Điều 28.2 Luật giáo dục xác định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; b
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I Lý do chọn đề tài
Điều 28.2 Luật giáo dục xác định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”([2])
Quán triệt những quy định của Luật giáo dục, nhà trường THPT cần cụ thể hoá định hướng đổi mới giáo dục đối với từng môn học
Môn Giáo dục công dân giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hành vi người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện Vì vậy, môn giáo dục công dân ở trung học phổ thông cần tích cực đổi mới nội dung, phương pháp dạy học để đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước Đổi mới nội dung và đặc biệt là phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn giáo dục công dân phải nhằm góp phần tích cực vào việc đào tạo nguồn nhân lực và những công dân mới có tính năng động, sáng tạo hiểu biết pháp luật , tuân thủ pháp luật và vận dụng pháp luật vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thích ứng với cơ chế thị trường, có phẩm chất và năng lực để thực hiện thành công sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay và phù hợp với xu thế phát triển chung của thời đại
Quá trình dạy học là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động do giáo viên thiết kế, tổ chức và chỉ đạo, để thông qua đó, học sinh có thể tự khám phá và chiếm lĩnh tri thức Trong quá trình dạy học, giáo viên phải huy động , khai thác tối
đa năng lực tư duy cho học sinh, tạo cơ hội và động viên , khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình về các vấn đề đang học Để làm được điều đó , ngoài các phương pháp dạy học thì việc đưa văn bản pháp luật vào một số bài dạy
Trang 2chương trình lớp 12 là rất cần thiết Tuy nhiên, không phải bất kì bài nào cũng có thể tích hợp được văn bản pháp luật Chọn phương pháp cho một tiết học là không khó nhưng làm sao để sử dụng phương pháp đó một cách có hiệu quả thì là cả một vấn đề cần bàn luận, nghiên cứu, đặc biệt khi giảng dạy chương trình giáo dục công dân lớp 12, những kiến thức có tính thực tiễn cao liên quan đến pháp luật Trong một số nội dung của bài học ở chương trình sách giáo khoa giáo dục công dân lớp 12 vấn đề pháp luật chỉ dừng lại ở việc giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật mà thôi Do vậy, tôi xin mạnh dạn trình bày đề tài “Một số biện pháp tích hợp văn bản pháp luật vào một số bài dạy giáo dục công dân 12 ở trường trung học phổ thông có hiệu quả” vào quá trình giảng dạy.
Qua đề tài này tôi mong muốn rằng những vấn đề được đề cập tới sẽ góp phần nhỏ vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy nhà trường hiện nay
II Mục đích của đề tài.
Tích hợp văn bản pháp luật vào một số bài dạy GDCD 12 nhằm:
- Góp phần đẩy mạnh hoạt động nhận thức của học sinh, giúp học sinh nhận thức bài học nhanh hơn
- Kích thích sự hứng thú học tập của học sinh
- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về các văn bản luật,
- Giáo dục ý thức pháp luật của học sinh.
- Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong cuộc
sống
- Góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy
Trang 3I Cơ sở lý luận
Trong tình hình hiện nay, việc giáo dục pháp luật cho mọi thành viên trong xã hội đặc biệt với người chưa thành niên được đặt ra như là một tất yếu khách quan,
là một bộ phận cấu thành trong chương trình giáo dục
Để đảm bảo tính đúng đắn, ổn định và bền vững trong hoạt động của tuổi trẻ cần phải nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và tinh thần tự giác, tuân thủ pháp luật và biến nó thành một nhu cầu , một thói quen trong sinh hoạt hàng ngày, thói quen chấp hành những quy phạm pháp luật, thói quen, chấp hành những yêu cầu chung và mọi quy tắc xã hội khác , thói quen xử sự đúng đắn những vấn đề thuộc phạm trù đạo đức Như vậy, vấn đề được đặt ra ở đây là chuẩn bị cho các thế hệ công dân tương lai khi bước vào đời có ngay thói quen hành động phù hợp với yêu cầu chung của pháp luật, thói quen vận dụng tiêu chuẩn pháp luật vào việc giải quyết các tình huống cụ thể của đời sống
Để nâng cao năng lực pháp luật cho các em, chúng ta cần có sự hướng dẫn cụ thể, bằng cách đưa ra các tình huống pháp luật thường xảy ra trong cuộc sống trên một số lĩnh vực trong chương trình các em đang được học một cách phù hợp, giúp các em làm quen dần với việc vận dụng kiến thức pháp luật để xử lý các tình huống đó Mặt khác giúp các em dần có một khả năng khái quát trong khi đánh giá những hành vi của mình , của người khác ,cần phải đưa ra những hành vi cụ thể và đánh giá những hành vi đó dựa trên những khái niệm cơ bản của pháp luật , dần dần hình thành trong các em thói quen đối chiếu, so sánh giữa hành vi của mình với yêu cầu tuân thủ pháp luật của Nhà nước , ý thức tự giác tham gia vào việc đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực và việc đấu tranh ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ những nhu cầu chính đáng và những quyền lợi hợp pháp của bản thân mình cũng như của mọi thành viên khác trong xã hội
Trang 4Việc đầu tiên của người giáo viên khi tích hợp văn bản pháp luật là phải chọn được tình huống phù hợp với nội dung kiến thức bài học và nội dung liên quan đến luật vì không phải bất kỳ nội dung nào trong bài học cũng tiến hành tích hợp được
Mặt khác, khi sử dụng tình huống pháp luật trong giảng dạy môn giáo dục
công dân thì bài học sẽ đạt được mục đích về kiến thức , về thái độ , kỹ năng Xuất phát từ thực tiễn trên , khi sử dụng phương pháp này giáo viên cần khai thác, tìm kiếm các tình huống phù hợp với học sinh , để học sinh thảo luận và đưa ra kết luận đúng hoặc sai trong tình huống đó Tránh sự áp đặt của giáo viên đối với học sinh Các tình huống đưa ra phải phù hợp với thực tiễn cuộc sống và gần gũi với nhận thức, quan tâm, hiểu biết của học sinh
II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
Môn giáo dục công dân có vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục cho học sinh ý thức hành vi của người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách con người toàn diện đặc biệt là giáo dục công dân 12, học sinh hiểu được quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, có ý thức tuân thủ pháp luật và có khả năng thức hiện đúng những quy định của pháp luật Tuy nhiên trong thực tế dạy học, vai trò của môn giáo dục công dân từ trước tới nay chưa được nhận thức một cách đúng đắn, hầu hết học sinh xem đây là môn phụ, môn điều kiện Bên cạnh đó trong học tập các em lại lười đọc sách, ít phát biểu xây dựng bài, không chú ý nghe giảng … dẫn đến không hiểu bài và không áp dung được kiến thức bài hoặc vào thực tiễn cuộc sống Có thái độ coi thường pháp luật và có những hành vi trái pháp luật Hơn nữa việc dạy của giáo viên đa phần bám sách giáo khoa, ngại cải tiến, không chịu khó tìm tòi, sáng tạo, vận dụng thực tế trong bài dạy giáo viên cũng ít đặt câu hỏi cho các em hoạt động, ít đưa ra các tình huống cụ thể và đặc biệt không biết tích hợp, lồng ghép những vấn đề liên quan điều đó đã tạo cho các em sự nhàm chán, thiếu hứng thú trong việc học
Trang 5III Khảo sát.
Qua thực tế giảng dạy giáo dục công dân 12, tôi nhận thấy việc tích hợp văn bản pháp luật là rất cần thiết Sau những bài trong sách giáo khoa, ở phần tư liệu tham khảo có giới thiệu một số văn bản nhưng hầu như các em không đọc, nên trong mỗi bài học học sinh chưa hứng thú, còn lơ là Qua khảo sát học sinh 3 lớp 12B8, 12B9, 12B10 thì sau khi dạy xong một số bài đã cho kết quả như sau:
Tổng
số hs
Hiểu bài tốt Hiểu bài khá tốt Hiểu bài chưa
tốt
Chưa hiểu bài
Dựa trên kết quả khảo sát có thể nhận thấy số học sinh chưa hiểu bài còn cao
Vì vậy tôi đưa ra một số giải pháp sau nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn
IV Giải pháp.
1 Giáo viên thực hiện tốt phương pháp trực quan Chuẩn bị tốt các thiết bị dạy học: Như máy chiếu để có thể chiếu các tình huống hoặc các văn bản luật để học sinh dễ thấy và nhớ
2 Giáo viên cần đưa ra các tình huống và tạo tình huống để minh họa trong nội dung bài dạy.Từ các tình huống đã nêu và sự dẫn dắt của giáo viên, học sinh dễ dàng nắm bắt được nội dung của bài học và việc tích hợp cũng rõ hơn
3 Xây dựng một hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh
- Câu hỏi phải phù hợp với nội dung từng bài, từng phần
- Câu hỏi tổng hợp nâng cao kiến thức
- Câu hỏi ngắn gọn dễ hiểu, tập trung vào trọng tâm, phù hợp với từng đối tượng học sinh
- Câu hỏi bổ sung mà sách giáo khoa không nói hết
4 Giáo viên nghiên cứu kỹ bài dạy trong sách giáo khoa, tư liệu tham khảo, nghiên cứu kỹ các nội dung cần tích hợp đặc biệt là các văn bản luật cần tích hơp
Trang 6V Thực tiễn áp dụng.
Việc đầu tiên của người giáo viên khi tích hợp văn bản pháp luật là phải chọn
được tình huống phù hợp với nội dung kiến thức bài học và nội dung liên quan đến luật vì không phải bất kỳ nội dung nào trong bài học cũng tiến hành tích hợp được Trong chương trình GDCD 12 có rất nhiều bài và nhiều nội dung tích hợp được Sau đây tôi sẽ tích hợp ở một số nội dung của một số bài học như sau:
Bài 2: THỰC HIỆN PHÁP LUẬT
Với bài này, giáo viên xử lí tình huống tìm hiểu trách nhiệm pháp lí.
Tình huống:
“Cảnh sát giao thông phạt hai bố con bạn A vì cả hai đều đi xe máy ngược đường một chiều Bố bạn A không chịu nộp tiền phạt vì lí do ông không nhận ra biển báo đường một chiều, bạn A mới 16 tuổi còn nhỏ, chỉ biết đi theo ông nên không đáng
bị phạt”.
Giáo viên phải yêu cầu học sinh đưa ra cách xử sự của mình, cần đặt mình trong hoàn cảnh cụ thể Giáo viên đặt câu hỏi
- Hai bố con bạn A phải chịu trách nhiệm trước ai?
- Họ chưa gây ra tai nạn, chưa phải bồi thường cho ai? vậy anh cảnh sát giao thông căn cứ vào đâu để phạt tiền họ?
- Việc phạt ấy có ý nghĩa gì?
GV: Trách nhiệm pháp lí là gì?
GV: Vậy, trách nhiệm pháp lí mà bố con bạn A phải chịu trong trường hợp này được pháp luật quy định như thế nào?
Sau khi học sinh đã nắm được khái niệm thì giáo viên bắt đầu tích hợp
GV: Tích hợp Điều 9 Nghị định số 34/2010/NĐ-CP (trích)
Xử phạt người điều khiển, người ngồi trên xe mô tô, xe gắn máy( kể cả xe máy điện), các loại xe gắn máy vi phạm quy tắc giao thông đường bộ.
Trang 75 Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với người điều khiển xe
vi phạm một trong những hành vi sau
c Đi vào đường cấm, khu vưc cấm; đi ngược chiều của đường một chiều, trừ trường hợp xe ưu tiên đang đi làm nhiệm vụ khẩn cấp theo quy định
Điều 24 Nghị định số 34/2010/NĐ-CP xử phạt các hành vi vi phạm quy định về
điều khiển của người điều khiển xe cơ giới (trích)
1 Phát cảnh cáo người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi điều khiển xe mô tô, xe găn máy, xe máy điện…hoặc điều khiển xe ô tô, máy kéo…
2 Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 60.000 đồng đến 80.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:
a Người từ đủ 16 tuổi đến đướ 18 tuổi điều khiển xe mô tô có dung tích xi lanh từ 50cm3 trở lên
Bài 4: QUYỀN BÌNH ĐẲNG CỦA CÔNG DÂN
TRONG MỘT SỐ LĨNH VỰC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI
Mục 1.Bình đẳng trong hôn nhân và gia đình
* Trong quan hệ nhân thân: Vợ chồng có quyền ngang nhau lựa chọn nơi cư trú;
tôn trọng, giữ gìn nhân phẩm, danh dự, uy tín của nhau; tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; giúp đỡ, tạo điều kiện cho nhau phát triển về mọi mặt, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc con
GV cho HS xem một hình ảnh (có nội dung bất bình đẳng trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng)
Hỏi:
- Em có nhận xét gì về các hành vi được thể hiện thông qua những hình ảnh trên?
- Những hành vi này đã phù hợp với quyền bình đẳng giữa vợ và chồng trong quan
hệ nhân thân hay chưa? Vì sao?
HSTL: chưa, vì theo quy định của pháp luật trong quan hệ nhân thân….
- GV: Em hiểu thế nào là bình đẳng trong quan hệ nhân thân giữa vợ và
chồng?
Trang 8GV tích hợp Điều 20, 21, 22,23 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000
Điều 20: Lựa chọn nơi cư trú của vợ, chồng (trích)
Nơi cư trú của vợ, chồng do vợ chồng lựa chọn, không bị ràng buộc bởi phong tục, tập quán, địa giới hành chính
Điều 21: Tôn trọng danh dự, nhân phẩm, uy tín của vợ, chồng (trích)
1 Vợ, chồng tôn trọng và giữ gìn danh dự, nhân phẩm, uy tín cho nhau
Cấm vợ, chồng có hành vi ngược đãi, hành hạ, xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm,
uy tín của nhau
Điều 23 Giúp đỡ, tạo điều kiện cho nhau phát triển về mọi mặt (trích)
Vợ, chồng cùng bàn bạc, giúp đỡ, tạo điều kiện cho nhau chọn nghề nghiệp; học tập, nâng cao trình độ văn hóa, chuyên môn, nghiệp vụ; tham gia hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội theo nguyện vọng và khả năng của mỗi người
* Trong quan hệ tài sản:
Tình huống: “Người chồng do quan niệm vợ mình không đi làm, chỉ công việc ở nhà nội trợ, không thể quyết định được việc lớn, nên khi bán xe ô tô (tài sản chung của vợ chồng đang sử dụng vào việc kinh doanh của gia đình) đã không bàn với
vợ Người vợ phản đối, không đồng ý bán”.
Hỏi: Theo em người vợ có quyền đó không? Vì sao?
Trong quan hệ tài sản: Vợ chồng có quyền ngang nhau về sở hữu tài sản chung
(quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt); Vợ chồng có quyền có tài sản chung và tài sản riêng Tạo cơ sở củng cố tình yêu vợ chồng, sự bền vững hạnh phúc gia đình
HSTL, bổ sung : Người vợ có quyền phản đối vì theo quy định của pháp luật……
GV tích hợp luật Hôn nhân và gia đình
Điều 27 Tài sản chung của vợ chồng (trích)
Trang 91 Tài sản chung của vợ chồng gồm tài sản do vợ, chồng tạo ra, thu nhập do lao động, hoạt động sản xuất, kinh doanh và những thu nhập hợp pháp khác của
vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân; Tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất
Điều 28 Chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung (trích)
1 Vợ, chồng có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung
Bài 6: CÔNG DÂN VỚI CÁC QUYỀN TỰ DO CƠ BẢN
Mục 1a Quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Giáo viên sử dụng tình huống để tìm hiểu quyền bất khả xâm phạm về thân thể
của công dân.
Tình huống: Ông A mất xe máy và khẩn cấp trình báo với công an xã Trong việc này, ông A khẳng định anh X là người lấy cắp Dựa vào lời khai báo của ông A, công an xã ngay lập tức bắt anh X
GV: Theo em tại sao việc làm của công an xã là vi phạm quyền bất khả xâm phạm
về thân thể của CD?
HSTL: Vì chưa có căn cứ chứng minh anh X lấy trộm, không có thẩm quyền
GV: Vậy thế nào là quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân?
Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể có nghĩa là, không ai bị bắt nếu không có quyết định của toà án, quyết định hoặc phê chuẩn của VKS, trừ trường hợp phạm tội quả tang.
GV tích hợp Điều 20 hiến pháp 2013
1 Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ
về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm, không bị tra tấn, bạo lực, truy bức nhục
Trang 10hình hay bất kỳ hình thức dối xử nào khác xâm phạm sức khỏe, thân thể, danh dự và nhân phẩm
2 Không ai bị bắt nếu không có quyết định của toà án nhân dân, quyết định hoặc phê chuẩn của VKS, trừ trường hợp phạm tội quả tang Việc bắt giam giữ người do luật định
Mục 1c Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở của công dân.
* Thế nào là quyền BKXP về chỗ ở của CD.
Với đơn vị kiến thức này giáo viên sử dụng phương pháp đàm thoại kết hợp với thuyết trình và tổ chức thảo luận lớp, từ đó dẫn dắt học sinh đến nội dung kiến thức
Hỏi:- Theo em chỗ ở của công dân bao gồm những chỗ nào?
Giáo viên cho học sinh đọc từ: quyền BKXP….pháp luật quy định trang 58 sau
đó đặt câu hỏi
Theo em có thể tự ý vào chỗ ở của người khác khi chưa được người đó đồng ý hay không?
Cho học sinh thảo luận tình huống trong SGK trang 58
Về nguyên tắc không ai được tự ý vào chỗ ở của tự tiện vào chỗ ở của người
khác là VPPL tuỳ theo người khác nếu không được người đó đồng ý Tùy mức độ
vi phạm khác nhau mà có thể bị xử lí theo quy định của pháp luật
Hỏi:- Có khi nào PL cho phép khám xét chỗ ở của CD không? đó là những trường hợp nào?
HSTL
- Theo em những người nào có thẩm quyền ra lệnh khám chỗ ở, làm việc, địa điểm của người khác?
HSTL
GV tích hợp Điều22 hiến pháp 2013