TÀI LIỆU THAM KHẢO hệ GIÁ TRỊ văn hóa THĂNG LONG hà nội TRONG LỊCH sử DỰNG nước

Việt Nam là một quốc gia dân tộc mà quy luật tồn tại và phát triển quan trọng nhất là dựng nước đi đôi với giữ nước, trong đó vấn đề bảo vệ, giải phóng Thăng Long Hà Nội có tầm quan trọng đặc biệt, mang ý nghĩa sống còn đối với cả quốc gia dân tộc. Trong chiều dài lịch sử, sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long Hà Nội luôn là nơi hội tụ sáng ngời tiêu biểu cho tinh thần bất khuất chống ngoại xâm của toàn dân tộc. Dưới góc độ nhất định, có thể nói hầu như toàn bộ lịch sử thành văn của dân tộc ta đều hiện diện ở đây.

HỆ GIÁ TRỊ VĂN HÓA THĂNG LONG TRONG LỊCH SỬ DỰNG NƯỚC

VÀ GIỮ NƯỚC

Việt Nam là một quốc gia dân tộc mà quy luật tồn tại và phát triển quan trọng nhất là dựng nước đi đôi với giữ nước, trong đó vấn đề bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội có tầm quan trọng đặc biệt, mang ý nghĩa sống còn đối với cả quốc gia dân tộc Trong chiều dài lịch sử, sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội luôn là nơi hội tụ sáng ngời tiêu biểu cho tinh thần bất khuất chống ngoại xâm của toàn dân tộc Dưới góc độ nhất định, có thể nói hầu như toàn bộ lịch sử thành văn của dân tộc ta đều hiện diện ở đây Thành thử, việc nghiên cứu thấu đáo về sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội chính là đột phá vào một trong những mắt xích chủ yếu nhất trong toàn bộ lịch sử đấu tranh giải phóng và giữ nước của dân tộc ta, cho phép người nghiên cứu có được những dữ liệu lịch sử đầy

đủ hơn cả.

Gần đây, có những nhà Việt Nam học người nước ngoài khi tìm hiểu về những nét độc đáo trong nghệ thuật tiến hành chiến tranh tự giải phóng và chiến tranh tự bảo vệ của dân tộc ta, đã lý giải nhiều khía cạnh thiên về thuần quân sự, do vậy không thể cắt nghĩa nổi tại sao một quốc gia dân tộc đất không rộng, người không đông nhưng đã đứng vững suốt mấy nghìn năm trước những đội quân xâm lược hùng mạnh, thiện chiến Trên thực tế, lịch sử dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc ta không chỉ là lịch sử quân sự, mà là dòng chảy tổng hợp của thế nước địa linh nhân kiệt, của tinh thần yêu nước và nhân văn, của sức mạnh đạo lý thắng hung tàn… mà trên nền đó nghệ thuật quân sự mới phát huy được Chính vì vậy, việc nghiên cứu sự nghiệp bảo vệ, giải phóng đất nước của dân tộc Việt Nam nói chung và sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội nói riêng nhất thiết phải dựa trên nền tảng lý luận khoa học tổng hợp, trong đó việc nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp ấy là một hướng tiếp cận cần thiết.

Thời kỳ dựng nước, dân tộc ta đã từng có nền văn minh phát triển rực rỡ, trong

đó đất Cổ Loa đã được An Dương Vương chọn làm nơi định đô Trong đêm trường

nô lệ của nghìn năm Bắc thuộc, các cuộc đấu tranh bền bỉ chống đồng hoá và các cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ liên tục diễn ra trên vùng đất này Khi Ngô Quyền thắng trận trên sông Bạch Đằng, mở ra kỷ nguyên độc lập và tái định đô tại Cổ Loa thì sự nghiệp bảo vệ, giải phóng miền đất này từ đây đã thực sự mang hình hài của

cuộc đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc Các triều đại Đinh, Tiền Lê tuy định đô

ở Hoa Lư, song vẫn xem miền đất này là một tiền đồn quan trọng bậc nhất.

Nhìn ra được vị thế thắng địa, chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước

và thế rồng bay của vùng Đại La, Lý Công Uẩn đã sáng suốt dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đặt tên Thăng Long, để khi đối mặt với quân xâm lược Tống, nhà

Lý hoàn toàn giữ quyền chủ động chiến lược Nhà Trần tiếp nối nhà Lý đã tiếp tục khẳng định bản lĩnh, ý chí tự chủ và tinh thần quyết chiến quyết thắng của Thăng Long - Hà Nội khi ba lần đánh tan quân xâm lược Mông - Nguyên, đội kỵ binh bách chiến bách thắng đã từng tung vó ngựa suốt từ Đông sang Tây mà chưa hề gặp đối thủ Sau thất bại để mất nước của nhà Hồ, Lê Lợi mở đầu cuộc kháng chiến chống ách đô hộ của quân Minh xâm lược với tư cách thủ lĩnh nghĩa quân Lam Sơn, và kết thúc chiến tranh tại Thăng Long - Hà Nội bằng Hội thề Đông Quan buộc nhà Minh chấp nhận thất bại Nguyễn Huệ từ một anh hùng nông dân nổi dậy chống áp bức trở thành anh hùng giải phóng dân tộc tại Thăng Long - Hà Nội bằng cuộc hành binh thần tốc để đánh tan hai mươi chín vạn quân Thanh Lịch sử đã ghi nhận những chiến công, tài năng, anh hùng, nhân vật lịch sử quân sự và những bài học kinh nghiệm quý báu trong hàng nghìn năm trị vì của thời đại phong kiến Việt Nam

tự chủ, trong đó có những giá trị văn hoá quân sự tiêu biểu của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội.

Khi chế độ phong kiến Việt Nam đến lúc suy tàn, thì điều đáng chú ý là nơi đánh dấu đậm nét nhất của sự suy tàn ấy không đâu khác chính là Thăng Long - Hà Nội Từ

sự thất thủ thành Hà Nội mà nhà Nguyễn bộc lộ hoàn toàn sự suy vong cả về thể chế chính trị, cả về duy trì sức mạnh giữ nước Không chùn bước trước những pháo hạm và đội quân viễn chinh của thực dân Pháp xâm lược, tại Thăng Long - Hà Nội

đã có nhiều danh nhân với tư tưởng lớn và các phong trào yêu nước, song con đường cứu nước, cứu dân như thế nào, cứu từ đâu, cứu ra sao… vẫn tìm chưa ra, chưa đúng Đến đây, lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội nói riêng, lịch

sử dân tộc Việt Nam nói chung, đặt ra đòi hỏi tất yếu phải có lực lượng lãnh đạo thực sự tiên tiến

Và đến khi xuất hiện một danh nhân vĩ đại, Anh hùng giải phóng dân tộc Nguyễn

ái Quốc - Hồ Chí Minh, gắn liền với sự kiện Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, thì

bài toán ấy đã tìm ra được lời giải Sự xuất hiện tổ chức chính trị tiên tiến nhất, bộ tham mưu của giai cấp công nhân Việt Nam, như một quy luật tất yếu đã chấm dứt

sự khủng hoảng về đường lối của cách mạng Việt Nam Con đường cách mạng Việt Nam phải là con đường bạo lực cách mạng, tiến hành khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền về tay nhân dân - một con đường mới được chính con người Việt Nam quyết định Cách mạng Tháng Tám thành công mà điểm nhấn mang tính quyết định

là cuộc mít-tinh tuần hành giành chính quyền tại Hà Nội là minh chứng rực rỡ cho con đường cách mạng đúng đắn đó.

Công cuộc đấu tranh bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ gắn liền với những hoạt động phong phú và đầy sáng tạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở thời điểm nghìn cân treo sợi tóc của đất nước Bằng đức độ tuyệt vời và trí tuệ thiên tài, Người đã tập hợp và phát huy sức mạnh phi thường của cả dân tộc, chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua thác ghềnh Ngay trong cuộc họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Người đề ra những nhiệm vụ cấp bách là chống nạn đói, chống nạn dốt và các tệ nạn xã hội khác, xoá bỏ các thứ thuế vô lý, thực hiện tự do tín ngưỡng, lương giáo đoàn kết, xây dựng chính quyền của dân, do dân và vì dân, xây dựng Hiến pháp dân chủ, tổ chức bầu cử Quốc hội Người đặc biệt chăm lo xây dựng khối đoàn kết toàn dân trong Mặt trận dân tộc thống nhất, động viên mọi tầng lớp nhân dân tham gia bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc Người rất coi trọng tình đoàn kết quốc tế, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của nhân dân thế giới Khi quân Đồng minh vào Đông Dương với danh nghĩa tước khí giới quân Nhật, Người đã cùng Đảng ta thực hiện sách lược ngoại giao mềm dẻo, linh hoạt: lúc thì tạm hoà với Tưởng để rảnh tay đối phó với Pháp, lúc thì tạm hoà hoãn với Pháp để đuổi Tưởng và tranh thủ củng cố lực lượng, chuẩn bị toàn quốc kháng chiến, điều mà Người biết chắc chắn không thể tránh khỏi.

Nhân dân Hà Nội đã chứng kiến những hành động ngoại giao hết sức phong phú của Chủ tịch Hồ Chí Minh để cố tránh một cuộc chiến tranh Với lòng khát khao mong muốn hoà bình của nhân dân Việt Nam, Người đã làm hết sức mình, đã nhân nhượng tới giới hạn cuối cùng khi ký Tạm ước 14 tháng 9 để cố kéo dài thời gian hoà bình, đồng thời chỉ thị phải cảnh giác, chuẩn bị lực lượng và vật chất, tư tưởng

và tinh thần cũng như kế hoạch chu đáo để có thể nắm quyền chủ động hoàn toàn Khi chiến tranh tới gần, Người tổ chức căn cứ địa kháng chiến ở Việt Bắc, viết nhiều bài xác định tư tưởng chỉ đạo phương hướng kháng chiến và bồi dưỡng lý luận quân sự cho quân và dân ta Người biểu dương thành tích huấn luyện, theo dõi

và chỉ đạo chặt chẽ cuộc chiến đấu của quân và dân

Hà Nội, kịp thời khen ngợi những chiến sĩ quyết tử, động viên đồng bào tản cư cũng

là kháng chiến Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng bộ và quân dân Hà Nội đã lập bao chiến công chói lọi, từng bước góp phần hình thành và phát triển tư tưởng quân sự cách mạng của nước Việt Nam mới trong mở đầu toàn quốc kháng chiến và trong kết thúc cuộc kháng chiến thắng lợi tại Thủ đô Sự nghiệp vẻ vang ấy đã để lại những giá trị văn hoá quân sự sâu sắc.

Sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết tháng 7 năm 1954, đế quốc Mỹ vi phạm Hiệp định, hất cẳng Pháp, dựng chế độ thực dân kiểu mới ở miền Nam nước ta Nhân dân Việt Nam cùng lúc thực hiện hai chiến lược cách mạng: cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam Từ

Hà Nội, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh hàng ngày hàng giờ theo dõi,

lãnh đạo cách mạng trên cả hai miền; và đồng bào, chiến sĩ cả nước hướng về Thủ

đô để gửi gắm niềm tin, hy vọng Trước thử thách vô cùng cam go, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vạch ra những vấn đề chiến lược cách mạng chung của cả nước, trong đó có Nghị quyết trung ương 15 xác định con đường cách mạng ở miền Nam Thủ đô Hà Nội lúc này không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học và giáo dục… của cả nước, mà còn là tổng hành dinh lãnh đạo, chỉ huy cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trong chiến tranh xâm lược Việt Nam, đế quốc Mỹ đã thực hiện nhiều chiến lược tàn bạo: tố cộng, diệt cộng (1955 -1960), chiến tranh đặc biệt (1961-1965), chiến tranh cục bộ (1965-1968) và Việt Nam hoá chiến tranh (1969-1975), đồng thời tiến hành hai cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân ra miền Bắc hòng xoá bỏ hậu phương lớn Đặc biệt, chúng đánh thẳng vào Thủ đô Hà Nội hòng gây sức ép với Đảng và Nhà nước, làm lung lay ý chí quyết tâm kháng chiến của nhân dân ta, đồng thời làm giảm sút tiềm lực kinh tế nhằm hạn chế khả năng chi viện của miền Bắc Đánh phá Hà Nội, địch cũng nhằm triệt tiêu nguồn lực trí tuệ khoa học hàng đầu của ta đang tập trung tại đây, đồng thời muốn cô lập Việt Nam

và phô trương sức mạnh quân sự nhằm răn đe các lực lượng cách mạng thế giới, vì

Hà Nội là nơi tập trung cơ quan ngoại giao của các nước có quan hệ với Việt Nam Trước hành động leo thang chiến tranh của Mỹ, đặc biệt cuộc chiến tranh phá hoại bằng lực lượng không quân mạnh nhất thế giới và là loại hình chiến tranh chưa hề có trong lịch sử, Đảng ta vẫn tỏ rõ quyết tâm và xác định những chủ trương chiến lược kịp thời, đúng đắn Trung ương đã xác định: chuyển hướng toàn

bộ các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội của Thủ đô và đất nước từ trạng thái hoà bình sang chiến tranh để ổn định và phát triển, đồng thời kiên quyết tổ chức đánh bại chiến tranh phá hoại của địch ngay trên bầu trời Thủ đô; phát động chiến tranh nhân dân chống chiến tranh phá hoại; nhanh chóng phát triển lực lượng phòng không - không quân; tập trung mọi nỗ lực bảo vệ các hoạt động tiếp tế, chi viện chiến trường, làm tròn nhiệm vụ của hậu phương lớn đối với tiền tuyến lớn Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm,

20 năm hoặc lâu hơn nữa, Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể

bị tàn phá, song nhân dân ta quyết không sợ Không có gì quý hơn độc lập, tự do Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn" Việc tổ chức và phát động chiến tranh nhân dân Thủ đô chống tập kích đường không của địch được tiến hành khẩn trương, chu đáo với phương châm chủ động phòng tránh và kiên quyết đánh trả Hà Nội đã hiên ngang quật ngã "pháo đài bay" Mỹ, và đã cùng với hậu phương lớn miền Bắc đứng vững trong khói bom thù Sau khi miền Nam được giải phóng và cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta vẫn phải đối phó với chiến lược "diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ kết hợp với sự đe doạ can thiệp vũ lực bằng chiến tranh xâm lược kiểu mới của địch

và các "vấn đề" dân tộc, tôn giáo, nhân quyền mà chủ nghĩa đế quốc tung ra Thủ

đô Hà Nội là một trong những mục tiêu trọng điểm hàng đầu của chủ nghĩa đế quốc

và các thế lực thù địch hòng chống phá quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, khối đại đoàn kết dân tộc và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta đang tiến hành Quá trình phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện nhiệm vụ quốc phòng - an ninh của đất nước cũng như của Thủ đô nảy sinh những khó khăn, ảnh hưởng tới sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Hà Nội Từ khi tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc gắn kết phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng - an ninh, mở rộng quan hệ đối ngoại Tầm vóc và vị thế của Việt Nam cùng Thủ đô Hà Nội ngày càng được khẳng định trong khu vực và thế giới Song, ta cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề nhạy cảm, thêm vào đó, bối cảnh thế giới và khu vực đang có nhiều biến động phức tạp.

Để bảo vệ vững chắc Thủ đô, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội, cùng với việc tập trung phát triển kinh tế - xã hội, cần tiếp tục củng cố quốc phòng - an ninh, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, giữ vững ổn định chính trị, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận

an ninh nhân dân, phòng chống có hiệu quả chiến lược "diễn biến hoà bình", bạo loạn lật đổ, sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược kiểu mới của địch Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển vũ bão của thời đại, vấn đề bảo vệ sự tồn vong của chế

độ, trực tiếp là bảo vệ thủ đô, các nước sẽ phải tính đến chiến lược nào, phát triển theo định hướng nào, dựa trên cơ sở tiền đề nào và sử dụng tiềm lực, lực lượng của đất nước ra sao…

Nghiên cứu những vấn đề thực tiễn đương đại để tích hợp với những bài học kinh nghiệm lịch sử truyền thống của dân tộc sẽ giúp cho chúng ta rút ra những vấn

đề cực kỳ quý giá nhằm bảo vệ vững chắc Thủ đô Hà Nội Thế kỷ XX, nhân loại đã chứng kiến những chuyển biến cực kỳ lớn lao trong lịch sử Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại mở ra thời đại mới cho hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ

xã hội Chính sự phát triển vững mạnh của chế độ xã hội chủ nghĩa Xôviết - thành quả của Cách mạng Tháng Mười - đã trực tiếp góp phần quyết định đánh bại chủ nghĩa phát-xít, cứu nhân loại khỏi thảm hoạ diệt vong trong Chiến tranh thế giới thứ hai, tạo thời cơ cho hàng loạt nước xã hội chủ nghĩa ra đời, hàng loạt nước giành độc lập dân tộc Song, chính do sự trì trệ về kinh tế - xã hội, sự chống phá quyết liệt của chủ nghĩa đế quốc bằng những thủ đoạn mới, cùng sai lầm của các Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu đã khiến cho nhân loại phải chứng kiến thảm cảnh tan rã của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới vào cuối thế kỷ

Thời đại hiện nay cũng là thời đại diễn ra cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại với những bước tiến căn bản cả về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhất

là khoa học công nghệ, làm thay đổi hẳn bộ mặt kinh tế - xã hội của thế giới Lực lượng sản xuất phát triển nhảy vọt và buộc quan hệ sản xuất phải có những cải cách tương ứng Khoa học tham gia trực tiếp sản xuất, trở thành lực lượng kinh tế

và hình thành kinh tế tri thức - một điểm nhấn mới trong lịch sử nhân loại Thay vào những vấn đề mà từng dân tộc có thể và phải tự giải quyết là những vấn đề toàn cầu Toàn cầu hoá bao hàm cả cơ hội và thách thức lớn Sự phát triển khoa học công nghệ nhanh và lớn đến mức việc thích ứng với nó trở thành tiêu chí cứng thử thách sức sống các chế độ chính trị, và chủ nghĩa tư bản đã thực hiện được để tiếp tục phát triển.

Cùng với việc chịu đựng hai cuộc chiến tranh thế giới bằng vũ khí thông thường, thế kỷ này cũng diễn ra nhiều cuộc chiến tranh cục bộ, xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế… Đặc biệt, vào thời điểm chuyển giao thế kỷ, nhân loại phải giật mình trước ba vấn đề lớn: một là chiến tranh công nghệ cao do chủ nghĩa

đế quốc tiến hành, với bộ mặt "chiến tranh sạch" nhưng đằng sau là hiểm hoạ hơn tất

cả các hiểm hoạ trước; hai là "diễn biến hoà bình" cũng của chủ nghĩa đế quốc, cái công cụ đã làm tan rã cường quốc từng là thành trì của hoà bình và cách mạng thế giới, điều mà các cuộc chiến tàn khốc trước đó của chủ nghĩa phát-xít không thể làm nổi; ba là "cách mạng sắc màu" - sự cộng sinh giữa "diễn biến hoà bình" và bạo loạn chính trị - mà tác giả không ai khác chính là chủ nghĩa đế quốc, một công cụ khác giải quyết nốt phần còn lại của chiến tranh công nghệ cao và "diễn biến hoà bình".

Điều đó đòi hỏi sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại hiện nay phải đối sánh, tiếp thu chọn lọc kinh nghiệm quốc tế đương đại, tính đến sự tác động của những nhân tố mới và yêu cầu giải quyết các tình huống chiến lược mới Chỉ như vậy mới tích hợp được với truyền thống lịch sử, làm giàu cho hệ giá trị văn hoá quân sự của Thăng Long - Hà Nội, làm cho quá trình nhận thức, phát triển, vận dụng sáng tạo kinh nghiệm lịch sử vừa dựa chắc trên nền tảng truyền thống, vừa thấm đậm hơi thở hiện đại và ngày càng vươn tới tầm cao thời đại Việc tổng kết thực tiễn lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội không chỉ nhằm khơi dậy niềm tự hào của miền đất và con người ở đây, mà còn là động lực nhân lên nhiều lần sức mạnh vật chất và tinh thần của Thủ đô Hà Nội trong hiện tại và tương lai

Trong toàn bộ tiến trình lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, những giá trị văn hoá - lịch sử quân sự không bao giờ nằm sâu trong tiềm thức người dân,

mà đều được hiện thực hoá một cách sống động thông qua những trận đánh tiêu biểu bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội ở thời đại nào cũng vậy, về giá trị hữu hình, đó thực sự là những trận đánh mang tính quyết chiến chiến lược, cho phép làm chuyển hoá tình thế cuộc chiến đấu bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội và về giá trị phi hữu hình, đó là sự hội tụ tiêu biểu cho ý chí và trí tuệ người

Việt, với tư cách một dân tộc luôn phải "lấy nhỏ thắng lớn, lấy ít địch nhiều" Có thể nói, sự phát triển cực kỳ mạnh mẽ của tư duy quân sự - quốc phòng Việt Nam được đúc rút tiêu biểu từ những trận đánh tiêu biểu bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội xuyên qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc.

Nghiên cứu về hệ giá trị văn hoá quân sự của từng thời kỳ lịch sử và những trận đánh tiêu biểu xuyên suốt lịch sử sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội chỉ có giá trị hiện thực khi được đặt trong quá trình hoạt động của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị, quân và dân Thủ đô hiện nay nhằm phát huy cao độ những giá trị văn hoá quân sự đó phù hợp với điều kiện mới Đó là quá trình giáo dục nâng cao nhận thức đúng đắn về các giá trị văn hoá quân sự, tiếp tục phát triển, bổ sung những giá trị mới vào hệ giá trị văn hoá quân sự Thăng Long - Hà Nội, vận dụng sáng tạo bài học kinh nghiệm lịch sử nhằm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ chiến lược bảo vệ vững chắc Thủ đô Hà Nội trong tình hình mới.

Đương nhiên, nghiên cứu sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội chỉ

có ý nghĩa hiện thực đối với sự nghiệp bảo vệ Thủ đô hiện nay khi được đặt trên cơ

sở lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về một loạt vấn đề quan trọng như: những nguyên tắc khoa học tiếp cận lịch sử; những nguyên lý lý luận về chiến tranh và quân đội; những quan điểm về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân

và tiến hành chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đồng thời, để hoạch định chiến lược xây dựng và bảo vệ Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ mới, cần tiếp thu kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học và những công trình tổng kết thực tiễn.

Nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, các tác giả cuốn sách mong muốn góp phần làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu toàn diện

về vị trí chiến lược của Thủ đô Hà Nội trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa, đồng thời góp phần tuyên truyền, giáo dục về vị trí, vai trò quan trọng của Thủ đô trong lịch sử và hiện tại Hơn nữa, nghiên cứu về lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội vừa nhằm khẳng định những giá trị khoa học chân chính, vừa thể hiện trách nhiệm và tình cảm đối với truyền thống lịch sử, đối với hiện tại và đối với các thế hệ tương lai của Thủ đô thân yêu.

Cùng tham gia đóng góp tư liệu để hoàn thành cuốn sách còn có sự cộng tác của các nhà khoa học như TS Nguyễn Như Hoạt, TS Nguyễn Văn Thân, PGS, TS Trịnh

TS Hoàng Hoa Châu, Đại tá Trịnh Ngọc Nghi, Đại tá Nghiêm Đình Tích, TS Lê Văn Thái… Đương nhiên, do chính tính chất cực kỳ phong phú của đối tượng nghiên cứu, sự cần thiết phải xử lý một khối lượng tư liệu lịch sử lớn và còn có nhiều điểm chưa thật rành mạch về mặt sử liệu, do đó cuốn sách sẽ không tránh khỏi những

khiếm khuyết Các tác giả cuốn sách chân thành đón nhận sự đóng góp ý kiến của quý độc giả để tiếp tục hoàn thiện cho các lần xuất bản sau.

Sự NGHIệP BảO Vệ, GIảI PHóNG THĂNG LONG - Hà NộI dưới góc nhìn

văn hóa

1 Vị trí chiến lược quân sự của Thăng Long - Hà Nội

Trong lịch sử các quốc gia dân tộc trên thế giới, sự hình thành và phát triển củakinh đô, thủ đô là tất yếu và liên quan trực tiếp đối với sự tồn vong và phát triển của

cả quốc gia, dân tộc Trên thực tế, sự định hình của một quốc gia chỉ thật sự hoànchỉnh khi gắn liền với sự hình thành đô thị trung tâm đầu não này Về thực chất, xáclập kinh đô, thủ đô trước hết là xác lập trung tâm chính trị đầu não của đất nước.Song, vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng của nó không chỉ thể hiện ở khía cạnh chínhtrị

Nhiều công trình nghiên cứu lịch sử đã cho thấy, sự hình thành và phát triển rực

rỡ của các quốc gia chủ nô cổ đại luôn gắn với sự định hình các trung tâm địa lý - cưdân đặc biệt, có sức hút đối với cả quốc gia dân tộc về mọi phương diện: từ kinh tế,chính trị, văn hoá - giáo dục, vị thế xã hội… đến đời sống tâm linh Nền văn minh

Hy - La cổ đại nổi tiếng với các thành phố A-ten, Rô-ma, Công-xtan-ti-nốp… Nền

Hà cổ đại nổi tiếng với các trung tâm đô thị Ba-bi-lon, át-xi-ri, Bát-đa, lem… Nền văn minh ấn Độ cổ đại có Đê-li Nền văn minh Trung Hoa cổ đại nổitiếng với các địa danh Trường An, Lạc Dương… Sự sụp đổ của chế độ chiếm hữu

Giê-du-za-nô lệ để thay thế một cách hợp quy luật bằng chế độ phong kiến cũng trước hết diễn

ra trên những trung tâm địa lý - cư dân đặc biệt này

Thời phong kiến, kinh đô không chỉ là một trung tâm lớn về chính trị, kinh tế,văn hoá, giáo dục, khoa học kỹ thuật, quân sự… mà chính là huyết mạch của quốcgia, xét theo cả ý nghĩa hiện thực và ý nghĩa tâm linh Chính vì vậy, từ việc định đô,vạch kế sách phát triển toàn diện kinh đô, việc dời đô, thiên đô… đến vấn đề bảo vệ,giải phóng kinh đô đều được các triều đại phong kiến quan tâm đặc biệt và tính toánrất thận trọng Bởi tất cả các động thái ấy không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đờisống xã hội của người dân kinh thành, mà còn liên quan rộng rãi đến đời sống xã hội

của thần dân cả nước Tuy nhiên, vị trí trung tâm chính trị đầu não của kinh đôphong kiến mới chủ yếu nghiêng về xác lập chủ quyền của một quốc gia, nhất làtrong điều kiện phong kiến cát cứ, một quốc gia dân tộc bị chia cắt thành nhiều tiểuvương quốc Và, xét về phương diện đối nội thì kinh đô phong kiến chủ yếu mang ýnghĩa đại diện chính thể, dù là chính thể phong kiến trung ương tập quyền hay chínhthể phong kiến phân quyền cát cứ

Cách mạng tư sản đi liền với sự khẳng định hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủnghĩa đã đưa lại ý nghĩa xã hội to lớn cho thủ đô của các nước được xây dựng theothể chế xã hội này Việc phá vỡ những thành luỹ kiên cố và tình trạng cát cứ của cáctiểu vương quốc đã đi kèm với sự phá vỡ chế độ bóc lột phi kinh tế, hàng rào thuếquan manh mún và hệ thống tôn ti trật tự mang nặng tính thần quyền… Trong điều

kiện đô thị hoá mạnh mẽ, thủ đô tư sản thực sự trở thành trung tâm chính trị, kinh

tế, văn hoá, xã hội… có sức kết nối tất cả các trung tâm đô thị và các vùng miềnkhác thành một thể chế chính trị - pháp lý thống nhất, một thị trường và chế độ thuếquan thống nhất, một môi trường văn hoá, giáo dục và môi trường khoa học - kỹthuật thống nhất Song, sự xác lập thủ đô tư sản cũng chủ yếu mới chỉ nghiêng vềxác lập trung tâm quan trọng nhất trong toàn bộ quá trình phát triển kinh tế - xã hội.Trong nhiều trường hợp, nhất là trong thời kỳ hình thành các quốc gia tư sản, thủ đôchủ yếu được xác định theo tiêu chí hàng đầu là vùng đất có khả năng đại diện tiêubiểu cho sự xác lập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và theo đó tư cách trungtâm chính trị của những quốc gia dân tộc này đượcxác lập

Vị trí đặc biệt quan trọng của quốc đô mang ý nghĩa mới khi loại hình thủ đô xã hội chủ nghĩa ra đời, không chỉ bởi thủ đô xã hội chủ nghĩa kết tinh được những giá

trị cơ bản từ thời cổ đại đến hiện đại, mà quan trọng hơn là bởi các giá trị hoàn toànmới về chất Đó thực sự là thủ đô tiêu biểu cho thể chế chính trị tiến bộ, hợp lòngdân dựa trên cơ sở tính ưu việt của hình thái kinh tế - xã hội mới không còn chế độbóc lột và nô dịch; tiêu biểu cho khả năng phát triển mọi sức mạnh tiềm tàng của cảquốc gia dân tộc nhằm xây dựng và bảo vệ đất nước; tiêu biểu cho tương lai pháttriển của dân tộc hướng đến những chân giá trị về mọi phương diện chính trị, kinh

tế, văn hoá, giáo dục, khoa học, quốc phòng, an ninh, quan hệ quốc tế… Mặt khác,

sự phát triển thủ đô xã hội chủ nghĩa luôn gắn bó hữu cơ với sự phát triển các vùngmiền trong cả nước nhờ nguyên tắc lãnh đạo, quản lý thống nhất của Đảng Cộng sản

và Nhà nước xã hội chủ nghĩa Thủ đô xã hội chủ nghĩa thực sự trở thành trái timcủa cả nước, niềm tin yêu và hy vọng của các tầng lớp nhân dân về tiền đồ tươi sángcủa một chế độ xã hội mới do nhân dân lao động làm chủ, ách áp bức bóc lột dầndần bị xoá bỏ, con người được giải phóng, có điều kiện để phát triển tự do và toàndiện

Như vậy, thực tiễn lịch sử đã chứng tỏ vai trò của kinh đô, thủ đô đối với sự tồnvong và phát triển của các quốc gia, dân tộc không phải chung chung, trừu tượng, màluôn gắn một cách cụ thể với từng chế độ chính trị - xã hội cụ thể Vai trò quan trọng

đó luôn được khẳng định xuyên suốt qua mọi thời đại bằng thực tiễn lịch sử sốngđộng Nghiên cứu về sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội cần xuất phát

từ tiền đề lý luận và thực tiễn ấy

Qua các thời kỳ lịch sử, ngoài những tên gọi không chính thức trong dân gian,vùng Thăng Long xưa và Hà Nội ngày nay đã lần lượt được các triều đại đặt nhiềutên gọi khác nhau Từ thời cổ, cả khi An Dương Vương cho xây kinh thành kiêm

quân thành Cổ Loa, nơi đây được gọi là đất Long Đỗ (tuy không phải tên gọi mang

tính hành chính nhà nước) Thời Bắc thuộc, triều Tuỳ (591-618) và triều Đường

(618-907) đặt trụ sở chính quyền đô hộ gọi tên là thành Tống Bình Khoảng từ năm

866, Cao Biền cho đắp thành và gọi tên là Đại La (còn toàn vùng Thăng Long - Hà

Nội vẫn được gọi chung là Long Đỗ) Năm 1010, vua Lý Thái Tổ định đô tại đây và

đặt tên Thăng Long (với nghĩa "rồng bay lên") Năm 1397, triều Hồ đặt đây là Đông

Đô sau khi dời đô về Thanh Hoá (tức là Tây Đô) Năm 1408, quân xâm lược nhà Minh đặt là Đông Quan (với ý nghĩa "cửa quan phía Đông" của chúng) Năm 1430, vua Lê Thái Tổ đổi Đông Đô thành Đông Kinh Năm 1787, vua Quang Trung gọi là Bắc Thành, do kinh đô đóng ở Phú Xuân Năm 1805, vua Gia Long đặt lại tên Thăng Long (với nghĩa "thịnh vượng lên"), vì cho rằng chỉ kinh đô mới được gọi là đất rồng Năm 1931, vua Minh Mệnh đổi trấn thành tỉnh và lập tỉnh Hà Nội, lấy

thành Thăng Long làm tỉnh lỵ Năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh quyết định đặt

Thủ đô Hà Nội của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà trên cơ sở ý chí của toàn dân,

và Hiến pháp 1946 đã thừa nhận

Tên gọi khái quát "Thăng Long - Hà Nội" được dùng để chỉ vùng đất này trong toàn bộ lịch sử hình thành, phát triển từ thời kỳ tiền Thăng Long đến Hà Nội ngày nay, dù trong từng giai đoạn lịch sử có thể dùng theo tên gọi cụ thể ở giai đoạn đó Tên gọi Thăng Long - Hà Nội mang ý nghĩa lịch sử - văn hoá sâu sắc Thứ nhất,

Thăng Long là tên gọi tồn tại bền lâu nhất, rực rỡ nhất trong thời đại phong kiến tựchủ; còn Thủ đô Hà Nội là tên gọi gắn với sự ra đời thời đại mới - thời đại Hồ ChíMinh - từ 1945 đến nay Thứ hai, tên gọi Thăng Long khẳng định giá trị mở mangvăn hiến, thể hiện ước vọng vươn lên, toả sáng, thịnh vượng, trường tồn của dân tộc;

và tên gọi Thủ đô Hà Nội tích hợp những giá trị văn hoá - lịch sử cách mạng củamột thủ đô anh hùng, thủ đô của lương tri và phẩm giá con người Như vậy, tên gọi

Thăng Long - Hà Nội thể hiện dòng chảy liên tục của tiến trình lịch sử dân tộc như

một giá trị văn hoá - lịch sử, cho phép bao quát các tên gọi khác

Nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng

Long - Hà Nội không thể tách khỏi vấn đề xác định vị trí chiến lược quân sự của

vùng đất này trong lịch sử và hiện tại Điều đó có ý nghĩa cực kỳ quan trọng để giải

thích tại sao lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc ta nhất là lịch sử thành văn hầu như chủ yếu xoay quanh những sự kiện diễn ra ở Thăng Long - Hà Nội Hơnnữa, quá trình xây đắp nên truyền thống bản sắc văn hoá của bất cứ một dân tộc nào,trong đó có hệ giá trị văn hoá quân sự truyền thống, cũng đều diễn ra tại giao điểmcủa lịch đại và đồng đại với một không gian văn hoá nhất định, một thời gian văn

-hoá cụ thể và một chủ thể văn -hoá tương ứng Điều đó được khái quát thành hệ thống các nhân tố nền gốc địa - quân sự, sử - quân sự, kinh tế - quân sự, chính trị -

quân sự, văn hoá xã hội - quân sự…

Về nhân tố địa - quân sự, thời kỳ hình thành dân tộc là thời kỳ mà không gian

văn hoá Việt nằm trong khu vực cư trú của người Bách Việt Không gian văn hoá ấy

mở rộng dần về phía Nam tới đồng bằng sôngMê-kông và thu hẹp về phía Bắc như ngày nay Đây là điều có ý nghĩa nền gốc quantrọng để hình thành hệ giá trị của truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam - nền vănhoá dựng nước phải đi đôi với giữ nước Bởi lẽ, chỉ riêng với vị trí địa lý ấy, ViệtNam đã tự trở thành một tiền đồn của cả khu vực Đông - Nam á, trong đó Thăng

Long - Hà Nội chính là vị trí chiến lược của tiền đồn, là cửa ải mà các thế lực bành

trướng dù muốn hay không cũng phải vượt qua mới có thể mở rộng xuống phíaNam

Ngay từ thời Việt cổ, miền Thăng Long - Hà Nội nằm giữa vùng đồng bằng đôngdân, lại ở vị trí đầu mối của những đường giao thông trọng yếu mà lúc bấy giờ chủyếu là đường sông Thuyền bè có thể xuôi ngược khắp đất kinh kỳ và có thể theosông Hồng toả đi khắp mọi miền đất nước Đó là tiền đề thuận lợi cho việc tạo lậpthế trận liên thông để bảo vệ, giải phóng Thăng Long, song cũng lại khiến thành

Thăng Long ở vào thế xâm dị trì nan (tiến đánh thì dễ, giữ mới khó), nhất là về địa

hình quân sự không có được thế giữ hiểm hay nằm ở điểm giữa Bắc - Nam của đấtnước Tuy nhiên, để tiến công được tới đây, các đội quân xâm lược không thể tìm rahành trình dễ dàng Nếu tiến công bằng đường thủy thì từ biển vào cũng không hềgần, còn theo đường bộ thì buộc phải vượt qua các cửa ải hiểm trở phía Bắc và sự ánngữ của hệ thống phòng tuyến tự nhiên là các con sông

Mặt khác, đây là nơi quy tụ tinh tuý cả vùng, là vị trí "chính giữa Nam Bắc ĐôngTây", "chỗ hội tụ trọng yếu của bốn phương", có sông Hồng - núi Tản tạo nên thếnúi sông sau trước Với cái thế xâm dị trì nan của thành Thăng Long, chính các độiquân xâm lược phương Bắc đã từng vô cùng nản chí khi đặt chân đến đây; dù có thểchiếm được thành thì chúng cũng rất khó giữ được thành Về phía ta, đặt vấn đề tửthủ Thăng Long không đắc sách bằng việc đưa các trận quyết chiến chiến lược rangoài kinh đô, thủ đô, hoặc có thể tạm rút khỏi địa bàn để tính việc giành lại ra sao,trong thế trận chuyển hoá nào Điều đó thể hiện khá sâu sắc trong quan niệm "ThăngLong phi chiến địa" từng được lưu truyền trong lịch sử bảo vệ, giải phóng vùng đấtnày

Nội hàm của địa - quân sự Thăng Long - Hà Nội gồm nhiều tầng bậc ý nghĩa.

Thứ nhất là chỉ kinh đô, thủ đô của đất nước (trong hầu hết các thời kỳ lịch sử) Thứ hai là chỉ miền đất tiêu biểu cho hệ giá trị văn hoá - lịch sử chảy suốt mạch nguồn dân tộc Thứ ba là chỉ vùng Thăng Long - Hà Nội, trong đó bao hàm vùng quân sự Thăng Long - Hà Nội Tiêu chí phân định vùng Thăng Long - Hà Nội là sự kết hợp

giữa tiêu chí phân vùng lãnh thổ với các tiêu chí khác như phân vùng hành chính,phân vùng kinh tế, phân vùng văn hoá, phân vùng quân sự… Từ các tiêu chí ấy,

khái niệm vùng Thăng Long - Hà Nội luôn rộng hơn các khái niệm thành Thăng

Long, kinh đô Thăng Long, thành Đông Kinh, thành Hà Nội, Thủ đô Hà Nội

Riêng đối với tiêu chí về phân vùng quân sự, chính do đặc trưng của hoạt động bảo

vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội quy định nên sự nghiệp này luôn diễn ra trên vùng quân sự Thăng Long - Hà Nội rộng lớn, thậm chí nối thông với cả nước, chứ

không chỉ trong khuôn khổ địa giới hành chính kinh đô, thủ đô

Sự phân định này có cơ sở trong thực tiễn lịch sử Từ thời Lý - Trần và chỉ với tư

cách vùng hành chính, thì phủ Phụng Thiên (một tên gọi chỉ vùng Thăng Long) đã rộng hơn và bao chứa kinh thành Thăng Long Sự phân vùng kinh tế cho thấy kinh

thành Thăng Long không thể không cần đến vùng Thăng Long rộng hơn nhiều đểthực hiện quan hệ cung - cầu trực tiếp về nhân lực, nguyên vật liệu, hàng hoá giữatrung tâm và ngoại vi Phân vùng văn hoá cũng tương tự, dấu ấn văn hoá Tràng An(một tên gọi khác của Thăng Long dưới góc độ văn hoá dân gian) không chỉ in đậmtrong phong cách người dân sở tại, mà còn lan toả mạnh mẽ ra các vùng phụ cận

Các thế hệ sĩ phu Hà Thành từng nối tiếp nhau đóng góp lớn cho sự phát triển mạnh

mẽ của nền văn hiến nước nhà Đặc biệt, suốt tiến trình lịch sử dân tộc, vùng quân

sự Thăng Long - Hà Nội từng nhiều lần được mở rộng hơn cả vùng kinh tế - xã hội

Thăng Long - Hà Nội, điều đó lý giải tại sao nhà Lý lập phòng tuyến chống Tống

trên sông Cầu; nhà Trần chặn giặc ở cửa biển Vân Đồn; Bộ đội Phòng không Không quân Việt Nam đặt Sở chỉ huy chiến đấu ở Khu Bốn, đánh chặn máy bay

-địch ở Thái Nguyên, Yên Bái, Hải Phòng, Hàm Rồng… đều nhằm bảo vệ Thăng Long - Hà Nội từ xa Tính từ trung tâm ra thì có lược đồ: thành Thăng Long - Hà

Nội (kinh đô, đô thị) - địa phương Thăng Long - Hà Nội (đơn vị hành chính) - vùngThăng Long - Hà Nội (bao hàm cả các địa phương lân cận và cả với tư cách vùngquân sự)

Về nhân tố sử - quân sự, đi tìm từ cội nguồn lịch sử đất nước và con người Việt

Nam, chắc chắn phải thấy rõ có một nền văn hoá quân sự - văn hoá giữ nước - trànđầy sức sống trong nhân dân với nguồn gốc và bản sắc riêng, đồng thời phát triểnlâu dài và liên tục Đóng góp vào truyền thống văn hiến Việt Nam được mở ra từthời đại Hùng Vương đến thời đại Hồ Chí Minh, không thể không nói đến lịch sửchiến đấu chống ngoại xâm, chống sự đồng hoá của văn hoá nô dịch lên văn hoá

Việt Quy luật thép: dựng nước đi đôi với giữ nước đã làm cho cộng đồng cư dân

Thăng Long - Hà Nội trở thành đại diện tiêu biểu cho các dân tộc Việt luôn hướng

về cội nguồn, cùng nhau xây dựng và bảo vệ đất nước, qua đó viết nên những trangvàng của truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam Đó là những truyền thuyết về

"Phù Đổng Thiên Vương đuổi giặc Ân", "Thục An Dương Vương đắp Loa thànhngăn Triệu Đà", "Vua Lê trả gươm trên Hồ Hoàn Kiếm" Đó là những danh nhânNgô Quyền, Lê Hoàn, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Trãi,Nguyễn Huệ toả sáng tài năng trên đất Thăng Long - Hà Nội Đó là những địadanh lịch sử Đông Bộ Đầu, Chương Dương, Hàm Tử, Ngọc Hồi, Đống Đa Tất cảđều được người dân Thủ đô Hà Nội trong thời đại Hồ Chí Minh kế thừa, phát huy vàphát triển lên trình độ mới

Sự phân kỳ lịch sử là cần thiết để đi sâu nghiên cứu chiến công, sự kiện, tư tưởng quân sự và bài học kinh nghiệm của từng giai đoạn lịch sử mang đặc điểm riêng, phong phú, làm cơ sở cho việc đúc kết tổng quan những bài học kinh nghiệm lịch sử xuyên suốt, mang tính quy luật, với tư cách hệ giá trị văn hoá - lịch sử của

toàn bộ sự nghiệp giải phóng Thăng Long - Hà Nội Dưới góc nhìn lịch đại, sự

nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội là dòng chảy liên tục trong toàn bộ

lịch sử hình thành, phát triển của dân tộc Việt Nam, nhưng luôn hàm chứa những

bước ngoặt lịch sử của cả dân tộc nói chung, của Thăng Long - Hà Nội nói riêng, tạo nên những thời kỳ lịch sử lớn với những nét riêng về nội dung, tính chất, khuynh

hướng phát triển Phân kỳ lịch sử đối với sự nghiệp giải phóng Thăng Long - Hà

Nội căn cứ vào hệ tiêu chí bao gồm tiêu chí chung về hình thái kinh tế - xã hội và

chế độ chính trị, tiêu chí đặc thù về lịch sử - văn hoá vùng và tiêu chí riêng về quânsự

Tiêu chí chung căn cứ vào sự hình thành, phát triển hình thái kinh tế - xã hội và chế

độ chính trị để phân định Sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội cócác mốc lịch sử quan trọng như: Trước năm 938 là thời kỳ dựng nước (với nhà nước

sơ khai Văn Lang - Âu Lạc) và thời kỳ Bắc thuộc Từ năm 938, Ngô Quyền xưng

Vương chấm dứt thời Bắc thuộc, xác lập hình thái kinh tế - xã hội phong kiến Việt

Nam tự chủ Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam dân chủ cộng

hoà ra đời đánh dấu sự xác lập hình thái kinh tế - xã hội xã hội chủ nghĩa, sau 30 tháng

4 năm 1975 cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội và đến 1976, Quốc hội đãxác định Hà Nội là Thủ đô nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Như vậy,trong toàn bộ sự phân kỳ lịch sử sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội,

có hai thời đại lớn khác về chất: thời đại phong kiến (trước 1945) và thời đại Hồ Chí

Minh (sau 1945)

Tiêu chí đặc thù căn cứ vào các bước ngoặt lịch sử - văn hoá diễn ra trên vùng Thăng Long - Hà Nội để phân định Thực tiễn lịch sử - văn hoá Thăng Long - Hà

Nội có các mốc thời điểm như: Trước năm 179 Tr.CN là thời kỳ định hình hệ giá trị

cơ bản của văn hoá Việt, trong đó có truyền thuyết Phù Đổng Thiên Vương - một

trong những biểu tượng văn hoá quân sự đầu tiên của người Việt Từ năm 179Tr.CN, Triệu Đà đánh chiếm Âu Lạc, áp đặt văn hoá Hán và cuộc đấu tranh chốngđồng hoá của nhân dân ta bắt đầu Năm 1010 nhà Lý định đô tại Thăng Long, mởmang nền văn hiến tự chủ Năm 1802 nhà Nguyễn lập đô tại Phú Xuân (Huế),Thăng Long - Hà Nội không còn là kinh đô Năm 1887 thực dân Pháp lập Thủ phủĐông Dương tại Hà Nội, áp đặt văn hoá thực dân phương Tây Năm 1945 Hà Nộitrở thành Thủ đô nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, nền văn hoá cách mạng ViệtNam được hình thành và phát triển đến nay

Tiêu chí riêng căn cứ vào các sự kiện quân sự mang tính bước ngoặt trong sựnghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội Trong đó, có các mốc thời điểmquan trọng: Năm 221 Tr.CN kháng chiến chống Tần do Thục Phán lãnh đạo Năm

179 Tr.CN thành Cổ Loa thất thủ Năm 938 Ngô Quyền chiến thắng quân Nam Hán.Năm 981 Lê Hoàn chiến thắng quân Tống lần thứ nhất Năm 1077 nhà Lý chiếnthắng quân Tống lần thứ hai Vào các năm 1258, 1276, 1288, nhà Trần ba lần đánhthắng quân Mông - Nguyên Vào các năm 1371, 1377, 1378, ba lần quân giặcChiêm Thành đánh phá tới tận Thăng Long, vua Trần thua chạy Năm 1427 nhà Hậu

Lê bức hàng quân Minh tại Đông Quan Năm 1789, Quang Trung đại phá quânThanh Năm 1858 thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta và bắt đầu áp đặt chế độthuộc địa Năm 1945 diễn ra Cách mạng Tháng Tám Năm 1946 Hà Nội mở đầutoàn quốc kháng chiến Năm 1954 tiếp quản Thủ đô Năm 1972 chiến thắng "ĐiệnBiên Phủ trên không" …

Tổng hợp các tiêu chí trên đây, sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà

Nội được phân kỳ như sau: Một là sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội trong thời đại phong kiến Hai là sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thủ đô Hà Nội trong thời đại Hồ Chí Minh Sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội trong thời đại phong kiến bao gồm thời kỳ tiền Thăng Long; thời kỳ từ nhà Lý định đô

đến trước khi thực dân Pháp xâm lược; thời kỳ chống Pháp dưới triều Nguyễn Sở dĩthời kỳ tiền Thăng Long được gộp chung vào thời đại phong kiến vì lúc đó miền đấtnày đã từng lần lượt là kinh thành Cổ Loa của nhà nước Âu Lạc (có yếu tố phongkiến sơ khai); là thủ phủ chính quyền đô hộ của phong kiến phương Bắc; là kinhthành nhà Ngô và trấn thành phía Bắc của nhà Đinh, Tiền Lê - những triều đại mởđầu chế độ phong kiến Việt Nam tự chủ Sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thủ đô Hà Nội

trong thời đại Hồ Chí Minh bao gồm ba thời kỳ lịch sử: thời kỳ Cách mạng Tháng

Tám và kháng chiến chống Pháp, thời kỳ chống, Mỹ cứu nước và thời kỳ cả nướcthống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội

Khác với lịch sử quân sự của các nước đi chinh phục, lịch sử quân sự dân tộc ta chính là sự hiện diện của lịch sử chiến tranh tự bảo vệ, tự giải phóng, cho nên luôn

mang đậm tâm hồn, cốt cách của một dân tộc giàu lòng nhân ái Mặt khác, văn hoáquân sự Việt Nam cũng đồng thời là một trong những động lực cơ bản nhất của sự

nghiệp dựng nước đi đôi với giữ nước bằng đạo lý chính nghĩa thắng hung tàn,truyền thống yêu nước và truyền thống nhân văn, bằng sức mạnh đại đoàn kết và cảchiều sâu tâm linh Đặc biệt, sự liên kết cộng đồng dân tộc là nền tảng nhân hoà đểkhai thác thiên thời, địa lợi, tạo ra sức mạnh chống chọi những đội quân xâm lượcthiện chiến và hung hãn nhất Chính vì vậy, khi Thăng Long trở thành kinh đô ĐạiViệt thì vùng đất này đã tích hợp được một bề dày văn hoá quân sự vừa quy tụ đượctinh hoa của dân tộc, vừa toả chiếu ảnh hưởng ra cả nước Song cũng từ đó, ThăngLong thường là mục tiêu chủ yếu của kẻ thù Người dân Thăng Long đã góp phầncùng cả nước tạo nên văn minh Đại Việt và lập chiến công phá Tống, bình Chiêm,bảo vệ kinh thành, bảo vệ đất nước Cho nên, có thể coi nền văn hoá mang tênThăng Long - Hà Nội là tiêu biểu cho lịch sử văn hoá Việt từ khi nhà Lý định đô,trong đó có truyền thống văn hoá quân sự giữ nước của dân tộc.

Về nhân tố kinh tế - quân sự, sản xuất nông nghiệp và văn minh lúa nước đã chi

phối toàn diện đời sống của đại đa số cư dân Việt Để trồng lúa nước, người Việtphải thường xuyên đối mặt với cuộc sống lam lũ nên đã sớm hình thành tâm thức vềlàm ra hạt gạo phải gắn với giữ lấy hạt gạo Kẻ thù của người nông dân Việt khôngchỉ có thiên tai, mà còn có địch hoạ; mặt khác, do nền tảng kinh tế nông nghiệp lúanước chi phối nên phương thức giữ đất, giữ làng, giữ nước của người Việt thấm đậmtinh thần "cuốc cày là vũ khí" Ngay cả sự ra đời nhà nước của người Việt cũngnghiêng về đáp ứng nhu cầu quản lý công việc trị thủy - thủy lợi và lãnh đạo côngcuộc giành, giữ độc lập dân tộc hơn là bộ máy thống trị giai cấp Khả năng của nhànước trong cố kết cộng đồng để trị thủy, phát triển sản xuất đã tạo nền tảng để tổchức toàn dân đánh giặc giữ nước Nền kinh tế nông nghiệp vừa đáp ứng nhu cầuđời sống dân sinh, vừa nhằm nuôi dưỡng nguồn nhân lực, vật lực cho công cuộc bảo

vệ, giải phóng đất nước Tuy nhiên, cần tính đến những tác động tiêu cực chi phốikhông ít đến hoạt động quân sự như: sản xuất manh mún nhỏ lẻ, tự cấp, tự túc, kỹthuật canh tác lạc hậu, công cụ thủ công, giản đơn dẫn đến thiếu tính chuyên nghiệp

về quân sự; thêm vào đó là tâm lý an phận thủ thường, nín nhịn trước cả thiên nhiên

và kẻ áp bức nên phương thức hoạt động quân sự thường chậm được tách bạch vớicác phương thức phát triển sản xuất

Vùng đất Thăng Long - Hà Nội vốn từ một làng ven sông Tô trở thành nơi An Dương Vương cho xây Loa thành - một kinh thành kiêm quân thành và thị thành của

nhà nước Âu Lạc, tiếp đến là thủ phủ của chính quyền đô hộ phương Bắc (thànhTống Bình và thành Đại La thời Tuỳ - Đường) Khi trở thành kinh đô, thành ThăngLong đời Lý đã là một vùng cư dân tập trung, kinh tế khá phát triển, có cả hệ thốngthành luỹ, đê điều quy củ Và có một số điểm đáng chú ý ở cấu trúc thành thị ấy

Thứ nhất, tính lưỡng dụng của những công trình lớn đã dần dần rõ nét, chẳng hạn đê

sông Hồng không chỉ ngăn lụt, mà còn được sử dụng làm phòng tuyến ngăn giặc;

hoặc các lò rèn lớn không chỉ chế tạo cày, cuốc mà còn rèn đao, luyện kiếm Thứ

hai, tuy hình hài phố phường đã dần xác định, song tính chất "làng lớn" của Thăng

Long vẫn in đậm trong tâm thức người dân và chứa đựng những nét tích cực để pháttriển các hình thức kết hợp giữa đánh giữ thành với đánh du kích, quấy nhiễu giặc -

điều mà tổ tiên ta đã nhiều lần thực hiện thành công trên vùng đất này Thứ ba, sự

phát triển mạnh mẽ các làng nghề, phường hội truyền thống một mặt hình thànhnhững phố cổ có giá trị lớn về mặt lịch sử - văn hoá, mặt khác hình thành nhữngpháo đài gìn giữ truyền thống, bản sắc dân tộc (thông qua giữ bí quyết làng nghề) -một khía cạnh của bảo vệ Thăng Long - Hà Nội, hiểu theo nghĩa rộng nhất

Về nhân tố chính trị - quân sự, trước hết là bản lĩnh chính trị đặc biệt của người

dân Thăng Long Ngay trong thời bình thì người dân Thăng Long nói riêng, ngườidân Việt nói chung cũng không bao giờ nguôi ngoai ý thức cảnh giác, bỏ bê việcluyện binh giữ nước, nhất là tâm thức "Bắc môn toả thược" (khoá chặt cửa ải phíaBắc) Trong lịch sử, quan hệ giữa Việt Nam với Trung Quốc vốn là quan hệ lánggiềng, hoà bình, hữu nghị, thậm chí cả quan hệ thân tộc; nhưng do chính sách đồnghoá nên văn hoá Hán thâm nhập vào Việt Nam luôn mang tính chính trị sâu sắc Tuynhiên, người Hán chỉ có thể áp đặt sự nô dịch ở cấp trung ương cùng một số trungtâm kinh tế - chính trị, không "xâm thực" được vào cấp địa phương, kể cả cácphường xã của Thăng Long, bởi làng xã Việt Nam luôn trở thành pháo đài vữngchắc bảo vệ bản sắc dân tộc Đến thời phong kiến tự chủ sau này, trải qua nhiềucuộc chiến tranh chống xâm lược, người dân Thăng Long - Đại Việt đã học đượcnhững bài học về vừa đánh giặc, vừa dựng nước Đồng thời, chính thể phong kiếntập quyền được thiết lập đã tỏ rõ hiệu quả trong việc tổ chức, quản lý, huy động vàtập trung sức mạnh toàn dân tộc vào công cuộc đánh giặc giữ nước

Mặt khác, tuy có nhiều nhà nghiên cứu người nước ngoài xuất phát từ cảnh trạnglịch sử của Việt Nam phải đối đầu liên miên với các đội quân xâm lược mạnh hơn

và giành chiến thắng, nên đã khái quát về người Việt theo kiểu một dân tộc thiệnchiến; song sự thực người Việt nói chung, người Thăng Long - Hà Nội nói riêng chỉcoi hoạt động quân sự như một trong những phương thức tự vệ khi không còn cáchnào khác Hơn nữa, việc sử dụng sức mạnh quân sự ở đây do bộ máy tối cao của thểchế chính trị trực tiếp điều hành và trước hết nhằm trực tiếp bảo vệ bộ máy tối cao

đó Ngay trong quá trình sử dụng sức mạnh quân sự, thì tinh thần thượng võ cao đẹp

đánh cốt đuổi, không cốt diệt, cũng như ý nghĩa văn hoá sâu sắc của cuộc chiến đấu

vẫn được người dân Thăng Long đặt lên hàng đầu Các nhà nước phong kiến tậpquyền hiểu rất rõ vấn đề hậu chiến trong bang giao với các nước láng giềng để xử lýnhuần nhuyễn giữa chính trị và quân sự Điều đó đã tạo cho văn hoá quân sự ThăngLong - Hà Nội một đặc trưng đề cao yếu tố nhân đạo, nhân văn, đánh mãnh liệtnhưng vẫn gắng giữ hoà hiếu sau này

Về nhân tố văn hoá xã hội - quân sự, thì văn hoá làng xã là trục chính để hình

thành các quan hệ xã hội cơ bản trong lĩnh vực tổ chức và hoạt động quân sự của

dân tộc nói chung, của người dân Thăng Long nói riêng Trong mô thức tổ chức xãhội cổ truyền, làng Việt được coi như một quốc gia thu nhỏ, trong đó việc làm ăn vàviệc giữ đất, giữ làng luôn đi đôi với nhau để thực sự trở thành công việc chung củamọi gia đình, mọi người dân Làng Việt còn thường được coi như một gia đình lớn(trên thực tế nhiều khi làng là đại gia tộc) nên ý nghĩa giữ làng lại càng thiết thực.

Kể cả khi trên đất nước ta đã hình thành những trung tâm đô thị như Kinh Kỳ, phốHiến, Hội An… thì tâm thức bảo vệ của người dân đối với các đô thị ấy vẫn đậm nétcủa văn hoá giữ làng, giữ nước

Do vị trí chiến lược của Thăng Long - Hà Nội mà ở đây, văn hoá làng được tíchhợp sâu đậm với văn hoá phường phố, đồng thời vượt gộp trực tiếp để thành vănhoá nhà - làng - nước, làm cho mọi hoạt động quân sự ở đây không chỉ kết tinh vănhoá làng, mà còn kết tinh được toàn bộ nền văn hiến dân tộc Với tư cách nhân tốnền gốc, văn hoá làng làm cho Thăng Long - Hà Nội trở thành pháo đài giữ nướcgiống như bao làng xã khác trên đất Việt Đồng thời, văn hoá làng cũng làm xuấthiện những nét độc đáo trong công cuộc tự bảo vệ, tự giải phóng của người dân thịthành Nơi đây, những trận đánh lớn mang tính quyết chiến chiến lược luôn đan xenvới những cuộc chiến đấu mang tính du kích mà kẻ địch rất khó đối phó Cả ba lầnquân Mông - Nguyên tiến vào Thăng Long thì cả ba lần chúng đều chỉ chiếm đượcthành trống Vương Thông cố thủ trong thành Đông Quan khác nào nằm trong quantài sống Tôn Sĩ Nghị vào Thăng Long ăn một cái Tết của "khách không mời" vàchuẩn bị được đuổi đi Thực dân Pháp tuy đặt Hà Nội là thủ phủ tại Đông Dươngnhưng luôn nơm nớp bởi "những người dân thiếu thân thiện" Những yếu tố ấy khikết nối với các hoạt động quân sự của chiến tranh nhân dân sẽ được thổi bùng thành

ngọn lửa nội công ngoại kích.

Tất cả những điều kiện tự nhiên và kết quả phát triển lịch sử trên đây của miền

đất địa linh nhân kiệt này, cùng với tầm nhìn bao quát và phát hiện thiên tài của LýCông Uẩn đưa đến chủ trương định đô ở Thăng Long đã mở ra một thời kỳ mớitrong lịch sử nghìn năm văn hiến của Thăng Long - Hà Nội Đó là thời kỳ ThăngLong với biểu tượng rồng bay, vừa mang khí thế vươn lên mạnh mẽ của dân tộc,vừa chứa đựng ý niệm thiêng liêng về cội nguồn Rồng - Tiên Từ đó, Thăng Long -

Hà Nội vươn lên không ngừng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ kinh đô, thủ đônói riêng, xây dựng và bảo vệ đất nước nói chung Chính vì thế, trong cuộc đấutranh chống ngoại xâm của nhân dân ta, việc bảo vệ Thăng Long - Hà Nội luôn gắnliền với sự mất còn của đất nước, của dân tộc Thăng Long là nơi đứng chân củatriều đình phong kiến, của bộ thống soái trong các cuộc chiến tranh, là nơi hìnhthành và phát đi trong cả nước các tư tưởng chỉ đạo công cuộc dựng nước và giữnước, các chủ trương, chính sách trong thời bình và thời chiến, các mệnh lệnh và lời

kêu gọi đánh giặc giữ nước; là nơi có vị trí thuận lợi để nắm tình hình trong cả nướcnhằm chỉ đạo và tiến hành các cuộc chiến tranh yêu nước

Với tư cách là một trong những cơ sở khẳng định tầm quan trọng chiến lược của

sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội trong lịch sử và hiện tại, vị tríchiến lược quân sự của Thủ đô Hà Nội trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã

hội chủ nghĩa hiện nay thể hiện trên nhiều khía cạnh cơ bản Kế thừa và phát triển

vững chắc những nhân tố nền gốc mang tính văn hoá - lịch sử, trong sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay, Thủ đô Hà Nội có vị trí chiến lượcquân sự đặc biệt quan trọng Đó là trung tâm đầu não của các lực lượng vũ trangnhân dân Việt Nam và Tổng hành dinh chỉ huy, lãnh đạo các cuộc chiến tranh nhândân bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Thủ đô xã hội chủ nghĩa Với tư cách trung tâm chínhtrị, kinh tế, văn hoá, xã hội… của đất nước, lại là nơi tập trung các cơ quan đầu nãocủa Đảng và Nhà nước, Thủ đô Hà Nội trở thành vị trí nhạy cảm nhất trước mọibiến động chính trị - kinh tế - xã hội - văn hoá trong và ngoài nước, liên quan đến sựmất còn của chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta Với tiềm lực và thế mạnh tổng hợpcủa mình, Thủ đô Hà Nội là động lực cơ bản hàng đầu trong chuẩn bị và động viêntiềm lực tổng hợp của đất nước sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược kiểu mớicủa địch Và nếu chiến tranh xảy ra thì Thủ đô Hà Nội luôn là mục tiêu bảo vệ, giảiphóng hàng đầu, có tầm quan trọng chiến lược liên quan đến thành - bại của chiếntranh nhân dân Việt Nam; đồng thời, Thủ đô Hà Nội cũng sẽ là pháo đài trọng yếunhất của đất nước, ngay từ những ngày đầu và xuyên suốt cả cuộc chiến tranh

2 Tầm quan trọng của Thăng Long - Hà Nội với sự tồn vong và phát triển của dân tộc Việt Nam

Tầm quan trọng chiến lược của vấn đề bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô thể

hiện trước hết ở chỗ: sự nghiệp bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô liên quan trực tiếp đến sự tồn vong, phát triển của cả quốc gia, dân tộc Trong lịch sử, nhân loại đã

phải gánh chịu nhiều cuộc chiến tranh và xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo, bạoloạn, khủng bố Trong đó, vấn đề bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô luôn nổi lênhàng đầu của toàn bộ sự nghiệp bảo vệ, giải phóng đất nước Sở dĩ như vậy bởinhiều lẽ:

Thứ nhất, lĩnh vực tổ chức và hoạt động quân sự luôn gắn chặt với vấn đề tồn

vong của cả thể chế chính trị, cho nên sự nghiệp bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đôkhông chỉ là vấn đề quân sự, mà thực chất là vấn đề chính trị cực kỳ to lớn, mangtầm vĩ mô của cả nước Mọi hoạt động quân sự bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đôkhông hề mang giá trị tự thân, mà bao giờ cũng phục vụ cho những mục đích chínhtrị xác định Mọi thắng lợi về mặt quân sự trong sự nghiệp bảo vệ, giải phóng kinh

đô, thủ đô chỉ có ý nghĩa khi gắn với sự hình thành, phát triển, củng cố sự bền vữngcủa thể chế chính trị mà mỗi quốc gia, dân tộc đã lựa chọn, giữ gìn những thành quả

chính trị mà quốc gia, dân tộc ấy đã giành được Hơn thế, mặc dù mọi phương diện

tổ chức và hoạt động quân sự bảo vệ, giải phóng đất nước diễn ra trên các địaphương khác, kể cả ở những địa bàn chiến lược, cũng phục vụ cho mục tiêu chính trị

ấy, song nếu diễn ra tại kinh đô, thủ đô thì luôn có quan hệ trực tiếp đến bộ máy tốicao của thể chế chính trị như triều đình, quốc hội, chính phủ…

Thứ hai, bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô chính là trực tiếp bảo vệ, giải phóng

trung tâm kinh tế - xã hội hàng đầu của đất nước Dĩ nhiên không phải ở bất cứ nướcnào thì kinh đô, thủ đô cũng đồng thời là nơi phát triển các cơ sở kinh tế quan trọngnhất của quốc gia, dân tộc Song kinh đô, thủ đô bao giờ cũng là nơi xuất phát cácchủ trương hành chính - chính trị của bộ máy nhà nước trung ương, cho phép mởthông hay không mở thông sự phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các vùng miền Vàtrên thực tế ở nhiều nước, thì kinh đô, thủ đô cũng đồng thời là nơi hình thành, pháttriển những đầu mối kinh tế quan trọng nhất, nên theo đó, bảo vệ, giải phóng kinh

đô, thủ đô cũng đồng nghĩa với trực tiếp bảo vệ, giải phóng trung tâm kinh tế - xãhội hàng đầu này

Thứ ba, bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô thắng lợi tạo nên một trong những

động lực mạnh mẽ nhất để bảo vệ, giải phóng đất nước Kinh đô, thủ đô là trái timcủa cả quốc gia dân tộc Điều đó không chỉ tồn tại với ý nghĩa văn hoá vật thể, màcòn mang ý nghĩa giá trị tinh thần lớn lao để tiếp sức mạnh cho cả dân tộc, nhất làtrong các cuộc chiến tranh Do nhu cầu bảo vệ bộ máy nhà nước trung ương đứngchân trên địa bàn kinh đô, thủ đô nên phần lớn các lực lượng vũ trang quan trọngnhất và mạnh nhất đều được tập trung cho nhiệm vụ này Hơn nữa, mọi tiềm lựcquốc phòng tổng hợp cũng đều hiện hữu chủ yếu và trước hết tại vùng kinh đô, thủ

đô Kẻ thù xâm lược cũng thường tìm cách đánh thẳng vào kinh đô, thủ đô nhằmlàm tê liệt trái tim của cả dân tộc ngay từ đầu cuộc chiến tranh Cho nên, mỗi thắnglợi quân sự trên chiến trường kinh đô, thủ đô vừa nhằm đánh sập ý chí xâm lược củađối phương, vừa có sức khích lệ cao nhất niềm tin chiến thắng của toàn dân

Bàn về mối quan hệ giữa sự nghiệp bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô đối vớitiến trình phát triển của quốc gia, dân tộc cần đặc biệt nhấn mạnh một khía cạnh là:

bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô luôn luôn có thể và phải là sự nghiệp chung của

cả nước

Xuất phát từ vị trí chiến lược của kinh đô, thủ đô đối với mỗi quốc gia, dân tộc,cho nên kinh đô, thủ đô không chỉ được cả nước dồn sức xây dựng, phát triển, màcòn dồn sức để bảo vệ, giải phóng khi có các tình huống chiến lược xảy ra Trênthực tế, trong sự nghiệp bảo vệ, giải phóng đất nước, thì giải phóng được kinh đô,thủ đô là đã hoàn thành một mục tiêu cơ bản nhất của công cuộc giành độc lập dântộc Các cuộc nội chiến, chính biến, đảo chính hoặc cách mạng xã hội cũng chỉ kếtthúc thắng lợi khi một bên tham dự hoàn toàn làm chủ được địa bàn chiến lược đặc

biệt quan trọng này Trong chiến tranh bảo vệ đất nước cũng vậy, bảo vệ thành côngkinh đô, thủ đô chính là bảo vệ được mục tiêu trọng yếu nhất của mỗi quốc gia, dântộc.

Chính vì vậy, vấn đề bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ đô luôn thu hút sự quan tâmcủa các nhà lãnh đạo đất nước, các nhà khoa học, các tướng lĩnh cùng mọi tầng lớp

người dân Về phương diện lý luận, giải phóng và bảo vệ kinh đô, thủ đô luôn nổi

lên như một vấn đề bức xúc hàng đầu thu hút tâm trí các công trình nghiên cứu lĩnhvực quân sự - quốc phòng Các học giả Đông - Tây, kim - cổ, mà trực tiếp là các nhànghiên cứu lý luận và thực tiễn quân sự, đều quan tâm đặc biệt đến vấn đề này, dùtrong các công trình nghiên cứu về lý luận quân sự - quốc phòng hay trong các công

trình nghiên cứu chuyên biệt về kinh đô, thủ đô Về phương diện thực tiễn, mỗi khi

quốc gia dân tộc được đặt trong tình trạng báo động thì toàn dân tộc dồn sức trướchết để bảo vệ kinh đô, thủ đô, hoặc nếu kinh đô, thủ đô tạm thời bị thất thủ thì dồnsức giải phóng bằng mọi giá

Như vậy, có thể thấy mối quan hệ giữa sự nghiệp bảo vệ, giải phóng kinh đô, thủ

đô với sự tồn vong, phát triển của cả quốc gia, dân tộc là mối quan hệ trực tiếp Tínhchất trực tiếp ấy không chỉ thể hiện ở sự tác động, ảnh hưởng trực tiếp giữa côngcuộc giải phóng, bảo vệ kinh đô, thủ đô với toàn bộ sự nghiệp chung bảo vệ, giảiphóng đất nước trong tư cách quan hệ nhân - quả giữa cái toàn thể với cái bộ phận,

mà còn thể hiện ở sự kết tụ toàn bộ tinh hoa của cả quốc gia, dân tộc vào sự hìnhthành, tồn tại và phát triển toàn diện của kinh đô, thủ đô, một sự kết tinh hoàn toànmang tính tự nguyện của đời sống xã hội dân sự, chứ không chỉ phụ thuộc vào kếsách chính trị của giai cấp cầm quyền

Đối với nước ta, Thăng Long - Hà Nội là một trong những kinh đô đầu tiên và lànơi hội tụ, toả sáng truyền thống văn hoá quân sự của dân tộc Các tư liệu sử học cảthành văn và không thành văn, cả truyền thuyết và chính sử đã cung cấp những dữkiện quan trọng, rằng Thăng Long xưa và Hà Nội nay không chỉ ghi đậm dấu ấn củacông cuộc dựng nước lâu dài và gian khổ, mà còn ghi lại những chiến công, sự kiện,nhân vật lịch sử quân sự tiêu biểu trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc nóichung, trong lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội nói riêng

Bảo vệ, giải phóng đất nước có thể được tiếp cận theo nghĩa rất rộng, bao hàmtoàn bộ sự nỗ lực của bộ máy nhà nước, lực lượng vũ trang và mỗi người dân trênmọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội… nhằm đạt mục đích của sự nghiệpbảo vệ và giải phóng Theo đó, toàn bộ sự nghiệp xây dựng và phát triển trong cảthời bình và thời chiến, với ý nghĩa tạo tiềm lực răn đe hoặc trực tiếp tạo sức mạnhquân sự, đều được quy tụ vào phạm trù bảo vệ, giải phóng Cũng theo nghĩa rộng thìgiải phóng và bảo vệ nhằm chống lại cả những nhân tố và lực lượng từ bên ngoài đedoạ xâm lược hoặc đã đặt được ách nô dịch, đồng thời chống lại cả những tác nhân

phá hoại và suy thoái từ bên trong Từ xác định góc độ quân sự của sự nghiệp bảo

vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, cần phân định giữa khái niệm bảo vệ và kháiniệm giải phóng, đồng thời chỉ rõ mối liên hệ hữu cơ giữa các khái niệm ấy Nói đến

bảo vệ Thăng Long - Hà Nội là nói đến các hoạt động mà nòng cốt là hoạt động

quân sự để trấn giữ từ xa, khi địch chưa chiếm đóng, cũng như để thực hiện phòngthủ trực tiếp khi đã đối mặt với địch Còn khi địch đã và đang chiếm giữ thành trì,thì các hoạt động quân sự và hoạt động khác nhằm đánh đuổi chúng, chiếm lại

thành… thuộc về phạm trù giải phóng

Dĩ nhiên, đây chỉ là sự phân định tương đối, vì giữa giải phóng và bảo vệ có sự quy định lẫn nhau, tạo tiền đề và tác động với nhau, đồng thời chuyển hoá cho nhau rất uyển chuyển Trong thực tiễn lịch sử, có hoạt động nhằm giải phóng Thăng Long

- Hà Nội diễn ra trong chiến tranh bảo vệ đất nước và có hoạt động nhằm bảo vệThăng Long - Hà Nội diễn ra trong chiến tranh giải phóng; mặt khác, bảo vệ có thểđược thực hiện bằng phương thức giải phóng hoặc có thể tiến hành giải phóng bằng

phương thức bảo vệ Song nhìn khái quát toàn bộ lịch sử thì bảo vệ là vấn đề xuyên suốt, vì đó là động thái lịch sử có trước so với giải phóng; hơn nữa bảo vệ diễn ra

thường xuyên cả thời bình và thời chiến nên bao hàm trong đó thành tố giải phóng,

còn giải phóng chỉ có trong thời chiến Bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội là

sự nghiệp của cả nước mà trực tiếp là của quân và dân Thăng Long - Hà Nội tiến hành với các phương thức đa dạng, diễn ra trên tất cả các lĩnh vực xã hội, chống lại mọi kẻ thù xâm lược và những thế lực phá hoại bên trong nhằm giành và giữ địa bàn kinh đô, thủ đô; củng cố và bảo vệ chế độ chính trị, lợi ích của dân; bảo đảm công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Trong bộ sử "Đại Việt sử ký toàn thư" của Ngô Sĩ Liên soạn dưới thời Hậu Lê đã

ghi lại truyền thuyết về kỷ Hồng Bàng với vị vua đầu tiên cai quản phương Nam làKinh Dương Vương, và với tổ chức quyền lực xã hội vẫn còn in đậm dấu ấn của vănhoá huyết thống Tuy nhiên, qua những tư liệu trong sử ký có thể thấy mọi hoạtđộng quân sự thời này đã có dấu ấn của tâm thức bảo vệ sự tồn vong và phát triển cảcộng đồng dân tộc Tâm thức ấy thể hiện rõ hơn ở thời đại Hùng Vương kế tiếp, tuytính chất định hình đại bộ tộc vẫn nổi lên hàng đầu Dĩ nhiên, ở thời này quân độichưa được thành lập và sự phân định nông - binh chưa rõ nét, trong đánh giặc, ngựasắt, áo giáp sắt, gậy sắt có khi không đắc dụng bằng những bụi tre đằng ngà Hoạtđộng quân sự chuyên biệt chỉ được dùng đến trong trường hợp chống ngoại xâm,còn trong trạng thái bình thường chỉ là một phái sinh khác của hoạt động sản xuất.Thục An Dương Vương tiếp nối thời đại Hùng Vương và đến thời này, sự phânđịnh "nông - binh" đã bắt đầu rõ rệt, cũng như quy luật "dựng nước đi đôi với giữnước" đã bắt đầu phát huy tác dụng Trong bộ máy cai trị theo kiểu triều đình, việcbinh cùng với việc nông trở thành hai cơ quan nhà nước quan trọng nhất Đặc biệt,việc binh ngay từ thời kỳ này đã bắt đầu có tính chuyên biệt và có những bước tiến

đáng khâm phục như: công trình thành Cổ Loa được xây dựng tới ba vòng thành đểngăn quân giặc; việc chế tạo vũ khí đã phát triển với nỏ liên châu và những mũi tênđồng; binh lính đã có thao trường riêng để rèn luyện Những dấu tích vật thể vẫncòn đang hiện hữu ở thành Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội ngày nay) đã phản ánh đậmnét điều đó

Sau khi Thục An Dương Vương để mất nước, dân tộc ta rơi vào một thời kỳ đentối kéo dài trong lịch sử, thường gọi là thời Bắc thuộc Cuộc đấu tranh giành tự chủcủa dân tộc gắn liền với những bước tiến về truyền thống văn hoá quân sự Các cuộckhởi nghĩa liên tục nổ ra như khởi nghĩa Hai Bà Trưng, khởi nghĩa Bà Triệu, khởinghĩa Lý Bí, khởi nghĩa Phùng Hưng… và có một dấu hiệu đáng chú ? là thườngdiễn ra trên vùng Thăng Long - Hà Nội Dĩ nhiên, các cuộc khởi nghĩa đó cuối cùngđều thất bại bởi nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rất quan trọng là dân

ta thời bấy giờ chưa khẳng định được phương thức bảo vệ Tổ quốc (và bảo vệThăng Long - Hà Nội) một cách độc lập, hoàn chỉnh Song, trong cuộc đấu tranh hếtsức bền bỉ chống ách đô hộ của phong kiến phương Bắc, người Việt đã "học" đượccách thức quản lý đất nước từ chính ách đô hộ để bảo tồn dân tộc và tích luỹ dầnkinh nghiệm phục quốc Tất nhiên, về cơ bản, mô thức hoạt động quân sự tiêu biểu

lúc ấy hầu như chỉ là sự nổi dậy tự phát của người dân không mặc áo lính chống lại

ách đô hộ ngoại bang Song, chính cuộc đấu tranh đã làm nảy nở những nét truyềnthống văn hoá quân sự qu? báu sau này

Khi được nhà Lý chọn là kinh đô và đặt tên thành Thăng Long, sự nghiệp bảo vệmiền đất này thực sự là bảo vệ kinh đô tiêu biểu cho ý nghĩa mở mang nền văn hiếnViệt Nam, tuyên ngôn cho tinh thần "Nam quốc sơn hà Nam đế cư" Đồng thời, đócũng là sự nghiệp tiêu biểu cho sự hình thành phương thức bảo vệ Tổ quốc của mộtquốc gia độc lập, có chủ quyền Tư tưởng về xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựngthế trận phòng thủ đất nước, tổ chức và phát động chiến tranh toàn dân giữ nước,xây dựng phương án tác chiến… đã bước đầu được hoàn chỉnh, thậm chí có mặt đạttới trình độ khái quát cận lý luận ở thời kỳ này, do vận nước đang hưng thịnh nênvua tôi đồng lòng, việc thực hiện quyết tâm bảo vệ Thăng Long khá thuận lợi

Tầm quan trọng của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội dưới thờiTrần lại phát triển theo khía cạnh mới Trong bối cảnh phải chống chọi với "đội

quân bách chiến bách thắng" Mông - Nguyên, giải được bài toán lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều lúc bấy giờ quả là một thành công vĩ đại Nếu cố dựa vào

thành cao hào sâu để tử thủ Thăng Long thì không những không giữ được mà còn bịđánh sập lực lượng chủ lực, làm nản lòng quân dân ta và gây thanh thế cho địch.Song, nhà Trần đã có kế sách vẹn toàn: khi giặc mạnh thì dùng kế thanh dã, bỏthành trống, rút lui bảo toàn lực lượng; khi giặc nản thì đánh quấy nhiễu tiêu hao,làm rã rời ý chí xâm lược của chúng; và khi giặc mỏi thì dồn lực đánh chiếm lại

thành, mở đòn tiến công chiến lược đánh tan giặc… Sự kết hợp giữa bảo vệ Thăng Long với giải phóng Thăng Long đã diễn ra một cách nhuần nhuyễn và chuyển hoá

linh hoạt: khẳng định vị trí chiến lược của Thăng Long, nhưng vẫn có gan rút bỏThăng Long để tìm cách giành lại

Thời Lê, tầm quan trọng của sự nghiệp giải phóng Thăng Long - Hà Nội thể hiệntiêu biểu cho loại hình chiến tranh giải phóng Khác với các cuộc chiến đấu bảo vệThăng Long từ xa dưới triều Lý và cũng khác với kế sách rút khỏi kinh thành để lấylại kinh thành một cách chắc chắn hơn dưới thời Trần, cuộc công thành Đông Quan

do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo mang ý nghĩa quyết định cho toàn bộ công cuộc kháng chiến lâu dài chống ngoại xâm, mặc dù trận quyết chiến chiến lược diễn ra ở

chỗ khác Lúc đó, lực lượng nghĩa quân Lam Sơn đã rất mạnh, nhưng nếu chỉ biếtthuần tuý ỷ sức công thành thì chắc chắn sẽ rất khó khăn, bởi sẽ phải cùng lúc đốiphó với hai lực lượng: Vương Thông cố thủ trong thành vững chắc và viện binhLiễu Thăng đang ào ạt tràn sang Tuy nhiên, với tài cầm quân linh hoạt: công thànhkết hợp nhuần nhuyễn với hãm thành; quân phạt kết hợp nhuần nhuyễn với tâmcông; hãm thành đi đôi với diệt viện, ta đã thu được thắng lợi trọn vẹn

Trong công cuộc giải phóng Thăng Long của Nguyễn Huệ, ba lần Bắc tiến đều

không hoàn toàn giống nhau Lần thứ nhất là phù Lê - diệt Trịnh, nhưng quân Tây

Sơn chưa thoát hết cái lốt "giặc cỏ", cho nên không chủ trương đánh tận diệt, mà

vừa tiến quân, vừa nêu cao nghĩa chí nhân Lần thứ hai là cuộc thanh trừ bè lũ tạo phản Nguyễn Hữu Chỉnh và Vũ Văn Nhậm, Ngài giải quyết dứt điểm, nhanh gọn,

lấy ổn định chính trị làm phương châm hàng đầu Như vậy ở những lần này, côngcuộc giải phóng Thăng Long mang tầm quan trọng của việc khôi phục vương triềuchính thống (nhà Lê), ổn định chính trị đất nước Còn lần thứ ba thì thực sự là cuộc

chiến tranh giải phóng chống xâm lược, với kế sách "cho giặc ngủ trọ một đêm" để

gây hoạ kiêu binh, sau đó tiến công thần tốc đánh cho chúng "chích luân bất phản",

"phiến giáp bất hoàn" Rõ ràng, tuy không định đô ở Thăng Long, nhưng chiếnthắng giặc tại đây vẫn mang ý nghĩa quyết định đem lại thái bình cho đất nước Năm 1858, khi thực dân Pháp nổ súng tiến công xâm lược nước ta, Thăng Long -

Hà Nội là trấn thành phía Bắc của nhà Nguyễn Nhưng do bản thân triều đình cũngkhông lo nổi sự an nguy của chính kinh thành Huế nên đã bỏ mặc Hà Thành Thậtcay đắng khi hàng mấy nghìn quân của triều đình đã bị đại bại bởi hơn trăm taysúng Pháp Nhưng đó cũng là một cảnh báo của lịch sử: Hà Thành thất thủ là mộttrong những điểm nút dẫn đến sự lụi bại hoàn toàn và đầu hàng nhục nhã của nhàNguyễn, và điều đó đồng nghĩa với cách lập luận rằng, nếu không nhận rõ tầm quantrọng chiến lược của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội thì chế độkhó tránh khỏi diệt vong

Dưới thời Pháp thuộc, Việt Nam hầu như chưa có vị thế gì trên thế giới Hà Nộitrở thành thủ phủ của thực dân Pháp tại Đông Dương, đồng thời cũng là nơi mặtbằng dân trí có thể cho phép người dân tìm kiếm những phương sách để cứu nước,giải phóng dân tộc Sự truyền bá con đường cách mạng của Nguyễn ái Quốc - HồChí Minh vào thanh niên Việt Nam đã mang lại kết quả to lớn mà một trong số đó là

sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ đó, Hà Nội luôn là đầu mối quan trọngbậc nhất trong hoạt động của những người yêu nước Cuộc khởi nghĩa vũ tranggiành chính quyền thành công ở Hà Nội tháng Tám năm 1945 là hạt nhân quyết địnhthắng lợi của cách mạng trên cả nước Suốt hai cuộc kháng chiến, Hà Nội luôn làtrái tim của cả nước Giải phóng Thủ đô năm 1954 đánh dấu thắng lợi của chín nămkháng chiến trường kỳ, và chiến thắng máy bay B.52 năm 1972 trên bầu trời Hà Nội

là một trong những đòn quyết định buộc quân Mỹ chấm dứt sự có mặt tại Việt Nam,tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước

Cả nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, mỗi bước phát triển đi lên của HàNội - Thủ đô của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam - cũng chính là dấuhiệu đi lên của đất nước trên con đường "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh" Đồng thời, Thủ đô Hà Nội cần và phải thực sự được nhân dân

cả nước xây dựng thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học, giáo dục…Đặc biệt, trong công cuộc đổi mới đất nước trước bối cảnh hội nhập kinh tế thế giớihiện nay, vị trí chiến lược của Hà Nội đối với cả nước, cũng như sự quan tâm toàndiện của cả nước vì Hà Nội, càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Sự nghiệp bảo

vệ Thủ đô Hà Nội, theo đó, ngày càng đóng vai trò quan trọng mang ý nghĩa quyếtđịnh đối với công cuộc bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Tầm quan trọng ấy thể hiện trước hết ở chỗ: bảo vệ Thủ đô Hà Nội trước hết làbảo vệ cuộc sống lao động hoà bình, ổn định và phát triển của mọi tầng lớp nhândân Thủ đô, đồng thời còn là trực tiếp bảo vệ Trung ương Đảng, bảo vệ bộ máyquyền lực cao nhất của Nhà nước và của toàn bộ hệ thống chính trị, bảo vệ trungtâm đầu não của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Trí tuệ khoa học và bảnlĩnh chính trị của Đảng cầm quyền, năng lực tổ chức bộ máy quyền lực chính trị nhànước cao nhất của toàn dân, hiệu quả thực hành dân chủ của nhân dân cả nước, sứcmạnh tổng chỉ huy và các phương án tác chiến chiến lược của các lực lượng vũtrang nhân dân… đều kết tinh ở Thủ đô Hà Nội Thực tiễn lịch sử đã chứng minhhùng hồn rằng, ? chí quyết tâm của người lãnh đạo chính là sự kết tinh, đồng thời làđộng lực mạnh mẽ tiêu biểu cho ý chí của toàn dân Trong những năm tháng ác liệtchống chiến tranh phá hoại bằng không quân của địch, đồng bào và chiến sĩ cả nướcđều hàng ngày, hàng giờ lắng nghe tiếng nói của Đảng và Nhà nước phát thanh từ

Hà Nội để củng cố niềm tin chiến thắng

Bảo vệ Thủ đô Hà Nội có liên quan trực tiếp đến sự mất còn của chế độ chính trị,của thành quả cách mạng, đồng thời cũng chính là sự nghiệp bảo vệ trung tâm kinh

tế, trung tâm văn hoá, trung tâm khoa học công nghệ và giáo dục, trung tâm quan hệquốc tế của cả nước Dĩ nhiên, vấn đề bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ Thủ đô hiện naykhông chỉ đơn thuần là hoạt động quân sự Phát triển kinh tế nhanh và bền vững, ổnđịnh an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, xây dựng đời sống văn hoá, xã hộilành mạnh, đấu tranh thắng lợi chống tham nhũng và các tệ nạn tiêu cực xã hội, làmtrong sạch bộ máy của Đảng và Nhà nước các cấp, nâng cao uy tín và vị thế của đấtnước trên trường quốc tế… đều là những nội dung liên quan trực tiếp đến bảo vệ Tổquốc Thực hiện thắng lợi những nội dung đó trên địa bàn Thủ đô vừa là trực tiếpbảo vệ trái tim của cả nước, vừa là động lực, là điểm sáng cổ vũ nhân dân cả nướcvững tin vào Đảng, vào Nhà nước, vào hệ thống chính trị, vào con đường phát triểnđất nước mà chúng ta đã lựa chọn Kết quả phấn đấu của quân và dân Hà Nội nhằmthực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước không chỉ làthành tích riêng của Thủ đô, mà còn tiêu biểu cho sự thành công của cả nước trêncon đường đổi mới.

Ngày nay, nếu cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa diễn ra, thì bảo vệ Thủ đô Hà Nội có ý nghĩa giữ vững ý chí chiến đấu, niềmtin chiến thắng của quân và dân cả nước; không ngừng củng cố khối đại đoàn kếttoàn dân trong công cuộc vừa chiến đấu vừa xây dựng; liên tục phát triển và pháthuy sức mạnh tổng hợp giữ nước của toàn dân tộc Bảo vệ Thủ đô Hà Nội cũngchính là bảo vệ phẩm giá dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế, tạo thuận lợi đểtranh thủ sự đồng tình ủng hộ của nhân dân thế giới đối với cuộc chiến tranh chínhnghĩa của ta, tạo điều kiện để kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại Đặcbiệt, trong xu thế phát triển vũ bão của khoa học công nghệ quân sự hiện đại, nếuchúng ta để cho vùng Thủ đô bị uy hiếp bởi cuộc tiến công bằng vũ khí công nghệcao của địch, thì không những chỉ riêng nhân dân Thủ đô chịu thiệt hại, mà toàn bộ

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng sẽ rơi vào những khó khăn trầm trọng,thậm chí dẫn đến rối loạn xã hội và những nguy cơ khó vượt qua

Như vậy, Thăng Long - Hà Nội từng là một trong những kinh đô đầu tiên và lànơi hội tụ, toả sáng văn hoá quân sự của đất nước Kể cả ở những thời điểm lịch sửkhi không được chọn là kinh đô, thủ đô thì Thăng Long - Hà Nội vẫn là vùng đấttiêu biểu cho nền văn hiến Việt Nam; sự nghiệp bảo vệ, giải phóng vùng đất này vẫnquyết định toàn bộ sự tồn vong của đất nước Thăng Long - Hà Nội chống đượcnguy cơ đồng hoá cũng đồng nghĩa với dân tộc Việt không bị đồng hoá Chiến thắnggiặc ngoại xâm tại đây mang ý nghĩa quyết định đối với tiến trình và kết cục củachiến tranh giải phóng và chiến tranh giữ nước của dân tộc Tầm quan trọng chiến

lược ấy còn mang tính đặc thù của một dân tộc có sức sống mãnh liệt: ở nhiều nước

trên thế giới, việc để mất địa bàn kinh đô, thủ đô thường đồng nghĩa với mất nước,

còn đối với dân tộc ta, ở những thời điểm lịch sử nhất định, có thể mất địa bàn Thăng Long - Hà Nội nhưng cuộc kháng chiến mới chỉ bắt đầu Thắng lợi của sự

nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội luôn là đích đến cuối cùng của mọi

cuộc chiến tranh Tinh thần lịch sử ấy đã được nâng lên tầm cao mới trong thời đại

Hồ Chí Minh

3 Cách thức tiếp cận hệ giá trị văn hoá quân sự Thăng Long -

Hà Nội

Nghiên cứu về lịch sử thực chất là tìm ra logic nội tại trong các sự kiện đã diễn ra

để chuẩn bị phương thức ứng xử với những bối cảnh tương đồng trong đời sống

hiện thực Người phương Đông đã khái quát ý tưởng này trong phương ngôn ôn cố tri tân Người phương Tây cũng từng khẳng định sở dĩ con người ta có thể trở thành khổng lồ là do biết đứng trên vai các thế hệ khổng lồ đi trước Theo đó, lịch sử sự

nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội luôn chứa đựng những vấn đề cótính quy luật mà chỉ khi chúng ta làm cho bộc lộ ra, nắm bắt và đúc kết thành giá trịvăn hoá - lịch sử thì mới có cơ sở lý luận và thực tiễn để luận chứng cho công cuộc

bảo vệ Thủ đô Hà Nội hiện nay và tương lai Để thực hiện điều đó, cần có con đường và cách tiếp cận khoa học trên cơ sở lý luận mác-xít: kết hợp chặt chẽ

phương pháp luận chung và phương pháp luận đặc thù, đồng thời bám sát tuyếnlogic của vấn đề nghiên cứu

Tiếp cận khoa học hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng

Thăng Long - Hà Nội trước hết phải tuân thủ phương pháp luận chung Đó là

phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, thể hiện ở những nguyên

tắc cơ bản dưới đây

Nguyên tắc kết hợp khách quan - chủ quan khi tiếp cận lịch sử đòi hỏi quá trình tiếp cận phải trở thành một chỉnh thể bao gồm hai mặt không thể tách rời: chủ quan hoá khách quan và khách quan hoá chủ quan Quan điểm duy vật mác-xít khẳng

định khách quan là cơ sở, tiền đề, điểm xuất phát và là cái xét đến cùng quyết địnhchủ quan, còn chủ quan phản ánh vai trò năng động, chủ động của con người trongnhận thức cái khách quan để vận dụng vào hoạt động thực tiễn cải tạo thế giới Do

đó, một mặt phải bảo đảm tính khách quan trong quá trình nghiên cứu, mặt kháckhông được phủ định vai trò hết sức quan trọng của nhân tố chủ quan trong nhậnthức đầy đủ quy luật khách quan, làm chủ và cải biến các điều kiện khách quan,đồng thời lựa chọn đúng đắn các khả năng khách quan có lợi để vận dụng một cách

tự giác

Nắm vững nguyên tắc phương pháp luận này cho phép luận giải hệ giá trị văn

hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội như một thực thể tư tưởng - lý luận trong quá trình tự thân phát triển Đó là sự đúc kết một cách

khách quan nguồn gốc động lực, phương thức và khuynh hướng phát triển của sựnghiệp ấy thông qua tất cả các sự kiện, hiện tượng, quá trình lịch sử, do nguồn gốcđộng lực, phương thức và khuynh hướng khách quan của nó quy định Theo đó, việc

khái quát hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long

-Hà Nội mới đạt đến sự toàn diện và có chiều sâu, kết hợp tính liên tục và tính giaiđoạn, khẳng định sự phát triển tất yếu của những giá trị mới hợp quy luật, khôngchủ quan tuỳ tiện gán ghép, thêm bớt một cách phi lịch sử, thoát ly điều kiện cụ thể,nhưng cũng không rơi vào mô tả một cách "khách quan chủ nghĩa"

Nguyên tắc kết hợp hệ thống - chỉnh thể là một nguyên tắc rất cơ bản trong tiếp

cận lịch sử, vì trong thực tiễn lịch sử, các quy luật khách quan hiện diện với tư cáchchỉnh thể hữu cơ, có logic nội tại không thể chia cắt, và cùng tác động trong tính hệthống của chúng Bảo đảm tính hệ thống - chỉnh thể cho phép tiếp cận theo mộttrình tự logic nhất định nhằm nhận thức thực chất các giá trị đúng với logic nội tại

và tập trung làm rõ mối liên hệ biện chứng giữa các nhân tố cấu thành Hơn nữa,bản thân quá trình con người nhận thức và vận dụng quy luật cũng là sự liên hệ biệnchứng, hợp quy luật giữa khách quan và chủ quan và là một hoạt động mang tính hệthống - chỉnh thể

Theo đó, khi tiếp cận nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ,giải phóng Thăng Long - Hà Nội, sự khái quát theo từng thời kỳ lịch sử hoặc xuyênsuốt chiều dài lịch sử dân tộc đều mang tính hệ thống - chỉnh thể, tránh nhấn mạnh,tuyệt đối hoá, biệt lập hoá bất cứ một nội dung nào, giai đoạn nào Chỉ trên cơ sởquán triệt đầy đủ nguyên tắc phương pháp luận về sự kết hợp hệ thống - chỉnh thểmới cho phép khái quát, đúc rút được các giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp ấyđúng với logic nội tại của nó, vạch rõ được tính kế thừa lịch sử của từng giá trị.Quán triệt nguyên tắc phương pháp luận này còn cho phép khắc phục cách nhìnphiến diện khu biệt hoá lịch sử sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nộivới tiến trình lịch sử dân tộc

Nguyên tắc kết hợp phổ biến - đặc thù - đơn nhất đòi hỏi quá trình tiếp cận sự

phát triển của mọi sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy phảiđược đặt trong mối liên hệ phổ biến của nó Mỗi sự vật, hiện tượng, quá trình luônnằm trong một hệ thống nhất định, và chính nó lại là một hệ thống bao gồm nhữngtiểu hệ hợp thành Cái phổ biến là kết quả sự khái quát từ cái đặc thù và cái đơnnhất, và cũng chỉ tồn tại cũng như tự thể hiện thông qua cái đặc thù và cái đơn nhất;còn cái đơn nhất luôn chứa đựng trong nó cả cái đặc thù và cái phổ biến Do vậy, chỉ

có thể tiếp cận đúng đắn một sự vật, hiện tượng, quá trình khi vạch rõ những mốiliên hệ bản chất, tất nhiên ấy

Giải quyết mối liên hệ giữa cái phổ biến với cái đặc thù và cái đơn nhất là yêucầu hết sức quan trọng để tiếp cận đúng đắn mối quan hệ giữa lịch sử dựng nước điđôi với giữ nước của dân tộc ta với lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội.Theo đó, nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóngThăng Long - Hà Nội với tư cách là cái đơn nhất phải được đặt trong mối liên hệ

biện chứng với cái đặc thù là sự phát triển nghệ thuật quân sự đặc sắc Việt Nam vàcái phổ biến là quy luật dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc ta Điều đó đòihỏi quá trình nghiên cứu chiến công, sự kiện, nhân vật lịch sử, tư tưởng quân sự vàbài học kinh nghiệm bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội phải phản ánh được

sự thống nhất giữa tính phổ biến của đất nước, tính đặc thù của vùng miền (vùngThăng Long - Hà Nội) và tính đơn nhất của bản thân sự nghiệp ấy tại kinh đô, thủđô

Nguyên tắc kết hợp logic và lịch sử đòi hỏi sự nghiên cứu các sự vật, hiện tượng,

quá trình vừa phải bám sát những cứ liệu lịch sử qua từng giai đoạn phát triển của

nó, vừa phải rút tỉa được từ lịch sử một tuyến logic xuyên suốt tất cả các giai đoạnlịch sử và dự báo sự vận động, phát triển tiếp theo Logic không thể rút ra từ đâukhác ngoài lịch sử của hiện thực, và lịch sử của hiện thực không bao giờ chỉ chứađựng ngẫu nhiên, mà luôn là sự kế tiếp hợp logic theo những quy luật tất yếu kháchquan của nó Quá trình tiếp cận nghiên cứu lịch sử sẽ trở nên lộn xộn, mất ý nghĩanếu thiếu đi cái logic, mặt khác sẽ trở nên trừu tượng, trống rỗng, bịa đặt nếu thiếu

đi dữ liệu chân thực của lịch sử

Bảo đảm nguyên tắc kết hợp logic và lịch sử cho phép nghiên cứu hệ giá trị vănhoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội vừa nêu bậtđược những chiến công, sự kiện, con người, tư tưởng quân sự… tiêu biểu của từngthời kỳ, vừa đúc rút, khái quát sâu sắc được những bài học kinh nghiệm của từngthời kỳ lịch sử, cùng những bài học kinh nghiệm lịch sử xuyên suốt, mang tính quyluật và có thể được vận dụng giải quyết những nhiệm vụ của sự nghiệp bảo vệ Thủ

đô Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong hiện tại và tương lai Tuân thủ nguyên tắc nàyvừa tránh được sự mô tả sự vụ, vụn vặt trong nghiên cứu, vừa làm cho kết quảnghiên cứu được đặt vững chắc trên các cứ liệu lịch sử đích thực

Nguyên tắc kết hợp tính định hướng chính trị và tính khoa học trong nghiên cứu lịch sử xã hội đòi hỏi phải dựa trên cơ sở nền tảng tư tưởng, quan điểm của Đảng, phục vụ đường lối chính trị hiện hành, đồng thời vạch rõ những mối liên hệ bản chất, tất nhiên, ổn định, phổ biến của các hiện tượng, quá trình lịch sử Cần nhận rõ

việc nghiên cứu lịch sử xét đến cùng là nghiên cứu về những mối liên hệ bản chất,tất nhiên, ổn định, phổ biến trong suốt chiều dài lịch sử, cũng chính là sự rút tỉa từ

lịch sử một tuyến logic với đặc tính căn bản là: nếu giai đoạn đầu của tuyến đã

chứng tỏ sự diễn tiến theo một hệ quy luật nhất định thì tất yếu giai đoạn sau có thể

và phải vận động, phát triển tuân theo hệ quy luật đó Song, chúng ta chỉ có thể tiếpcận đúng đắn các vấn đề đó trên cơ sở nắm vững thế giới quan và phương pháp luậnMác - Lênin về những vấn đề mấu chốt của sự vận động và phát triển lĩnh vực quân

sự và quốc phòng của từng quốc gia, dân tộc; vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ ChíMinh về quy luật dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc Việt Nam trong chiềusâu lịch sử truyền thống; thấu triệt quan điểm của Đảng về xây dựng nền quốc

phòng toàn dân và lực lượng vũ trang nhân dân, tiến hành chiến tranh nhân dân bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Nắm vững những quan điểm cơ bản nói trên cho phép khái quát khoa học hệ giátrị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, rút ranhững bài học kinh nghiệm hữu ích cho sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Việt Nam xã hộichủ nghĩa hiện nay Điều đó làm cho quá trình nghiên cứu vừa giữ vững định hướngchính trị, vừa chứa đựng hàm lượng khoa học cao, đồng thời có giá trị chỉ đạo nhằmlàm cho quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn đạt hiệu quả mong muốn Cũngchính điều đó cho phép chúng ta vận dụng linh hoạt hệ giá trị văn hoá quân sự đãđược khái quát vào giải quyết những tình huống, bối cảnh tương tự trong sự nghiệpbảo vệ Thủ đô hiện nay, dự báo được sự phát triển mới của tình hình và những khảnăng giải quyết Hơn nữa, điều đó còn cho phép tìm ra nhiều cách thức phong phútác động vào tuyến logic nói trên nhằm tiếp tục thúc đẩy sự nghiệp bảo vệ Thủ đôđạt tới mục tiêu thắng lợi một cách hợp quy luật và hiệu quả nhất

Xét đến cùng thì mục đích cao cả của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long

-Hà Nội chính là nhằm bảo vệ cơ sở kinh tế, chính trị - xã hội, bảo vệ cuộc sống laođộng hoà bình của nhân dân và sự phát triển bền vững về mọi mặt của đất nước.Hơn nữa, do tất cả các vấn đề có liên quan đến tổ chức và hoạt động quân sự, tiếnhành chiến tranh đều mang tính giai cấp sâu sắc, cho nên việc giữ vững quan điểmchính trị - giai cấp cho phép chúng ta hiểu đúng điều kiện lịch sử đã diễn ra nhữngchiến công, sự kiện tiêu biểu, tư tưởng quân sự của các tài năng, anh hùng quân sựtrong các cuộc chiến tranh giải phóng và chiến tranh giữ nước trên địa bàn ThăngLong - Hà Nội Chỉ khi giữ vững quan điểm chính trị - giai cấp đúng đắn mới có thểtiếp cận khoa học hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng ThăngLong - Hà Nội nhằm phát huy mạnh mẽ vào bảo vệ Thủ đô trong bối cảnh hiện nay

Trên cơ sở những nguyên tắc phương pháp luận chung, cần tuân thủ phương pháp luận đặc thù trong tiếp cận, đó là phương pháp luận văn hoá - lịch sử - quân

sự, do chính đối tượng nghiên cứu của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long

-Hà Nội là tìm ra hệ giá trị văn hoá quân sự quy định ở đây có sự giao thoa, liên kết,

bổ sung và quy định lẫn nhau giữa phương pháp luận văn hoá học với phương phápluận sử học và phương pháp luận khoa học quân sự, thể hiện tiêu biểu ở nhữngnguyên tắc xem xét khoa học về giải quyết các mối liên hệ giữa đồng đại với lịchđại; giữa truyền thống với hiện đại; giữa kế thừa với phát triển; giữa giá trị văn hoávới giá trị lịch sử và giá trị quân sự…

Bảo đảm nguyên tắc khoa học về giải quyết mối liên hệ biện chứng giữa đồng đại và lịch đại làm cho quá trình tiếp cận nghiên cứu lịch sử sự nghiệp bảo vệ, giải

phóng Thăng Long - Hà Nội vừa mang tính toàn diện xét theo từng lát cắt lịch sử,

vừa mang tính hệ thống xét theo cả dòng chảy lịch sử dân tộc Kết hợp đồng đại và lịch đại trong nghiên cứu lịch sử đòi hỏi phải sử dụng phương pháp so sánh lịch sử

nhằm làm rõ tính kế thừa, liên tục phát triển theo tiến trình lịch sử của sự khái quát,đồng thời bảo đảm sự tích hợp kinh nghiệm của cả nước, cũng như của thủ đô một

số nước trong quá trình nghiên cứu, khái quát

Với tư cách một chỉnh thể thống nhất, hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệpbảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội không những có cấu trúc đồng đại, mà còn

có cấu trúc lịch đại Một mặt, đó là thể đồng đại của một hệ thống bao gồm nhiều

yếu tố: chiến công và sự kiện tiêu biểu, danh nhân và tài năng, anh hùng, nhân vậtlịch sử quân sự, tư tưởng và hiện thực của văn hoá quân sự , đồng thời là một bộphận trong hệ thống lớn hơn: sự phát triển toàn diện của một miền đất văn hiến, tiến

trình phát triển lịch sử chung của dân tộc Việt Nam Mặt khác, đó là thể lịch đại

theo một tiến trình vừa bao hàm những cái đã qua song vẫn giữ nguyên giá trị vĩnhhằng của nó, cái hiện tồn đòi hỏi phải có quan điểm đúng đắn để xem xét, giảiquyết, và cái tương lai chứa đựng những tiềm năng phát triển mới, đòi hỏi được xemxét theo quan điểm lịch sử - logic để dự báo, tìm ra đường hướng đúng đắn

Bảo đảm mối liên hệ truyền thống - hiện đại là nguyên tắc phương pháp luận tiếp

cận xu hướng phát triển chung của mọi nền văn hoá cũng như của văn hoá quân sựcách mạng với tư cách quá trình kết hợp chặt chẽ, hài hoà, biện chứng những yếu tốcủa truyền thống, bản sắc văn hoá dân tộc với những yếu tố hiện đại, tiên tiến nhưhai mặt của một quá trình Bảo đảm nguyên tắc này cho phép sự tiếp cận phản ánhđược tính liên tục trong sự phát triển văn hoá quân sự qua các thời đại lịch sử; đồngthời đặt ra yêu cầu phải luôn bảo đảm tính liên tục trong sự phát triển từng bộ phậntrong nền văn hoá chung của dân tộc

Lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội là bộ phận nằm trong tiến trình lịch sử chung của dân tộc Việt Nam, trực tiếp là lịch sử phát huy tiềm lực tổng hợp của đất nước để chống lại mọi kẻ thù xâm lược - một quá trình tiếp nối liên tục từ

quá khứ đến hiện tại và tương lai Do vậy, sự nghiệp này chỉ được nhận thức và giảiquyết ngày càng đầy đủ và khoa học khi không những tích hợp được những kinhnghiệm lịch sử, đồng thời bổ sung và phát triển các góc độ nhìn nhận mới phù hợpvới thực tiễn; mà còn phải là một bộ phận nằm trong tiến trình lịch sử chung của dântộc, trực tiếp là lịch sử tiến hành chiến tranh toàn dân, toàn diện chống lại những kẻthù xâm lược có tiềm lực quân sự lớn hơn Tuân thủ nguyên tắc này cho phép vậndụng tổng hợp các ưu thế của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa vào quá trình nghiên cứu lịch sử sao cho có tính hướng đích và bảo đảm giá trị hiện thực của những vấn đề được rút ra, cũng như kế thừa và khai thác bài học

kinh nghiệm lịch sử nhằm bảo vệ vững chắc Thủ đô xã hội chủ nghĩa hiện nay

Nguyên tắc phương pháp luận của khoa học quân sự giữ vai trò trực tiếp định hướng quá trình nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội Điều đó thể hiện ở việc lấy lĩnh vực tổ chức và hoạt động quân sự làm khách thể nghiên cứu chủ yếu Diễn trình lịch sử của sự nghiệp

bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội được lược khảo chủ yếu dưới góc độ lịch

sử quân sự và sự phát triển tư tưởng quân sự Các chủ thể chủ yếu là lực lượng trực tiếp tham gia chiến tranh giải phóng hoặc chiến tranh bảo vệ, trong đó lực lượng vũ trang là nòng cốt Phương thức bảo vệ, giải phóng chủ yếu được tiếp cận dưới góc

độ nghệ thuật quân sự

Theo đó, việc nghiên cứu hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giảiphóng Thăng Long - Hà Nội chính là nhằm tập trung khái quát nên hệ thống nhữngvấn đề: quan hệ giữa lý luận với thực tiễn quân sự, quan hệ giữa lĩnh vực quân sựvới các lĩnh vực xã hội khác, các khía cạnh cơ bản của nghệ thuật quân sự như vấn

đề thời - thế - lực, vấn đề dựng binh - dụng binh, vấn đề thế trận - lực lượng - cáchđánh… Nói cách khác, toàn bộ sự nghiệp bảo vệ và giải phóng Thăng Long - HàNội trong lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung, cũng như bảo vệ Thủ đô Hà Nội hiện

nay, cần được nhìn nhận như một quá trình thực hiện hệ giá trị văn hoá quân sự mang bản sắc dân tộc.

Tất nhiên, tập trung góc độ quân sự không có nghĩa là không đặt trong sự liênquan trực tiếp đến các góc độ nghiên cứu khác Hơn nữa, sự tái hiện lịch sử bảo vệ,giải phóng Thăng Long - Hà Nội đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ, hài hoà, biện chứngnhững yếu tố của truyền thống bản sắc dân tộc với những yếu tố hiện đại, tiên tiếnphản ánh tính liên tục trong sự phát triển văn hoá quân sự qua các thời đại lịch sử

Đồng thời, việc tiếp cận cần bảo đảm vừa "bóc tách" những giá trị sáng tạo và nhân văn theo tiêu chí chân - thiện - mỹ của bản thân sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng

Long - Hà Nội, vừa chỉ rõ tư cách bộ phận quan trọng không thể thiếu của nó trongnền văn hoá chung của dân tộc

Điều có ý nghĩa cốt lõi là cần quán triệt được trong toàn bộ quá trình nghiên cứu

cái đích tới là giá trị văn hoá quân sự Đó là những giá trị văn hoá - lịch sử xuất

hiện trong lĩnh vực quân sự, hay nói cách khác, vừa là giá trị văn hoá quân sự vừa làgiá trị lịch sử Nghiên cứu chiến công, sự kiện tiêu biểu, danh nhân, anh hùng, tàinăng quân sự… trong sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội chính là

khẳng định những giá trị văn hoá vật thể của sự nghiệp đó Nghiên cứu tư tưởng quân sự, bài học kinh nghiệm lịch sử thực chất là khái quát, đúc rút những giá trị văn hoá phi vật thể Tất nhiên, sự phân định này chỉ là tương đối, bởi không thể tìm

thấy tư tưởng, bài học kinh nghiệm… ở đâu khác ngoài những chiến công, sự kiện,nhân vật lịch sử; đến lượt nó, sự mô tả những chiến công, sự kiện, nhân vật lịch sửthuần tuý sẽ trở nên khô cứng, ít có ý nghĩa hiện thực nếu như không đúc rút rađược hệ thống bài học kinh nghiệm lịch sử mang tính xuyên suốt

Lịch sử nhân loại đã trải qua hàng chục nghìn cuộc chiến tranh lớn nhỏ và cũnghình thành nên một thực tế nghiệt ngã là kẻ thắng trận trong chiến tranh chưa hẳn đã

áp đặt được sự thống trị, thậm chí còn bị đại bại, tàn lụi về văn hoá và bị đồng hoábởi chính nền văn hoá của dân tộc mà họ đã chinh phục bằng sức mạnh quân sự

Nền văn hoá dân tộc là một trong những vũ khí sắc bén giúp các dân tộc chiến thắng

kẻ thù và làm cho những giá trị văn hoá quân sự trở thành truyền thống, được khôngngừng bổ sung, phát triển, phát huy Mấy nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước

vẻ vang của dân tộc ta đã hun đúc nên một nền văn hoá với bản sắc đậm đà và độcđáo, trong đó không thể không nói tới truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam - sựkết nối mạch nguồn dân tộc về quân sự dưới hình thái văn hoá Quy luật dựng nước

đi đôi với giữ nước đã làm nảy sinh trong di sản dân tộc những nét văn hoá quân sựđến nay vẫn còn nguyên giá trị Có thể nói, tổ tiên ta không chỉ thắng giặc ngoạixâm về quân sự, chính trị, mà điều có ý nghĩa hết sức quan trọng là thắng giặc vềvăn hoá và thắng bằng sức mạnh văn hoá giữ nước Hệ giá trị văn hoá quân sự của

sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội là một bộ phận hữu cơ củatruyền thống đó

Hệ giá trị văn hoá quân sự Việt Nam nói chung, hệ giá trị văn hoá quân sự của sựnghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội nói riêng, thể hiện như một dòngchảy liên tục từ truyền thống lịch sử dân tộc đến các giá trị đang được sáng tạo vàhàm chứa xu hướng phát triển tiên tiến, vượt trước của những giá trị mới Nội dung

cơ bản của hệ giá trị ấy được kết tinh trong ba tiểu hệ cơ bản: truyền thống yêunước, truyền thống nhân đạo, nhân văn và nghệ thuật quân sự mang đậm bản sắcdân tộc

Truyền thống yêu nước trong hoạt động quân sự là một trong những hệ giá trị

nền tảng của truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam Yêu nước là một phạm trùđạo đức có ý nghĩa phổ biến trong đời sống nhân loại và đã trở thành truyền thống,sức mạnh thiêng liêng, niềm tự hào lớn nhất của cả cộng đồng dân tộc Việt Nam.Đặc biệt, truyền thống yêu nước đã được bắt nguồn và nhân lên không ngừng trongcông cuộc chống ngoại xâm, giải phóng dân tộc và bảo vệ thành quả lao động, trong

đó nổi trội là tinh thần dám xả thân vì nghĩa lớn, vì độc lập, tự do Nối kết mạch nguồn văn hoá dân tộc, truyền thống yêu nước Việt Nam đã sản sinh ra một nhân dân anh hùng, một đất nước anh hùng, một quân đội anh hùng, một khoa học nghệ thuật quân sự tiên tiến Truyền thống yêu nước thấm sâu vào từng người dân, trở thành giá trị văn hoá quân sự chủ đạo.

Truyền thống nhân đạo, nhân văn trong hoạt động quân sự cũng là hệ giá trị nền

tảng cơ bản của truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam Đó là điểm tựa của đạo lýlàm người, lòng nhân đạo, nhân văn vừa rộng lớn, vừa cụ thể, sâu sắc, song cũngbao hàm thái độ kiên quyết lên án, trừng trị kẻ xấu, đặc biệt là kẻ thù dân tộc Đó làđức tính quý trọng người có công giữ nước và quý trọng độc lập dân tộc như mộtgiá trị thiêng liêng và thành quả lớn nhất của dân tộc Đó là sự cố kết cộng đồng nhưmột giá trị vĩnh hằng, sự hình thành, phát triển tư tưởng và nghệ thuật quân sự manggiá trị lớn mà tác giả là cả cộng đồng dân tộc nhằm phát huy sức mạnh cao độ trongcác cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ và đuổi giặc ngoại xâm Đó là lòng bao dung,

độ lượng để khơi dậy và phát triển tính thiện ngay trong hoạt động quân sự; lựachọn và tiếp nhận những giá trị văn hoá quân sự tốt đẹp của dân tộc khác với kẻ thù,chúng ta chiến đấu đến cùng, nhưng khi chúng buông giáo quy hàng, ta sẵn sàng

"mở lượng hiếu sinh" Đó là lối sống lạc quan với tâm hồn rộng mở, hiểu và tin rằng

"chính sẽ thắng tà, thiện sẽ thắng ác", sẵn sàng chấp nhận hy sinh, gian khổ vì sựtrường tồn của dân tộc… Truyền thống nhân đạo, nhân văn thấm sâu vào tất cả cácmối quan hệ trong lĩnh vực tổ chức và hoạt động quân sự, trở thành một trong nhữngnhân tố tạo nên sức mạnh quân sự chiến thắng các kẻ thù to lớn và hung hãn

Nghệ thuật quân sự mang đậm bản sắc dân tộc là sự thể hiện trực tiếp nhất hệ giá

trị văn hoá quân sự Việt Nam Với dân tộc ta, hoạt động quân sự không hề mang ýnghĩa tự thân, và cho dù luôn phải đối đầu với những kẻ thù cực mạnh, nhưng chúng

ta cũng luôn hướng toàn bộ hoạt động quân sự của mình đến cái chân, cái thiện, cái

mĩ, chứ không đơn thuần hướng đến cái thiện chiến Do mục tiêu xuyên suốt hoạtđộng quân sự của dân tộc ta là giữ nước và cứu nước, nên các kiểu tổ chức quân độitrong lịch sử đến hiện nay đều khác hẳn những quân đội được tổ chức theo kiểuchuyên nghiệp, coi binh nghiệp đơn thuần là phương tiện kiếm sống, phục vụ bất cứcuộc chiến tranh nào dù phi nghĩa, thực hiện bất cứ thủ đoạn tác chiến nào, thậm chísát hại cả thường dân vô tội Hơn nữa, trong các cuộc chiến tranh chống ngoại xâmcủa dân tộc ta, quân đội không phải là lực lượng vũ trang duy nhất, mà chỉ đóng vaitrò làm nòng cốt cho toàn dân đánh giặc Vì vậy, nghệ thuật quân sự Việt Nam từkhi hình thành đến nay luôn chứa đựng những nét độc đáo trở thành bản sắc dân tộc,vừa thấm đậm cái hồn chân - thiện - mỹ của văn hoá, vừa được kết tinh thành nhữnggiá trị văn hoá quân sự truyền thống tiêu biểu, từ nghệ thuật dựng binh đến nghệthuật dụng binh và cách thức sử dụng phương tiện chiến tranh

Nối tiếp truyền thống lịch sử oai hùng của dân tộc, sự nghiệp bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa và bảo vệ Thủ đô Hà Nội nói riêng đang hiện thực hoáquan điểm của Đảng ta về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, tiến hành chiến tranhnhân dân và xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân như một nhiệm vụ cách mạngthấm đầy giá trị sáng tạo và nhân văn cao cả Diện mạo tinh thần dân tộc, tâm hồn,trí tuệ và nhân cách Việt Nam được đặc trưng bởi những giá trị văn hoá như: yêunước thương nòi, anh hùng bất khuất, vị tha và nhân ái, dũng cảm, tài trí và khiêmnhường, sáng tạo và tự tin, lạc quan và tin tưởng tương lai… Suy đến cùng, đó lànăng lực sống và sáng tạo của con người Việt Nam, tạo nên cốt cách, bản sắc, bảnlĩnh của dân tộc Việt Nam

Cội nguồn sâu xa của những chiến công hiển hách chống ngoại xâm, những kỳtích đã đi vào lịch sử gần như huyền thoại của dân tộc ta cũng như trí thông minh,tài sáng tạo của con người Việt Nam trong lao động xây dựng, phát triển đất nước

và trong đấu tranh giữ nước chính là văn hoá Sự nghiệp bảo vệ, giải phóng ThăngLong - Hà Nội rõ ràng không chỉ là sự nghiệp chiến đấu hy sinh dũng cảm và tài trí

quân sự độc đáo, mà còn là sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hoá của dân tộc.

Hà Nội tiếp nối truyền thống Thăng Long, được mệnh danh là thủ đô của "lương tri

và phẩm giá con người", nhờ đó dân tộc Việt Nam trong kỷ nguyên mới đã trở thànhdân tộc xứng đáng đứng trong hàng ngũ các dân tộc tiên phong của thời đại ThăngLong - Hà Nội là của cả nước và vì cả nước cũng như cả nước hướng về ThăngLong - Hà Nội - trái tim của Tổ quốc và đó là sự sống thiêng liêng của cả dân tộc.Với lịch sử sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, các truyền thuyết

và huyền thoại còn sống mãi trong tâm thức của nhiều thế hệ, mà việc hiểu biết vàcảm thụ nó như những giá trị văn hoá trở thành động lực tinh thần đưa dân tộc tớiphát triển, hoàn thiện, làm cho khát vọng vươn tới chân - thiện - mỹ không bao giờsuy giảm Phản ánh sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa, văn hoá quân sự Thăng Long - Hà Nội luôn gắn bó trong tổng thể nền vănhoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc mà toàn Đảng, toàn dân đang ra sức xây dựng

Kế thừa và phát huy những giá trị đó sẽ làm cho sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Hà Nộihiện nay thấm đậm tinh thần "cả nước chung lòng, toàn dân đánh giặc" - đặc trưngnổi bật của quá trình xây dựng nền quốc phòng toàn dân và lực lượng vũ trang nhân

dân, đồng thời cho phép nâng tầm giá trị văn hoá chung của dân tộc "cả nước vì Thủ

đô - Thủ đô vì cả nước" trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội

chủ nghĩa

Toàn bộ các giá trị nền tảng của truyền thống văn hoá quân sự Việt Nam nóichung, của hệ giá trị văn hoá quân sự Thăng Long - Hà Nội nói riêng, được hìnhthành, vun đắp, lưu giữ, kế thừa và phát huy dưới dạng thái di sản văn hoá vật thể vàphi vật thể Đó là những giá trị và chuẩn mực văn hoá quân sự, các quan hệ quân sựtruyền thống, các hoạt động và thiết chế quân sự đặc sắc được sáng tạo ra và lưutruyền trong tiến trình lịch sử dựng nước đi đôi với giữ nước của dân tộc Đó còn lànhững thành tựu ưu tú được các thế hệ sau kế thừa, tiếp nhận, làm sống lại và pháttriển lên trình độ mới, xem đó là bảo vật, nền tảng, khuôn mẫu - những giá trị đangđược sáng tạo trong hiện tại, nhưng được bắt rễ từ truyền thống, phù hợp với hệchuẩn của truyền thống Đặc biệt, những bài học kinh nghiệm lịch sử được đúc rútqua từng thời kỳ lịch sử hoặc xuyên suốt chiều dài lịch sử dân tộc để lại hệ giá trịvăn hoá quân sự có ý nghĩa lớn

Trong tiếp cận toàn bộ sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, cần

nắm vững tuyến logic của vấn đề nghiên cứu: chiến công, sự kiện - tài năng, anh hùng, nhân vật lịch sử quân sự, tư tưởng quân sự - bài học kinh nghiệm - bài học kinh nghiệm lịch sử Kết tinh trong toàn bộ tuyến logic ấy chính là hệ giá trị văn hoá quân sự xuyên suốt hàng nghìn năm bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội.

Hơn nữa, sự đúc rút này không hề mang mục đích tự thân, mà để tiếp tục nhận thức,phát triển, vận dụng sáng tạo vào sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Hà Nội hiện nay vàtương lai Tuy nhiên, bản thân việc nhận thức các bài học kinh nghiệm lịch sử cũng

là một quá trình, do đó không nên coi kết quả sự khái quát bài học là những "đồthức luận" cứng nhắc, "chân lý tuyệt đích" Cũng như vậy, bài học kinh nghiệm lịch

sử chỉ có sức sống khi được liên tục làm giàu từ kinh nghiệm quốc tế đương đại, đồng thời được bổ sung những giá trị mới của sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Hà Nội hiện

nay Sự vận dụng các bài học kinh nghiệm lịch sử cũng chỉ thành công khi gắn liềnvới sự sáng tạo, vì bối cảnh lịch sử của thời đại ngày nay luôn chứa đựng nhữngbiến động mới và sự phát triển nhảy vọt trên nhiều lĩnh vực

Nhờ phương thức kết nối truyền thống - hiện đại, hệ giá trị văn hoá quân sựThăng Long - Hà Nội được kế thừa và phát triển đến đỉnh cao trong văn hoá giữnước của thời đại Hồ Chí Minh Đây là một trong những nhân tố cốt lõi khẳng định

sự cần thiết nghiên cứu, phát triển và phát huy hệ giá trị văn hoá quân sự của sựnghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội Việc đúc hệ giá trị ấy có ý nghĩađặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng các lực lượng vũ trang nhân dân cáchmạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đặc biệt là xây dựng quân đội vữngmạnh về chính trị hiện nay ý chí tự lực, tự cường, lòng tự hào, tự tôn dân tộc lànhững giá trị văn hoá mà chúng ta có kế thừa, khai thác, phát huy được vào cuộcsống hiện thực thì mới khơi dậy được ở mỗi cán bộ, chiến sĩ tình yêu thương quêhương, đất nước, giác ngộ cao về mục tiêu, lý tưởng chiến đấu và niềm tin chiếnthắng, làm cho bản chất cách mạng của quân đội ta được bắt rễ, tiếp nối với cộinguồn truyền thống "lấy nhân nghĩa thắng hung tàn" của dân tộc

Việc đúc rút những giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giải phóngThăng Long - Hà Nội còn cho phép vận dụng đúng đắn, sáng tạo vào giáo dụctruyền thống văn hoá quân sự của dân tộc, truyền thống đấu tranh cách mạng, truyềnthống quân đội, truyền thống lực lượng vũ trang Thủ đô, đồng thời tạo điều kiện,khuyến khích sự sáng tạo những giá trị văn hoá quân sự hiện đại và tiếp thu chọn lọcyếu tố hiện đại, tiếp tục vun đắp truyền thống và nâng truyền thống lên tầm hiện đại

Có như vậy mới phát huy được vai trò tổng hợp của bề dày truyền thống và nhữngyếu tố hiện đại một cách hài hoà trong phát triển hệ giá trị văn hoá quân sự ThăngLong - Hà Nội tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay Điều đó không nhữngkhẳng định những bài học kinh nghiệm sự rút tỉa cái tinh tuý nhất xuyên qua toàn bộ

lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội, mà còn cho phép, đồng thời đòi hỏi sự nghiệp bảo vệ Thủ đô Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay nhất thiết phải được kết nối với những bài học kinh nghiệm lịch sử đã được đúc rút

Theo đó, quá trình đúc rút hệ giá trị văn hoá quân sự của sự nghiệp bảo vệ, giảiphóng Thăng Long - Hà Nội tuân thủ cả hai hướng: sự khái quát hoá các bài họckinh nghiệm qua từng giai đoạn lịch sử kế tiếp nhau và sự rút tỉa phương thức ứng

xử từ các kinh nghiệm lịch sử được lặp đi lặp lại qua mọi giai đoạn lịch sử, cho dùđiều kiện lịch sử đã thay đổi Theo đó, những bài học kinh nghiệm lịch sử của sựnghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội là hệ giá trị văn hoá quân sự mang

tính bền vững, được đúc rút từ toàn bộ chiến công, sự kiện, tài năng, anh hùng, nhânvật lịch sử quân sự, tư tưởng quân sự và bài học kinh nghiệm qua từng giai đoạnlịch sử của sự nghiệp ấy, phản ánh tính quy luật, phát huy tác dụng chỉ đạo nhậnthức và hoạt động thực tiễn giành thắng lợi và tránh sai lầm, cả trong quá khứ, hiệntại và tương lai.

mà còn là sự hiện diện cụ thể và sinh động của truyền thống văn hoá quân sự ViệtNam Vùng đất Thăng Long - Hà Nội có hàng nghìn năm văn hiến và là miền "địalinh, nhân kiệt", đi đầu trong cuộc đấu tranh bền bỉ chống chính sách đồng hoá củangoại bang; là nơi đóng góp nhiều chiến công hiển hách - những chiến thắng mang ýnghĩa quyết chiến chiến lược then chốt; là nơi làm toả sáng nhiều tài năng, anhhùng, nhân vật lịch sử quân sự Kể cả khi không là kinh đô, thủ đô thì sự nghiệp bảo

vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội vẫn là điểm hội tụ những nét đẹp trong truyềnthống văn hoá quân sự của dân tộc, và nói đến truyền thống văn hoá quân sự chốngngoại xâm của dân tộc thì không thể không nói đến những sự kiện lịch sử tiêu biểudiễn ra tại vùng đất này

1 Sự hội tụ và toả sáng giá trị văn hoá trong những chiến công tiêu biểu

Chiến công, theo ý nghĩa phổ biến, dùng để chỉ thành tích lập được trong chiếntranh Trong một số trường hợp, có thể mở rộng sử dụng trong các lĩnh vực khác củađời sống xã hội, song đó không phải là nghĩa gốc Xem xét dưới góc độ khoa họcquân sự thì chiến công vừa bao hàm công lao, thành tựu ghi được, đạt được trongchiến đấu, vừa bao hàm tính giá trị xã hội của công lao, thành tựu ấy, được lịch sửghi nhận và suy tôn Sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội có rấtnhiều chiến công oanh liệt, trong đó có những chiến công tiêu biểu - những thànhtích đỉnh cao trong các cuộc quyết chiến chiến lược làm xoay chuyển tình thế củacuộc chiến tranh Việc đúc kết bài học kinh nghiệm của sự nghiệp bảo vệ, giảiphóng Thăng Long - Hà Nội sẽ thiếu sức thuyết phục, thậm chí trở nên kinh việnnếu không dựa trên cơ sở lược khảo những chiến công tiêu biểu ấy Một khái niệmkhác được sử dụng là thành tựu tiêu biểu theo ý nghĩa tương dung với chiến côngtiêu biểu, thực chất là chiến công trong thời bình

Cùng với lược khảo chiến công tiêu biểu, còn phải đề cập đến những sự kiện tiêubiểu trong sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội Theo nghĩa gốc thì

sự kiện tiêu biểu là việc quan trọng nào đó xảy ra và cũng bao quát cả những chiến

công tiêu biểu, song sự kiện tiêu biểu ở đây được dùng với ý nghĩa là tổng thểnhững việc làm của một triều đại, tập đoàn, nhóm nhân vật, cá nhân… diễn ra trên

quy mô lớn, thời gian dài, có ảnh hưởng lớn, lâu dài đối với xã hội, một thời kỳ, thời đại lịch sử Trong lịch sử đã diễn ra sự kiện mất nước của An Dương Vương, sự

kiện định đô của Lý Công Uẩn, sự kiện thất bại của Hồ Quý Ly, sự kiện thất thủthành Hà Nội thời Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu, sự kiện Vịnh Bắc Bộ…Những sự kiện tiêu biểu đó mang ý nghĩa để đúc rút kinh nghiệm lịch sử, vì bài học

kinh nghiệm rút ra từ sự thất bại cũng có giá trị đối sánh và giúp chúng ta không lặp lại sai lầm của lịch sử

Ngay từ thời tiền Thăng Long, nhà nước Văn Lang, nhà nước đầu tiên trong lịch

sử Việt Nam, đã phải liên tục đối phó với mối đe doạ ngoại xâm Truyền thuyết Thánh Gióng chống giặc Ân về cậu bé 3 tuổi nghe tin giặc đến bỗng vươn mình cao

lớn, cưỡi ngựa sắt, mang roi sắt ra trận; roi sắt gãy, cậu nhổ tre vụt xuống đầu

giặc… là biểu tượng văn hoá quân sự Việt Nam đầu tiên trong lịch sử Vừa theo truyền thuyết, vừa theo cứ liệu sử học, cuộc kháng chiến chống Tần là một trong

những hoạt động giữ nước nổi bật Khi nhà Tần sai Đồ Thư sang đánh, người Việtlợi dụng địa hình hiểm trở để ban đêm ra đánh tiêu hao quân Tần, và phản công giết

được Đồ Thư Thủ lĩnh nghĩa quân Thục An Dương Vương lên ngôi, đặt tên nước

Âu Lạc và xây thành Cổ Loa - một quân thành, công trình phòng thủ vĩ đại, đồng thời là kinh thành của Nhà nước Âu Lạc, với quy mô lớn, vững chắc, do đó đã phát huy tác dụng bẻ gãy các cuộc tiến công của kẻ thù trong buổi đầu giữ nước của dân tộc ta Về sau, sự thất thủ thành Cổ Loa đã để lại bài học sâu sắc về tinh thần cảnh giác khi An Dương Vương mất nước

Qua hơn nghìn năm Bắc thuộc, lịch sử bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội ghi

dấu những chiến công trong các cuộc nổi dậy của nhân dân ta chống phong kiến

phương Bắc "Nối lại nghiệp xưa họ Hùng", khởi nghĩa Hai Bà Trưng và ý đồ định

đô ở Mê Linh tiêu biểu cho tinh thần quật khởi của người Đại Việt Tiếp đó là Lý Bí,

năm 541 đã nổi dậy khởi nghĩa và giành thắng lợi, lên ngôi Hoàng đế, đặt tên nước

là Vạn Xuân Người kế thừa là Triệu Quang Phục cũng lập chiến công lớn bằng lốiđánh du kích và giành được độc lập Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng đã đem quânđánh chiếm được thành Tống Bình (Thăng Long), tổ chức việc cai trị Tiền Ngô

Vương định đô tại Cổ Loa thành, tái tạo đất nước là một trong những sự kiện lịch sử lớn nhất thời tiền Thăng Long; sau khi đánh thắng giặc Nam Hán (cuối năm 938),

ông vứt bỏ chức danh Tiết độ sứ do ngoại bang áp đặt, xưng Vương và bắt tay xâydựng lại đất nước, thiết lập triều đình với bộ máy hầu như hoàn chỉnh

Sự kiện Lý Thái Tổ và Chiếu dời đô tiêu biểu cho việc khẳng định nền văn hiến

Việt Nam Sau khi lên ngôi vua, Lý Công Uẩn đã đưa ra quyết định quan trọng dờikinh đô từ vùng núi Hoa Lư chật hẹp về Thăng Long ở vùng đồng bằng thoángrộng Chiếu dời đô được thảo ra đầu năm 1010 đã phân tích sâu sắc tính ưu việt về

mặt hình thế núi sông và vị trí địa lý, khẳng định chỉ nơi này là thắng địa Tiếp đó,

kinh đô Thăng Long non trẻ đã phải trải qua cuộc đụng độ đầu tiên với quân xâmlược phương Bắc Lúc bấy giờ, ở Ung Châu, Liêm Châu và Khâm Châu, nhà Tốngxây dựng các căn cứ lớn làm bàn đạp chiến tranh, đồng thời xúi giục Chiêm Thànhquấy phá để tạo thế "hai gọng kìm" đánh Đại Việt Với tinh thần kiên quyết và chủđộng, nhà Lý tiến công đánh tan quân Chiêm để loại bỏ sự uy hiếp phía Nam, đồngthời tiến công san bằng các căn cứ trên đất Tống Khi quân Tống chưa kịp điều việnbinh, ta rút quân về xây dựng phòng tuyến Như Nguyệt và chuẩn bị đánh địch từ xa

để bảo vệ Thăng Long Năm 1076, nhà Tống cho 30 vạn quân tiến vào nước ta Đạo

bộ binh bị chặn lại bởi phòng tuyến Như Nguyệt, buộc phải "án binh" chờ thủyquân; trong khi đó, đạo thủy quân bị ta đánh tan ở cửa sông Đông Kênh Kế hoạchphối hợp tác chiến thủy - bộ phá sản, địch rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan Chớpthời cơ, tháng 2 năm 1077, ta chuyển sang phản công bằng hai trận đánh lớn khiếnđịch tổn thất nặng nề và buộc phải chấp nhận thất bại

Trong sự nghiệp bảo vệ, giải phóng Thăng Long - Hà Nội thời Trần, các chiến thắng oanh liệt trong ba lần đánh tan giặc Mông - Nguyên nổi bật nhất Cuộc kháng chiến lần thứ nhất diễn ra năm 1258 Khoảng ba vạn kỵ binh Mông Cổ đánh xuống

Bình Lệ Nguyên Sau trận đầu thất lợi, quân ta vừa chặn địch vừa rút về Thăng

Long và tiếp tục dời toàn bộ triều đình về Thiên Mạc Ta thực hiện kế thanh dã triệt

để, nên địch chiếm được Thăng Long nhưng không tìm được lương thực, tiến thoáilưỡng nan, phải án binh bất động Đêm 29 tháng 1, thủy quân ta bất ngờ tập kích

Đông Bộ Đầu, địch đại bại tháo chạy Cuộc kháng chiến lần thứ hai diễn ra năm

1285 Triều đình cùng đại quân và nhân dân lại rời khỏi Thăng Long Địch khôngthực hiện được đòn quyết chiến với chủ lực ta, phải căng sức đối phó cuộc chiếntranh toàn dân nên bị tiêu hao, mệt mỏi Tháng 5, ta phản công bằng một loạt trận A

Lỗ, Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương Địch phải rút khỏi Thăng Long, bị chặn

đánh và tiêu diệt lớn, chỉ còn tàn quân tháo chạy Cuộc kháng chiến lần thứ ba diễn

ra năm 1287 - 1288 Triều đình và quân dân ta lại một lần nữa tạm rút khỏi kinhthành ở Vân Đồn, ta chủ động tránh thuyền chiến và mai phục tiêu diệt toàn bộđoàn thuyền lương khiến địch tiến vào Thăng Long lại lâm vào tình trạng muốnđánh mà không được đánh, lương thực không có, khi rút về nước bị ta đuổi đánhliên tiếp phải mở đường máu mới chạy thoát

Cuộc kháng chiến chống Minh do Hồ Quý Ly lãnh đạo cũng là một sự kiện quan

trọng cho phép rút ra những bài học cần thiết Năm 1400, nhân nhà Trần ruỗng nát,

Hồ Quý Ly phế truất vua Trần, lập ra triều Hồ và tiến hành cải cách lớn trên nhiềulĩnh vực Nhà Minh lợi dụng sự kiện này hộ tống Trần Thiêm Bình về nước dướichiêu bài "phù Trần diệt Hồ", bị nhà Hồ mai phục đánh tan Nhưng khi đại quânMinh tiến vào, nhà Hồ chặn đánh đã bị thua lớn, phải rời Thăng Long về Tây Đô(Thanh Hoá) Quân Minh thừa thắng truy kích và tháng 6 năm 1407 xoá sổ triều Hồ