- Phân tích hoạt động của hệ thần kinh dạng ống thông qua phân tích các phản xạ không điều kiện và có điều kiện.. 4đ * Phản xạ thực hiện được nhờ cung phản xạ, cung phản xạ bao gồm: 6đ +
Trang 1Giáo án sinh học 11 CB
Tiết 28 - Bài 27: CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT (TT)
A PHẦN CHUẨN BỊ.
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Qua bài này HS phải:
1 Kiến thức:
- Phân tích được cấu trúc của hệ thần kinh dạng ống
- Phân tích hoạt động của hệ thần kinh dạng ống thông qua phân tích các phản xạ không
điều kiện và có điều kiện
2 Kỹ năng
- Rèn luyện tư duy phân tích- tổng hợp, so sánh và làm việc độc lập với sgk, làm việc
theo nhóm
3 Thái độ.
-Tạo niềm hứng thú trong học tập bộ môn, biết liên hệ với thực tiễn
II CHUẨN BỊ.
1 Giáo viên.
- SGK, tranh 27.1 và 27.2 SHK, một số ví dụ thực tiễn
2 Học sinh.
Nghiên cứu bài mới
B TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY
I Kiểm tra bài cũ (5’):
1 Câu hỏi.
Phản xạ là gì? Cung phản xạ gồm các bộ phận nào?
2 Đáp án - biểu điểm.
* Phản xạ là phản ứng của cơ thể thông qua hệ thần kinh trả lời lại kích thích bên ngoài hoặc bên
trong cơ thể ( 4đ)
* Phản xạ thực hiện được nhờ cung phản xạ, cung phản xạ bao gồm: (6đ)
+ Bộ phận tiếp nhận kích thích (thụ thể hoặc cơ quan thụ cảm)
+ Bộ phận phân tích và tổng hợp thông tin để quyết định hình thức và mức độ phản ứng ( Hệ
thần kinh)
+ Bộ phận thực hiện phản ứng (cơ, tuyến)
II Bài giảng:
Đặt vấn đề: Chúng ta đã tìm hiểu về các hình thức cảm ứng ở ĐV có tổ chức TK dạng lưới và
chuỗi hạch Vậy trong quá trình tiến hoá thì HTK sẽ tiến hoá lên dạng TK có cấu tạo như thế
nào? Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về cấu tạo và hoạt động của HTK này
10’ Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu
trúc hệ thần kinh dạng ống
GV yêu cầu HS nghiên cứu
SGK và trả lời câu hỏi :
? Hệ thần kinh dạng ống gặp ở
HS tổ chức nghiên cứu SGK
và thảo luận trả lời câu hỏi:
→ Động vật có xương sống như cá, lưỡng cư, bò sát,
3 Cảm ứng ở ĐV có tổ chức thần kinh dạng ống.
a Cấu trúc của HTK dạng ống.
+ Đối tượng: Động vật có xương sống như cá, lưỡng cư, bò sát, chim
và thú
+ Cấu tạo: HTK dạng ống gồm có
Trang 2đối tượng động vật nào?
? Tại sao HTK của người lại
gọi là HTK dạng ống?
GV nhận xét và kết luận :
N? Cấu trúc của HTK dạng
ống gồm những thành phần
nào?
GV nhận xét và kết luận
? Não bộ hoàn thiện gồm
những thành phần nào?
GV nhận xét và kết luận:
Động vật càng tiến hoá thì bán
cầu đại não càng lớn và càng
có nhiều nếp nhăn
GV yêu cầu HS nghiên cứu
SGK và trả lời câu hỏi:
? Cấu trúc của HTK dạng ống
có số lượng tế bào thần kinh
như thế nào?
GV nhận xét và kết luận
Hoạt động 2: Tìm hiểu hoạt
động thần kinh của ĐV có hệ
thần kinh dạng ống
Yêu cầu HS nghiên cứu SGK
và trả lời câu hỏi:
? Hoạt động của HTK dạng
ống như thế nào?
(Các phản ứng của động vật có
HTK dạng ống thực hiện theo
nguyên tắc gì?)
? Có mấy loại phản xạ?
? Thế nào là phản xạ không
điều kiện?
? Phân tích cung phản xạ tự vệ
ở người trong SGK?
? Tại sao khi kim nhọn đâm
vào ngón tay thì ngón tay co
lại ?
chim và thú
→ Vì trong HTK của người các tế bào thần kinh tập trung lại tạo thành ống TK nằm trong xương cột sống, trong
đó đầu trước phình to tạo thành não, phía sau gọi là tuỷ sống
→ Não bộ hoàn thiện gồm có
5 bộ phận: Bán cầu đại não, não trung gian, não giữa, tiểu não và hành tuỷ
HS tổ chức nghiên cứu SGK
và thảo luận trả lời câu hỏi:
→ Số lượng tế bào thần kinh của động vật ngày càng tăng đảm bảo cho hoạt động của
Tk ngày càng hoàn thiện, phong phú, và chính xác
HS tổ chức nghiên cứu SGK
và thảo luận trả lời câu hỏi:
→ Phản ứng của ĐV có HTK dạng ống thực hiện theo nguyên tắc phản xạ
→ Chia làm hai loại: Phản
xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
→ Cung phản xạ ở người gồm gồm 5 bộ phận: Thụ quan đau ở da; sợi cảm giác của dây thần kinh tuỷ; tuỷ sống; sợi vận động của dây thần kinh tuỷ; các cơ ở ngón tay
→ Khi kim nhọn đâm vào ngón tay thì ngón tay co lại
vì đây là phản xạ tự vệ (có cả
ở động vật) Khi kim đâm vào tay, thụ quan đau sẽ đưa tin về tuỷ sống và từ đây lệnh
đi các ngón tay làm các ngón tay co lại
→ Đó là phản xạ không điều
hai thành phần:
* TKTW: Não bộ và tuỷ sống
* TK ngoại biên
* Theo xu hướng tiến hoá, các tế bào thần kinh tập trung lại tạo thành ống thần kinh được bao bọc trong xương cột sống, phần trước ống thần kinh phình to thành não, phần sau kéo dài tạo thành tuỷ sống Dọc theo hai bên tuỷ sống là các đôi dây thần kinh
* Não bộ hoàn thiện gồm có 5 bộ phận: Bán cầu đại não, não trung gian, não giữa, tiểu não và hành tuỷ + số lượng tế bào thần kinh ngày càng tăng đảm bảo cho hoạt động thần kinh ngày càng phong phú, đa dạng, chính xác và hoàn thiện
b Hoạt động của HTK dạng ống
Hoạt động của ĐV có HTK dạng ống chia làm hai dạng:
+ Phản xạ không điều kiện: là những phản xạ mang tính bẩm sinh, đặc trưng cho loài, đơn giản và chỉ
do một số tế bào thần kinh tham gia ( chủ yếu là các tế bào tuỷ sống)
* Ví dụ: Cung phản xạ tự vệ ở người
+ Phản xạ có điều kiện: các phản xạ được hình thành trong quá trình phát triển cá thể, phản xạ có điều
Trang 3? Phản xạ co ngón tay là phản
xạ có điều kiện hay không có
điều kiện ? Vì sao ?
? Thế nào là phản xạ có điều
kiện? Trả lời câu hỏi lệnh
trong SGK:
Giả sử bạn đang đi chơi, bất
ngờ gặp một con chó chạy
ngang trước mặt:
? Bạn sẽ có phản ứng như thế
nào ?
? Cho biết bộ phận tiếp nhận
kích thích và xử lí thông tin, bộ
phận quyết định hành động, bộ
phận thực hiện của phản xạ tự
vệ khi gặp chó dại
? Ghi lại tất cả những suy nghĩ
diễn ra trong đầu bạn khi đó ?
? Đây là phản xạ có ĐK hay
không ĐK ?
GV nhận xét và kết luận :
kiện, vì đây là phản xạ có tính di truyền, sinh ra đã có, đặc trưng cho loài, rất bền vững và sinh ra đã có
HS tổ chức nghiên cứu SGK
và thảo luận trả lời câu hỏi:
→ Có thể sẽ bỏ chạy, đứng
im, tìm gậy để đánh đuổi, nhặt gạch hoặc đá để ném
→ Bộ phận tiếp nhận kích thích là mắt, bộ phận xử kí thông tin và quyết định hành động là não bộ, bộ phận thực hiện là cơ chân, tay
→ Các suy nghĩ có thể là:
Làm thế nào bây giờ? Chó dại cắn sẽ bị nhiễm vi trùng dại? Có thể chết? Bỏ chạy hay đồi phó, nếu chạy thì chó
sẽ đuổi theo?
→ Đó là phản xạ có ĐK vì phải qua học tập, rút kinh nghiệm mới biết chó có dấu hiệu như thế nào là dại? từ đó
có cách hành động sáng suốt
và thông minh nhất
kiện là phản xạ đặc trưng cho các nhóm động vật bậc cao
* Ví dụ: Khi bạn gặp chó dại trước
mặt thì phản ứng của bạn như thế nào?
III CỦNG CỐ ( 8’)
Câu 1: Trình bày xu hướng tiến hoá của HTK ở động vật?
GV hướng dẫn HS trả lời:
+ Tâp trung hoá: nghĩa là các tế bào thần kinh nằm rải rác trong HTK dạng lưới tập trung
lại thành HTK dạng chuỗi hạch và sau đó là HTK dạng ống
+ Từ dạng đối xúng toả tròn sang đối xúng hai bên Đối xứng hai bên hình thành nhờ Đv
chủ động di chuyển theo một hướng xác định ở trên cạn
+ Hiện tượng đầu hoá: Nghĩa là các tế bào thần kinh tập trung vào phía đầu làm cho não
bộ phát triển mạnh Vì vây, khả năng điều khiển, thống nhất hoạt động được tăng cường
Câu 2: Nêu chiều hướng tiến hoá của hình thức cảm ứng ở ĐV?
- Về cơ quan cảm ứng: Từ chỗ chưa có cơ quan chuyên trách đến chỗ có cơ quan chuyên
trách thu nhận và trả lời kích thích Ở ĐV có hệ thần kinh, từ dạng thần kinh lưới đến TK chuỗi,
thần kinh hạch và cuối cùng là tk dạng ống
- Về cơ chế cảm ứng: Từ chổ chỉ là sự biến đổi cấu trúc của các phân tử prôtêin gây nên
sự vận động của chất nguyên sinh (ĐV đơn bào) đến sự tiếp nhận và trả lời kích thích (ĐV đa
bào)
Trang 4- Ở các ĐVcó HTK: Từ phản xạ đơn đến phản xạ chuỗi, từ phản xạ không điều kiện đến phản xạ có điều kiện, nhờ đó mà cơ thể có thể thích ứng linh hoạt đối với mọi sự thay đổi của
ĐK môi trường
* Sự hoàn thiện các hình thức cảm ứng là kết quả của một quá trình tiến hoá lâu dài đảm bảo cho cơ thể thích nghi và tồn tại
IV HƯỚNG DẪN HỌC BÀI: (2’)
Học bài và trả lời các câu hỏi SGK
So sánh cấu tạo và hoạt động cảm ứng của các nhóm ĐV có các kiểu hệ thần kinh khác nhau Nghiên cứu trước bài “Điện thế nghỉ”
V ĐÁNH GIÁ NHẬN XÉT SAU KHI GIẢNG DẠY.
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………