôi vẫn chưa có dịp nàoghé vãn cảnh thăm ngôi chùa nhỏ của làng ven đô Chả là trước đây ngôi chùa này đã một thời hoang tàn đổ nát Nó mới được xây dựng lại từ năm

1985 dưới sự trụ trì của một nhà sư từng tạo nên khá nhiều huyền thoại trongdân gian - Nhà sư Thích Phúc Trí Một lần ở trụ sở Hội Nhà văn tôi đã từngnghe đồng chí Phó Giám đốc quỹ hội hết lời ca ngợi vị đại sư này Nào là cụgiống một ông tiên, rất giỏi trị bệnh cứu người, nào là cụ xem mạch lại biếtđược mồ mả đất cát, nào là cụ biết sử dụng người âm để điều hòa âm dương

gặp hạn,v.v

Nhân dịp cô con gái tôi tiến hành đợt tổ chức sinh viên hoạt động hè cùngcác bạn ở khoa Ngôn ngữ, Văn học, Lịch sử, tôi liền nảy ra ý định đến vãncảnh chùa Sau khi gặp các sư bác và các chú tiểu, hai bố con tôi đã may mắnđược cụ tiếp khá lâu, mặc dù lúc đó khách thập phương rất nhiều Quả nhưđồn đại, sư cụ có một vẻ đẹp phúc hậu thanh nhã Nói chuyện một lúc có cảmtình ngay Cụ thuộc nhà sư trải qua đời tu rất gian nan, nhưng đã tạo phúc lớncho đời Trong mấy chục năm tu hành, cụ đã có công xây dựng lại 16 ngôichùa, trong đó có các chùa: chùa Trâu, chùa La Giang La Cả, Phương Viên,Nhân Mỹ (Hà Tây), chùa Tiên Sa Hồng Thái (Hải Phòng)

Đặc biệt cụ còn viết được ba bộ kinh pháp rất quý chưa truyền rộng rangoài Nói tóm lại, đó toàn là những điều tôi quan tâm cả

- Bạch cụ! Con chỉ nghe những điều truyền tụng về cụ trong dân gian, lòng

đã đủ ngưỡng vọng rồi Nay nhân ngày mát trời con đến hầu cửa cụ mongnhận được những điều chỉ giáo

Không dám! Không dám Cụ nhanh nhẹn rót nước từ trong tích ra mời Vậy bố con ông giáo cần gì? (Cụ xem giấy tờ của tôi và gật gù)

Bạch cụ! Con hỏi không phải, ở nhà trường ngoài đời chúng con thườngnói sự kết hợp giữa văn hóa truyền thống và hiện đại Chẳng hay trong giớinhà Phật thì việc này được hiểu ra sao? Có sự kết hợp đó hay không?

Sư cụ Thích Phúc Trí nhìn bố con tôi rồi ngước lên nhìn bức ảnh Bác Hồđược treo trang trọng trên tường Đó là tấm ảnh được lồng trong một khungkính sơn đỏ, đặt ở vị trí cao hơn hẳn các bức ảnh chụp các nhà sư và phongcảnh nhà chùa

- Có đấy Cụ khoát tay trỏ ra phía trước Nhưng trước hết bố con ông giáohãy cùng tôi ra phía trước xem câu đối này đã.

Cụ đưa chúng tôi ra sân chùa phía trước Từ sân nhìn ra lối cổng chính, bêntay trái có một câu đối đắp nổi ở trụ tường Cụ cất tiếng ê a đọc:

- Thân tại hải trung hưu luận thủy

Nhật hành lĩnh thượng mạc đàm sơn.

Đọc xong cụ quay sang hỏi con gái tôi:

- Cháu có hiểu ý nghĩa của nó là thế nào không?

Con gái tôi nhìn cụ rồi liếc sang tôi rụt rè:

- Bạch cụ! Câu đầu có phải ''Thân đang ở trong bể mà lại bàn về nước''không ạ?

Cụ gật đầu ''Đúng lắm Đây là câu đối của sư phụ tôi, pháp chủ Thích ĐứcNhuận Tôi vẫn thường giảng cho các đệ tử của mình:

Thân đang ở trong nước mà lại bàn về nước

Hàng ngày đang đi trên núi lại bàn về núi

Tôi và bố con ông giáo cũng đang ở trong hoàn cảnh như vậy mà"

Trong cảnh chiều tà, chúng tôi lắng nghe sư cụ giảng về đạo pháp Giọng

cụ trầm bổng cất lên:

- Phật giới xưa nay vẫn nêu cao những tấm lòng hỉ xả, những bậc cao minhsuốt đời chỉ biết sống vì một lẽ chúng sinh Ngoài đời chúng sinh là dânchúng Phật pháp từ buổi khai nguyên vẫn hướng tới những kẻ đói nghèo và ratay cứu vớt họ Vậy Phật là ai? Là những người vì chúng sinh mà hiến dânghết thảy Cụ Hồ cũng là một tấm gương mà đạo pháp nhà Phật đem soi tỏ cholòng người Cuộc đời và sự nghiệp của Cụ thật đáng là một chương của kinhpháp vậy

Tôi ngẩn người nghĩ tới ý sâu xa của vị đại sư khi cho tôi xem câu đối kia.Thì ra không chỉ ở ngoài đời mà ngay ở trong chiều sâu tâm hồn của các bậc

tu hành, sự gắn kết truyền thống với hiện đại vẫn là nhịp cầu muôn thuở.Trong lúc tôi đang còn đăm đắm nghĩ về mối quan hệ hai chiều thời gian củalịch sử thì sư cụ Thích Phúc Trí lại nhìn xa xăm vào cõi không gian Giọng cụtrầm xuống:

- Cụ Hồ với nhà Phật chúng tôi cũng là bậcchí - thành Đức Phật Thích Ca Màu Ni vốn cũng là hoàng tử đấy thôi Ngày

Cụ Hồ mất, giới nhà sư - phật tử chúng tôi ai cũng thương tiếc Nỗi đau ấy tôithấm thía mãi đến tận bây giờ Đau mà vẫn tự hào bởi nhờ có Cụ, chúng tôicàng hiểu thêm cái lẽ sâu thẳm của đạo Phật, về đức từ bi và lòng hỉ xả mà Cụchính là tấm gương soi cho các đệ tử muôn đời sau Tôi đọc bài thơ viết về Cụ

để ông giáo nghe coi

- Bạch cụ! Thế thì thật quý hóa

Vị đại sư hắng giọng rồi đọc Nghe âm lượng phát ra từ khuôn miệng nhỏ

có hàm răng đều như hạt na kia, chẳng ai nghĩ vị đại sư năm nay đã tám mươi

tư tuổi:

Ngắm hình tượng bức chân dung

Quắc thước oai hùng thăng bức khung

Lưỡng mục trùng đồng tăng vẻ đẹp

Song mi thượng thủ điểm hoa râm

Nghiêm trang bức ảnh nền tô điểm

Dáng điệu thực hình nét phấn sung

Đáng bậc anh hùng trên thế giới

Đứng đầu ba cõi Bắc Nam Trung.

Tôi xúc động chia sẻ tấm lòng chân thành của vị đại sư và đột nhiên buôngmột lời bình:

- Hai câu cuối thật quá, có thể nâng lên một chút từ ngữ để bóng bẩy hơn

Vì sao tôi bào chữa cho Tống Văn Sơ

Năm 1931, Tống Văn Sơ (tên Bác Hồ lúc bấy giờ), đến sống và hoạt động

ở Hương Cảng Tại đây Người bị chính quyền thực dân Anh bắt giam trongthời gian từ tháng 6 năm 1931 đến đầu năm 1933

Nghe tin Người bị bắt trái phép ở Hương Cảng, Quốc tế cứu tế đỏ, nhữngngười yêu nước Việt Nam tìm cách cứu thoát Người Ông Hồ Tùng Mậu đãtìm đến luật sư Lô-dơ-bai - một luật sư người Anh nổi tiếng, nhờ bào chữa choTống Văn Sơ

Dù chưa quen biết, nhưng trước lời đề nghị tha thiết của một người ViệtNam, luật sư đã nhận lời và tìm đến nhà tù để gặp Tống Văn Sơ

Luật sư chú ý nghe Tống Văn Sơ kể và với kinh nghiệm nghề nghiệp củamình ông đã phát hiện ra vụ án có những điều phi lý mờ ám Đồng thời, quabuổi đầu tiếp xúc, luật sư đã nhận ra Tống Văn Sơ là một người đáng kínhtrọng và đầy sức thuyết phục

Hôm ấy, ông suy nghĩ và ngay ngày hôm sau ông đến gặp hội đồng luật sư,

đề nghị đưa phiên tòa ra xét xử công khai và yêu cầu nhà cầm quyền sớm thảTống Văn Sơ

Trong thời gian Tống Văn Sơ bị giam ở nhà lao, luật sư Lô-dơ-bai thườngxuyên đến thăm Có nhiều lần đưa cả bà Lô-dơ-bai và con gái cùng đến Sợidây tình cảm giữa Tống Văn Sơ và cả gia đình luật sư càng gắn bó Bà Lô-dơ-bai thường mang thức ăn đến cho Tống Văn Sơ Luật sư Lô-dơ-bai cho biếtkhông riêng gì ông mến phục, kính trọng Tống Văn Sơ,

mà ai gần Tống Văn Sơ cũng đều yêu mến, kính trọng Ngay cả Tô-mát thơ-nơ (Thoma Saouthon) hồi đó làm thư ký, là người đứng thứ hai sau công

Sao-sứ Hương Cảng, vợ là bà Sao-thơ-nơ - một văn sĩ,khi biết chuyện cũng cảm phục và đến nhà lao gặp Tống Văn Sơ

Sau khi được phóng thích khỏi nhà lao, theo ý kiến của Tống Văn Sơ, luật

sư Lô-dơ-bai bí mật định đưa Người đi Tân-gia-ba (Xingapo), nhưng nhà cầmquyền Hương Cảng biết liền báo cho cảnh sát bắt và đưa Người trở lại HươngCảng

Nhận được tin trên, luật sư lại quyết định đến gặp công sứ Hương Cảng lúc đó

là Uy-li-am Pin (Wiliam Peel) can thiệp Đồng thời, ông bí mật thực hiện kếhoạch đưa Tống Văn Sơ đi Hạ Môn

Để tránh bọn mật thám theo dõi, luật sư đưa Tống Văn Sơ vào ở trong kýtúc xá của Hội Thanh niên Thiên chúa giáo Trung Hoa.

Ban ngày, bà Lô-dơ-bai thường mang thức ăn đến Bà còn mang đến choTống Văn Sơ một bộ quần áo dài Trung Hoa mặc để cải trang

Tối đến, ông Lô-dơ-bai hẹn Tống Văn Sơ ở một nơi vắng vẻ và bí mật đưa

về nhà ăn cơm Sau khi ăn cơm xong, luật sư lại lái xe đưa Tống Văn Sơ về.Nhưng trước khi đến chỗ Tống Văn Sơ, ông còn cho xe chạy trong thành phố

để đánh lạc hướng bọn cảnh sát theo dõi Sau khi Tống Văn Sơ rời khỏiHương Cảng, ít lâu sau bà Lô-dơ-bai phao tin Tống Văn Sơ đã chết cũng để

Tống Văn Sơ đến Hạ Môn an toàn liền viết thư về cho luật sư nhưng luật

sư không viết thư trả lời ngay vì sợ mật thám biết được địa chỉ truy bắt TốngVăn Sơ trở lại coi như mất tung tích

Và cũng sau lần ấy, gia đình luật sư Lô-dơ-bai không được gặp lại TốngVăn Sơ, nhưng hình ảnh của người tù Việt Nam trẻ tuổi, thông minh, giàunghị lực, đầy sức cảm hóa và đáng kính trọng vẫn luôn luôn được ông bà vàngười con gái luật sư cứ nhắc "chú Tống Văn Sơ" như một kỷ niệm đẹp, đángghi nhớ của gia đình

Thế rồi mùa xuân 1960, sau gần 30 năm trời xa cách, luật sư nhận được tinChủ tịch Hồ Chí Minh chính là Tống Văn Sơ trước đây mời sang thăm ViệtNam và ăn Tết cổ truyền của Việt Nam Cả gia đình luật sư vô cùng sungsướng, cảm động

Gặp lại Hồ Chí Minh, luật sư Lô-dơ-bai xúc động nghẹn ngào nói: "HồChí Minh là một người bất cứ ở đâu và trong hoàn cảnh nào cũng làm cho mọingười mến phục Không phải bây giờ, mà ở Hương Cảng trong hoàn cảnh khókhăn lúc đó cũng vậy''

Nguyễn Xuân Thông

1 Sau này khi gia ình lu t s Lô-d -bai sang th m Vi t Nam n t t có k l i đình luật sư Lô-dơ-bai sang thăm Việt Nam ăn tết có kể lại ập 4, Nxb CTQG, HN 1995, tr 99 ư Lô-dơ-bai sang thăm Việt Nam ăn tết có kể lại ơ-bai sang thăm Việt Nam ăn tết có kể lại ăm Việt Nam ăn tết có kể lại ệt Nam ăn tết có kể lại ăm Việt Nam ăn tết có kể lại ết có kể lại ể lại ại.

Bác hồ

và những người ''mỹ đồng minh''

Đầu năm 1945 một máy bay Mỹ bị trúng đạn của quân Nhật, viên phi côngphải nhảy dù xuống khu rừng gần thị xã Cao Bằng, được nhân dân địa phươngcứu sống, đưa đến một địa điểm an toàn Viên phi công ấy có vinh dự đượcgặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, đó là trung úy Sao Trong buổi tiếp, Bác Hồ tặngviên phi công một tấm lụa trắng thêu dòng chữ: "Chúc mừng khách đến"(bằng tiếng Anh) và một mảnh vải đỏ có nhiều chữ ký của hội viên Mặt trậnViệt Minh ủng hộ Đồng minh chống phát xít Trung úy Sao còn nhận được

"Chương trình Việt Minh" (bản dịch ra tiếng Anh) Các chiến sĩ Việt Minh đãdẫn đường cho trung úy Sao về Côn Minh (Trung Quốc)

Đầu năm 1945 một cuộc hội đàm lịch sử giữa Đoàn đại biểu Việt Nam độclập với Đoàn đại biểu Mỹ bàn về hợp tác đánh phát xít Nhật ở Việt Nam diễn

ra ở Côn Minh Tại bữa tiệc mừng kết quả cuộc hội đàm, về phía Mỹ có Tướng

Sen-nô, Tướng Sac-lơ Phen, phía Trung Hoa có Tướng Lư Hán - Tư lệnh quân khuVân Nam, Trương Phát Khuê - Tư lệnh Đệ tứ chiến khu, Long Vân - Tỉnhtrưởng Vân Nam

Bác Hồ và Đoàn đại biểu Việt Nam về Tân Trào, cùng đi có hai người Mỹ.Lúc đến biên giới Bác bảo anh em vào bản đồng bào dân tộc mượn hai conngựa Khi có hai con ngựa, Bác không dùng mà bảo đưa cho hai người Mỹ.Bác Hồ đã rèn luyện với gian khổ quen lội suối băng ngàn, cho nên Bác vềđến Tân Trào sớm hơn Ra đón hai bạn Mỹ, Bác nói vui: "Tôi có hai chân, mỗingài có mười chân mà tôi vẫn về đích trước" Hai người "Mỹ đồng minh"chưa hiểu Bác giải thích, mỗi ngài có mười chân vì con ngựa có bốn chân,ngài có hai chân là sáu, hai chân người bảo vệ và hai chân người cần vụ dắtngựa, vị chi mười chân Mọi người cười vui Đó là hai người Mỹ được đặtchân lên khu giải phóng, Thủ đô kháng chiến của dân tộc Việt Nam ta Haingười này còn có nhiệm vụ đón nhận những người Mỹ đồng minh sẽ đến.Giúp Bác Hồ tiếp xúc với những người Mỹ đồng minh là các đồng chí VõNguyên Giáp và Lê Giản

Giữa tháng 7 năm 1945, chúng tôi có nhiệm vụ đón sáu phi công Mỹ sắpnhảy dù xuống do thiếu tá Tô-mát chỉ huy Mọi người sửa sang mấy thửaruộng gần cây đa Tân Trào Anh chị em còn khẩn trương xây dựng một lántrại cho phi công Mỹ Dạo ấy máy bay Nhật đang kiểm soát vùng trời ViệtNam, cho nên nhiều cuộc nhảy dù phải thực hiện vào ban đêm Có lẽ vì chưaquen với địa hình rừng núi, thiếu tá

Tô-mát bị mắc kẹt trên vòm cây đa Tân Trào cùng với chiếc dù to tướng, bùngnhùng mãi trên ngọn cây.

Bác Hồ chỉ thị phải chuẩn bị một bữa tiệc mừng các bạn Mỹ Anh chị emchúng tôi chụm đầu vào nhau bàn đi, bàn lại mà chưa biết cách giải quyết rasao, vì đồng bào ở đây còn nghèo đói lắm, lấy đâu ra lương thực, thực phẩm.Bát đĩa cũng không có, chẳng ai biết nấu ăn món Âu Tây Biết tâm trạngchúng tôi, Bác nhẹ nhàng bảo: "Các cô, các chú cho người sang Định Hóa nhờđồng chí Chanh, Chủ tịch ủy ban giải phóng mua cho con bê Thui bê chínvàng để cả con, bày ra bàn tiệc Mỗi người dự tiệc có một con dao, có đĩamuối gừng Rượu của đồng bào địa phương nấu" Mọi người chúng tôi nhưđược cởi tấm lòng, phân công khẩn trương làm mọi việc Kết quả thật khôngngờ, vì các ông bạn Mỹ tỏ ra rất hài lòng, họ nói sẽ nhớ đời buổi tiệc bê thuiấy

Trong thời gian ở Việt Nam, người Mỹ đồng minh chỉ có lương khô Bác

Hồ chỉ thị cho chúng tôi phải chăm sóc sức khỏe họ Hàng ngày có hai hộiviên Việt Minh là Nguyễn Văn Sạch và Ma Văn Bần người bên Định Hóachuyên lo tải lương thực, thực phẩm kể cả rau tươi từ Định Hóa về Mỗi lầnphải gánh bộ, luồn rừng vượt chặng đường chừng 20km Có lúc các anhkhiêng về một con hươu, một con nai Không có tủ lạnh, làm sao bảo quảnđược thức ăn? Anh chị em có sáng kiến cho thịt vào ống bương, đậy thật kínthả xuống giếng ở đây có một cái giếng lát toàn đá, lạnh buốt suốt ngày đêm,giống như một cái tủ lạnh

Chắc rằng những người bạn Mỹ năm xưa, hoặc gia đình họ còn giữ lạinhững kỷ niệm tốt về một thời hợp tác ở khu giải phóng Tân Trào trước cuộcCách mạng tháng Tám 1945

Có lẽ những kỷ niệm sâu sắc nhất là những cuộc tiếp xúc, được gặp lãnh tụ

Hồ Chí Minh để lại những ấn tượng không phai mờ không chỉ là trong ký ức,

mà đã viết thành những tập hồi ký nói về những cuộc tiếp xúc với ông Hồ ChíMinh và nói về con người Hồ Chí Minh

Lê Kim

( Trích từ: Bác Hồ tiếp xúc với tình báo phương Tây)

Tình báo mỹ biết đến cụ hồ chí minh

Cuối đời, đã 90 tuổi, bước đi rất chậm, tai đã nghễnh ngãng, nhưng trí nhớvẫn còn rất tốt, nói lưu loát tiếng Anh, tiếng Pháp - ông già Sac-lơ Phen, mộttình báo Mỹ đã từng được tiếp kiến Bác Hồ ở Côn Minh và đã viết nhữngtrang hồi ký trong cuốn "Hồ Chí Minh tập truyện giới thiệu tiểu sử" Qua cuốnsách bạn đọc được biết cuộc gặp giữa trung úy Sac-lơ Phen và lãnh tụ Hồ ChíMinh đã diễn ra ngày 17 tháng 3 năm 1945 Sac-lơ Phen kể: " Ông Hồkhông phải là một "ông già" như người ta nói với tôi Chòm râu của ôngkhông còn đen nữa, chứng tỏ ông có tuổi, nhưng gương mặt của ông rất cónghị lực và cặp mắt ông rất sáng Chúng tôi nói chuyện với nhau bằng tiếngPháp Trước đó tôi nghe loáng thoáng những tin đồn nói rằng ông là cộngsản Và trong câu chuyện ông trả lời: "Tất cả những người Việt Nam đấutranh cho độc lập đều bị thực dân Pháp gọi là cộng sản'' Từ cuộc tiếp xúc lầnđầu đã từ cảm phục đến kính phục nhà ''thông thái'' sau mấy lần tiếp xúc vềsau, theo Sac-lơ Phen, từ đấy ông tìm hiểu, viết tiểu sử Cụ Hồ Cảm phục,kính nể, công khai thừa nhận Hồ Chí Minh: ''Trước hết là một người yêu nướcchân chính, một nhà hoạt động cách mạng xuất sắc và dù rằng Hồ Chí Minh làlãnh tụ cộng sản thì vẫn cứ là một người cộng sản đáng mến''

Những lời ca ngợi này đã được nhắc đến nhiều lần không chỉ bằng lời phátbiểu công khai mà cả trên giấy trắng mực đen trong những bài báo và nhữngcuốn sách có tính chất hồi ký của một loại tình báo viên già dặn trong thế giới

Một nhà báo Pháp là Pi-e Gioan-nông đã tới tận Ai-len tìm gặp Sac-lơ Phentìm hiểu về cuộc gặp với ông Hồ và sau đó đã viết một bài báo đăng trên tạpchí "Lịch sử" xuất bản ở Pháp số tháng 3 năm 1984 So với đoạn hồi ký trongcuốn sách xuất bản năm 1973 thì bài báo theo lời kể của Sac-lơ Phen năm

1984 có một số chi tiết cụ thể hơn:

"Ngày 29 tháng 3 năm 1945 vào lúc 11 giờ sáng, chúng tôi và ông Hồ cùng

có mặt tại phòng làm việc của Tướng Sen-nô Cuộc họp mặt này thật đúng là

"mỗi người một vẻ" Ông Hồ đi dép cao su, mặc áo bông đã đính lại chiếckhuy hôm trước bị đứt Bec-na mặc áo sơ mi, quần cộc bằng vải ka ki Còn tôi

thì đội chiếc mũ lưỡi trai của lính thủy đánh bộ và khoác áo va-rơi dã chiến.Tướng Sen-nô mặc quân phục đại lễ với tất cả các loại huân chương.

Tướng Sen-nô vốn là một người sinh trưởng ở miền Nam nước Mỹ, nổitiếng có truyền thống lịch sự, mời chúng tôi ngồi và cảm ơn ông Hồ đã cứusống trung úy Sao Ông Hồ khiêm tốn đáp lại, ngỏ ý luôn luôn vui mừng đượcgiúp đỡ người Mỹ và đặc biệt là giúp đỡ Tướng Sen-nô, một người mà ông rấtngưỡng mộ Có lẽ ông Hồ nói thật lòng vì lúc đó Tướng Sen-nô là một trongnhững người nổi tiếng nhất trên toàn khu vực châu á Lý do là vì từ năm 1937

là lúc Nhật bắt đầu xâm chiếm Trung Quốc và Mỹ hãy còn cố giữ quan hệngoại giao chưa tuyên chiến với Nhật Bản thì Tướng Sen-nô đã thành lập tạiHán Khẩu ở miền Nam Trung Quốc một đội máy bay toàn phi công tìnhnguyện gọi tên là đội "Cọp bay", chỉ vài tháng sau, đội máy bay này làm chủvùng trời Trung Quốc Tướng Sen-nô rất hài lòng khi nhận thấy ông Hồ biết rất rõ những chiến công của đội ''Cọp bay'' tức là lực lượng không quântình nguyện của Mỹ đã giúp Trung Quốc chống Nhật Cuộc gặp càng trở nên thân mật

Khi sắp sửa chia tay, ông Hồ ngỏ ý muốn trình bày một đề nghị với TướngSen-nô Tất cả chúng tôi đều lo ngại, cứ tưởng ông Hồ yêu sách một điều gì

đó Nhưng ông Hồ đã mỉm cười nhẹ nhàng nói: "Tôi muốn có một tấm ảnhchân dung của Tướng Sen-nô kèm theo chữ ký'' Nét mặt Tướng Sen-nô đangrắn lạnh như một tảng băng vụt trở nên tươi vui vì nụ cười rạng rỡ Trungtướng gọi cô thư ký mang ra cả tập ảnh chân dung dày cộp để ông Hồ thỏa sứcchọn, rồi cầm bút ghi trên góc tấm ảnh mấy chữ: ''Clai-ơ Sen-nô thân tặng''" Cuộcchia tay thật vui vẻ thân mật (trong cuốn sách xuất bản năm 1973), Sac-lơ Phencũng nhận xét: "ông Hồ đã đánh trúng tâm lý Tướng Sen-nô bởi Tướng Sen-nôkhông thích gì bằng được tặng ảnh chân dung của mình cho người quen đã trởthành thân"

Sac-lơ Phen kể tiếp:

''ít bữa sau, ông Hồ tỏ ra nóng ruột muốn trở về Tổ quốc Tất cả đã sẵnsàng Trước khi đi, ông đề nghị tôi cung cấp cho một số vũ khí nhẹ, dễ dàngcất giấu Tôi trao cho ông 6 khẩu Côn-45 tự động kiểu mới mà tôi đã kiếmđược ở sở công tác chiến lược OSS Sau đó tôi đưa ông đến Tĩnh Tây trên mộtchiếc máy bay L5 thuộc lực lượng không quân số 14 của Tướng Sen-nô TừTĩnh Tây ông còn phải đi bộ suốt 2 tuần, đi cấp tốc cả ban ngày lẫn ban đêmdưới trời mưa tầm tã để về Pác Bó, nơi đặt Tổng hành dinh của Đội du kíchViệt Minh Dù kiệt sức và đau ốm, ông Hồ vẫn không chịu để mất thời gian

ông cử ngay một đoàn 20 người đi đón Phren-cơ Tân và chiếc máy thu phát vô

xa, lan truyền rằng lực lượng của ông Hồ có điện đài và vũ khí tối tân hơn cảPháp và Nhật Bản Tin đồn càng lan rộng khi chúng tôi bắt đầu thả dù xuống cho Việt Minh thuốc men, vũ khí và các trang bị cần thiết

Sở công tác chiến lược OSS cũng đã quyết định cử tôi nhảy dù xuống Pác

Bó làm việc Nhưng đến phút cuối cùng Sở cứu trợ đường không và mặt đấtAGAS lại quyết định thay tôi bằng một chiến sĩkhác tên là Phê-len Anh bạn này không hào hứng chút nào khi nhận đượcquyết định đi Pác Bó công tác bởi vì anh nghe nói ông Hồ là ''cộng sản''.Nhưng sau khi được tiếp xúc với ông Hồ, anh đã lập tức gửi điện về báo cáorằng ông Hồ là người cộng sản rất

đáng mến''

Nhà báo Pi-e Gioan-nông nhận xét khi kể tới đây ánh mắt của Sac-lơ Phenthoáng có nét buồn Sac-lơ Phen tiếc nuối vì những tháng cuối cùng trong cuộcchiến tranh chống Nhật đã không được tới Việt Bắc chung sống với các du kíchViệt Minh Nhà báo Pi-e Gioan-nông hỏi tiếp cựu sĩ quan tình báo Sac-lơ Phen:

- Sau đó ông có gặp lại ông Hồ Chí Minh lần nào nữa không?

Sac-lơ Phen trả lời:

- Không, nhưng ông Hồ có viết cho tôi 5, 6 lá thư Thư viết ngắn, chỉ có vàidòng, viết bằng tiếng Anh trên giấy rất xấu Lá thư cuối cùng tôi nhận được khi Mỹ đã ném bom Hi-rô-si-ma

Tháng 8-1945, ông Hồ viết:

''Chiến tranh đã kết thúc Đó là điều rất tốt lành đối với tất cả mọi người.Tôi chỉ tiếc một điều là tất cả những người bạn Mỹ sẽ phải từ biệt chúng tôinhanh quá Việc các bạn rời khỏi đất nước chúng tôi sẽ làm cho quan hệ củachúng ta trở nên khó khăn hơn Chiến thắng đã đạt được Nhưng các dân tộcnhỏ bé bị nô dịch như chúng tôi cũng chưa có phần, dù làm một phần rất nhỏtrong chiến thắng vì tự do và dân chủ này Hiển nhiên nếu chúng tôi muốngiành được cái phần xứng đáng đó thì chúng tôi còn phải tiếp tục chiến đấu.Tôi tin rằng cảm tình của ông cũng như của nhân dân Mỹ vĩ đại sẽ luôn bêncạnh chúng tôi

Chúng tôi cũng tin rằng dù sớm hay muộn, chúng tôi sẽ đạt được mụctiêu, vì đó chính là chính nghĩa Đất nước chúng tôi sẽ độc lập Tôi mong cóngày được vui mừng gặp lại tất cả các bạn Mỹ của chúng tôi hoặc ở Việt Namhoặc ở Mỹ''

Nhà báo Pháp cho biết thêm, trong phòng của Sac-lơ Phen có nhiều tủ kínhtrưng bày các vật kỷ niệm quý Một tấm ảnh lồng trong khung kính thu hút sựchú ý, chụp một tốp người trong đó có một nhân vật có vầng trán cao, chòmrâu thưa Đúng là ông Hồ Chí Minh rồi, không còn ai khác nữa Tấm ảnh nàychụp từ lúc ông Hồ còn trẻ, nhưng rất dễ nhận ra Sac-lơ Phen giải thích ''ảnhchụp không nét, không ghi rõ những nếp nhăn nên ông Hồ trông có vẻ trẻ.Thật ra lúc chụp ảnh, ông Hồ đã 55 tuổi, tức là ảnh chụp năm 1945''

LÊ KIM

(Bác Hồ tiếp xúc với tình báo phương Tây)

Cuộc hội ngộ giữa Pát-Ti và "Già Hồ"

Tiếp theo Sac-lơ Phen, Bác Hồ lại có dịp tiếp xúc và đối thoại với đi-xi Pát-ti Nếu trung úy Phen chỉ là một nhân viên quân báo phục vụ AGAStheo chế độ "tình nguyện làm thuê" thì thiếu tá Pát-ti lại là một sĩ quan chuyên

một chỉ huy phụ trách tình báo toàn bộ khu vựcĐông Dương

Trong cuốn sách có tính chất hồi ký dài 612 trang khổ 18x23cm nhan đề''Why Việt Nam'' - ''Tại sao Việt Nam'' do Nhà xuất bản Trường Đại học báochí Ca-li-fooc-nia xuất bản năm 1980 Pát-ti đã kể lại tỉ mỉ các hoạt động củamình khi tiếp xúc lần đầu với lãnh tụ Hồ Chí Minh tại Hoa Nam tới khi vào

Hà Nội trên danh nghĩa trưởng phái đoàn A quân sự Mỹ sau khi Nhật Bản đãbại trận và lại trực tiếp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nữa

Bước đầu Pát-ti viết: '' Qua cơ quan nghiên cứu (cũng là một tổ chức tìnhbáo chính trị) của Đại sứ quán (của Mỹ ở Trung Quốc) cho biết có nhận đượcnhững báo cáo nói về cuộc chiến đấu của người Việt Nam chống Nhật Bản tạicác vùng Tuyên Quang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Bắc Cạn Qua Đu-lin, chuyêngia về chiến tranh chính trị (tâm lý chiến) nói thêm về tổ chức của người ViệtNam do một ''Ông già'' tên là Hồ Chí Minh lãnh đạo Tôi kể cho họ là tôi đãbắt gặp tên của ông Hồ trong tập hồ sơ ở Oa-sinh-tơn đề ngày tháng từ năm 1942

và cả trong hồ sơ gần đây tôi cũng đã đọc báo cáo của Phen về một cuộc đàmphán với ông Hồ nhằm tổ chức một mạng lưới hỗ trợ cho AGAS

và OSS

Trong những ngày tìm bắt liên lạc, tôi đã gặp một Việt kiều ở Côn Minh,xưng tên là Vương Minh Phương, tự giới thiệu là hội viên Mặt trận đấu tranhgiành độc lập, nói tiếng Pháp thành thạo, vốn là sinh viên đại học tại Hà Nội,đến Trung Quốc từ mùa thu năm 1943 sống bên cạnh trụ sở cơ quan OSS,quen biết Glát-xơ là nhân viên OSS, đã gặp thiếu tá Xtê-ven chuyên viên OSStrong sứ quán Mỹ tại Trùng Khánh và ông Len-đơ ở lãnh sự quán Mỹ tại CônMinh Rõ ràng Phương quen biết toàn những người rất đáng tin cậy

Phương mặc âu phục, tỏ ra là một người có học vấn cao, thông thạo về cácvấn đề chiến tranh và tất nhiên rất thạo tình hình Đông Dương Phương quenOSS và AGAS hơn là tôi quen Việt Minh và biết về tôi nhiều hơn là tôi biết vềPhương Theo Phương, Việt Minh là một mặt trận chính trị nhưng đồng thờicũng là lực lượng vũ trang chiến đấu du kích chống Nhật Bản Phương nói bêncạnh lực lượng không quân Mỹ ném bom thì không có lực lượng nào khácngoài Việt Minh sát cánh với Mỹ cùng chiến đấu chống kẻ thù chung Người

Pháp chưa bao giờ đánh bại bọn phát xít chiếm đóng Đông Dương và đã từ lâukhông còn quân đội Pháp ở đó nữa Còn Việt Minh có lực lượng trên bộ, quyết

năng sát cánh chiến đấu với Mỹ và các lực lượng Đồng minh

Tôi mời Phương ăn cơm tại nhà ăn cơ quan OSS rồi sau đó tiếp tục câuchuyện Phương ngỏ ý vui lòng được nói chuyện thêm nhưng đề nghị đến ăn ởmột khách sạn người Hoa ở địa phương cho khỏi lộ liễu Chúng tôi liền đếnmột quán cơm bình thường gần Trường Đại học Vân Nam Trong bữa ăn, tôikhuyến khích Phương nói kỹ về Việt Minh như: lập trường, mục đích của Mặttrận và theo ý họ thì làm thế nào để có thể giúp đỡ Đồng minh đánh Nhật.Theo lời trình bày của Phương mà tôi đã tóm tắt lại để ghi vào băng ghi âmngay trong ngày hôm đó, thì Việt Minh là một sự liên minh các đảng phái củangười Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, nhằm mục đích trướcmắt là đánh đuổi Nhật Bản và ngăn Pháp quay trở lại; cuối cùng là thành lậpmột nước cộng hòa độc lập dân chủ Phương tin rằng Mặt trận có thể cung cấpcho Đồng minh những tin tức hữu ích về Nhật, Pháp và bọn bù nhìn cộng tácvới Mỹ trong các hoạt động phá hoại, biệt kích và các hoạt động chiến đấukhác chống Nhật Bản, hướng dẫn cho nhân dân tiếp tục cứu giúp các phi công

Mỹ bị bắn rơi và đưa đến nơi an toàn Đổi lại Việt Minh chỉ yêu cầu Mỹ côngnhận Liên minh này là tổ chức duy nhất, hợp pháp đại diện cho nhân dân ViệtNam trong cuộc đấu tranh chống phát xít và yêu cầu Mỹ cung cấp cho cácphương tiện để chiến đấu bên cạnh các nước Đồng minh Tôi hỏi lại: cụ thể lànhững gì? Phương đáp: vũ khí, đạn, huấn luyện viên và các phương tiện thông

Đồng minh

Phương chờ tôi trả lời nhưng tôi chỉ cảm ơn và nói đề nghị của Việt Minhthật là phong phú và rất hay, nhưng tôi vẫn cần thảo luận với các bạn đồngnghiệp của tôi Trong khi đó thì làm thế nào để gặp được "Tướng Hồ" chỉ huyViệt Minh? Phương nói: Trước đây mấy hôm ông Hồ có đến Côn Minh,nhưng nay đang trên đường trở về Việt Nam, có thể đang dừng chân ở TĩnhTây Chúng tôi về khách sạn khá muộn

Sáng hôm sau, Phương đến cơ quan OSS rất đúng giờ hẹn và cho biết đãgửi thư báo tin cho "Tướng Hồ" nhưng không chắc thư tới kịp trước khi

"Tướng quân" rời Tĩnh Tây đi về biên giới Việt Nam Phương gợi ý, nếu tôi điTĩnh Tây thì nên đến một quán nước trà tìm một người Hoa tên là Vương Diệp

Lý nói thạo tiếng Anh, người này có thể giúp tìm gặp ông Hồ nếu ông còn ởđó

Sáng hôm sau tôi đáp máy bay đi dọc biên giới rồi dừng lại ở Tĩnh Tây.Công việc tiếp theo là tìm Vương Diệp Lý Một nhân viên AGAS biết tiếngTrung Quốc đã giúp tôi tìm được quán trà tôi đang cần tìm nằm trên mộtđường phố hẹp có những cửa hiệu đang mở cửa buôn bán ở đây đông người

kể cả trẻ con cởi trần mỉm cười thân mật chào chúng tôi: "Nỉ hảo!"

Một người Hoa khá trẻ bước vào, đi thẳng tới chỗ chúng tôi và tự giớithiệu bằng tiếng Anh Đó là Vương Diệp Lý đang đợi chúng tôi Tôi giới thiệungười bạn đi cùng là trung úy Các-lơ đó là bí danh vì nhân viên AGAS rất ítkhi để lộ tên thật Vương không có tác phong xã giao kiểu phương Đông vànói chuyện bằng tiếng Anh Hồng Công

Tôi nói bằng một giọng chậm rãi để Vương biết được những thông tin cầnthiết và nói thẳng tôi làm tình báo viên cho OSS dưới quyền Tướng oét May-ơchứ không phải người của Tướng Sen-nô; tôi không quan tâm đến vấn đềchính trị của Trung Quốc mà chỉ quan tâm đến những hoạt động của Nhật Bản

ở Đông Nam á Tôi cần tổ chức một mạng lưới những người hoạt động ởĐông Dương, tốt nhất là được sự giúp đỡ của người Việt Nam Vương nói: chỉ

có người Trung Quốc và người Việt Nam mới có thể thành công trong mộtcông việc như vậy và có thể ông sẽ giới thiệu đúng người có thể giúp chúng ta.Ông hỏi có muốn gặp nhân vật đó không? Tôi trả lời: Có, nhưng đó là ai?Vương chỉ trả lời đó là "một người An Nam có ảnh hưởng và uy tín" Qua câuchuyện tôi cảm thấy hình như Vương nói đến ông Hồ nhưng không một aitrong chúng tôi nhắc đến cái tên đó Theo một ý nghĩa nào đó, thì đó là cungcách làm việc để bảo đảm bí mật Tôi hẹn Vương chiều hôm sau và chỉ đi mộtmình

Các-lơ ngỏ ý với tôi, rất có thể Vương là một đảng viên cộng sản TrungQuốc, phải hết sức thận trọng, nhưng đó là người có thể tin cậy và cho biết sẽtìm hiểu kỹ tổ chức của Vương Sau đó Các-lơ cho biết: Vương đúng là mộtđảng viên cộng sản Trung Quốc đã hoạt động tích cực trong Đồng minh hội ởLiễu Châu và Quế Lâm"

Pát-ti kể tiếp:

"Khi tôi và Vương đi vào một làng nhỏ để tìm gặp ông Hồ thì mặt trời đãlặn Làng này chỉ là một xóm nhỏ gồm chừng hai chục căn nhà nhỏ hẹp tườngthấp, chung quanh vôi gạch đổ nát Vương chỉ vào một nhà thấp nhỏ ở giữaxóm

Khi chúng tôi vừa dừng xe, chợt nhận thấy có hai người ra đón Họ khôngphải là người Trung Quốc Vương đi lên trước, nói vài câu mà tôi tin là tiếngTrung Quốc Trong hai người ra đón, có một người lớn tuổi hơn, người mảnhkhảnh, khoảng năm mươi hoặc sáu mươi tuổi, đến gặp tôi với nụ cười niềm

nở, chìa tay ra nói bằng tiếng Anh rất thạo "Chào người bạn tốt" Đúng là ông

Hồ rồi Tôi nắm bàn tay khá gầy guộc của ông, bày tỏ sự vui mừng được gặpmột người có nhiều bạn Mỹ ở Côn Minh Ông Hồ giới thiệu với tôi người ViệtNam đi cùng Đó là Lê Tùng Sơn, một đồng chí thân cận trong Liên minh Vương dẫn mọi người vào một gian phòng tranh tối, tranh sáng, hình như

có một cái bục nhỏ Sơn vào sau cùng, cẩn thận đóng tất cả cửa ra vào và cửa

sổ Ông Hồ bước tới chiếc bàn duy nhất mời chúng tôi cùng ngồi Vừa rótnước chè cho chúng tôi, ông Hồ vừa giải thích Ông Sơn không nói được tiếngAnh và tiếng Pháp nhưng hiểu được chút ít Còn ông Hồ thích dùng tiếng Anh

vì cần luyện tập

Vương đi thẳng vào đề Cơ sở Côn Minh của Việt Minh hy vọng cộng tácvới Đồng minh và chúng ta đến đây để thu xếp công việc này Không do dự,ông Hồ đáp ngay có thể hợp tác được, vì ông Phạm Việt Tử đã tiếp xúc vớiLãnh sự quán ở Côn Minh và trên thực tế AGAS và Việt Minh đang tổ chứcmọi hoạt động bí mật để cứu giúp các phi công Mỹ bị bắn rơi trên đất ViệtNam Nhưng ông nghĩ rằng, trước hết ông muốn nói tới những cộng sự củaphía người Mỹ chúng tôi Ông muốn biết làm thế nào mà tôi lại được biết vềViệt Minh và hơn nữa về ông Tôi nói thẳng thắn và vắn tắt là từ ngày còn ởOa-sinh-tơn tôi đã nghe tin ông bị Quốc dân đảng Trung Quốc bắt giam, ônglàm việc trong Đồng minh hội, ông cộng tác với Đồng minh để cứu những phicông bị rơi Tất nhiên tôi nói đến cả cuộc nói chuyện giữa tôi và Phương Tôi thấy ông Hồ rất quan tâm đến những điều tôi bộc lộ Tôi thoáng nhìnthấy trong ánh mắt ông lóe lên một nét ngạc nhiên và hài lòng khi được biếtcái tên Hồ Chí Minh không phải xa lạ với các quan chức Oa-sinh-tơn Nhưngliền sau đó ông lại lấy được vẻ bình thản rất nhanh Ông hỏi tôi có biết thiếu táGlát-xơ không? Tôi nói chính Glát-xơ đã gợi ý cho tôi "tìm một người AnNam thân cận ở Bắc Kỳ và tôi rất vui khi thấy người đó có thể là ông Hồ" Tôi nhìn thấy ông già mảnh khảnh cười rất to và dành mấy phút để cangợi Glát-xơ "người Mỹ - Việt" Ông Hồ nhắc lại với một cảm tình rõ rệt vàthật sự là những người Việt Nam ở Hải Phòng hồi đó rất quý Glát-xơ đã có vợ

là người Việt Nam và đã sống ở Đông Dương hơn ba mươi năm, nói thạotiếng Việt, hiểu biết những vấn đề xã hội, kinh tế, chính trị của Việt Nam vớithái độ thân thiết và thiện cảm Ông nhắc lại khi Nhật Bản chiếm đóng Bắc Kỳnăm 1940, Glát-xơ là một trong những người phương Tây đầu tiên bị mậtthám Nhật Bản giám sát và rất hằn học, không phải vì Glát-xơ thân Pháp mà là

vì ông ta tán thành mạnh mẽ tinh thần độc lập và chống phát xít của ngườiViệt Nam Vì chưa bao giờ gặp Glát-xơ nên ông Hồ đã kể lại trên cương vịngười thứ ba

Tôi cũng quan sát thấy ông Hồ liên tục hút thuốc lá, thứ thuốc lá địaphương rất nặng và cay xè Khi ông đang cuốn điếu thuốc lá và hỏi Sơn mìnhcuốn thuốc lá đã thạo chưa, tôi liền mời ông một điếu thuốc lá thơm Sét-xto-phin Ông vui lòng nhận và nói thêm, hút thuốc lá là một tật xấu khá nặng củaông Ngay cả khi ông ho rung cả người, ông vẫn hút Hình như đó là một niềmvui của ông

Trở lại câu chuyện với tôi, tôi cảm thấy một vài sự dè dặt của ông Hồ đốivới tôi lúc ban đầu đã tiêu tan, nhưng ông vẫn là nhà cách mạng lão thành,một bậc thầy về hoạt động bí mật, vì vậy ông vẫn tiếp tục đi sâu vào câuchuyện bằng cách vừa nói vừa thăm dò một cách lịch sự và khôn khéo Tôihiểu, ông muốn biết những động cơ của tôi và thái độ của tôi đối với nhân dânViệt Nam nói chung và đặc biệt muốn biết là tôi đại diện cho các quyền lợithực dân hay đại diện cho thái độ chống thực dân của Tổng thống Ru-dơ-ven.Tôi thấy cần phải giành được sự tin cậy của ông và đã chấp nhận tham giacuộc đấu trí biện chứng này