Quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực_2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 ------ NGUYỄN THỊ KIỀU ANH QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÚC ĐỘNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ,THÀNH PH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

- -

NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÚC ĐỘNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ,THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

- -

NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÚC ĐỘNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ,THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO

ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số : 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:PGS.TS Phó Đức Hòa

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Sau quá trình học tập, nghiên cứu tại trường Đại học sư phạm Hà Nội

2, đến nay tác giả đã hoàn thành luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục Với tình cảm chân thành tác giả xin được bày tỏ lời cảm ơn trân trọng tới:

Ban giám hiệu, phòng sau đại học; Các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ, hội đồng đào tạo thạc sĩ chuyên nghành “ Quản lí giáo dục”, cùng các thầy cô

đã tham gia quản lí, giảng dạy các chuyên đề giáo dục của lớp Quản lí giáo dục - K20, đã tận tình quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin cảm ơn các đồng chí trong ban giám hiệu, các tổ trưởng chuyên môn và toàn thể giáo viên trường THPT Chúc Động, Huyện Chương Mỹ, TP

Hà Nội đã tham gia đóng góp ý kiến, cung cấp thông tin cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu Xin cảm ơn gia đình và người thân cùng bạn bè đồng nghiệp đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới

Thầy hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phó Đức Hòa, Trường Đại Học Sư Phạm

Hà Nội đã tận tâm hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Do thời gian có hạn và kiến thức còn hạn chế nên luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các quý thầy cô giáo trong hội đồng khoa học, bạn bè và đồng nghiệp để luận văn

của tôi được hoàn thiện hơn

Trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018

Tác giả Nguyễn Thị Kiều Anh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi cũng xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018

Tác giả

Nguyễn Thị Kiều Anh

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii

DANH MỤC CÁC BẢNG ix

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ x

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ xi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 5

4 Giả thuyết khoa học của đề tài 5

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 6

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN

MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 9

1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 9

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước 9

1.1.2.Nghiên cứu trong nước 11

1.2 Một số khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Quản lí 13

1.2.2 Tổ chuyên môn 17

1.2.3 Quản lí hoạt động TCM 18

1.2.4 Năng lực và năng lực hoạt động TCM 19

1.3 Hoạt động của TCM trong trường THPT theo định hướng phát triển năng lực 21

1.3.1 Vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của TCM trong trường THPT 21

1.3.2 Mục tiêu, nội dung hoạt động của tổ chuyên môn 24

1.3.3 Mối quan hệ giữa tổ chuyên môn với các tổ chức, đoàn thể trong trường trung học phổ thông 27

1.3.4 Định hướng phát triển năng lực cho GV 28

1.3.5 Hoạt động của TCM theo tiếp cận chương trình giáo dục tổng thể hiện nay 30

1.4 Quản lí hoạt động của TCM trong trường THPT theo định hướng phát triển năng lực nghề cho GV 32

1.4.1 Quản lí hoạt động chuyên môn của giáo viên trong TCM 33

1.4.2 Quản lí nguồn nhân lực tại các tổ chuyên môn 37

1.4.3 Quản lí các mối quan hệ của TCM 38

1.4.4 Quản lí các điều kiện sinh hoạt chuyên môn 40

1.4.5 Quản lí công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy học của TCM 41

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động của TCM trong trường THPT 41

1.5.1 Yếu tố chủ quan 41

1.5.2 Yếu tố khách quan 42

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 45

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÚC ĐỘNG HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 46

2.1 Giới thiệu về trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành

phố Hà Nội 46

2.1.1 Qui mô, cơ cấu tổ chức 46

2.1.2.Chất lượng giáo dục 47

2.1.3 Tình hình cơ sở vật chất của nhà trường 47

2.2 Thực trạng nhận thức về hoạt động TCM tại trường THPT Chúc Động 48

2.2.1 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng và vai trò của TCM 48

2.2.2 Thực trạng về cơ cấu, năng lực của các TCM và kết quả học tập của HS trong nhà trường 51

2.2.3 Thực trạng về nội dung hoạt động của TCM 54

2.3 Thực trạng quản lí hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT Chúc Động 58

2.3.1 Thực trạng về quản lí nội dung hoạt động chuyên môn của TCM 58

2.3.2 Thực trạng về quản lí nguồn nhân lực của TCM 65

2.3.3 Thực trạng về quản lí các mối quan hệ của TCM 67

2.3.4 Thực trạng về quản lí các điều kiện hoạt động của TCM 69

2.3.5 Thực trạng về quản lí công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy học của TCM 73

2.4 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lí hoạt động TCM của HT trường THPT Chúc Động 74

2.4.1 Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến công tác quản lí hoạt động TCM của hiệu trưởng trường THPT Chúc Động 74

2.4.2 Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến công tác quản lí hoạt động TCM của HT trường THPT Chúc Động 76

2.5 Đánh giá chung thực trạng quản lí hoạt động của TCM ở trường

THPT Chúc Động, huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội 78

2.5.1 Điểm mạnh 78

2.5.2 Điểm yếu 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 81

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHÚC ĐỘNG HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 82

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lí 82

3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 82

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và thời sự 82

3.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ và khả thi 83

3.1.4 Đảm bảo tính hiệu quả và bền vững 84

3.2 Biện pháp quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực 85

3.2.1 Bồi dưỡng năng lực quản lí các hoạt động cho TTCM 85

3.2.2 Hướng dẫn để TTCM thực hiện tốt việc quản lí giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng 89

3.2.3 Tăng cường kiểm tra, giám sát các TCM triển khai thực hiện các nội dung đổi mới theo định hướng phát triển năng lực 92

3.2.4 Chú trọng đến việc xây dựng TCM thành “tổ chức biết học hỏi” 98

3.2.5 Thiết lập và xây dựng mối quan hệ của TCM 101

3.2.6 Nắm bắt và sử dụng hiệu quả các điều kiện hoạt động của TCM 103

3.2.7 Định hướng cho các TCM tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo

hướng dạy học tích hợp liên môn 106

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp trong quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Chúc Động, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội 112

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp 114

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 114

3.4.2 Các bước tiến hành khảo nghiệm 115

3.4.3 Kết quả khảo nghiệm 115

Kết luận chương 3 121

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 122

TÀI LIỆU THAM KHẢO 125 PHỤ LỤC

GD & ĐT Giáo dục và đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Kết quả xếp loại hạnh kiểm từ năm học 2015- 2016 đến 2017-

2018 47

Bảng 2.2 Kết quả xếp loại học lực từ năm học 2015- 2016 đến 2017- 2018 47

Bảng 2.3 Thống kê CSVC nhà trường từ năm học 2015- 2016 đến 2017- 2018 48

Bảng 2.4 Kết quả khảo sát nhận thức tầm quan trọng của TCM trong nhà trường 48

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát nhận thức vai trò của TCM trong nhà trường 50 Bảng 2.6 Giáo viên các tổ chuyên môn năm học 2017- 2018 52

Bảng 2.7 Tương quan năng lực của TCM và kết quả học tập của HS 53

Bảng 2.8 Kết quả khảo sát các hoạt động của TCM 54

Bảng 2.9 Chỉ đạo và thực hiện công tác kế hoạch hóa hoạt động TCM của HT và TTCM 58

Bảng 2.10 Quản lí các hình thức SHCM 61

Bảng 2.11 Quản lí hoạt động đánh giá xếp loại, thi đua và kỉ luật GV 66

Bảng 2.12 Quản lí các mối quan hệ của TCM 68

Bảng 2.13 Quản lí các điều kiện hoạt động của TCM 69

Bảng 2.14 Quản lí công tác kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy học của TCM 73

Bảng 2.15 Các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến công tác quản lí hoạt động TCM 75

Bảng 2.16 Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến công tác quản lí hoạt động TCM của hiệu trưởng 76

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát mức độ cần thiết của các biện pháp 115

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát mức độ khả thi của các biện pháp 117

Bảng 3.3 Mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 119

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Tỉ lệ mức độ nhận thức tầm quan trọng của TCM 49 Biểu đồ 2.2 So sánh kết quả khảo sát về quản lí các điều kiện hoạt động của TCM 71 Biểu đồ 3.1 Mối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 120

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức của trường TPHT Chúc Động…… …… … 51

Sơ đồ 2.2 Qui trình lập kế hoạch TCM của nhà trường 61

Sơ đồ 2.3 Qui trình quản lí kế hoạch TCM của nhà trường 61

Sơ đồ 3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp 114

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Việc nghiên cứu" Quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực" là vấn đề có ý nghĩa lí luận và thực tiễn cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

- Xuất phát từ vai trò quan trọng của TCM và quản lí hoạt động của TCM Trong hệ thống giáo dục nước ta hiện nay, đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt thực hiện mục tiêu giáo dục - đào tạo; là người xây dựng cho học sinh thế giới quan, nhân sinh quan tiến bộ; trang bị tri thức và phương pháp tư duy khoa học, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo Khi nói về vai trò của đội ngũ

nhà giáo Đảng ta xác định “Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo

dục và được xã hội tôn vinh Giáo viên phải có đủ đức, đủ tài ” Nghị quyết đại

hội lần thứ XI đã xác định “ Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí,

phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước Phát triển giáo dục và đào tạo cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển” [27, tr 77]

Trong trường học, chất lượng giáo dục của nhà trường đặc biệt là cấp THPT được quyết định bởi chất lượng của đội ngũ giáo viên thuộc các TCM của nhà trường

TCM có vai trò quan trọng, nâng cao chất lượng chuyên môn cho giáo viên, là nơi thực thi trực tiếp nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường Một nhà trường chỉ có thể thay đổi, phát triển bằng chính nội lực của mình và động lực quan trọng để phát triển chính là do yếu tố tăng trưởng chất lượng giáo dục của TCM quyết định TCM có vai trò quan trọng như vậy

nên quản lí hoạt động TCM là hoạt động trọng tâm trong công tác quản lí trường học của hiệu trưởng Quản lí hoạt động của TCM là những tác động có

tổ chức, có định hướng của HT đến TCM nhằm đảm bảo cho các hoạt động đạt hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và giảng dạy của nhà trường Chất lượng hoạt động của TCM phụ thuộc rất nhiều vào quá trình quản lí của

HT, là căn cứ cho hoạt động của TCM

Trong TCM thì TTCM là người trực tiếp điều hành hoạt động của tổ TTCM chịu sự quản lí, chỉ đạo của HT và chịu trách nhiệm về các hoạt động của TCM trước HT TTCM giữ vai trò tác động lớn đến chất lượng của TCM

từ đó ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục chung của nhà trường Đội ngũ TTCM chính là nòng cốt trong hoạt động chuyên môn cho nên HT cần phát huy vai trò quản lí và chỉ đạo hiệu quả đội ngũ TTCM

- Xuất phát từ những yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

Sự tác động của xu thế thời đại, của cuộc cách mạng về CNTT và truyền thông, quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, mạnh mẽ đã làm thay đổi mọi mặt đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã

hội…“ CNTT đang xâm nhập vào giáo dục và biến giáo dục thành một ngành

công nghệ cao Sự xâm nhập này thực sự đang tạo nên một cuộc cách mạng trong giáo dục trên tất cả các lĩnh vực như nội dung, phương pháp, thể chế QLGD” [29, tr 112] Xu thế thời đại đã có những tác động to lớn khiến

“Giáo dục không còn là sự truyền thụ kiến thức của thế hệ trước sang thế hệ sau , người thầy lên lớp không chỉ để truyền đạt kiến thức mà còn để chia sẻ thông tin, giúp người học xử lí thông tin, đồng hóa các tri thức đã có để chiếm lĩnh những kiến thức mới [15, tr 14]

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, nhất là CNTT và truyền thông, yêu cầu đặt ra cho giáo dục là ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ vì vậy TCM cần giúp GV đẩy mạnh các hoạt động ứng

dụng CNTT trong giảng dạy Trước những yêu cầu đổi mới, để vượt qua những thách thức trong thời kì hội nhập, giáo dục nước ta phải tập trung thực hiện các nhóm giải pháp lớn được đề ra trong chiến lược phát triển giáo dục

trong đó “đổi mới QLGD là giải pháp đột phá, phát triển đội ngũ nhà giáo và

CBQL là giải pháp then chốt” [14, tr 9] Yêu cầu đổi mới đặt ra đối với

GD&ĐT đó là: “ Giáo dục không còn chủ yếu là đào tạo kiến thức và kĩ năng

là chủ yếu và rèn luyện năng lực hành động, năng lực giao tiếp và truyền thông, năng lực quản lí và lãnh đạo” [15, tr 22]

Để đáp ứng đòi hỏi của xã hội và của nghành GD & ĐT trong giai đoạn hiện nay thì hoạt động của TCM và quản lí hoạt động TCM phải thay đổi nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ của trường THPT Đảng ta đã khẳng định:

“Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượng GD&ĐT của đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục; người học là chủ thể trung tâm của quá trình giáo dục” [4, tr 4] Góp phần hướng đến mục tiêu nêu ra tại Đại hội Đảng

toàn quốc lần thứ XII “ Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT theo hướng

mở, hội nhập” và “ phát triển đội ngũ nhà giáo, CBQL đáp ứng yêu cầu đổi mới” [17, tr 296] “ Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới toàn diện

va phát triển nhanh giáo dục đào tạo” [27, tr 130] Muốn vậy hiệu trưởng cần thường xuyên nghiên cứu, tìm tòi, nâng cao trình độ, nghiệp vụ quản lí, cải tiến các biện pháp quản lí và có kế hoạch thay đổi hiệu quả các hoạt động của TCM

- Xuất phát từ thực trạng hoạt động TCM và quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ

Trong những năm gần đây hoạt động quản lí của hiệu trưởng đã có những đổi mới nhất định trong đó quản lí hoạt động TCM đã được lãnh đạo nhà trường chú trọng Nhiều biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng, của tổ trưởng chuyên môn bước đầu đạt được những hiệu quả

nhất định Tuy nhiên trong quản lí hoạt động tổ chuyên môn vẫn còn có một

số hạn chế như: Việc chỉ đạo hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên chưa hiệu quả, việc chỉ đạo đổi mới phương pháp giáo dục chưa tạo

ra chuyển biến rõ rệt, quản lí hoạt động trao đổi, học hỏi về chuyên môn của các TCM còn hạn chế…Biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn đang áp dụng chưa thực sự phát huy hết sức mạnh nội lực của mỗi giáo viên cũng như năng lực của đội ngũ TTCM Ngoài ra, TTCM cũng chưa được bồi dưỡng kĩ năng quản lí một cách bài bản và hệ thống nên các năm học trước đây hoạt động của TCM chưa thực sự hiệu quả

Với những yêu cầu đổi mới toàn diện, sâu sắc của giáo dục hiện nay và hướng tới mục tiêu đạt chuẩn quốc gia trong thời gian tới thì hoạt động quản

lí hoạt động TCM tại nhà trường cần có sự đổi mới hơn nữa để phù hợp và hiệu quả hơn Chính vì vậy việc nghiên cứu thực trạng quản lí hoạt động TCM của HT tại trường THPT Chúc Động nhằm đề ra các biện pháp quản lí đồng bộ và có tính khả thi, phù hợp với sự phát triển hiện nay là vấn đề cấp thiết

Xuất phát từ thực tiễn trên đây nên tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản

lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT Chúc Động huyện Chương

Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực” làm luận văn

tốt nghiệp của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác quản lý hoạt động

tổ chuyên môn tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, tác giả đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của TCM tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực, đồng thời cũng chính là góp phần thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ của ngành giáo dục hiện nay

3 Khách thể, đối tƣợng nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu: Hoạt động của TCM ở trường trung học phổ

thông

* Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động của TCM tại trường trung

học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực

4 Giả thuyết khoa học của đề tài

Hoạt động tổ chuyên môn tại trường trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội hiện nay còn theo định hướng cũ định hướng về nội dung, chưa thực sự phát huy hết tiềm lực của các cá nhân trong tổ Nếu các biện pháp đề xuất quản lý hoạt động TCM mà đúng đắn và phù hợp với đặc điểm và tình hình của trường trung học phổ thông thì chất lượng và hiệu quả của quản lý hoạt động TCM tại trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội sẽ có chuyển biến tích cực

và được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của quản lý hoạt động TCM tại trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo

định hướng phát triển năng lực

5.2 Đánh giá thực thực trạng quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

5.3 Đề xuất những biện pháp quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực

Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đó

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

Quản lí hoạt động TCM ở trường trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực Các tài liệu số liệu điều tra, khảo nghiệm giới hạn trong 3 năm học

Năm học 2015 - 2016 Năm học 2016 - 2017 Năm học 2017 - 2018

Đối tượng khảo sát: 11 cán bộ quản lí (Ban giám hiệu, tổ trưởng và tổ phó chuyên môn và các nhóm trưởng chuyên môn) cùng 125 giáo viên trong nhà trường

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu, hệ thống hóa các công trình nghiên cứu, bài viết, tạp chí

về quản lí hoạt động TCM, những văn kiện của Đảng và nhà nước, chỉ thị của thủ tướng chính phủ, thông tư, quy chế của bộ GD & ĐT… Để làm rõ cơ sở lí luận của đề tài

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi

7.2.1.1 Mục tiêu

Điều tra nhận thức, thái độ và đánh giá của CBQL, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và GV trường THPT Chúc Động về hoạt động của TCM và quản lí hoạt động của TCM

7.2.1.2 Nội dung hỏi

Phiếu hỏi gồg các câu hỏi đóng/ mở về vấn đề quản lí hoạt động TCM

để tìm hiểu nhận thức của CBQL, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và GV về tầm quan trọng, vai trò của TCM Nội dung những hoạt động của TCM; Điều kiện

để TCM hoạt động hiệu quả và khả năng của TCM giúp GV phát triển năng lực nghề nghiệp

7.2.1.3 Đối tượng

Khảo sát đối với HT, PHT, TTCM, nhóm trưởng bộ môn và các giáo viên trong nhà trường

7.2.4 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Dựa trên những nguồn thông tin từ kế hoạch giáo dục, báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ, các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp công tác của

nhà trường

7.2.5 Phương pháp chuyên gia

Tổng hợp ý kiến của HT, PHT, TTCM nhằm đánh giá mức độ cấp thiết

và khả thi của các biện pháp đề ra

7.3 Phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục

Là hoạt động thu thập, xử lí và phân tích các con số ( mặt lượng) các hiện tượng giáo dục được thực hiện qua các bước: Điều tra thống kê ( thu thập

dữ liệu), tổng hợp thống kê (xử lí dữ liệu), phân tích và dự báo thống kê

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục nội dung chính của luận văn được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở trường

trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực

Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường

trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

Chương 3: Biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn tại trường

trung học phổ thông Chúc Động huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội theo định hướng phát triển năng lực

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC 1.1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước

Có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động của TCM và cách thức quản lí hoạt động của TCM, nhấn mạnh vai trò của giáo viên và sự cần thiết

phải có TCM để giáo viên thực hiện tốt vai trò dạy học của mình nhiều nhà

giáo dục học Xô Viết như Xu- khôm- lin- xki, Ma- ca- ren- co đã khẳng định

rằng: “ Kết quả toàn bộ hoạt động quản lí của nhà trường phụ thuộc rất nhiều

vào tổ chức đúng đắn và hợp lí hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo

viên”[18, tr 28] Muốn xây dựng đội ngũ GV, HT phải có quyền lự chọn đội

ngũ GV cho nhà trường, phân công nhiệm vụ hợp lí cho GV thông qua TCM

Trong trường học, các GV dạy cùng môn hoặc cùng các môn học trong một lĩnh vực nhất định được tổ chức thành các TCM nhằm tạo điều kiện để

cùng sinh hoạt trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy( Johnson,

2003; Aguilar, 2010)

Bên cạnh các nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của TCM, tính chất của một TCM hoạt động có hiệu quả, sự cần thiết phải quản lí hoạt động của

TCM và nội dung quản lí hoạt động TCM thì các nhà giáo dục còn bàn nhiều

về vai trò và yêu cầu đối với người lãnh đạo TCM, cụ thể là HT và TTCM, họ

có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của TCM, do đó sẽ ảnh hưởng đến việc học

tập của HS( Johnson, 2003; Spart, 2013; Weston, 2014)

HT giữ vai trò đặc biệt quan trọng đến việc xây dựng TCM hiệu quả

Bàn về vai trò của HT đối với lãnh đạo, xây dựng TCM xuất sắc, các tác giả (

Harris & Muijs, 2005; Spart, 2013) chỉ ra HT cần xây dựng và phát triển các

TCM thông qua: (1) Chia sẻ viễn cảnh của nhà tường với GV GV; (2) Xây dựng và phát huy vai trò lãnh đạo của GV; (3) Xây dựng môi trường làm việc hiệu quả trong nhà trường; (4) Lãnh đạo quá trình dạy học; (5) Quản lí, chỉ đạo, đánh giá các hoạt động của TCM; (6) Phân quyền cho TTCM để tổ chức, quản lí hoạt động của TCM.[32], [ 33]

Như vậy, để quản lí tốt hoạt động của TCM, HT phải có kiến thức, kĩ năng lãnh đạo, có năng lực hỗ trợ và là mẫu hình của sự hợp tác, lắng nghe, kết nối và chia sẻ, huấn luyện, tư vấn cho GV về kĩ năng dạy học để nâng cao thành tích học tập của học sinh; giúp GV giải quyết các vấn đề nảy sinh( Johnson, 2003)

Bên cạnh vai trò của HT, Weston ( 2014) còn chỉ ra chức năng chính của TTCM là: (1) Đưa ra định hướng chiến lược và phát triển môn học gồm: Mục tiêu chiến lược và kế hoạch phát triển môn học, các chỉ dẫn dạy học môn học ; (2) Lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động dạy học, chất lượng dạy học, thu thập thông tin, đánh giá kết quả dạy học, chất lượng dạy học và có kế hoạch điều chỉnh; (3) Lãnh đạo và quản lí TCM, GV; đảm bảo mối kết hợp và tích hợp giữa các môn học, nhóm chuyên môn, tổ chức dự giờ, làm việc hợp tác trong tổ; (4) Tuyển dụng và phát triển đội ngũ GV, chia sẻ thông tin và các nguồn lực dạy học, đảm bảo đủ GV cho các lớp, có kinh phí cho TCM hoạt động, tạo môi trường làm việc và hỗ trợ GV trẻ [34]

Ngoài việc đề cập đến vai trò của TTCM thì Johnson (2003) cũng chỉ

ra mỗi GV phải trở thành một người lãnh đạo chuyên môn trong nhóm nghĩa

là họ phải có quyền tham gia, ra quyết định và đưa ra sáng kiến chuyên môn

Nhìn chung, các nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài đã đề cập đến các vấn đề quan trọng như: Vai trò của TCM, tính chất của một TCM hoạt động có hiệu quả, sự cần thiết phải quản lí hoạt động TCM, các nội dung quản lí hoạt động TCM, sự cần thiết của nhà quản lí trong việc phối hợp quản

lí TCM Bên cạnh đó, các nghiên cứu còn tập trung đến vai trò, yêu cầu đối với HT, TTCM trong lãnh đapọ hoạt động TCM; vai trò của GV trong việc tham gia các hoạt động TCM

Những kết quả nghiên cứu trên đây có thể áp dụng vào quá trình quản lí

và tổ chức các hoạt động của TCM trong các trường học ở Việt Nam Điều quan trọng cần nhấn mạnh từ các nghiên cứu này đối với việc quản lí và tổ chức hoạt động của TCM ở nước ta là cần phải tạo được môi trường SHCM lành mạnh, có tính chất hỗ trợ lẫn nhau, cởi mở, chia sẻ và tin tưởng nhau, được phép thử và chấp nhận sai sót…bởi vì đây là điều khó thực hiện nhất trong các trường học ở Việt Nam Các tác giả cũng đề cập đến mối quan hệ của các TCM và vấn đề tích hợp trong giảng dạy các môn học - là một nội dung quan trong trong quản lí hoạt động chuyên môn để thực hiện chương trình GDPT mới ở Việt Nam Ngoài ra, để TCM hoạt động hiệu quả cần có dự

án, chương trình hành động phù hợp và quan trọng hơn cả là cần có sự quản lí khoa học và những người quản lí, lãnh đạo có năng lực thực sự trong chuyên môn cũng như trong công tác quản lí

1.1.2.Nghiên cứu trong nước

Các công trình ngiên cứu của các tác giả Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Phạm Viết Vượng, Thái Duy Tuyên…đã đề cập đến một vấn đề chung về quản lí, QLGD, lí luận QLGD, các nội dung về QLGD trong đó có quản lí hoạt dộng của TCM Tác giả Phạm Viết Vượng phân loại TCM thuộc bộ phận chức năng trong bộ máy

quản lí của nhà trường.“TCM là lực lượng lao động quan trọng nhất ở trường

học, chịu trách nhiệm đảm bảo chất lượng bộ môn mình” [26, tr 207]

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã đề cập đến vấn đề

“đội” công tác trong một tổ chức Đây chính là nội dung liên quan đến tổ chức

và hoạt động của TCM trong nhà trường Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu

nghiệm của đội công tác bắt đầu từ bối cảnh tổ chức đó là các nhân tố như việc “nhóm’’ trong tổ chức hoạt động ra sao Từ đó có thể thấy để TCM hoạt động có hiệu quả thì phương thức quản lí của HT phải thay đổi cho phù hợp với mô hình “ đội công tác’ Đội ngũ TTCM sẽ là lực lượng tham mưu giúp

HT quản lí thành công các hoạt động của tổ công tác Còn HT phải xác định được kết quả hoạt động của TCM, phải tổ chức TCM cho phù hợp, xác định chiến lược phát triển TCM cũng như tạo điều kiện cho TCM, nhóm chuyên môn hoạt động hiệu quả

Phạm Viết Vượng đánh giá quản lí chuyên môn là một khoa học và một nghệ thuật Chính đội ngũ GV có chất lượng cùng phương pháp QLGD tốt sẽ

làm nên mọi thành quả của giáo dục.“Trong QLGD, điều quan trọng nhất là

quản lí chuyên môn” và “Tổ chức tốt việc giám sát, tự kiểm tra của các bộ phận, các TCM là biện pháp quản lí tốt và có hiệu quả nhất”[25, tr 210-211]

Tác giả Thái Duy Tuyên đã khẳng định vai trò của TCM là tế bào cơ bản giữ vị trí quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lí đổi mới phương pháp đổi mới PPDH [24, tr 216] Ngoài ra, khi đề cập đến nội dung quản lí PPDH của HT, trong cuốn “ PPDH truyền thống và hiện đại”, ông cho rằng trọng tâm của quản lí PPDH là quản lí họa động giảng dạy của GV, quản

lí hoạt động học tập của HS và phải được bắt đầu từ quản lí hoạt động TCM ( Thái Duy Tuyên, 2008)

Nhìn chung , các tác giả trong và ngoài nước đều nhấn mạnh vai trò của quản lí trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục đặc biệt là quản lí hoạt động của TCM tại trường THPT Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã tập trung nghiên cứu lí luận quản lí hoạt động TCM, xác định các tính chất của một TCM hiệu quả và các giải pháp nâng cao chất lượng quản lí hoạt động TCM trong nhà trường

Các tác giả trong nước đã đề cập đến vai trò của TCM nhưng chưa bàn

sâu về lí luận quản lí TCM Các đề tài nghiên cứu được thực hiên trong phạm

vi, thời gian khác nhau, đối tượng giáo viên, học sinh khác nhau nhưng về cơ bản có thể rút ra một số nhận xét như sau:

Một là, các công trình nghiên cứu cơ bản đi sâu vào vấn đề quản lí hoạt động của TCM trong trường THPT

Hai là, quản lí hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu tập trung vào quản

lí hoạt động dạy và học và các điều kiện liên quan trong nhà trường các hoạt động khác chưa được quan tâm nhiều

Ba là, quản lí hoạt động của TCM nhìn chung chưa nghiên cứu sâu theo hướng hiệu trưởng quản lí hoạt động của TCM thông qua chỉ đạo các TTCM

Bốn là, ở Việt Nam các nghiên cứu, các nghiên cứu chưa tập trung nghiên cứu sâu sắc về các biện pháp quản lí hoạt động TCM theo hướng phát triển năng lực của giáo viên

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lí

Thuật ngữ “quản lí” tuy phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất “Quản lí” được các nhà khoa học định nghĩa dưới các góc độ khác nhau

như:

Tác giả Harold Koontz cho rằng:“Quản lí là hoạt động đảm bảo sự nỗ

lực của cá nhân nhằm để đạt được mục tiêu quan trọng: Điều kiện chi phí thời gian, công sức, tài liệu, vật chất nhất và đạt được kết quả cao nhất” [16,

tr 18]

Theo tác giả Phạm Viết Vượng:“ Quản lí là sự tác động có ý thức của

chủ thể quản lí lên đối tượng quản lí nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng đến mục đích hoạt động chung

và phù hợp với quy luật khách quan” [26, tr 39]

Nhóm tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo: “ Quản

lí là sự phán đoán và lập kế hoạch, tổ chức có điều khiển, phối hợp và cuối cùng là kiểm tra” [17, tr 39]

Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc khẳng định:

“ Quản lí là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động ( chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, lãnh đạo và kiểm tra”

[11, tr 9]

Từ các định nghĩa được nhìn nhận ở nhiều góc độ có thể thấy các tác giả đều thống nhất cơ bản về khái niệm quản lí, đó là trả lời câu hỏi: Quản lí

để làm gì? (Mục tiêu quản lí); Ai quản lí?(Chủ thể quản lí); Quản lí ai?( khách

thể quản lí); Quản lí cái gì? ( nội dung quản lí); Quản lí như thế nào?( phương thức quản lí); Quản lí bằng cái gì? ( công cụ quản lí)

Chủ thể quản lí được xác định gồm ba cấp: Cấp cao, cấp trung gian và cấp cơ sở Đối với trường THPT, có hai cấp quản lí là cấp trường và cấp tổ Tuy nhiên, theo một cách tương đối, HT tương ứng với người quản lí cấp cao, PHT tương ứng với quản lí cấp trung gian và TTCM tương ứng với quản lí cấp cơ sở

Khách thể quản lí của hệ thống giáo dục là con người( GV, nhân viên,

HS) và các điều kiện thực hiện giáo dục

QLGD nhằm tới việc nâng cao chất lượng giáo dục phát triển nhân cách của người học đáp ứng các mục tiêu về nguồn nhân lực theo yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho

rằng“ QLGD là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy

luật của chủ thể quản lí nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên

lí giáo dục của Đảng thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [21, tr 31]

Tác giả Đặng Quốc Bảo nhận định:“ QLGD theo nghĩa tổng quát là

hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác

đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội” [2, tr 3]

Theo tác giả Trần Kiểm: “ QLGD là hoạt động tự giác của chủ thể

quản lí nhằm huy động, tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát một cách có hiệu quả nguồn lực giáo dục ( nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội” [28, tr 10]

Đối với hoạt động quản lí trường học: Nội dung quản lí bao gồm các hoạt động dạy học, giáo dục, quản lí tài chính, CSVC, TBDH, quản lí văn hóa

để tạo dựng văn hóa làm việc hợp tác trong nhà trường giúp nâng cao chất lượng giáo dục, quản lí chất lượng giáo dục và quản lí nguồn nhân lực của nhà trường

Để quản lí một tổ chức, một tổ chức giáo dục thì CBQL phải thực hiện thông qua các chức năng và phương pháp quản lí Tác giả Nguyễn Thị Mỹ

Lộc cho rằng:“ QLGD là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các

cơ quan QLGD các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học – giáo dục nhằm làm cho hệ thống giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra’’ [20, tr 16]

-Tổ chức (Organizing): Được thực hiện sau khi đã lập xong kế hoạch

Tổ chức là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức

- Lãnh đạo – chỉ đạo (leading): là quá trình tập hợp, liên kết các thành

viên, từng bộ phận, theo sát hoạt động của bộ máy, hướng dẫ, điều chỉnh công việc hợp lí, động viên khuyến khích người lao động nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức

- Kiểm tra (controlling): Là quá trình theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành nhưng hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết Đó cũng là quá trình tự điều chỉnh, diễn ra có theo chu kì: Xây dựng chuẩn mực – đối chiếu, đo lường kết quả so với chuẩn mực nếu cần [11, tr.12-14]

* Phương pháp quản lí:

Hoạt động quản lí được thực hiện bằng một số phương quản lí như:

Phương pháp tâm lí giáo dục: Là cách tác động vào đối tượng quản lí

thông qua tâm lí, tình cảm, tư tưởng con người Cơ sở của biện pháp là dựa vào qui luật tâm lí và chức năng tâm lí con người Phương pháp này sử dụng các tác đọng của chủ thể quản lí vào đối tượng quản lí bằng lí lẽ làm cho họ nhận thức đúng và tự nguyện thừa nhân các yêu cầu của nhà quản lí từ đó có thái độ và hành vi phù hợp với các yêu cầu này

Phương pháp hành chính – tổ chức: Là cách tác động vào chủ thể quản

lí vào đối tượng quản lí trên cơ sở quyền lực tổ chức, quyền hạn hành chính Đây là phương pháp cơ bản nhất để xây dựng nền nếp, kỉ luật tại cơ quan, nhà trường

Phương pháp kinh tế: Là cách tác động vào chủ thể quản lí vào đối

tượng quản lí thông qua lợi ích kinh tế Cơ sở của biện pháp này là dựa vào qui luật kinh tế thông qua đó để tác động vào tâm lí đối tượng

Trong thực tiễn hoạt động quản lí, chủ thể quản lí cần biết phối hợp các phương pháp quản lí một cách linh hoạt, sáng tạo và hiệu quả Có như vậy mới đạt được mục tiêu đề ra của hoạt động quản lí

Như vậy, quản lí nói chung, QLGD và quản lí nhà trường là các hoạt động, các quá trình trong đó các mục tiêu giáo dục được xác định và được

thực hiện thông qua các chức năng và các phương pháp quản lí Trong các quá trình đó, người lãnh đạo thực hiện tác động lên các đối tượng được quản

lí (con người, CSVC, thiết bị, kinh phí, môi trường) nhằm đạt được các mục tiêu đề ra đặc biệt là mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

cập đến TCM theo nghĩa tương tự và chỉ rõ: “ Mỗi TCM có tổ trưởng, từ 1

đến 2 tổ phó chịu sự quản lí chỉ đạo của HT,do HT bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của TCM và giao nhiệm vụ đầu năm học” [3, tr 16] TCM vừa có cấu trúc nhân sự, vừa là một đơn vị cơ bản liên quan đến các đơn vị khác trong chỉnh thể “ hệ nhà trường”

Từ những cách hiểu trên có thể thấy: TCM là một đơn vị thuộc cơ cấu

tổ chức của trường học và là một bộ phân cấu thành nên bộ máy tổ chức quản

lí của nhà trường TCM là cấp cơ sở trực tiếp thực thi các hoạt động theo kế hoạch hoạt động chung của nhà trường đồng thời có trách nhiệm đảm chất lượng các hoạt động tại TCM theo mục tiêu đề ra TCM có trách nhiệm tổ chức các hoạt động nâng cao trình độ chuyên môn cho GV, có quan hệ mật thiết với các tổ chức khác trong trường

Như vậy, TCM có nhiều điểm tương đồng với “đội”công tác trong các

tổ chức và đó là cơ sở xây dựng TCM theo hướng “đội” công tác Việc hình thành các “đội” công tác giữ vai trò quan trọng trong sự thành công của tổ chức ( Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, 2012) vì thế để TCM hoạt động hiệu quả thì phương thức quản lí của HT phải phù hợp với mô hình

“đội”công tác và TTCM sẽ giữ vai trò tham mưu, giúp HT quản lí trực tiếp TCM HT cũng phải xác định được kết quả hoạt động của TCM là gì và sự thỏa mãn của GV trong TCM HT cũng phải xác lập được tổ chức TCM phù hợp, xác định chiến lược phát triển của TCM cũng như tạo môi trường hoạt động, xây dựng môi trường văn hóa, chế độ thi đua khen thưởng và tổ chức các nhóm chuyên môn trong TCM hoạt động hiệu quả

1.2.3 Quản lí hoạt động TCM

Trong nhà trường hoạt động quản lí bao gồm nhiều nội dung, trong đó quản lí hoạt động TCM là một nội dung quan trọng Từ các khái niệm về quản

lí và TCM có thể đi đến khái niệm về quản lí hoạt động TCM như sau:

Quản lí hoạt động TCM là hệ thống những tác động có kế hoạch, có

định hướng của chủ thể quản lí (các cá nhân và tập thể triển khai nhiệm vụ) đến đối tượng quản lí( tất cả các khâu, các bộ phận và hoạt động của TCM) nhằm giúp cho nhà trường vận hành và đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

Điều đó có nghĩa trọng tâm của quản lí trong nhà trường là quản lí hoạt động dạy học và các hoạt động giáo dục khác HT thực hiện vai trò quản lí hoạt động dạy học thông qua TCM vì thế hoạt động của TCM có nhiệm vụ nâng cao hiệu quả công tác dạy học của nhà trường Để quản lí hoạt động TCM hiệu quả, HT cần tiến hành thực hiện công tác qui hoạch TCM, quản lí hoạt động dạy học, hoạt động SHCM, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ TTCM, đội ngũ GV trong TCM

TCM giữ vai trò là tế bào cơ bản, quan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lí đổi mới giáo dục, là đầu mối để thực hiện các quyết định, các chủ trương của HT; là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thể nghiệm những lí luận về hoạt động giáo dục mới thông qua việc học tập các chuyên đề, tổng

kết các kinh nghiệmdạy học, tổ chức hội thảo Vì vậy,“ Quản lí hoạt động

TCM là nội dung đầu tiên, quan trọng nhất của quản lí hoạt động giáo dục”

[4, tr 37] Để quản lí hoạt động của TCM đạt hiệu quả, HT phải nắm vững các chức năng, nhiệm vụ quản lí và áp dụng các biện pháp quản lí phù hợp với đặc điểm tình hình các TCM

Trong phạm vi đề tài, quản lí hoạt động TCM bao gồm các yếu tố sau:

- Chủ thể quản lí: Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng được giao nhiệm

vụ và các TTCM

- Đối tượng quản lí trực tiếp: Các giáo viên trong TCM, các hoạt động của TCM

- Mục tiêu quản lí: Nâng cao chất lượng giáo dục cho nhà trường Quản

lí hoạt động TCM là một lĩnh vực quản lí khá khó khăn, bởi lĩnh vực này liên quan đến quản lí con người và tính chất các công việc trong TCM Vì vậy muốn quản lí hoạt động TCM được tốt, nhà quản lí phải có năng lực quản lí vững vàng, toàn diện và phải có khả năng vận dụng các biện pháp quản lí một cách nhạy bén, linh hoạt, phải luôn là tấm gương sáng cho cán bộ, gioa sviên

Năng lực còn được hiểu theo một cách khác, năng lực là tính chất tâm sinh

lý của con người chi phối quá trình tiếp thu kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo tối thiểu là cái mà người đó có thể dùng khi hoạt động Trong điều kiện bên ngoài như nhau những người khác nhau cớ thể tiếp thu các kiến thức kỹ năng

và kỹ xảo đó với nhịp độ khác nhau có người tiếp thu nhanh, có người phải mất nhiều thời gian và sức lực mới tiếp thu được, người này có thể đạt được trình độ điêu luyện cao còn người khác chỉ đạt được trình độ trung bình nhất

định tuy đã hết sức cố gắng Thực tế cuộc sống có một số hình thức hoạt động như nghệ thuật, khoa học, thể thao Những hình thức mà chỉ những người

có một số năng lực nhất định mới có thể đạt kết quả

Các năng lực hình thành trên cơ sở của các tư chất tự nhiên của cá nhân nới đóng vai trò quan trọng, năng lực của con người không phải hoàn toàn do

tự nhiên mà có, phần lớn do công tác, do tập luyện mà có “Năng lực là khả

năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hoạt động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết kĩ năng, kĩ xảo và kinh nghiệm cũng như tự sẵn sàng hành động” Ngoài ra, nói một cách khái quát, có thể hiểu “năng lực là phẩm chất tâm lí và sinh lí của con người đảm bảo thực hiện

được một hoạt động nào đó ”

* Cấu trúc của năng lực:

1.2.4.1 Năng lực hoạt động TCM

Năng lực TCM được thể hiện qua chất lượng công việc của từng GV trong một TCM Năng lực TCM được đánh giá cụ thể qua các nội dung công việc của TCM như:

a, Có kế hoạch công tác và hoàn thành các nhiệm vụ theo qui dịnh điều lệ trường học

Năng lực

- Kế hoạch hoạt động chung của TCM theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác

- Kế hoạch cụ thể dạy theo chuyên đề, tự chọn, dạy ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng học sinh yếu kém

- Văn bản của HT về việc nhận xét thực hiện các nhiệm vụ năm học của TCM

b, Sinh hoạt về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác

Biên bản sinh hoạt chuyên môn của tổ hoặc nhóm chuyên môn: Gồm sổ nhật kí hoặc biên bản đánh giá chất lượng về hiệu quả hoạt động giáo dục của các thành viên trong tổ, biên bản đánh giá xếp loại GV

c, Hằng tháng rà soát, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ được phân công Biên bản rà soát, đánh giá để cải tiến các biện pháp thực hiện nhiệm vụ được giao của TCM Biên bản chỉnh sửa, bổ sung các nội dung mới, các biện pháp mới vào kế hoạch

1.3 Hoạt động của TCM trong trường THPT theo định hướng phát triển năng lực

1.3.1 Vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của TCM trong trường THPT

a, Vị trí, vai trò của TCM trong trường THPT

Trong trường THPT, TCM là một bộ phận, một đơn vị trong hệ thống cơ cấu tổ chức của nhà trường TCM là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của trường trong đó trọng tâm là hoạt động dạy học và giáo dục TCM là đầu mối quản lí mà HT nhất thiết phải tập trung dựa vào đó để quản lí nhà trường trên nhiều phương diện nhưng cơ bản nhất là hoạt động giáo dục, dạy học và hoạt động sư phạm của GV

TCM là cấp quản lí đầu tiên hay quản lí cấp cơ sở trong nhà trường

TCM thực hiện các nhiệm vụ xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn và quản lí kế hoạch cá nhân của các tổ viên theo kế hoạch chung của nhà trường để đảm bảo chất lượng giáo dục theo các mục tiêu đã đề ra Đây cũng là nơi tiến hành các hoạt động đổi mới để nâng cao chất lượng dạy học của GV và chất lượng học tập của HS Hoạt động của TCM tốt sẽ giúp nhà trường nâng cao chất lượng dạy và học, ngược lại nếu hoạt động TCM kém thì chất lượng dạy học của nhà trường có nhiều hạn chế

Trong trường, các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường thực hiện chương trình giáo dục và các hoạt động hướng tới mục tiêu giáo dục

Đặc biệt, TCM là nơi có điều kiện sâu sát để nắm bắt tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của GV trong tổ TCM là nơi hỗ trợ, độngviên kịp thời GV trong công việc và cuộc sống(Jonhson, 2003) Chính vì thế, TCM giữ vai trò“

tập hợp, đoàn kết các thành viên trong tổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ của người GV trong trường trung học” [4, tr 59] Với vai trò đầu mối như vậy nên cần thiết phải có sự phối hợp chặt chẽ và thống nhất quản lí giữa BGH và TTCM để hoạt động của TCM đạt hiệu quả cao

b, Chức năng, nhiệm vụ của TCM trong trường THPT

Điều 16 của Điều lệ trường trung học phổ thông và trường phổ thông

có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số 12/2011/TT- BGDĐT ngày

28/3/2011 của Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo), quy định tổ chuyên môn

có những nhiệm vụ sau:

- Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lí kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường

- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ, tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo các quy định của chuẩn nghề nghiệp GV trung học và các qui định khác hiện hành

- Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó

- Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên

- TCM sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi HT yêu cầu

Qua nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước đã xác định rõ chức năng, nhiệm vụ chính của TCM là :

- Nâng cao trình độ chuyên môn cho GV, nâng cao kết quả học tập của HS; xây dựng các chương trình, dự án nhằm cải thiện, phát triển hoạt động dạy và học trong nhà trường( Jonhson, 2003 ) ;

- Xây dựng môi trường làm việc an toàn, thân thiện giúp GV và HS phát triển tốt ( Jonhson, 2003 ; Aguilar, 2010) ;

- Lãnh đạo và quản lí GV, đảm bảo mối quan hệ hợp tác giữa các nhóm chuyên môn, sự hợp tác giữa các GV trong tổ ( Weston, 2014) ;

- TCM đảm bảo trách nhiệm chính về kết quả chuyên môn ( Phạm Viết Vượng, 2004) và giữ vị trí quan trọng nhất trong triển khai thực hiện đổi mới PPDH của GV ( Thái Duy Tuyên, 2008)

Với chức năng, nhiệm vụ trên, TCM giữ vai trò “rất quan trọng đối với

chất lượng, hiệu quả của quá rrình dạy và học ” và “người tổ trưởng mang tính quyết định cơ bản cho chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ” [4, tr 64]

Như vậy, cả về mặt lí luận và pháp lí thì TCM là nơi trực tiếp quản lí, rèn luyên và bồi dưỡng GV về phẩm chất đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ TCM có trách nhiệm xây dựng các kế hoạch phát triển chuyên môn cho GV; xây dựng các điều kiện làm việc và SHCM; tổ chức các hoạt động chuyên

môn cho GV giảng dạy và kết hợp GV với nhau TCM có chức năng, nhiệm

vụ, vai trò rất quan trọng trong việc triển khai, thực hiện các nhiệm vụ giáo dục của nhà trường Hoạt động của tổ chuyên môn tốt, thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ như Điều lệ trường trung học đã qui định sẽ góp phần tích cực, quyết định đến việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng được những yêu cầu mới trong quá trình đổi mới giáo dục Nếu quản lí tốt hoạt động của TCM thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

1.3.2 Mục tiêu, nội dung hoạt động của tổ chuyên môn

a, Mục tiêu hoạt động của tổ chuyên môn

Từ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn ta thấy: Tổ chuyên môn được hoạt động có mục đích, có kế hoạch, được tổ chức điều hành, quản lí trực tiếp là tổ trưởng chuyên môn Mục tiêu hoạt động của tổ chuyên môn là tạo nên chất lượng giáo dục của nhà trường Tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả thì chất lượng giáo dục của nhà trường sẽ được nâng lên

b, Nội dung các hoạt động của tổ chuyên môn

Hoạt động tổ chuyên môn bao gồm các nội dung: Hoạt động chuyên môn, hoạt động hành chính và hoạt động phối hợp với tổ chức đoàn thể trong nhà trường Trong đó hoạt động chuyên môn là hoạt động trọng yếu quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường Những hoạt động cụ thể của TCM bao gồm:

(1) Hoạt động dạy học và các hoạt động giáo dục khác của GV theo chương trình do bộ GD và ĐT ban hành

(2) Hoạt động xây dựng, triển khai các loại kế hoạch, các dự án và chương trình hành động để khắc phục hạn chế, trở ngại trong dạy học( Jonhson, 2003) Trong đó, hoạt động trọng tâm hướng đến của TCM là đổi mới PPDH của GV TCM là nơi diễn ra các hoạt động học tập, ứng dụng, thể

nghiệm những lí luận về PPDH mới ( Thái Duy Tuyên, 2001) Ngoài ra, TCM còn là nơi thực hiện hoạt động bồi dưỡng của GV, hoạt động nghiên cứu khoa học, SKKN nhằm cải tiến chất lượng dạy và học của nhà trường

(3) Hoạt động SHCM, trao đổi kinh nghiệm nâng cao năng lực giảng dạy cải thiện tình hình học tập của HS ( Jonhson, 2003; Aguilar, 2010) TCM

là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, tiếp nhận kiến thức, kĩ năng mới trong dạy học, giáo dục; là nơi chia sẻ và thống nhất cách thức hành động của Gv trong tổ Hiện nay, trước những yêu cầu mới đề ra, TCM còn là nơi thực thi trực tiếp những đổi mới trong GD & ĐT như dạy học tích hợp liên môn, dạy học dự án, hoạt động trải nghiệm sáng tạo…

(4) Hoạt động xây dựng các nhóm hành động nhằm phát triển chuyên môn, nâng cao chất lượng học của HS ( Jonhson, 2003; Sparks, 2013) Việc

xây dựng các nhóm nhằm tập hợp những người “ cùng làm việc với nhau để

thực hiện công việc một cách hoàn chỉnh Mỗi thành viên của đội vừa có hiểu biết cơ bản về toàn bộ quá trình, vừa có thể thực hiên thành thao một hoặc nhiều việc trong đó nhằm đạt mục tiêu chung của cả tổ chức một cách tốt nhất” [14, tr 47] Như vậy, trong TCM lại có các nhóm thực hiện các hoạt động chuyên môn phù hợp như bồi dưỡng, nâng cao năng lực học tập của HS khá, giỏi; phụ đạo HS yếu kém; hướng dẫn HS nghiên cứu khoa học…

(5) Hoạt động hỗ trợ GV trong công việc và cuộc sống, tạo môi trường làm việc thân thiên, giúp GV yên tâm công tác ( Jonhson, 2003) Nếu TCM xây dựng được môi trường lành mạnh, tích cực thì chắc chắn hoạt động của TCM sẽ diễn ra thuận lợi, có sự chia sẻ, hỗ trợ giữa các thành viên, tạo sự tin tưởng, đoàn kết trong TCM

(6) Tham gia các hoạt động công tác đoàn thể, tổ chức ngoại khóa và một số nhiệm vụ khác do nhà trường phân công

Từ các hoạt động trên có thể thấy TCM như một đơn vị “ tế bào”, là

đơn vị thi công một số “ hạng mục” nhất định trong quá trình hoạt động giáo dục của nhà trường Hoạt động của TCM mang tính pháp lí vì vậy đòi hỏi mọi

GV trong tổ phải thục hiện

Trực tiếp theo dõi, điều hành các hoạt động của TCM là TTCM TTCM phải thực hiện những nhiệm vụ cụ thể như sau:

(1) Xây dựng định hướng phát triển môn học; Lãnh đạo, chỉ đạo các hoạt động dạy học, chất lượng dạy học; Đánh giá kết quả dạy học và có kế hoạch điều chỉnh ( Weston, 2014) Nhiệm vụ này được thực hiện thông qua một số hoạt động như: Xây dựng hoạt động chung của tổ theo năm học, tháng, tuần, kế hoạch dạy học và tham gia các hoạt động giáo dục; Xây dựng và triển khai các kế hoạch cụ thể như dạy chuyên đề, dạy tự chọn, chọn bồi dưỡng HS giỏi, phụ đạo HS yếu kém, sử dụng TBDH…

(2) Lãnh đạo và quản lí TCM, GV, đảm bảo sự kết hợp hiệu quả giữa các nhóm chuyên môn ( Weston, 2014) Quản lí chuyên môn được đánh giá là quan trọng nhất trong QLGD ( Phạm Viết Vượng, 2004) Vì vậy TTCM cần hướng dẫn xây dựng và quản lí việc thực hiện chuyên môn theo kế hoạch của

GV trong tổ; quản lí, kiểm tra việc thực hiện qui chế chuyên môn của GV; điều hành hoạt động của tổ, dự giờ GV trong tổ theo qui định…

(3) Phát triển đội ngũ GV, tạo môi trường làm việc tốt, xây dựng mối quan hệ hợp tác trong TCM, GV có sự hỗ trợ, chia sẻ, giúp đỡ lẫn nhau ( Weston, 2014)

(4) Tham gia các hoạt động khác theo sự phân công của HT như đánh giá, xếp loại GV; đề xuất khen thưởng, kỉ luật GV… Ngoài ra, TTCM còn là người tư vấn, đề xuất với HT những vấn đề về chuyên môn và giải đáp trực tiếp những ý kiến thắc mắc của GV thuộc TCM quản lí trong khả năng có thể

và đề đạt những ý kiến, nguyện vọng của tổ viên khi HT cần giải quyết

Tóm lại, TTCM chính là cầu nối giữa GV với HT, giúp HT quản lí tốt

hoạt động chuyên môn, nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường “Vai

trò của TTCM mang tính quyết định cơ bản cho chất lượng và hiệu quả hoạt động của tổ” [4, tr 64] do vậy TTCM cần nhận thức sâu sắc, đúng dắn, có

tinh thần trách nhiệm cao, có đầy đủ phẩm chất năng lực trong quản lí TCM

1.3.3 Mối quan hệ giữa tổ chuyên môn với các tổ chức, đoàn thể trong trường trung học phổ thông

Giữa các TCM có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và với các tổ chức, đoàn thể khác trong nhà trường:

a) Đối với Ban giám hiệu

TCM là cầu nối giữa HT và GV trong tổ nhằm mục tiêu cuối cùng là nângcao chất lượng giáo dục TCM là nơi chuyển tải đến các GV các chỉ đạo chuyên môn của HT và cơ quan quản lí cấp trên

TCM là nơi tổ chức thực hiện chỉ đạo chuyên môn của HT và cơ quan quản lí cấp trên về hoạt động dạy học, gióa dục Thông qua TCM, HT có thông tin hai chiều để đánh giá chính xác GV từ đó phân công nhiệm vụ hợp

lí, đạt hiệu quả cao trong công việc

b/ Đối với Chi bộ Đảng, Công đoàn, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

Các thành viên trong TCM là đảng viên sẽ góp phần tuyên truyền chủ trương, nghị quyết của chi bộ Đảng đến TCM kịp thời, chính xác hơn; tích cực thúc đảy các thành viên khác thực hiện tốt nhiệm vụ Đồng thời, TCM còn giới thiệu cho chi bộ Đảng xem xét kết nạp đảng viên, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong công tác phổ biến thực hiện những nghĩ quyết của chi bộ

TCM tham gia hỗ trợ bằng cách truyền đạt các chủ trương của các tổ chức đoàn thể đến GV thực hiện; phối hợp với các tổ chức trong việc giáo dục toàn diện HS, thực hiện kế hoạch nhà trường nhằm đạt những mục tiêu giáo dục