GIÁO TRÌNH BAO VE VA HO TRO TLXH CHO TRE

hồi: - Tập trung vào thế mạnh trong phòng ngừa và phục hồi - Thể hiện qua nhiều lĩnh vực - Thiết lập các lĩnh vực an toàn - Có sự hiểu biết rằng kết quả của nghịch cảnh không phải do đị

Bài 1: PHÂN BIỆT TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP, KHỦNG HOẢNG VÀ CÁC MỐI NGUY HIỂM

I KHÁI QUÁT

1 Định nghĩa tình huống khẩn cấp (emergencies):

Trường hợp khẩn cấp là một sự kiện xảy ra đột ngột, yêu cầu hành động ngay lậptức Nó có thể là do dịch bệnh, thiên tai, thảm họa công nghệ, xung đột hay cácnguyên nhân khác do con người gây ra

3 Các mối nguy hiểm (hazards):

Có thể được tìm thấy trong cuộc sống hàng ngày và điều quan trọng làtrẻ em cũng nên có thể nhận ra chúng Trên thực tế, trẻ em có thể giúp đỡ trong việcthu thập các thông tin để lập bản đồ cho các mối nguy hiểm

- Mối nguy hiểm là một sự kiện vật lý có khả năng gây tổn hại, là một hiệntượng hay hoạt động của con người có thể gây thiên tai

- Tác động của mối nguy hiểm bao gồm:

 Gây ra cái chết

 Chấn thương hoặc các tác động đến sức khỏe khác

 Thiệt hại về tài sản

 Mất sinh kế và các dịch vụ

 Gián đoạn xã hội và kinh tế

 Thiệt hại về môi trường

Ví dụ: sạt lở đất, núi lửa phun trào, động đất, chiến tranh và tai nạn giao thông…

II XÂY DỰNG KHẢ NĂNG PHỤC HỒI

Tin rằng, những vấn đề của trẻ em được gây ra bởi sự dễ bị tổn thương(khiếm khuyết) của chúng Họ tin rằng, trẻ em không có khả năng hoạt độngnếu không có sự giúp đỡ của người khác Mô hình này tập trung chủ yếu

vào trung hòa những rủi ro có thể gây tổn hại cho đứa trẻ

hồi:

Cho rằng, trẻ em và người lớn thì tích cực và có khả năng Thế mạnhcủa trẻ em là trọng tâm và được coi là các tác nhân trong bất kỳ sự hỗ trợ hoặccan thiệp Mô hình dựa trên khả năng phục hồi không phủ định rằng trẻ em vẫn

có những điểm yếu và sự khiếm khuyết, tuy nhiên nó nhìn vào việc những hạnchế này có thể được khắc phục bằng cách tăng cường các nguồn lực bên trong

và bên ngoài của đứa trẻ

a) Định nghĩa (Kirby & Fraser, 1997)

- Khả năng chịu đựng được, để phục hồi trở lại, khôi phục, hoặc thậmchí phát triển sau những trải nghiệm tiêu cực

- Nó bao gồm các kỹ năng, khả năng, kiến thức và cái nhìn sâu sắc mà mọingười tích lũy theo thời gian khi họ đấu tranh để vượt qua nghịch cảnh vàthách thức của cuộc sống

- Nó giúp con người trở nên mạnh mẽ và năng động hơn

- Là một cách để đối phó và thích ứng với hoàn cảnh khó khăn gây ra tổnthương và mất mát

 Bao gồm tăng trưởng, cũng như sức đề kháng, và đối phó trongkhi đối mặt với nghịch cảnh

 Nó là một quá trình lâu dài hoặc một con đường cuộc sống

b) (Grothberg, 1997) có đưa ra định nghĩa như sau:

Khả năng phục hồi là “Một khả năng phổ quát cho phép mộtngười, nhóm hoặc cộng đồng để ngăn chặn, giảm thiểu, khắcphục những gây thiệt hại ảnh hưởng của nghịch cảnh”

“Sự lớn lên diễn ra trong tình trạng lộn xộn của cuộc sống”

c) Xây dựng khả năng phục hồi là những hoạt động, phương pháp tiếp

cận, và/hoặc các chiến lược cho phép một cá nhân hay một cộngđồng đương đầu, hoặc quản lý các tác động của thảm họa hoặc bất kỳ sựkiện độc hại nào đe dọa sức khỏe cộng đồng hoặc cá nhân, sự an toàn, an

ninh, và hạnh phúc

hồi:

- Tập trung vào thế mạnh trong phòng ngừa và phục hồi

- Thể hiện qua nhiều lĩnh vực

- Thiết lập các lĩnh vực an toàn

- Có sự hiểu biết rằng kết quả của nghịch cảnh không phải do địnhmệnh sắp đặt

- Nhân viên thực hành cũng được thay đổi

Al, 2001):

[1] Chấp nhận và điều chỉnh nhu cầu của những tình huống khó khăn[2] Hoạt động có năng lực giữa những vấn đề khó khăn

[3] Học tập từ nghịch cảnh

[4] Xem mình như giáo viên và nguồn đánh giá

[5] Nhẫn nại và nhìn mọi việc ở viễn cảnh

[6] Phát hiện hạnh phúc ở giữa khó khăn

[7] Giữ tỉnh táo khi đối mặt với những kinh nghiệm gây đau thương

[8] Giữ tính cách tốt đẹp và lành mạnh trong bối cảnh thiếu thốn

[9] Có một tư duy đạo đức

[10] Hồi phục từ những vết thương trong quá khứ

[11] Xây dựng trị liệu từ thực tế

[12] Là trung tâm của những cái khác

[13] Xem các tình huống như tạm thời

[14] Chống lại cám dỗ

Tóm tắt ý chính

Phân biệt tình huống khẩn cấp, khủng hoảng, và các mối nguy hiểm

Mô hình truyền thống tin rằng, những vấn đề của trẻ em được gây ra bởi sự dễ bịtổn thương (khiếm khuyết) của chúng Mô hình dựa trên khả năng phục hồi chorằng, trẻ em và người lớn thì tích cực và có khả năng Mô hình dựa trên khảnăng phục hồi không phủ định rằng, trẻ em vẫn có những điểm yếu và sự khiếmkhuyết, tuy nhiên nó cho rằng những hạn chế này có thể được khắc phục bằngcách tăng cường các nguồn lực bên trong và bên ngoài của đứa trẻ

Khả năng phục hồi là “Một khả năng phổ quát cho phép một người, nhóm hoặc

cộng đồng để ngăn chặn, giảm thiểu, khắc phục những thiệt hại vàảnh hưởng của nghịch cảnh”

Xây dựng khả năng phục hồi là những hoạt động, phương pháp tiếp

cận, và/hoặc các chiến lược cho phép một cá nhân hay một cộng đồng đươngđầu, hoặc quản lý các tác động của thảm họa, hoặc bất kỳ sự kiện độc hại nào đe

dọa đến sức khỏe cộng đồng hoặc cá nhân, sự an toàn, an ninh, và hạnh phúc.

Bài 2: NHỮNG NGUYÊN TẮC CỦA BẢO VỆ

I KHÁI QUÁT

1 Bảo vệ trẻ em là gì? Bảo vệ khỏi cái gì?

- Bảo vệ gồm: Ngăn ngừa, Phục hồi & Chữa trị

- Bảo vệ để giúp tránh khỏi bị lạm dụng, ngược đãi, xao nhãng hay bạo lực

2 Các nguyên tắc nhân đạo:

- Những nhu cầu về thể chất và vật chất;

- Cảm giác có giá trị;

- Giá trị sâu sắc được ở bên gia đình, và cộng đồng;

- Khả năng cảm nhận và chăm sóc cho bản thân và người khác;

- Là một con người, chúng ta sống về mặt thể chất, xã hội, tình cảm, và tinhthần;

- Sự an toàn cá nhân;

- Nhân phẩm bao gồm các yếu tố sau: Một người có thể an toàn về thể lý, nhưngchất lượng của sự an toàn của họ có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng của họ.Những vấn đề có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng: việc hạn chế di chuyển, sựgiới nghiêm, cư xử làm mất mặt hoặc nhục mạ Cảm giác tự do có được khiđược tự do di chuyển, tự đưa ra quyết định và hành động, được phát biểu vàđược lắng nghe, và tự do kết hợp

- Tính toàn vẹn chỉ ra rằng, tầm quan trọng của sự trọn vẹn của một cá nhân nhưmột con người; sự an toàn, lòng tự trọng, và nhu cầu vật chất cũng quan trọngnhư nhau để trở thành một con người trọn vẹn

II BẢO VỆ LÀ TĂNG QUYỀN

1 Công ước Liên Hiệp Ước (LHQ) về Quyền trẻ em:

 Công ước gồm 41 điều khoản về các vấn đề ảnh hưởng đến trẻ em

 1989: Đại hội đồng LHQ thông qua Công ước QTE

 1990: Việt Nam phê chuẩn công ước - thứ nhất châu Á & thứ hai Thế Giới

- Công thức cần nhớ: 1-4-4-1

 Định nghĩa: Trẻ em là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp quốc

gia công nhận tuổi thành niên sớm hơn

 4 nhóm quyền:

+ Quyền được sống còn: bao gồm quyền được sống, được chăm sóc

sức khỏe ở mức cao nhất có thể

+ Quyền được bảo vệ: bao gồm việc bảo vệ trẻ em thoát khỏi mọi

phân biệt đối xử, lạm dụng hay bỏ mặc, bảo vệ trẻ em không có gia

đình cũng như bảo vệ trẻ em trong những tình huống đặc biệt + Quyền được phát triển: bao gồm các hình thức giáo dục (chính

thức hoặc không chính thức) và quyền được có mức sống đầy đủcho sự phát triển về thể lực, trí lực, tinh thần, đạo đức, và xã hội củatrẻ em

+ Quyền được tham gia: bao gồm quyền của trẻ em được bày tỏ

quan điểm của mình trong mọi vấn đề liên quan đến bản thân,

quyền được lắng nghe và được kết giao hội họp

 4 nguyên tắc:

+ Quyền lợi cao nhất của trẻ: Quyền lợi của trẻ được tôn trọng như

quyền lợi của cha mẹ, gia đình, cộng đồng và quốc gia Quyền lợicủa trẻ là yếu tố được quan tâm hàng đầu trong các chương trìnhhành động liên quan đến trẻ

+ Không phân biệt đối xử: Tất cả các trẻ đều có quyền phát triển

tiềm năng như nhau, không phân biệt chủng tộc của trẻ, hay của cha

mẹ, hay của người bảo trợ hợp pháp, không phân biệt màu da, giớitính, giai cấp xã hội, ngôn ngữ, ý kiến, nguồn gốc, tình trạng giađình, sinh trưởng, khuyết tật hay bất kỳ đặc điểm nào khác

+ Quyền được sinh sống và phát triển: Quyền được sinh sống và

phát triển được xem là điều kiện tiên quyết cho tất cả các quyềnkhác Quyền được sinh sống và phát triển bao gồm khả năng của trẻ

có thể hưởng lợi từ các chính sách và chương trình hành động củaChính phủ nhằm giúp trẻ trưởng thành

+ Tôn trọng quan điểm và sự tham gia của trẻ: Ý kiến của trẻ phải

được lắng nghe, được tôn trọng và được quan tâm đến trong tất cảcác vấn đề ảnh hưởng đến trẻ Trẻ có quyền tham gia vào các quytrình ra quyết định có ảnh hưởng đến trẻ

 Một quy trình: Ký kết  Phê chuẩn  Thực hiện  Theo dõi  Báo

cáo Tất cả chúng ta đều có trách nhiệm trong việc thực hiện và giám sátviệc thực hiện Công ước

2 Tăng quyền (empowerment) là gì?

- Có rất nhiều định nghĩa cho tăng quyền

- Tăng quyền là một quá trình xã hội đa chiều giúp con người có được sự kiểmsoát cho cuộc sống riêng của họ, thông qua sự nỗ lực của bản thân hoặc sự trợgiúp của người khác Nó là một quá trình nuôi dưỡng sức mạnh ở con người,

để sử dụng trong cuộc sống của họ, cộng đồng và xã hội (World Bank)

3 Bảo vệ phải dựa trên quyền:

Tất cả các hoạt động nhằm đảm bảo tôn trọng đầy đủ các quyền của cá nhân theoquy định và tinh thần của các cơ quan liên quan của pháp luật như luật về quyền conngười, luật nhân đạo quốc tế, và luật tị nạn Quyền con người và các tổ chức nhân

đạo phải tiến hành các hoạt động này một cách vô tư và không phân biệt dựa trên cơ

sở chủng tộc, nguồn gốc quốc gia hay dân tộc, ngôn ngữ và giới tính

4 Các công ước quốc tế liên quan đến quyền con người:

- Tuyên bố toàn cầu về quyền con người (UDHR)

- Công ước quốc tế về quyền chính trị và dân sự (ICCPR)

- Công ước quốc tế về QTE(CRC)

- Công ước xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW)

- Công ước xoá bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CEAFRD)

- Công ước quốc tế về bảo vệ quyền của công nhân nhập cư và những thànhviên trong gia đình họ (ICPRMTF)

- Công ước về quyền của người khuyết tật (CRPD)

- Công ước và Nghị định thư liên quan đến tình trạng của người tị nạn (CPRSR)

5 Những vi phạm và sự thiếu hụt dẫn đến nhu cầu bảo vệ:

- Cuộc sống và sự an toàn về thể chất:

 Các cuộc tấn công, chiến đấu, đánh bom

 Giết hại dân thường

 Tiêu hủy cơ sở hạ tầng dân sự

 Sử dụng dân thường làm lá chắn sống

 Bị ép buộc phải hỗ trợ cho chiến binh

 Bom mìn, vật gây nổ

 Những cuộc tổng hành quyết tùy tiện, ngoài vòng pháp luật

 Bị bắt buộc phải biến mất hoặc không tự nguyện

 Các mối đe dọa hoặc doạ dẫm đến sự sống

 Tra tấn, trừng phạt, và đối xử tàn nhẫn, vô nhân đạo và nhục mạ

 Tội phạm bạo lực, ăn cướp

 Bạo lực liên xã

 Bạo lực trên cơ sở giới tính và tình dục

 Các vấn đề về an toàn và an ninh khác, bao gồm những rủi ro do thiên tai

- Chuyển chỗ ở và tự do di chuyển:

 Bị buộc phải di dời

 Bị cưỡng chế quay trở lại hoặc tái định cư cho những người bị di dời

 Hạn chế và những trở ngại khác đến việc tự do di chuyển

- Đời sống gia đình:

 Trẻ em bị tách ra và không có người đi cùng

 Tách rời gia đình

- Sự tự do:

 Bị bắt hoặc bị giam giữ tuỳ tiện hoặc trái pháp luật

 Bắt cóc, giữ con tin

 Buôn bán người

 Tuyển dụng do bị bắt buộc

- Những nhu cầu cơ bản và những dịch vụ cần thiết:

 Từ chối, cản trở, thiếu hoặc có sự bất bình đẳng/phân biệt đối xử trongviệc tiếp cận đầy đủ thực phẩm

 Từ chối, cản trở, thiếu hoặc có sự bất bình đẳng/phân biệt đối xử trongviệc tiếp cận đầy đủ nước sạch và vệ sinh môi trường

 Từ chối, cản trở, thiếu hoặc có sự bất bình đẳng/phân biệt đối xử trongviệc tiếp cận đầy đủ chỗ ở và nơi ở phù hợp

 Từ chối, cản trở, thiếu hoặc có sự bất bình đẳng/phân biệt đối xử trongviệc tiếp cận đầy đủ dịch vụ y tế

 Từ chối, cản trở, thiếu hoặc có sự bất bình đẳng/phân biệt đối xử trongviệc tiếp cận đầy đủ giáo dục

 Từ chối hoặc cản trở tiếp cận dân thường

 Hệ thống ghi danh hưởng lợi bị thiếu hoặc bị trục trặc

- Giấy tờ cá nhân, hộ tịch, và thông tin:

 Từ chối hoặc thiếu các dịch vụ phục hồi tài liệu nhận dạng cá nhân, cónghĩa là tiếp cận việc phát hành, đổi mới CMND, bao gồm cả giấykhai sinh

- Đất đai và tài sản:

 Tịch thu bất hợp pháp, sự chiếm đoạt và hủy hoại tài sản, bao gồm cả việc

bị buộc phải rời khỏi chỗ ở

III CÁC LOẠI HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ

Vấn đề bảo vệ  Hành động đáp ứng  Hành động khắc phục  Xây dựng môitrường

những tiêu chuẩn bảo vệ nhằm mục đích ngăn ngừa hoặc hạn chế sự vi phạm, lạmdụng hoặc tước đoạt

Tóm tắt ý chính

- Bảo vệ gồm: Ngăn ngừa, Phục hồi, Chữa trị

- Bảo vệ để giúp tránh khỏi bị lạm dụng, ngược đãi, xao nhãng hay bạo lực

- Bảo vệ là tăng quyền vì bảo vệ phải dựa trên quyền và những việc vi phạm vàthiếu hụt xảy ra nên cần phải được bảo vệ

- Vấn đề bảo vệ  Hành động đáp ứng  Hành động khắc phục  Xây dựng

môi trường

Bài 3: NHỮNG KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN

TẮC VỀ HỖ TRỢ TÂM LÝ XÃ HỘI

I KHÁI QUÁT:

Tâm lý xã hội bao gồm 2 phần: tâm lý + xã hội

- Tâm lý: đề cập đến tâm trí và tình cảm của một con người Nó liên quan

đến những khái niệm bên trong như cảm xúc, suy nghĩ, thái độ, niềm tin, vàhành vi

- Xã hội: đề cập đến những mối quan hệ bên ngoài và môi trường của một con

người Nó bao gồm những sự tương tác với người khác, kỹ thuật và thái độ xãhội, các giá trị (văn hoá và cá nhân), và sự ảnh hưởng xã hội từ gia đình, bạn

bè đồng trang lứa, nhà trường, và cộng đồng

- Tâm lý xã hội là một cách tiếp cận và chiến thuật để bình thường hoá hành vi, và

cảm xúc của một đứa trẻ hay người trưởng thành khi tương tác với môi trường

- Những hỗ trợ tâm lý xã hội cho cộng đồng và các cá nhân giúp họ vượt quanhững tổn thương tâm lý để phục hồi trạng thái khỏe mạnh như trước thảmhọa Có ý kiến cho rằng sự hỗ trợ là cần thiết cho mọi cộng đồng bị thảmhọa tác động, nhưng cần quan tâm tới bản chất của thảm hoạ Đặc biệt, ởnơi các tổ chức quốc tế cung cấp các dịch vụ, một câu hỏi luôn được đặt ra:

“Có phải chúng ta đang cố gắng áp đặt những cách cung cấp dịch vụ y tế vàsinh học lâm sàng một cách chung chung, thay vì quan tâm đến các phươngpháp phục hồi đặc thù của riêng từng địa phương?” Việc đánh giá thựctrạng trước, trong và sau thảm hoạ là quan trọng, nhằm phát hiện và khuyếnkhích các đáp ứng với tâm lý xã hội phù hợp với văn hóa địa phương, vànhững nhu cầu của trẻ em cũng như của các gia đình trong cộng đồng nơichịu tác động của thảm họa

- Việc cứu chữa và phục hồi cho các cá nhân và gia đình họ là cần thiết đểgiúp cho việc phục hồi và tái thiết cộng đồng tốt hơn Để giải quyết nhữnghậu quả tâm lý xã hội sau một thảm hoạ là rất khó khăn, nguyên tắc cơ bản làkhuyến khích quá trình phục hồi ở mọi cấp độ, sự tham gia đầy đủ của cộngđồng trong đánh giá tình hình tại những khu vực bị ảnh hưởng và trong việcđưa ra các khuyến nghị về hỗ trợ tâm lý xã hội

- Những hậu quả về vật chất của thảm hoạ rất rõ ràng: tử vong, tàn tật, di dân vànhiều thiệt hại khác Tuy nhiên, những hậu quả tâm lý xã hội ít rõ ràng hơn.Trong khi đó, việc có thể phát hiện được những phản ứng cảm xúc tức thì củacác nạn nhân đối với các thảm họa, việc xác định được hậu quả lâu dài về tinhthần khó khăn hơn rất nhiều

- Việc đánh giá về sức khỏe tâm lý xã hội của trẻ em và cộng đồng trong tìnhhuống khẩn cấp có thể được tiến hành ngay sau khi có thiên tai, hay sau một

sự kiện trọng đại của một cuộc xung đột đang diễn ra, và sẽ được cập nhậtngay khi tình huống đó có chuyển biến

- Ngay sau tình huống khẩn cấp, công tác đánh giá tập trung vào nhu cầu sống,bảo vệ, thông tin và đánh giá về các phản ứng có thể xảy ra là quan trọng nhất.Khi tình hình trở nên ổn định hơn thì người ta cần đến các thông tin nhằmphục hồi trạng thái bình thường trong cuộc sống và môi trường của các thànhviên trong cộng đồng Khi cộng đồng đã hồi phục sau thảm hoạ, thì lại cầnthiết phải có việc đánh giá để thông báo kế hoạch cung cấp các dịch vụ xã hộimang tính lâu dài

- Các dự án nhằm đảm bảo cho sự sống nếu không được lên kế hoạch và quản lítốt (bao gồm cả những can thiệp tức thì về tâm lí xã hội như tư vấn về tổnthương hay phỏng vấn) có thể gây ra ảnh hưởng không tốt đến trẻ em và phụ

nữ Tuy vậy, đôi khi nhiều hoạt động giúp tăng cường sức khỏe tâm lí xã hộilại mau chóng bị bỏ qua để tiến hành các dự án viện trợ và giúp đỡ cho sựsống

- Hỗ trợ tâm lý xã hội cần phải hợp tác một cách chặt chẽ với các cơ quan kháctrong mọi hoạt động Điều này chủ yếu là để nhằm đảm bảo rằng các hoạtđộng viện trợ đều được lên kế hoạch một cách chu đáo và có quan hệ chặt chẽvới các hoạt động hỗ trợ về tâm lí xã hội, đang được thực hiện hoặc sẽ đượcthực hiện trong tương lai Đồng thời, việc hợp tác sẽ đem lại hiệu quả cao nhấtcho các hoạt động viện trợ, hỗ trợ sự sống và hỗ trợ về tâm lí xã hội trong việcchữa trị và chăm sóc sức khỏe cơ bản của trẻ em và phụ nữ

 Tâm lý xã hội giúp phát triển năng lực đối phó nội bộ, khả năng phục hồi

 Tâm lý xã hội giúp phát triển trí tuệ cảm xúc

 Tâm lý xã hội giúp phát triển ngôn ngữ cảm xúc, giúp kết nối những cảmxúc với lời nói

 Tâm lý xã hội cho phép tâm trí để đối phó với những kỷ niệm

 Tâm lý xã hội cho phép trẻ em chơi có mục đích

 Tâm lý xã hội cho phép người lớn xử lý cảm xúc của họ

 Trong thực tế, nó giúp trong việc chữa lành trái tim và cái đầu

 Tâm lý xã hội là một sự phản ứng đa ngành, xây dựng năng lực địaphương, hỗ trợ tự giúp và tăng cường những nguồn lực đã có sẵn ở cácnhóm bị ảnh hưởng

 Tâm lý xã hội cho phép tiếp cận ban đầu, để chuyển tiếp, nếu can thiệp vềsức khỏe tâm thần là cần thiết

a) Stress nặng (Profound stress):

- Một điều kiện là mối đe dọa tràn ngập, kéo dài và liên tục ảnh hưởng đến sựtoàn vẹn về thể chất hoặc tâm lý của một đứa trẻ

- Stress nặng có thể được xác định là việc liên tục sống trong một môitrường mà an ninh cá nhân như: không có khả năng để phát triển lựa chọn sinh

kế, dinh dưỡng kém, chỗ ở không đạt tiêu chuẩn, mất cảm giác thuộc về cộngđồng, và đau buồn trong sự tổn thất của gia đình, và trạng thái liên tục củanhiều cá nhân trong cộng đồng có sự xung đột

b) Tổn thương/Chấn thương tâm lý (Trauma):

- Trong bối cảnh của chiến tranh, sử dụng cụm từ “ chấn thương tâm lý” có thểlàm người ta nghĩ đến “bệnh tật” và “y học” mà không mang ý nghĩa “nhânđạo”.

- Chấn thương tâm lý thường đòi hỏi các can thiệp lâm sàng và có thể bị ràngbuộc về thời gian trong bối cảnh chữa bệnh

- Bất kể độ tuổi nào, điều này có thể xảy ra với một con người, cụm từ “chấnthương tâm lý" trong cộng đồng có thể chấm dứt Tuy nhiên, nó có thể pháttriển thành một cuộc sống bị cô lập, và từ chối, và làm giảm thiểu khả năng cánhân để phát triển các mối quan hệ tình cảm xã hội lành mạnh

c) Stress nặng và sự phát triển tình cảm xã hội của một đứa trẻ:

- Trẻ em nào đã sống với stress nặng có thể trải qua tình trạng quá tải của hệthống limbic Hệ thống limbic là một phần của não có chứa bộ nhớ của mộtngười

- Phần cảm xúc của bộ não là phần chính cốt lõi của bộ não Nó hỗ trợ các khuvực khác của hoạt động con người như bộ nhớ, khả năng học hỏi, khả năngnhận biết, và khả năng phản ánh cảm xúc

- Kết quả của điều này, thường trẻ em có thể suy giảm khả năng nhận ra xemchúng vui, buồn, đau đớn, và thường không phát triển hoặc nhận ra sự đồngcảm dành cho những người khác Điều này được gọi là sự tách rời, một kỹnăng tồn tại chỉ mang tính ngắn hạn

- Phương thức tồn tại là một trạng thái mà trí não và cơ thể có phản ứng theobản năng để tồn tại, đặc biệt là sau khi phải đối mặt với mối nguy hiểm đe doạcuộc sống và sự sợ hãi liên tục

Ở giai đoạn này, não bộ thường quá tải với chất adrenaline, và được thể hiện rabằng việc trẻ em không tập trung, thất thường, và không thể đánh giá sự antoàn của cá nhân

- Hiểu biết về tác động của tình trạng quá tải của limbic, sự tách rời và quá kíchđộng có thể có ý nghĩa trong việc trẻ em đấu tranh, để phát triển mối quan hệlành mạnh với gia đình, bạn bè và cộng đồng

Điều này được phản ánh khi đứa trẻ không thể tiếp tục phát triển trí tuệ về cảmxúc và sự kết nối với bản thân, một sự mất đi cảm giác thuộc về một nơi nào

đó, và thiếu ý thức về niềm hy vọng cho tương lai

- Sự gắn bó là một yếu tố của sự phát triển về mặt tình cảm - xã hội, nó khuyến

khích phát triển mối liên hệ giữa một đứa trẻ và những người quan trọngtrong cuộc sống của chúng

 Những mối quan hệ đặc biệt này giúp đứa trẻ cảm thấy an toàn, cũngnhư phát triển sự tin tưởng và tính độc lập

 Sự gắn bó an toàn với người lớn đầu tiên (những người chăm sóc, người cốvấn cho thanh thiếu niên, và cha mẹ) tạo nền tảng cho việc phát triển tìnhcảm xã hội ở khắp các cộng đồng

- Tình cảm - xã hội đề cập đến sự tương tác của một cá nhân với những người

khác dựa trên cách họ cảm nhận về bản thân, những người khác, và thế giới

- Hỗ trợ phát triển tình cảm xã hội của trẻ nhỏ cho phép các em:

 Được hạnh phúc;

 Phát triển kỹ năng tư duy cấp độ cao;

 Thiết lập các mối quan hệ tích cực, chặt chẽ, và an toàn với nhữngngười khác;

 Trải nghiệm và có thể điều chỉnh và thể hiện cảm xúc

- Có một hiệu ứng lan truyền tích cực lên gia đình và cộng đồng khi trẻ emđược gắn kết với bản thân và có thể truyền đạt cảm xúc của mình một cáchhiệu quả

- Đối với trẻ em đã từng bị stress nặng, việc giúp chúng gỡ bỏ những căngthẳng của cuộc sống và phát triển ngôn ngữ để mô tả những trải nghiệm củachúng là những khía cạnh quan trọng

- Những khía cạnh này được tăng cường thông qua các hoạt động tâm lý xã hội

d) Tại sao không sử dụng can thiệp sức khỏe tâm thần lâm sàng (clinical mental health) trong trường hợp khẩn cấp?

- Trị liệu lâm sàng thường liên quan đến một quá trình can thiệp cần nhiều hơn một lần can thiệp

- Phương pháp này giả định rằng thân chủ đang bị sang chấn tâm lý

- Không xây dựng năng lực địa phương để đáp ứng sức khỏe của thân chủ, thiếucác chương trình do cộng đồng làm chủ, quản lý và điều hành

- Có, nếu cần thiết và nếu có khả năng

- Tuy nhiên, điều này nên được thực hiện bởi các chuyên viên có tay nghề cao

- Và cần được đáp ứng trong hợp tác với Sở Y Tế

- Tránh việc tạo ra các dịch vụ sức khỏe tâm thần song song

- Vẫn cần phải có một biện pháp can thiệp sinh học, tâm lý, và xã hội để làmgiảm các triệu chứng và mang lại sự bảo vệ trái với quá trình trị liệu thuần tuý

f) Tại sao không sử dụng phương pháp thẩm vấn những sự kiện gây stress quan trọng (Critical Incidence Stress Debriefing - CISD)?

- Thẩm vấn những sự kiện gây stress quan trọng (CISD) không phải là mộtkhuôn khổ được chấp nhận để phản ứng trong tình huống khẩn cấp

- Không có sự đồng thuận về một khuôn khổ được xác định ở cấp quốc gia cũngnhư quốc tế

- Thẩm vấn những sự kiện gây stress quan trọng (CISD) thường được thể

hiện bằng một quá trình phản ứng cảm xúc làm sống lại sự việc,

nó không đảm bảo rằng mỗi cá nhân nhận ra tiềm năng của mình về cách họ

sống sót, những tài nguyên mà họ có trong nội bộ và bênngoài, về xây dựng khả năng phục hồi cho cá nhân

- Một thuật ngữ phổ biến là mở chiếc hộp Pandora (Opening Pandora's Box)

-nó không cho phép khả năng của một người đóng lại cảm xúc cá nhân và lập

kế hoạch cá nhân

- Thẩm vấn những sự kiện gây stress quan trọng (CISD) thường để lại cho

người được thẩm vấn cảm thấy dễ bị tổn thương hơn bởi vì không có bất kỳ sựtheo dõi nào

- Tầm quan trọng của nguyên tắc đạo đức “không gây hại” của Uỷ ban Thường

vụ Liên cơ quan (IASC) là một trong những lý do tại sao Thẩm vấn những sự kiện gây stress quan trọng (CISD) không được khuyến cáo cho các tình

huống khẩn cấp

Hình 1: Hình minh hoạ khái niệm tâm lý xã hội

II SỰ HÒA HỢP

Hoà hợp (Attunement, CFSI) là một phương pháp được dùng để phát triển kỹ

năng trong việc làm cho người lớn nhạy cảm với những trẻ em Các em này khôngtránh khỏi làm cho người lớn nhạy cảm với khả năng hiểu biết về cảm xúc củachúng Phương pháp này cho phép người lớn giao tiếp với người khác một cáchthiện cảm hơn và trao quyền cho họ

Tác động của sự hoà hợp

- Người nhận (một người/một đứa trẻ được hòa hợp)

 Phát triển sự tự nhận thức về bản thân một cách tích cực

 Học cách giải thích các cảm xúc của người khác

 Học ngôn ngữ và hành động của cảm xúc

 Phát triển cảm giác thoải mái, cảm thấy an toàn và thuộc về một nơi nào đó

 Thừa nhận sự chăm sóc và tình yêu

 Trẻ em học cách tò mò trong khi giữ an toàn

 Giúp bộ não của chúng kết nối lại với trái tim và cơ thể của chúng

- Người làm (một người tạo ra sự hoà hợp)

 Giữ kết nối với những cảm xúc của mình

 Trở nên dễ lĩnh hội để xác định cảm xúc của người khác

 Trở nên đồng điệu để thấy sự đồng cảm một cách thích hợp

 Giúp trong việc chữa lành, tha thứ và chấp nhận

 Trở nên nhân đạo hơn và nhạy cảm hơn với cảm giác của người khác

 Trở nên yêu thương và chăm sóc hơn cho bản thân và những người khác

 Xây dựng một ý thức về sự thực hiện trong việc xác định sự thay đổi tronghành vi với những người khác và bản thân mình

Tạo ra một mối quan hệ nhạy cảm và con người giữa những người tình nguyện vàđứa trẻ là điều cần thiết cho sự phát triển như con người của một đứa trẻ

1. Thể hiện tình yêu qua các cách như: hôn, tiếp xúc, mỉm cười, âu yếm, nói

giọng nhẹ nhàng, ôm,và thể hiện những cảm xúc tích cực

2. Làm theo những khởi xướng của trẻ theo các cách sau: làm theo hoạt động

của trẻ với chủ ý; quan sát điều trẻ thích và không thích; đoán điều trẻ mongmuốn; đọc ngôn ngữ cơ thể của trẻ; thể hiện sự quan tâm đến những việc trẻđang làm; điều chỉnh bản thân để phù hợp với mức độ sức khỏe thể lý của trẻ;điều chỉnh đến mức độ hiểu biết của trẻ; và từ bỏ những điều bạn muốn

3. Tạo ra những cuộc đối thoại về cảm xúc bằng các cách sau: bắt chước cử

chỉ và nét mặt; thay phiên nhau thể hiện cảm xúc; thiết lập giao tiếp bằng mắt;khiêu vũ cùng nhịp điệu với trẻ; trao đổi nụ cười và ngữ âm; sử dụng giai điệucủa giọng nói để phản ảnh cảm xúc; và phản ảnh cảm xúc theo nhiều cáchkhác nhau (ngôn ngữ không lời)

4. Khen ngợi và thể hiện sự tán dương như sau: khen không dùng lời (thừa

nhận đứa trẻ bằng cách liếc nhìn, mỉm cười, và gật đầu); khen ngợi với lời giải

thích như: “Làm rất tốt vì em đã cố gắng …”; khen mà không giải thích, chỉ nói câu đơn giản “Làm rất tốt!” Lưu ý: Xấu hổ là một cảm xúc mạnh mẽ có

thể ngăn chặn sự phát triển cảm xúc của một đứa trẻ

5. Cùng nhau tập trung: tập trung vào những gì đứa trẻ đang làm hay thích làm

để lôi kéo sự chú ý của nó; và kêu gọi sự chú ý của đứa trẻ, để nhận ra mộtđiều gì đó, để chia sẻ kinh nghiệm cùng một đứa trẻ khác

6. Gọi tên và mô tả: nói chuyện với cảm xúc và thể hiện sự nhiệt tình khi mô tả

các đồ vật với trẻ; gọi tên các đồ vật, thú vật, hoặc sự kiện và mô tả chúng là

gì và chúng như thế nào Câu hỏi gợi ý: Nó là gì? Nó như thế nào?

7. Mở rộng: thông qua sự tưởng tượng và cách diễn đạt nghệ thuật có thể

dựng và kể chuyện, trò chơi biểu tượng, hát, vẽ và khiêu vũ, so sánh cảm xúcvới các đối tượng hoặc màu sắc; sử dụng logic: so sánh sự giống và khácnhau, tính toán và xem xét xem một cái gì đó được làm như thế nào, kết nối sự

kiện hiện tại với quá khứ hay tương lai Các câu hỏi gợi ý: trước đây em cóthấy nó chưa? Nó nhắc em nhớ đến điều gì? Có bao nhiêu cái? Cỡ nào? Em cóbiết nó được làm như thế nào? Công dụng của nó? Hãy kể một câu chuyệnliên quan đến nó…

8. Quy chế tích cực: lập kế hoạch từng bước để đạt mục tiêu; hướng dẫn hoạt

động của trẻ bằng cách chỉ ra hay sử dụng những câu hỏi nhầm ngụ ý bước kếtiếp là gì; thiết lập các giới hạn rõ ràng trong lĩnh vực xã hội và đạo đức; đốivới đứa trẻ nào chọn lựa những hành vi tiêu cực, cung cấp cho nó những lựachọn thay thế, đề nghị, và giải thích Các câu hỏi gợi ý: Bạn muốn làm gì? Tôi

có thể giúp em như thế nào? Có cách nào khác để làm điều này không? Em sẽbắt đầu như thế nào? Ở đâu và cái gì tiếp theo? Mục tiêu là gì? Chuyện gì sẽxảy ra nếu em …?

Thiết lập giới hạn theo 1 cách tích cực: diễn đạt rõ ràng điều gì không được

phép làm và giải thích tại sao: Em có biết khi em làm …(điều này), bạn em cảmthấy …? Em sẽ cảm thấy thế nào khi bạn A làm điều tương tự như vậy đối với em?;không ai được phép làm điều đó, bởi vì khi bạn làm điều đó ….; đề nghị một chọnlựa tích cực cho đưa trẻ “B, tại sao em không thử làm …”

III TRÁI TIM VÀ CÁI ĐẦU (Nguồn: Hearts and heads, CFSI)

Luật Bảo Vệ, Chăm Sóc và Gia Đình Trẻ Em (BVCSGDTE) Việt Nam qui định

“trẻ em là những người dưới 16 tuổi”, Công ước LHQ về QTEqui định “trẻ em lànhững người dưới 18 tuổi trừ trường hợp luật nước đó qui định khác”

Trong bối cảnh này là bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, khai thác, lạm dụng, bỏ bê

và thúc đẩy sự phát triển của chúng về sức khỏe tâm lý xã hội trong các khu vực cóxung đột

Khi dùng từ “bị sang chấn tâm lý” có thể làm thân chủ trở thành “bệnh lý học”

và “y học”, không mang tính nhân đạo; chiến tranh mang tính chính trị và kinh tế;một vài nền văn hoá đáp ứng bằng cách kết nối sự mê tín với những triệu chứng củastress nặng

4 Stress nặng và ảnh hưởng của nó đến con người:

- Định nghĩa: Một mối đe dọa tràn ngập kéo dài và liên tục đến sự toàn vẹn về

thể chất hoặc tâm lý của một đứa trẻ

- Stress nặng có thể thay đổi chức năng của não, có thể xảy ra khi con ngườisống cả cuộc đời trong cơ chế tồn tại, sự quá tải của hệ thống limbic, và sựtách rời

- Cơ chế tồn tại: một trạng thái con người khi mà cơ thể và trí não có một phản

ứng theo bản năng để tồn tại, đặc biệt là sau khi phải đối mặt với những mốinguy hiểm đe doạ cuộc sống và sự sợ hãi liên tục bao gồm: quá kích động, khảnăng có giới hạn và kiểm soát để điều chỉnh kích thích và hành động có ýthức Hành vi có nguy cơ cao, nghiện và bạo lực, sự u mê

- Sự tách rời: khi tâm trí đóng lại một số khu vực đặc biệt của bộ não để cơ thể

có thể tồn tại Nó là một kỹ năng tồn tại tuyệt vời chỉ trong một thời gian ngắn

Nó bao gồm: sự chậm trễ hoặc không có khả năng tiếp nhận thông tin mới,