Kiến thức: Sau khi học xong bài này, học sinh phải có khả năng: - Phân biệt được tiêu hóa nội bào với tiêu hóa ngoại bào.. - Nêu được quá trình tiêu hóa thức ăn trong không bào tiêu hóa,
Trang 1Bài 15 TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
Sau khi học xong bài này, học sinh phải có khả năng:
- Phân biệt được tiêu hóa nội bào với tiêu hóa ngoại bào
- Nêu được quá trình tiêu hóa thức ăn trong không bào tiêu hóa, trong túi tiêu hóa và trong ống tiêu hóa
- Nêu được ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong túi tiêu hóa so với tiêu hóa nội bào
- Nêu được ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với trong túi tiêu hóa
2 Kĩ năng và thái độ
- Mô tả được quá trình tiêu hoá
II TRỌNG TÂM BÀI.
- Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa
- Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
III THIẾT BỊ DẠY HỌC
- Tranh phóng to về tiêu hóa nội bào (hình 15.1 SGK)
- Tranh phóng to về túi tiêu hóa của thủy tức (hình 15.2 SGK)
- Tranh phóng to về túi tiêu hóa của một số động vật và người (từ hình 15.3 đến hình 15.6 SGK)
- Máy chiếu qua đầu (nếu sử dụng bảng trong thay tranh)
Trang 2IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ: không
3 Bài mới.
a Phần mở bài:
Nội dung bài 15 liên quan đến kiến thức ở các lớp dưới Vì vậy giáo viên có thể đưa ra câu hỏi tương tự như 2 câu hỏi ở phần đầu của bài 15 SGK Dựa vào câu trả lời của học sinh, giáo viên tập trung vào những nội dung mà học sinh còn thiếu hoặc nắm chưa vững
b Nội dung bài học
Cho HS đọc và thực hiện lệnh ở mục I
Phân tích những điểm không đúng ở các
nhận định sai
I Tiêu hóa
Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có trong thức ăn thành những chất đơn giản mà cơ thể hấp thu được
- Khái niệm tiêu hóa nội bào
- Cách quan sát hình: Mô tả
hình từ trên xuống dưới, từ trái qua phải
II Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa
1 Mô tả các giai đoạn của quá trình tiêu hóa thức ăn của trùng giày:
Giai đoạn 1: Thức ăn được lấy vào cơ
Trang 3- Thực hiện lệnh: Đọc kĩ, tìm
nội dung tương ứng với mũi tên trong hình 15.1
thể theo hình thức nhập bào Màng tế bào lõm dẫn vào, hình thành không bào tiêu hóa chứa thức ăn bên trong
Giai đoạn 2: Lizôxôm gắn vào không bào tiêu hóa, sau đó tiết enzim tiêu hóa, Các enzim của lizôxôm vào không bào tiêu hóa và thủy phân các chất dinh dưỡng phức tạp thành các chất dinh dưỡng đơn giản
Giai đoạn 3: Các chất dinh dưỡng đơn giản được hấp thụ từ không bào tiêu hóa vào tế bào chất Riêng phần thức ăn không được tiêu hóa trong không bào được thải ra khỏi tế bào theo kiểu xuất bào
2 Nhận xét về đặc điểm tiêu hóa ở động vật đơn bào
Ở động vật đơn bào, thức ăn được tiêu hóa trong không bào tiêu hóa – tiêu hóa nội bào (tiêu hóa bên trong tế bào)
Giáo viên yêu cẩu học sinh quan sát hình
15.2 SGK và đọc mục II Tại sao trong túi
tiêu hóa, thức ăn sau khi được tiêu hóa
ngoại bào lại được tiếp tục tiêu hóa nội
bào?
Gợi ý: Quan sát kích thước của thức ăn
sau khi đã được tiêu hóa ngoại bào và yêu
cầu học sinh cho biết thức ăn đã ở dạng
đơn giản (axit amin, đường đơn, glixêrin,
axit béo…) chưa?
III Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa
Túi tiêu hóa có hình túi được tạo thành
từ nhiều tế bào, có một lỗ thông ra bên ngoài Các tế bào tuyến trên thành cơ thể tiết enzim tiêu hóa vào long túi để tiêu hóa ngoại bào
Thức ăn phải được tiếp tục tiêu hóa nội bào (tiêu hóa trong không bào tiêu hóa) trở thành dạng đơn giản để cơ thể có thể
Trang 4sử dụng được
Giáo viên yêu cầu HS quan sát hình
15.3 đến 15.6 SGK, sau đó làm bài tập ở
cuối mục III
IV Tiêu hóa ở động vật có ống tiêu hóa
Học sinh quan sát, mô tả theo hình rồi làm bài như bảng dưới đây
1 Bộ phận Tiêu hóa cơ học Tiêu hóa hóa học
1 Miệng Nhai, đảo lộn thức
ăn, tạo viên thức ăn
Tiết nước bọt, hoạt động của enzim amilaza biến đổi một phần tinh bột thành đường mantôzơ
quản
Nuốt, đẩy viên thức
ăn dưới dạ dày
Không có enzim, nhưng amilaza vẫn tiếp tục hoạt động
3 Dạ dày Co bóp nhào trộn
thức ăn với dịch vị, đẩy thức ăn xuống ruột
Tiết enzim pepsin biến đổi protein ở một mức độ nhất định
4 Gan Tiết dịch mật có các muối mật và muối
kiềm cũng tham gia tiêu hóa thức ăn (nhũ tương hóa mỡ)
Trang 55 Tụy Tiết dịch tụy đóng vai trò chủ yếu trong
tiêu hóa hóa học ở ruột non
6 Ruột non Tạo lực đẩy thức ăn
dần xuống các phần tiếp theo của ruột, giúp thức ăn thấm đều dịch mật, dịch tụy, dịch ruột,…
Tiết ra đủ loại enzim biến đổi tất cả các loại thức ăn (gluxit, lipit, prôtêin) thành các chất dinh dưỡng có thể hấp thụ được (đường đơn, glixêrin và axit béo, axit amin)
4 Củng cố:
Giáo viên hướng dẫn học sinh tổng kết, rút ra chiều hướng tiến hóa của hệ tiêu hóa của động vật Chiều hướng đó là: Cấu tạo ngày càng phức tạp (từ không bào tiêu hóa đến túi tiêu hóa và sau đó là ống tiêu hóa) và sự chuyển hóa về chức năng ngày càng rõ rệt Sự chuyên hóa cao của các bộ phận của ống tiêu hóa làm tăng hiệu quả tiêu hóa thức ăn
5 Dặn dò:
Đọc phần tóm tắt và mục em có biết ở cuối bài