Từ những nhiệm vụ trên, chúng ta thấy rằng môn sinh học 8 là một đặc biệt quan trọng, tuy nhiên, nội dung kiến thức của môn học dài và nặng, đôi khi còn trừu tượng nên dẫn đến hiện tượng học sinh học vẹt (học thuộc nhưng không nắm rõ bản chất) hoặc nhớ nhưng không kỹ, không sâu dẫn đến việc nắm và vận dụng kiến thức vào thực tiễn chưa đạt kết quả cao.
Trang 1Để đạt được mục tiêu đó, hiện nay việc đổi mới chương trình và phương pháp dạyhọc ở các trường phổ thông đã và đang được quan tâm rất lớn
Tuy nhiên, đối với các môn khoa học tự nhiên nói chung và môn sinh học nóiriêng thì kiến thức, nội dung môn học thường khô khan, nên dễ gây nhàm chán vàhọc sinh rất khó tiếp thu và ghi nhớ kiến thức Do đó mỗi tiết học, mỗi kiểu bài lênlớp đòi hỏi người giáo viên phải sử dụng và kết hợp nhiều phương pháp khác nhauphù hợp với mục tiêu, yêu cầu của bài dạy, làm sao phát huy được tính tích cực,sáng tạo của học sinh
Hiện nay, vấn đề dạy học môn sinh học ở trường trung học cơ sở là một vấn đề
có ý nghĩa và tầm quan trọng lớn đối với nghề nghiệp và tương lai của mỗi học sinh
và toàn xã hội Trong chương trình sinh học trung học cơ sở thì môn sinh học 8(môn cơ thể người và vệ sinh) là môn học rất cần thiết và bổ ích cho các em họcsinh Vì môn học này sẽ cung cấp cho học sinh những hiểu biết khoa học về đặcđiểm cấu tạo và mọi hoạt động sống của con người Trên cơ sở đó, đề ra các biệnpháp vệ sinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cường sức khoẻ, nâng cao năngsuất, hiệu quả trong học tập, góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con ngườilao động linh hoạt, năng động, sáng tạo đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội
Trang 2của đất nước Trong chương trình sinh học 8 con người là đối tượng nghiên cứu,một đối tượng gần gũi với học sinh, là bản thân các em, là bạn bè xung quanh nêncác em có những hiểu biết thực tế liên quan đến đời sống và hoạt động hằng ngàycủa mình Từ những nhiệm vụ trên, chúng ta thấy rằng môn sinh học 8 là một đặcbiệt quan trọng, tuy nhiên, nội dung kiến thức của môn học dài và nặng, đôi khi còntrừu tượng nên dẫn đến hiện tượng học sinh học vẹt (học thuộc nhưng không nắm
rõ bản chất) hoặc nhớ nhưng không kỹ, không sâu dẫn đến việc nắm và vận dụngkiến thức vào thực tiễn chưa đạt kết quả cao Bên cạnh đó là phương pháp giảngdạy học và tổ chức của giáo viên chưa phù hợp, sự thiếu quan tâm của gia đình đãdẫn đến hiện tượng học sinh lười học điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến côngtác giáo dục của nhà trường và ngành giáo dục
Chính vì vậy qua nhiều năm công tác, trực tiếp giảng dạy môn sinh 8 ở trườngtrung học cơ sở – Huyện – Tỉnh với mong muốn giúp học sinh khắc
phục được những hiện tượng trên tôi mạnh dạn đưa ra “Một số giải pháp giúp học
sinh tăng cường khả năng ghi nhớ kiến thức và hứng thú hơn trong quá trình học môn sinh học 8”
I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
I.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh các lớp khối 8 trường trung học cơ sở – Huyện – Tỉnh
Trang 3I.4 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
Do thời gian và điều kiện không cho phép nên tôi chỉ tiến hành áp dụng, điều tra
và khảo sát đối với học sinh khối 8 nơi ngôi trường THCS mà tôi đang công tác, trong thời gian nghiên cứu từ đầu học kì I năm học đến hết học kì I năm học
I.5 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp trao đổi, phỏng vấn
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Trang 4II Phần nội dung
II.1 Cơ sở lý luận
Như chúng ta đã biết mục tiêu tổng quát phát triển nhân lực Việt Nam thời kì 2011- 2020 là đưa nhân lực Việt Nam trở thành nền tảng và lợi thế quan trọng nhất
để phát triển bền vững đất nước, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội, nâng trình độ năng lực cạnh tranh của nhân lực nước ta lên mức các nước tiên tiến trong khu vực trong đó một số mặt tiếp cận trình độ các nước phát triển trên thế giới Chính vì thế trong năm học 2011- 2012 ngành giáo dục đã đưa ra 7 nhiệm vụ trọng tâm là: nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục; tiếp tục đổi mới công tác quản lí giáo dục; chăm lo đầu tư phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục; phát triển mạng lưới trường, lớp học và tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục;tiếp tục đổi mới công tác quản lí tài chính giáo dục; tích cực xây dựng tổ chức Đảng đoàn thể và tiếp tục đổi mới công tác xã hội hoá giáo dục
Toàn ngành giáo dục và đào tạo quán triệt và triển khai thực hiện nghị quyếtĐại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, tiếp tục triển khai có hiệu quả, sáng tạo cuộcvận động “ Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” theo chỉ thị 06-CT/ TW ngày 07/ 11/ 2006 của Bộ chính trị gắn với đặc thù của ngành là thực hiệncuộc vận động “ Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo”
và phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Thựchiện nghiêm túc quy định về đạo đức nhà giáo Tiếp tục quán triệt và thực hiện chỉthị số 33/ 2006/ CT- TTg của thủ tướng chính phủ về chống tiêu cực và bệnh thànhtích trong giáo dục thông qua cuộc vận động “ Hai không” của ngành Tăng cườngcác giải pháp để khắc phục hiện tượng học sinh ngồi nhầm lớp, giảm học sinh yếukém và học sinh bỏ học, tăng học sinh khá giỏi
Trang 5Ngày 13 tháng 4 năm 2007 Bộ chính trị đã ban hành chỉ thi số 11 CT/TW “ Vềtăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác khuyến học, khuyến tài, xâydựng xã hội học tập”
Việt Nam là một đất nước ngàn năm văn hiến Dân tộc Việt Nam vốn có truyềnthống hiếu học lâu đời Người Việt Nam lấy sự học làm điều căn bản để thực hiệnđạo lý làm người, "nhân bất học bất tri lý" Do đó trong suốt mấy ngàn năm dựngnước và giữ nước, qua mọi giai đoạn thăng trầm của lịch sử, giáo dục luôn là mộtlĩnh vực được coi trọng và đề cao.Từ ngày có Đảng, nhất là từ sau khi Cách mạngTháng Tám thành công, tư tưởng Hồ Chí Minh về sự học, xem học tập là nhu cầucủa cuộc sống đã được thể hiện một cách nhất quán trong đường lối, chủ trươngcủa Đảng và Nhà nước Ngay từ ngày đầu mới giành được độc lập, khi vận mệnhnước nhà đang như ngàn cân treo sợi tóc, Đảng và Bác Hồ đã chủ trương cùng mộtlúc chống giặc đói, chống giặc dốt và chống giặc ngoại xâm, xem chống giặc dốtcũng quan trọng, cũng cấp bách như chống giặc đói để dân được ấm no và chốnggiặc ngoại xâm để bảo vệ nền độc lập nước nhà Trong suốt cuộc đời hy sinh chođất nước, cho dân tộc, Bác Hồ chỉ có một ham muốn, "ham muốn tột bậc là nướcnhà được hoàn toàn độc lập, nhân dân được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng cócơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành" Như vậy bác xem sự học là nhu cầu thiếtyếu như cơm ăn, áo mặc hàng ngày
Từ năm 1996 đến nay, với 10 năm tồn tại và phát triển, đặc biệt là từ khi có chỉthị 50 CT/TW năm 1999 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp
uỷ Đảng đối với Hội Khuyến học Việt Nam, Hội đã có một bước phát triển đột phá.Hội đã được tổ chức ở tất cả 64 tỉnh, thành, hơn 99% huyện, thị, quận, khoảng 97%
xã phường, thị trấn trong cả nước Hội còn lan toả đến tận thôn làng, bản phum,sóc đến cơ quan, doanh nghiệp, trường học, đơn vị lực lượng vũ trang với tổng
số hội viên trên 5 triệu người Phong trào khuyến học, khuyến tài do Hội phát động
đã nhanh chóng bao trùm hầu như toàn xã hội, trở thành một phong trào quần
Trang 6chúng sâu rộng, thấm nhuần và thể hiện sinh động tinh thần xã hội hóa giáo dục.Nhiều mô hình khơi dậy tinh thần hiếu học trong nhân dân như "Gia đình hiếuhọc", "Dòng họ khuyến học", "Cụm dân cư khuyến học" đã được xây dựng và pháttriển rộng rãi Hiện nay đã có gần 4 triệu gia đình đăng ký trong số đó gần 1,5 triệugia đình được công nhận là "Gia đình hiếu học", trên 5 vạn dòng họ được côngnhận là "Dòng họ khuyến học".Thời gian qua chính các mô hình tổ chức này đãgóp phần tích cực và có hiệu quả thực hiện cuộc vận động "Nói không với tiêu cựctrong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục" do Bộ GD&ĐT phát động, góp phầnlàm giảm tình trạng lưu ban, bỏ học, góp phần chống các biểu hiện tiêu cực, tạomôi trường giáo dục lành mạnh trong nhà trường Đó là chưa nói đến việc Hộithông qua Quỹ khuyến học cấp học bổng cho hàng chục vạn trẻ em nghèo được đếntrường, xây dựng một số trường dạy nghề cho trẻ em khuyết tật, giúp đỡ nhiều trẻ
em học giỏi phát triển tài năng, giúp đỡ nhiều thầy cô giáo dạy tốt nhưng gặp khókhăn trong cuộc sống
Trong bối cảnh hiện nay ngành giáo dục đang hướng tới việc đào tạo ra nhữngcon người toàn diện, hiểu biết về nhiều mặt do đó việc khai thác mối liên hệ giữacác bộ môn càng cần phải được phát huy Cần nhắc lại rằng sinh học không chỉ liênquan mật thiết với các bộ môn thuộc khoa học tự nhiên như Toán, Lý, Hóa màcòn gắn bó với các bộ môn thuộc khoa học xã hội như Văn, Giáo dục côngdân Vấn đề đặt ra là chúng ta cần khai thác mối liên hệ đó như thế nào, đảm bảotính tích hợp trong quá trình dạy học ra làm sao để nâng cao hiệu quả của từng tiếtdạy Tuy nhiên khi học càng cao thì khối lượng kiến thức các môn học càng nhiều
và học nhiều môn, do đó việc ghi nhớ và khắc sâu kiến thức của các em gặp rấtnhiều khó khăn Nên đòi hỏi người giáo viên bên cạnh việc lựa chọn, phối hợp cácphương pháp dạy học để khơi dậy sự hứng thú học tập cho học sinh thì giáo viêncần phải hình thành cho học sinh thói quen tự học, tự suy nghĩ và tự tìm tòi để pháthuy tính sáng tạo của các em
Trang 7Để có được điều đó thì phảỉ cần đến vai trò quan trọng của người thầy Thầyphải là người có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có lòng nhiệt tình, tâmhuyết với nghề nghiệp, bên cạnh đó thầy phải biết vận dụng phù hợp các phươngpháp dạy – học với từng kiểu bài, từng nội dung kiến thức để giúp học sinh vậndụng tốt kiến thức lí thuyết vào thực hành và thực tiễn trong cuộc sống Đó là cơ sở
lý luận mà tôi chọn vấn đề này
- Đa số phụ huynh học sinh luôn quan tâm động viên các em trong quá trình họctập
- Lãnh đạo nhà trường và tổ trưởng chuyên môn luôn quan tâm đến chất lượnggiáo dục, thường xuyên kiểm tra, dự giờ để rút kinh nghiệm cho giáo viên
- Đội ngũ giáo viên của nhà trường có trình độ chuyên môn đạt từ chuẩn trở lên, cótinh thần đoàn kết, trẻ, khoẻ và nhiệt tình trong công tác giảng dạy,
- Giáo viên luôn đầu tư vào việc làm đồ dùng dạy học để nâng cao chất lượng giáodục
- Đa số học sinh có tinh thần hiếu học, chăm ngoan, có ý thức phấn đấu vươn lêntrong học tập, chịu khó tìm tòi, ham học hỏi
Trang 8* Khó khăn:
- Sinh học 8 là môn học rất khó trong chương trình sinh học bậc THCS nên việctiếp thu kiến thức của các em còn gặp nhiều hạn chế
- Học sinh ở địa bàn rộng nên việc học tập, đi lại còn rất nhiều khó khăn.
- Một số phụ huynh ít quan tâm tới việc học tập của con em mình
- Một bộ phận gia đình học sinh còn gặp nhiều khó khăn
- Học sinh dân tộc thiểu số chiếm tỉ lệ cao
- Đa số giáo viên mới ra trường còn trẻ nên kinh nghiệm giảng dạy và công táckiêm nhiệm còn nhiều hạn chế
- Việc sử dụng SGK, làm bài tập ở nhà của học sinh còn hạn chế
- Trang thiết bị dạy học được cấp lâu nên nhiều đồ dùng không còn phù hợp vớiviệc đổi mới chương trình hiện nay
- Một số thiết bị đã được trang bị nhưng chất lượng hạn chế, hiệu quả sử dụngkhông cao
- Số học sinh đạt học sinh giỏi tỉnh môn sinh học còn hạn chế
- Số giáo viên sinh học đạt giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh còn ít
Trang 9- Thời gian nghiên cứu đề tài còn hạn chế nên chỉ mới đánh giá được một bộphận học sinh.
c Mặt mạnh – mặt yếu
* Mặt mạnh
- Hầu hết các giáo viên được đào tạo chính quy và chuyên sâu
- Đa số học sinh có đạo đức tốt
- Hồ sơ lưu trữ của nhà trường đầy đủ và được bảo quản cẩn thận
- Được sự hợp tác nhiệt tình của đa số phụ huynh và học sinh trong quá trìnhthực hiện đề tài
* Mặt yếu:
- Một số học sinh có lực học yếu, lười học và chưa ngoan
- Sự hợp tác của một bộ phận phụ huynh học sinh chưa được tốt
d Các nguyên nhân dẫn đến học sinh không hứng thú khi học và khó ghi nhớkiến thức
- Do nội dung kiến thức của bài học dài và nặng, học sinh học nhiều môn
- Giáo viên bộ môn tổ chức tiết học thiếu hấp dẫn chưa thu hút học sinh hoặc sửdụng phương pháp giảng dạy chưa phù hợp
e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra
- Trường THCS nằm trên địa bàn xã Ea Tân là một xã vùng sâu, vùng xa củahuyện Krông Năng Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỉ lệ cao chiếm hơn 30% dân
số của xã, mặt khác đa số gia đình các em có điều kiện kinh còn khó khăn; nhà xa,việc đi lại không thuận lợi cho nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc học của cácem
Trang 10- Nội dung chương trình bộ môn sinh học THCS nói chung và môn sinh học 8nói riêng mặt dù đã được giảm tải tuy nhiên vẫn còn nhiều nội dung kiến thức khó
và dài bên cạnh đó đội ngũ giáo viên của nhà trường đa số mới ra trường nên kinhnghiệm giảng dạy còn hạn chế, nên việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội kiến thức củamôn học gặp không ít khó khăn
- Ngày nay, khi xã hội ngày càng phát triển thì áp lực học tập cho các em họcsinh ngày càng lớn Lượng kiến thức mà các em nhồi nhét vào trong một ngày quánhiều đã làm cho các em có thái độ có môn thì được coi trọng, có môn thì xem nhẹ(nhất là các môn học bài) dẫn đến các em học đối phó, học vẹt, học tủ mà khôngnắm rõ bản chất Thậm chí còn không học bài cũ nếu thấy bài học của môn học đódài và khó
Trang 11II.3 Giải pháp, biện pháp
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Tìm hiểu nguyên nhân và thực trạng của vấn đề nghiên cứu từ đó đưa ra cácgiải pháp giúp học sinh dễ ghi nhớ kiến thức và hứng thú hơn trong quá trình học
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
* Các giải pháp giúp học sinh dễ ghi nhớ kiến thức và hứng thú hơn trong quá
Trang 12dạy ở đơn vị tôi thấy, nếu giáo viên biết kết hợp giữa kiến thức bộ môn với nhữngcâu ca dao, tục ngữ, thành ngữ thì bài học sẽ hay hơn, sinh động hơn rất nhiều Lý
do giải thích cho vấn đề này đó là những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ ngoàiviệc ôn lại cho học sinh kiến thức văn học còn giúp học sinh giải thích những kinhnghiệm mà cha ông ta đã đúc kết qua nhiều thế hệ trên cơ sở khoa học Hơn thế nữa
đó lại là những vấn đề hết sức gần gũi với cuộc sống thường ngày của học sinh nên
dễ tạo được cảm xúc, hứng thú để học tập Trong quá trình giảng dạy của mình tôi
đã sử dụng lồng ghép các câu ca dao- tục ngữ và thành ngữ thường được sử dụngtrong môn văn học đưa vào giảng dạy hoặc củng kiến thức môn sinh học và bướcđầu mang lại những hiệu quả nhất định Cụ thể như trong môn sinh học 8 ở chương
V là chương mà giáo viên có thể sử dụng rất nhiều câu ca dao tục ngữ và thànhngữ để tăng sự hứng thú tiếp thu kiến thức của học sinh và thông qua việc nhớ câu
ca dao ,tục ngữ và thành ngữ đó học sinh có thể ghi nhớ kiến thức tốt hơn
Ví dụ: Khi giảng mục I, bài 24- “Tiêu hóa và các cơ quan tiêu hóa” (Sinh học 8)
Chúng ta có thể sử dụng câu thành ngữ “ Có thực mới vực được đạo” để đạt vấn
đề Sau khi nêu câu thành ngữ này giáo viên có thể hỏi: Em hiểu như thế nào về câuthành ngữ này? Vấn đề sinh học nào được đề cập ở đây? Chắc chắn học sinh có thể
dễ dàng trả lời được câu hỏi này, sau đó giáo viên chốt lại vấn đề và nhấn mạnh vaitrò của việc ăn uống đối với sự sống của con người Hoặc để tổng kết nội dung bàibài 25- “Tiêu hóa ở khoang miệng”(sinh học 8) Giáo viên có thể cho học sinh trả
lời câu hỏi: Hãy giải thích nghĩa đen về mặt sinh học của câu thành ngữ “ Nhai kĩ
no lâu, cày sâu tốt lúa”, sau đó hướng học sinh vào nội dung câu trả lời: khi ăn,
nhai càng kĩ thì hiệu suất tiêu hóa càng cao, cơ thể hấp thu nhiều chất dinh dưỡnghơn nên no lâu hơn Hoặc đối với bài 26- sinh học lớp 8- giáo viên có thể đưa câu
tục ngữ “ Của không ngon nhà đông con cũng hết” vào để giúp học sinh nắm bắt
vấn đề cần truyền tải một cách dễ dàng hơn Giáo viên đặt câu hỏi: Về khía cạnhsinh học câu trên cho chúng ta biết điều gì? Giáo viên có thể gợi ý: Nhà đông conthì kinh tế gia đình và vấn đề đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng thường như thế nào?