tổng kết về văn học lớp 9 tiếp theo

Ghi lại tên tác giả tác phẩm, thể loại của tác phẩm hoặc đoạn trích văn học Việt Nam trung học được học và đọc thêm trong sách giáo khoa Ngữ văn THCS, theo hai bộ phận văn học chữ Hán v

tổng kết về văn học lớp 9 tiếp theo

Người đăng: Hiền Lương - Ngày: 19/01/2018

Soạn văn 9 tập 2, soạn bài tổng kết phần văn học ( tiếp theo) trang 186 sgk ngữ văn 9 tập 2, để học tốt văn 9 Bài soạn này sẽ giúp các emtổng kết, ôn tập lại những kiến thức về nội dung nghệ thuật ý nghĩa mỗi tác phẩm đã học trong chương trình ngữ văn 9 Những kiến thức trọng tâm, những câu hỏi trong bài học sẽ được hướng dẫn trả lời, soạn bài đầy đủ, chi tiết

A- KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

A- NHÌN CHUNG VỀ NỀN VĂN HỌC VIỆT NAM

I- Các bộ phận hợp thành nền văn học Việt Nam

1 Văn học dân gian

2 Văn học viết

II- Tiến trình lịch sử Việt Nam

III- Mấy nét đặc sắc nổi bật của văn học Việt Nam

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI:

1 Ghi lại tên tác giả tác phẩm, thể loại của tác phẩm ( hoặc đoạn trích) văn học Việt Nam trung học được học và đọc thêm trong sách giáo khoa Ngữ văn THCS, theo hai bộ phận văn học chữ Hán và chữ Nôm

Trả lời:

Theo văn học chữ Hán:

2 Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng Hồ Nguyên TRừng Truyện

3 Sông núi nước Nam Lí Thường Kiệt Thơ

4 Phò giá về kinh Trần Quang Khải Thơ

5 Thiên Trường vãn vọng Trần Nhân Tông Thơ

8 Hịch tướng sĩ Trần Quốc Tuấn Hịch

9 Nước Đại Việt ta Nguyễn Trãi Cáo

10 Bàn luận về phép học Nguyễn Thiếp Tấu

11 Chuyện người con gái Nam Xương Nguyễn Dữ Truyện

12 Chuyện cũ trong phủ chú Trịnh Phạm Đình Hổ Tùy bút

13 Hoàng Lê nhất thống chí Ngô gia văn phái Tiểu thuyết

Theo văn học chữ Nôm:

1 Sau phút chia li Đoàn Thị Điểm Thơ song thất lục bát

2 Bánh trôi nước Hồ Xuân Hương Thơ tứ tuyệt

3 Qua Đèo Ngang Bà Huyện Thanh Quan Thơ thất ngôn bát cú

4 Bạn đến chơi nhà Nguyễn Khuyến Thơ thất ngôn bát cú

5 Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác Phan Bội Châu Thơ thất ngôn bát cú

6 Đập đá ở Côn Lôn Phan Châu Trinh Thơ thất ngôn bát cú

7 Muốn làm thằng Cuội Tản Đà Thơ thất ngôn bát cú

8 Hai chữ nước nhà Trần Tuấn Khải Song thất lục bát

9 Chị em Thúy Kiều Nguyễn Du Truyện thơ

10 Cảnh ngày xuân Nguyễn Du Truyện thơ

11 Kiều ở lầu Ngưng Bích Nguyễn Du Truyện thơ

12 Mã Giám Sinh mua Kiều Nguyễn Du Truyện thơ

13 Thúy Kiều báo ân báo oán Nguyễn Du Truyện thơ

14 Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga Nguyễn Đình Chiểu Truyện thơ

15 Lục Vân Tiên gặp nạn Nguyễn Đình Chiểu Truyện thơ

2 Nêu những điểm phân biệt văn học dân gian với văn học viết

Tiêu chí Văn học dân gian Văn học viết

Tác giả Sáng tác vô danh, mang tính tập thể Sáng tác cá nhân, có tên tác giả

Thời điểm ra đời Khó xác định chính xác thời điểm ra đời Dễ xác định chính xác thời điểm ra

đời Hình thức tổn tại Lưu truyền bằng hình thức truyền

miệng, sau này được ghi chép lại

Lưu truyền bằng văn tự ( văn bản)

Dị bản Thường có dị bản ở các vùng, miền khác

nhau

Chỉ có một bản duy nhất, không có

dị bản Thể loại Thể loại đặc trưng, văn học viết không

lặp lại : thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, ca dao dân ca, thành ngữ, tục ngữ

Thể loại khá phong phú : thơ, truyện, tiểu thuyết, tùy bút…

3 Hãy tìm những ví dụ trong truyện Kiều của Nguyễn Du, thơ Hồ Xuân Hương hoặc sáng tac của

một tác giả hiện đại để thấy ảnh hưởng của văn học dân gian đến văn học viết.

Trả lời:

Ảnh hưởng của văn học dân gian đến văn học viết:

Văn học dân gian trở thành nguồn thi liệu cho văn học viết: tục ngữ, thành ngữ “Bảy nổi ba chìm”; “Kiến

bò miệng chén”; “Bướm lả ong lơi” ; Thể thơ lục bát (Truyện Kiều, Truyện Lục Vân Tiên ) ; Cốt truyện

dân gian (Truyện người con gái Nam Xương) ; Lấy cảm hứng và hình tượng dân gian : Con cò (Chế

Lan Viên)

4 Nêu và phân tích một số dẫn chứng cho thấy tinh thần yêu nước là một nội dung nổi bật trong

văn học Việt Nam các thời kì.

Tinh thần yêu nước là một nội dung nổi bật trong ba thời kì văn học : Chủ nghĩa yêu nước, tinh thần yêu

nước luôn là đối tượng, nguồn cảm hứng cho sáng tác của nhiều tác giả Chúng ta có thể kể đên những

tác phẩm như:

 Thời kì Trung đại (thế kỉ X-XIX) : Sông núi nước Nam, Phò giá về kinh, Bình Ngô đại cáo, Hịch

tướng sĩ

 Đầu thế kỉ XX-Cách mạng tháng Tám 1945: in dấu trong các tác phẩm của Phan Bội Châu,

Phan Châu Trinh và Hồ Chí Minh

 Sau Cách mạng tháng Tám 1945 : Làng, Lặng lẽ Sa Pa, Đoàn thuyền đánh cá,

5 Nêu những biểu hiện của tinh thần nhân đạo trong tác phẩm tiêu biểu trung đại ( ví dụ: Truyện Kiều của Nguyễn Du, chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ) và một số tác phẩm văn học hiện đại ( ví dụ lão hạc Nam Cao, tắt đèn ( Ngô Tất Tố)

Những biểu hiện của tư tưởng nhân đạo:

 Thương cảm, đau xót cho số phận đau khổ của con người

 Trân trọng, tôn vinh vẻ đẹp của con người

 Tố cáo, phê phán các thế lực chà đạp lên con người

 Thấu hiểu, nâng niu ước mơ của con người

B- SƠ LƯỢC VỀ MỘT SỐ THỂ LOẠI VĂN HỌC

I- Một số thể loại văn học dân gian

II- Một số thể loại văn học trung đại

1 Các thể thơ

2 Các thể loại truyện kí

3 Truyện thơ Nôm

4 Một sô thể văn nghị luận

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

1 Kể tên các thể loại chính của văn học dân gian được học trong chương trình ngữ văn THCS, nêu định nghĩa gọn về từng thể loại.

Trả lời:

Các thể loại chính :

 Truyền thuyết : là loại truyện dân gian kể về các nhân vật và sự kiện có liên quan đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng, kì ảo Truyền thuyết thể hiện thái độ và cách đánh gái của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử được kể

 Truyện cổ tích : Là loại truyện dân gian kể về cuộc đời của một số kiểu nhân vật quen thuộc : nhân vật bất hạnh, nhân vật dũng sĩ và có tài năng kì lạ, nhân vật thông minh và nhân vật ngốc nghếch, nhân vật là động vật Thường có yếu tố hoang đường, thể hiện niềm tin của nhân dân

về chiến thắng của cái thiện với cái ác, cái tốt với cái xấu, sự công bằng với bất công

 Truyện cười : là loại truyện kể về những hiện tương đáng cười trong cuộc sống nhằm tạo ra tiếng cười mua vui hoặc phê phán những thói hư, tật xấu trong xã hội

 Truyện ngụ ngôn : là loại truyện kể bằng văn xuôi hoặc văn vần, mượn lời về loài vật hoặc chính con người để nói bóng gió, kín đáo chuyện con người nhằm khuyên nhủ, răn dạy người ta bài học nào đó trong cuộc sống

 Ca dao, dân ca : Các thể loại trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con người

 Tục ngữ : Những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh thể hiện kinh nghiệm sống của nhân dân về mọi mặt, được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ, lời ăn tiếng nói hằng ngày

2 Tìm trong các truyện cổ tích mà em học được ( hoặc đã đọc) những nhân vật thuộc các loại sau: nhân vật dũng sĩ, nhân vật có tài năng đặc biệt, nhân vật xấu xí, nhân vật ngốc nghếch Trả lời.

Ví dụ về các loại nhân vật trong truyện cổ tích:

 Dũng sĩ : Thạch Sanh

 Tài năng đặc biệt : Em bé thông minh, Năm chàng dũng sĩ…

 Ngốc nghếch : Chàng Ngốc, Con chim ánh sáng…

 Hình dáng xấu xí : Sọ Dừa, Công chúa Ếch, Người lấy cóc…

3 Lấy bài thơ qua đèo Ngang của bà huyện Thanh Quan để minh họa các quy tắc về niêm luật của thơ thất ngôn bát cú Đường luật( vần, thanh, bằng, trắc trong từng câu, đối niêm giữa các câu, ) Trả lời:

1 Bước xuống đèo ngang bóng xế tà

2 Cỏ cây chen lá đá chen hoa

3 Lom khom dưới núi tiều vài chú

4 Lác đác bên sông chợ mấy nhà

5 Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

6 Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

B B T T T B

7 Dừng chân đứng lại trời non nước

8 Một mảnh tình riêng ta với ta

4 Em đã đọc những truyện thơ nôm nào? Tóm tắt thật ngắn gọn cốt truyện của những truyện thơ

ấy và nhận xét xem có gì giống và khác nhau trong các cốt truyện đó.

Trả lời:

Hai truyện thơ Nôm: Truyện Kiều và Lục Vân Tiên

Tóm tắt:

Truyện Kiều:

Nội dung chính của truyện xoay quanh quãng đời lưu lạc sau khi bán mình chuộc cha của Thúy Kiều, nhân vật chính trong truyện, một cô gái "sắc nước hương trời" và có tài "cầm kỳ thi họa" Kiều đem lòng yêu Kim Trọng, nhưng Kiều hi sinh bản thân mình, bán mình cứu cha Bị bọn Mã Giám Sinh và Tú Bà đưa vào lầu xanh Kiều định tự tử để thoát khỏi cảnh ô nhục nhưng không được Sau lần mắc mưu Sở Khanh đi trốn bị bắt lại, bị đánh đập tàn nhẫn, nàng đành chịu tiếp khách Ít lâu sau, Kiều được Thúc Sinh – một kẻ giàu có say mê nàng, chuộc nàng về làm vợ lẽ Nhưng chưa được một năm Kiều lại bị Hoạn Thư, vợ cả của Thúc Sinh, bày mưu bắt về hành hạ Nàng bị bắt làm con ở hầu rượu gãy đàn mua vui cho vợ chồng ả Khổ nhục quá, Kiều bỏ trốn khỏi nhà Hoạn Thư nhưng lại lọt vào một lầu xanh khác Ở đây, nàng gặp Từ Hải và trở thành vợ người anh hùng này Phất cờ khởi nghĩa, hùng cứ một phương, Từ Hải giúp Kiều báo ân báo oán Nhưng cũng chẳng bao lâu, Kiều bị mắc lừa Hồ Tôn Hiến, nàng khuyên

Từ Hải ra hàng phục triều đình, Từ Hải bị phản bội và chết đứng.Kiều bị ép gả cho một viên thổ quan Đau xót và tủi nhục, nàng đã tự tử ở sông Tiền Đường nhưng lại được sư Giác Duyên cứu sống Kim Trọng và gia đình Thúy Kiều đi tìm Sau mười lăm năm trời lưu lạc, Kiều trở lại sum họp với gia đình Nàng từ chối không chắp nối mối duyên xưa cùng Kim Trọng mà họ trở thành bạn bè để giữ tình cảm cho được trong sáng và đẹp đẽ

Lục vân tiên:

Lục Vân Tiên xuất thân con nhà nghèo, khôi ngô tuấn tú "văn võ song toàn" Trên đường dự thi gặp và đánh tan bọn cướp, cứu Kiều Nguyệt Nga và nàng hầu Kiều Nguyệt Nga mang theo hình bóng của Lục Vân Tiên - người có ơn cứu mạng mình Lục Vân Tiên ghé thăm nhà Võ Công - gia đình hứa trả con gái cho chàng Sắp vào trường thi: Lục Vân Tiên nghe tin mẹ mất Chàng bỏ thi, khóc thương xót mẹ mù cả hai mắt Chàng bị bọn xấu lừa gạt lấy hết tiền, bị Trịnh Hâm đẩy xuống sông, được Giao Long và vợ chồng Ngư ông cứu vớt Lục Vân Tiên tìm đến nhà Võ Công thì bị hắt hủi, bỏ vào hang sâu, chàng được Thần núi và ông Tiều cứu giúp Chàng gặp Hớn Minh, họ sống trong một ngôi chùa Võ Công định gả con gái cho Vương Tử Trực (khi chàng thi đỗ về tìm Lục Vân Tiên), bị chàng mắng, Võ Công xấu hổ ốm chết Kiều Nguyệt Nga từ ngày được Lục Vân Tiên cứu khỏi tay bọn cướp, nàng thề nguyện chung thủy với chàng Khi nàng bị bắt đi cống giặc Ô Qua, Kiều Nguyệt Nga nhảy xuống sông tự vẫn nhưng được quan thế âm cứu giúp đưa vào nhà Bùi Kiệm, hắn ép Kiều Nguyệt Nga phải lấy hắn, nàng bỏ trốn được bà lão trong rừng đưa về nuôi Lục Vân Tiên gặp thuốc tiên chữa khỏi mắt Chàng thi đỗ Trạng Nguyên, sau đấy được nhà vua cử đi dẹp giặc Ô Qua Thắng trận trở về chàng gặp lại Kiều Nguyệt Nga Từ đấy, hai người nên vợ nên chồng sống cuộc đời hạnh phúc

5 Hãy lấy một số câu ca dao và vài đoạn thơ trong truyện Kiều của Nguyễn du để minh họa cho khả năng phong phú của thể thơ lục bát trong việc biểu hiện tâm trạng và kể chuyện, thuật học Trả lời:

Đoạn thơ trong truyện Kiều thể hiện sự linh hoạt trong thuật việc : đoạn trích Mã Giám Sinh mua Kiều Đoạn thơ thể hiện tâm trạng : Nỗi thương mình, Kiều ở lầu Ngưng Bích

Ca dao:

Mình nói với ta mình hãy còn son

Ta đi qua ngõ thấy con mình bò Con mình những đất cùng tro

Ta đi múc nước tắm cho con mình.

5 Đọc lại một truyện ngắn hiện đại ( ví dụ: Lão Hạc Nam Cao, Bến quê Nguyễn Minh Châu) một số truyện trung đại ( ví dụ: thầy thuốc giỏi nhất cốt ở tấm lòng của Hồ Nguyên Trừng, chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ,) rồi nhận xét về sự khác nhau trong cách trần thuật xây dựng nhân vật)

Trả lời:

So sánh về sự khác biệt của:

Cách trần thuật Kiểu hành trạng: tên tuổi, các việc làm,

con cháu kế tục như thế nào

Biến hóa, đa dạng : châm đóm hút thuốc, rồi kể chuyện băn khoăn bán chó…

Ngôn ngữ của

nhân vật Thuật lại, các lời đối thoại cũng là thuật lại Lời đối thoại : trực tiếp

Cách thức miêu tả Việc miêu tả giản lược, hầu hết chỉ kể sự

việc.

Miêu tả kĩ hình dáng, cử chỉ, ngôn ngữ, nội tâm nhân vật.

Mối quan hệ với

các nhân vật khác

Được tạo lập trên cơ sở giải quyết tình huống

Nhân vật quan hệ với các nhân vật khác bằng hành động, thái độ, cách biểu lộ tình cảm

Điểm nhìn trần

thuật

Tác giả Biến hóa đa dạng giữa nhân vật:

khi là ông giáo, khi là Lão Hạc