Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý về tiền ảo tại việt nam

Sau khi Quyết định số 1255/QĐ-TTg và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ được ban hành, các bộ, ngành và cơ quan có liên quan cũng liên tục ban hành các văn bản thực hiện ý kiến

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM

ĐOÀN PHƯƠNG THẢO

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG KHUNG

PHÁP LÝ VỀ TIỀN ẢO TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Tp Hồ Chí Minh – Năm 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HCM

ĐOÀN PHƯƠNG THẢO

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG KHUNG PHÁP LÝ VỀ TIỀN ẢO TẠI VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số : 8380107

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS VIÊN THẾ GIANG

Tp Hồ Chí Minh – Năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên là Đoàn Phương Thảo – là học viên lớp Cao học Khóa 26 chuyên ngành Luật kinh tế, Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh, là tác giả

của Luận văn thạc sĩ luật kinh tế với đề tài “Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý

về tiền ảo tại Việt Nam” (Sau đây gọi tắt là “Luận văn”)

Tôi xin cam đoan tất cả các nội dung được trình bày trong Luận văn này là kết quả nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học Trong Luận văn có sử dụng, trích dẫn một số ý kiến, quan điểm khoa học của một số tác giả Các thông tin này đều được trích dẫn nguồn cụ thể, chính xác và

có thể kiểm chứng Các số liệu, thông tin được sử dụng trong Luận văn là hoàn toàn khách quan và trung thực

Học viên thực hiện

ĐOÀN PHƯƠNG THẢO

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

TÓM TẮT LUẬN VĂN

TỪ KHÓA

LỜI NÓI ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Giả thuyết, câu hỏi nghiên cứu 4

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 4

2.2 Giả thuyết nghiên cứu 4

3 Tình hình nghiên cứu 5

4 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4.1 Mục đích nghiên cứu 8

4.2 Đối tượng nghiên cứu 9

4.3 Phạm vi nghiên cứu 9

5 Các phương pháp tiến hành nghiên cứu, khung lý thuyết 10

5.1 Phương pháp nghiên cứu 10

5.2 Khung lý thuyết 10

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài 11

CHƯƠNG 1: SỰ RA ĐỜI, QUAN NIỆM VÀ CHỨC NĂNG CỦA TIỀN ẢO 12

1.1 KHÁI QUÁT SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA “TIỀN ẢO” 12

1.2 TIỀN ẢO DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ 13

1.3 DƯỚI GÓC ĐỘ PHÁP LÝ 14

1.2.1 Định nghĩa “tiền ảo” 14

1.2.2 Đặc điểm của “tiền ảo” 17

1.4 CHỨC NĂNG CỦA TIỀN ẢO 22

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 28

CHƯƠNG 2: TIỀN ẢO TRONG PHÁP LUẬT CÁC NƯỚC 29

2.1 VỀ TÍNH HỢP PHÁP CỦA TIỀN ẢO: KHÔNG CÓ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA CÁC QUỐC GIA 29

2.1.1 Một số quốc gia thừa nhận Bitcoin như một phương tiện thanh toán tại quốc gia và xây dựng văn bản quy định chi tiết 29

2.1.2 Một số quốc gia chỉ nhìn nhận việc lưu thông và trao đổi Bitcoin như tài sản hay hàng hóa hoặc không có động thái rõ ràng 30

2.1.3 Một số quốc gia cấm toàn diện Bitcoin trên lãnh thổ quốc gia 32

2.2 NHẬT BẢN VÀ LUẬT CÁC CÔNG CỤ THANH TOÁN NĂM 2017 34

2.3 CANADA VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH CỦA ĐẠO LUẬT BILL C-31 44

2.3.1 Quy định các định nghĩa liên quan đến tiền, hoạt động chuyển tiền điện tử 44 2.3.2 Minh bạch hóa hoạt động chuyển tiền điện tử nhằm ngăn ngừa rửa tiền vào chống khủng bố 46

2.4 ĐÁNH GIÁ VỀ VIỆC ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI TIỀN ẢO Ở MỘT SỐ NƯỚC VÀ KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM 47

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 50

CHƯƠNG 3 CÔNG NHẬN TIỀN ẢO LÀ TÀI SẢN HỢP PHÁP TẠI VIỆT NAM LÀ XU HƯỚNG TẤT YẾU 51

3.1 KHUNG PHÁP LÝ ĐIỀU CHỈNH 51

3.2 CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ CẦN GIẢI QUYẾT KHI CÔNG NHẬN TIỀN ẢO LÀ TÀI SẢN HỢP PHÁP TẠI VIỆT NAM 56

3.2.1 Xác định giới hạn và phạm vi của tiền ảo với tiền tệ quốc gia do Ngân hàng nhà nước phát hành 56

3.2.1.1 Cần thiết xây dựng quy định về tiền quốc gia 57

3.2.1.2 Thay đổi tên gọi cho tiền ảo 58

3.2.1.3 Bổ sung tiền ảo vào khái niệm tài sản tại Bộ luật Dân sự 2015 58

3.2.2 Bổ sung quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 về công nhận, xác lập quyền sở hữu đối với tiền ảo 59

3.2.2.1 Xác định chủ sở hữu tiền ảo và căn cứ xác lập quyền sở hữu 59

3.2.2.2 Xác định giới hạn quyền của chủ sở hữu 61

3.2.3 Công nhận quyền góp vốn và sửa đổi quy định về góp vốn trong Luật Doanh nghiệp năm 2014 64

3.2.3.1 Quy định về thẩm định giá tiền ảo trong doanh nghiệp 64 3.2.3.2 Giới hạn lĩnh vực kinh doanh được góp vốn bằng tiền ảo 66 3.2.3.3 Xem xét hoạt động quản lý việc huy động vốn bằng tiền ảo trong các doanh nghiệp 67

3.2.4 Điều chỉnh đối với hoạt động kinh doanh tiền ảo: Nên xem là ngành nghề kinh doanh có điều kiện 703.3 VIỆT NAM CÓ CẦN THIẾT PHÁT HÀNH TIỀN ẢO QUỐC GIA 713.4 RỦI RO CÔNG NGHỆ TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG KHUNG PHÁP

LÝ VỀ TIỀN ẢO 77

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 79 KẾT LUẬN 80 DANH MỤC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ICO: Initial Coin Offering

IPO: Initial Public Offering

CSA Canadian Securities Administrators

PBOC People’s Bank Of China

ASIC Application Specific Integrated Circuit

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Chương 1: Sự ra đời, quan niệm và chức năng của “tiền ảo”

Nội dung chương này sẽ đề cập sơ lược về khái niệm “tiền ảo” khi phân tích dưới góc độ kinh tế học lẫn góc độ pháp lý nhằm xác định với các đặc điểm của tiền

ảo thì tiền ảo không thể thỏa mãn điều kiện để trở thành tiền tệ hợp pháp của bất kỳ quốc gia nào Tại Việt Nam, đối chiếu các quy định của pháp luật nhận thấy rõ ràng nhà nước ngầm thừa nhận tiền ảo như một dạng tài sản đặc biệt, tuy nhiên khái niệm về tài sản quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015 chưa đủ bao quát đối với tiền ảo Do

đó, nhận thấy đối với dạng tài sản đặc biệt này cần có khuôn khổ pháp lý để điều chỉnh, đưa tiền ảo vào trong quản lý

Chương 2: Tiền ảo trong pháp luật các nước

Nội dung của chương này sẽ đề cập đến một số quan điểm của các quốc gia trên thế giới về tiền ảo và đánh giá mức độ thừa nhận Đồng thời tác giả tập trung phân tích một số quy phạm pháp luật của Nhật Bản và Canada về tiền ảo và cơ chế quản lý các giao dịch liên quan đến tiền ảo

Chương 3: Công nhận tiền ảo là tài sản hợp pháp tại Việt Nam là xu hướng

TỪ KHÓA

Tiền ảo, tài sản ảo, tài sản, tiền mã hóa, khung pháp lý

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Năm 2008, có một tên miền tên là Bitcoin.org đã được đăng ký Cuối năm

2008, một tài khoản ẩn danh lấy tên là Satoshi Nakamoto đã cho đăng một bài viết với tên gọi “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”1 giới thiệu về loại tài nguyên mạng được xây dựng và phát triển dựa trên nguyên lý mạng đồng đẳng được gọi là bitcoin và giá trị của Bitcoin sẽ tăng hoặc giảm dựa trên tỉ lệ các lượt đào (mining) Khi vừa ra đời, Bitcoin đã được người khởi tạo đặt tên gọi “cash” Sau Bitcoin, hàng loạt các dạng ”tiền” tương tự bitcoin ra đời như Linden Dollar, Ethereum, Ripple… và thế giới quen gọi với rất nhiều tên chung là “tiền kỹ thuật số” hay gần gũi hơn là “tiền ảo” Như vậy, từ một tài nguyên mạng, “tiền ảo” dần

đã được dùng để thực hiện các giao dịch thanh toán, chuyển đổi hàng hóa, được một

số quốc gia như Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Thụy Sĩ bước đầu nhìn nhận như phương tiện thanh toán thông thường2 Từ cuối năm 2016 đến nay, “tiền ảo” không còn là cụm từ xa lạ trong giới kinh doanh và giới học thuật, thậm chí những người dân bình thường cũng bắt đầu cảm thấy hứng thú với các lời kêu gọi đầu tư tiền ảo3

Rõ ràng nhận thấy pháp luật Việt Nam chưa có bất kỳ điều khoản pháp lý nào đề cập chính thức đến dạng “tiền ảo” đang gây sốt như nêu trên trong khi các giao dịch có nền tảng dựa trên tiền ảo diễn ra sôi nổi và báo chí liên tục đưa tin

Ngày 21/8/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số TTg về phê duyệt Đề án Hoàn thiện khung pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại

tài sản ảo, tiền điện tử, tiền ảo Đây được xem là quan điểm chính thức của Chính phủ trong việc nghiên cứu để thừa nhận cơ sở pháp lý và cách thức điều chỉnh đối với loại tài sản đặc thù này Sau khi Quyết định số 1255/QĐ-TTg và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ được ban hành, các bộ, ngành và cơ quan có liên quan cũng liên tục ban hành các văn bản thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; Ủy ban nhân dân một số tỉnh xây dựng chương trình, kế hoạch về việc tăng cường công tác quản lý tiền ảo4-5 thậm chí sở Công thương của một thành phố lớn cũng nhanh chóng ban hành văn bản chỉ đạo các tổ chức và cá nhân hoạt động thương mại điện tử trên địa bàn không được sử dụng Bitcoin và các loại tiền

ảo tương tự khác – cryptocurrency trong thanh toán giao dịch thương mại điện tử và dịch vụ trực tuyến6 Ngày 27/02/2014, Ngân hàng Nhà nước đăng thông cáo báo chí với nội dung khuyến cáo các cá nhân, tổ chức không nên đầu tư hoặc thực hiện các giao dịch thông qua bitcoin hay các dạng “tiền ảo” khác7 Tuy nhiên có vẻ như lời

4 Kế hoạch số 3156/KH-UBND ngày 01/11/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Nam về triển khai đề án hoàn thiện khung pháp lý quản lý, xử lý đối với các loại tài sản sản ảo, tiền điện tử, tiền ảo

5 Chỉ thị số 06/CT-UBND ngày 25/5/2018 của Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Thuận

về tăng cường quản lý các hoạt động liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác

6 Công văn số 5530/SCT-QLTM ngày 31/10/2017 của sở Công thương Thành phố

Hà Nội về việc không sử dụng Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác trong thanh toán giao dịch thương mại điện tử

7 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, “Thông cáo báo chí về bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác”,

https://www.sbv.gov.vn/webcenter/portal/vi/menu/sm/tcbc/ttvhdnhtt/ttvhdnhtt_chitiet?leftWidth=20%25&showFooter=false&showHeader=false&dDocName=CNTHWEBAP0116211755883&rightWidth=0%25&centerWidth=80%25&_afrLoop=3555881125863000#%40%3F_afrLoop%3D3555881125863000%26centerWidth%3D80%2525%26dDocName%3DCNTHWEBAP0116211755883%26leftWidth%3D20%2525%26rightWidth%3D0%252

cảnh báo này chưa thật sự được quan tâm cho đến khi các sự kiện về đầu tư và giao

dịch Bitcoin trên thế giới bùng nổ giai đoạn năm 2016, 2017 và việc trên thực tế đã

xuất hiện một máy giao dịch bitcoin tại Thành phố Hồ Chí Minh hay một trường đại

học tại Việt Nam thông tin cho phép học viên sử dụng “tiền ảo” Bitcoin để thanh

toán học phí8 thì người dân mới quan tâm hơn đến khái niệm “tiền ảo” do các thông

tin về những cá nhân hưởng lợi từ việc sở hữu bitcoin Gần đây nhất, Ủy ban Chứng

khoán nhà nước đã ban hành Thông báo số 4486/UBCK-GSĐC về việc đề nghị các

công ty đại chúng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ,… không thực hiện

phát hành, giao dịch hay môi giới tiền ảo trái pháp luật9

Đầu năm 2018, vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới hình thức đầu tư tiền

ảo bitcoin10 hay đỉnh điểm là vụ án lừa đảo đa cấp nhưng núp bóng dưới việc kêu

gọi đầu tư bằng tiền ảo iFan đã gây chấn động khi con số thiệt hại của các nạn nhân

8 Nguyễn Hà, “Đại học FPT cho phép nộp học phí bằng Bitcoin”,

9 Thông báo số 4486/UBCK-GSĐC ngày 20/7/2018 về quản lý hoạt động phát

hành, giao dịch và môi giới giao dịch liên quan tiền ảo,

http://www.ssc.gov.vn/ubck/faces/vi/vilinks/videtail/vichitiettintuc/vidstincongbo/vichitiet

102?dDocName=APPSSCGOVVN162120664&_afrLoop=58618268451000&_afrWindo

wMode=0&_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D5861

8268451000%26dDocName%3DAPPSSCGOVVN162120664%26_afrWindowMode%3D

10 Duy Hưng, “Bắt kẻ lừa đảo dưới hình thức đầu tư tiền ảo bitcoin”,

lên đến chục ngàn tỷ đồng11 Từ đó, nhìn nhận khách quan cho thấy mức độ phát triển pháp luật của nước nhà chưa theo kịp với các bước nhảy công nghệ, do đó vẫn chưa xác định “tiền ảo” là gì , tác giả nhận thấy cần thiết phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý liên quan đến tiền ảo nhằm cụ thể hóa và luật hóa khái niệm này để làm

cơ sở quản lý

Với những yêu cầu cấp thiết cần xác định “tiền ảo” bản chất là gì và việc cần thiết xây dựng khuôn khổ pháp lý liên quan đến tiền ảo, tác giả lựa chọn đề tài

“Nghiên cứu xây dựng khung pháp lý về tiền ảo tại Việt Nam” làm Luận văn thạc

sĩ tốt nghiệp ngành Luật Kinh tế của mình

2 Giả thuyết, câu hỏi nghiên cứu

2.1 Câu hỏi nghiên cứu

Luận văn được thực hiện nhằm làm rõ các câu hỏi nghiên cứu:

Thứ nhất, “Tiền ảo” là gì?

Thứ hai, Các quốc gia trên thế giới nhìn nhận “tiền ảo” như thế nào?

Thứ ba, Việt Nam cần hoàn thiện những quy định nào trong quá trình xây dựng khuôn khổ pháp lý cho tiền ảo?

2.2 Giả thuyết nghiên cứu

Tác giả đã xây dựng một số giả thuyết nghiên cứu tạm thời như sau:

a Hoàn thiện khung pháp lý về tiền ảo là một việc làm cần thiết nhằm bảo

vệ quyền của chủ sở hữu, tạo hành lang pháp lý cho việc kiểm soát và điều tiết các mối quan hệ phát sinh có liên quan

b Tiền ảo hiện chưa phải là một khái niệm pháp lý và đang bị hiểu sai lệch, chưa mang tính trừu tượng, cần xem xét nội hàm

c Bộ luật Dân sự có quy định về chế định tài sản nhưng mang tính liệt kê, chưa có khái niệm tài sản khái quát nên cần phân tích các loại tài sản theo quy

định của pháp luật Việt Nam, từ đó xác định “tiền ảo” thuộc nhóm tài sản nào theo quy định

d Vì tiền ảo mang giá trị, có nhiều yếu tố thỏa mãn khái niệm tài sản nên việc thừa nhận sẽ gây ảnh hưởng lớn đến nhiều ngành luật như dân sự, kinh doanh,…

e Hiện nay các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản pháp luật cảnh báo về mức độ nguy hiểm khi thực hiện các giao dịch về tiền

ảo, đồng thời chỉ đạo các tổ chức tín dụng không thực hiện các giao dịch liên quan đến tiền ảo với tư cách là phương tiện thanh toán, nhưng chưa có quy phạm phổ biến trong Nhân dân về hình thức sử dụng tiền ảo cũng như cảnh báo các chế tài xử lý vi phạm

3 Tình hình nghiên cứu

Trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu về công nghệ blockchain, tiền

ảo và Bitcoin dưới góc độ kinh tế Đã có nhiều sách của các tác giả nước ngoài đã được dịch và xuất bản tại Việt Nam như:

- Tác phẩm “The age of Cryptocurrency How Bitcoin and the blockchain are challenging the glocbal economic order” của tác giả Paul Vigna và Michael.J.Casey

12 Paul Vigna and Michael.J.Casey, 2017, “Kỷ nguyên tiền điện tử Bitcoin và tiền

kỹ thuật số đang thách thực trật tự kinh tế toàn cầu như thế nào”, dịch từ tiếng Anh, người dịch Han Ly, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân, 2017

13 Paul Vigna and Michael.J.Casey, 2018, “The true machine: Blockchain và tương lai của tiền tệ”, dịch từ tiếng Anh, người dịch Trinh Lan, Nhà xuất bản Lao động, 2018

Hiện nay, hoạt động nghiên cứu đối với vấn đề “Nghiên cứu xây dựng khung

pháp lý về tiền ảo” tại Việt Nam chưa có tác giả nào nghiên cứu chuyên sâu, nếu có

thì các tác giả chủ yếu nghiên cứu tiền ảo dưới góc độ kinh tế, thể hiện quan điểm

trong việc hoàn thiện pháp lý liên quan đến tiền ảo Việc nghiên cứu vấn đề tiền ảo

được thực hiện phổ biến theo 03 hình thức chính: (i) báo cáo nghiên cứu khoa học,

(ii) hội thảo khoa học và (iii) bài báo khoa học pháp lý

- Đầu tiên kể đến báo cáo tổng kết Đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên

tham gia xét giải thưởng “Tài năng khoa học trẻ Việt Nam” năm 2014 dành cho

sinh viên về Nghiên cứu tiền ảo Bitcoin và các khuyến nghị quản lý tiền ảo ở Việt

Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế Đề tài nghiên cứu đặt trọng tâm trong việc

xây dựng cơ sở lý luận về tiền ảo tại Việt Nam thông qua phân tích đại diện nổi bật

là Bitcoin, giới thiệu lịch sử hình thành, cơ chế hoạt động, quan điểm và thực trạng

sử dụng Bitcoin tại một số quốc gia trên thế giới để làm căn cứ khuyến nghị một số

nội dung trong việc quản lý tiền ảo tại Việt Nam thay vì quan điểm ngăn cấm như

hiện nay mà khuyến nghị nổi bật là nên nhìn nhận Bitcoin như một loại tài sản ảo

tại Việt Nam Thông qua hoạt động nghiên cứu định lượng, báo cáo nghiên cứu chỉ

ra được tính hiệu quả của thị trường tiền ảo cũng như ưu và nhược điểm của tiền ảo

trong quá trình sử dụng lưu thông Công trình nghiên cứu cũng đề xuất một số giải

pháp về thay đổi chính sách quản lý bitcoin tại Việt Nam mà đối tượng tập trung là

các công ty, tổ chức tài chính và người dùng cá nhân, nhấn định việc tuân thủ các

nguyên tắc kế toán tài chính và đảm bảo việc thực hiện quy định pháp luật về thuế

đối với nhóm tài sản vô hình trong doanh nghiệp, cụ thể đã kiến nghị đánh thuế

VAT khi coi bitcoin là hàng hóa và xác định nghĩa vụ đóng thuế thu nhập cá nhân

đối với các đối tượng “đào” bitcoin là người dùng cá nhân

14 Mark Gates, 2017, “Blockchain: Bản chất của blockchain, bitcoin, tiền điện tử,

hợp đồng thông minh và tương lai của tiền tệ”, dịch từ tiếng Anh, người dịch Thành

Dương, Nhà xuất bản Lao động, 2017

- Năm 2018, Nhà xuất bản Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản “Kỷ yếu hội thảo khoa học Hoạt động ngân hàng trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0”15 do trường đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì tổ chức, trong

đó có rất nhiều bài viết về sự hình thành và phát triển của tiền ảo nói chung và Bitcoin nói riêng, đánh giá sự tác động của loại tài sản đặc thù này trong bối cảnh thế giới hiện nay

- Bên cạnh công trình nghiên cứu này, có thể kể một vài bài báo nghiên cứu tiêu biểu như vào năm 2017, tiến sĩ Trần Thị Quốc Khánh có bài viết “Công nhận

và bảo hộ tài sản mới ở nước ta hiện nay – Cơ sở lý luận và thực tiễn”16 Bài nghiên cứu gợi mở về định hướng hoàn thiện khung pháp lý đối với các nhóm tài sản mới, trong đó có tài sản ảo và tiền ảo được liệt kê vào nhóm này; bài viết “Một số khuyến nghị hoàn thiện khung pháp lý quản lý các loại tiền ảo”17 của tiến sĩ Nguyễn Thị Hiền thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược ngân hàng Mặc dù xác định hiện nay tiền ảo chưa được công nhận và bảo hộ chính thức, tuy nhiên tác giả khẳng định nó

sẽ được thừa nhận trong tương lai do tính phổ biến và nhu cầu thanh toán quốc tế, đồng thời kiến nghị hoàn thiện pháp luật dân sự để xác định các quyền tài sản và cơ chế bảo hộ khi một giao dịch liên quan đến tiền ảo được xác lập; bài viết “Bitcoin

15 Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, “Kỷ yếu hội thảo khoa học Hoạt động ngân hàng trong bối cảnh cách mạng công nghệ 4.0”, Nhà xuất bản Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, 2018

16 Trần Thị Quốc Khánh, “Công nhận và bảo hộ tài sản mới ở nước ta hiện nay –

Cơ sở lý luận và thực tiễn”,

http://vnclp.gov.vn/ct/cms/tintuc/Lists/NhaNuocVaPhapLuat/View_Detail.aspx?ItemID=3

00, ngày truy cập: 01/7/2018

17 Nguyễn Thị Hiền, “Một số khuyến nghị hoàn thiện khung pháp lý quản lý các loại tiền ảo, tiền điện tử”, http://tapchitaichinh.vn/nghien-cuu trao-doi/trao-doi-binh-luan/mot-so-khuyen-nghi-hoan-thien-khung-phap-ly-quan-ly-cac-loai-tien-ao-tien-dien-tu-

và những vấn đề đặt ra”18 của tiến sĩ Nguyễn Bảo Huyền – Học viện Ngân hàng; bài viết “Tiền ảo và thách thức đối với chính sách tiền tệ”19 của Phó Giáo sư – Tiến sĩ

Lê Thị Tuấn Nghĩa và Thạc sĩ Nguyễn Thanh Tùng

Tháng 10 năm 2017, Phó Giáo sư – Tiến sĩ Võ Trí Hảo có bài viết đăng trên trang báo Pháp luật Thành phố Hồ Chí Minh “Bitcoin là tiền mã hóa, không phải là tiền ảo”20 Trong bài viết tác giả đã khẳng định Bitcoin là tài sản mà giá trị của nó tăng hoặc giảm dựa vào thành quả “đào” được và quy luật cung – cầu của thị trường

mà cụ thể hơn là những người tham vào thị trường lưu thông bitcoin

Tuy nhiên, điểm chung của hầu hết các kết quả nghiên cứu trước đây không thể xác định giới hạn phạm vi khái niệm hay tính hợp pháp của tên gọi “tiền ảo”, thực tế cho thấy mỗi công trình nghiên cứu khác nhau, các tác giả có những quan điểm khác nhau về khái niệm “tiền ảo” dẫn đến gây khó khăn trong việc tìm ra mối liên kết giữa các công trình nghiên cứu do không có thống nhất về nội hàm khái niệm Bên cạnh đó, các kiến nghị đều dừng lại ở mức độ đề xuất công nhận tiền ảo như tài sản nhưng không xem xét các điều kiện để loại tài sản này được công nhận hợp pháp tại Việt Nam hoặc cơ chế quản lý sau khi được công nhận

4 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

19 Lê Thị Tuấn Nghĩa, Nguyễn Thanh Tùng, “Tiền ảo và thách thức đối với chính sách tiền tệ”, http://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/tien-ao-va-thach-thuc-doi-voi-chinh-

20 Võ Trí Hảo, “Bitcoin là tiền mã hóa, không phải tiền ảo”,

sinh Nếu công nhận và xây dựng được khung pháp lý chặt chẽ cho tiền ảo tại Việt Nam thì đây là bước tiến lớn cho pháp luật dân sự khi công nhận một phạm trù mới, đồng thời ảnh hưởng mạnh mẽ đến các ngành luật khác, trong đó có pháp luật về doanh nghiệp, thuế hay đầu tư, bởi lẽ nếu tiền ảo đã là một dạng tài sản đặc biệt thì doanh nghiệp và nhà đầu tư hoàn toàn có căn cứ khi sử dụng nhóm tài sản này phục

vụ cho các hoạt động kinh doanh sinh lợi cũng như cơ quan có thẩm quyền xem xét các vấn đề về thực thi nghĩa vụ đối với người sở hữu tài sản

Để đạt được mục đích trên, luận văn phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Khái quát về “tiền ảo” theo nhận thức thông thường hiện nay, dưới góc độ kinh tế và pháp luật?

- Đặc điểm của tiền ảo? “Tiền ảo” có đủ điều kiện xem là một loại tài sản theo pháp luật Việt Nam hay không?

- Quan điểm pháp lý của các quốc gia trên thế giới về bản chất của “tiền ảo” như thế nào?

- Làm sao đển tiền ảo trở thành tài sản hợp pháp tại Việt Nam?

- Xác lập quyền sở hữu tiền ảo như thế nào?

- Quản lý tiền ảo như một tài sản trong doanh nghiệp như thế nào?

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu vận dụng một số quy phạm pháp luật của Việt Nam mà cụ thể là các quy phạm của pháp luật dân sự, pháp luật kinh doanh để phân tích; Luật Các công cụ thanh toán của Nhật Bản và đạo luật Bill C-31 của Canada

để đối chiếu với pháp luật Việt Nam nhằm tìm ra các ưu điểm trong pháp luật nước ngoài mà Việt Nam có thể xem xét ứng dụng Đồng thời trong quá trình nghiên cứu, luận văn cũng xem xét đến các vụ việc thực tế lừa đảo chiếm đoạt tài sản dưới hình thức đầu tư tiền ảo bitcoin diễn ra tại Việt Nam nhưng chưa có cơ chế xử lý do pháp luật chưa có quy định cụ thể, rõ ràng

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Với những mục đích, nhiệm vụ chính được nêu trên đây, trong điều kiện về thời gian nghiên cứu, tài liệu tham khảo và trong khuôn khổ của một luận văn cao

học, tác giả tự định ra cho mình phạm vi nghiên cứu phù hợp với một góc độ tiếp cận như sau:

- Về không gian : Thứ nhất, luận văn chủ yếu nghiên cứu bản chất của “tiền ảo”, khẳng định đây là một dạng tài sản đặc biệt cần xác lập quyền sở hữu và các giao dịch có liên quan đến tiền ảo dưới góc độ pháp lý mà chủ yếu là Bộ luật Dân

sự năm 2005, Bộ luật Dân sự năm 2015;

Thứ hai, luận văn sẽ nghiên cứu pháp luật của một số nước có hệ thống pháp luật tương tự nhưng hiện đang thừa nhận hoặc có những quy định mở bước đầu về việc thừa nhận “tiền ảo” dưới nhiều góc độ pháp lý khác nhau, phân tích thêm 02 đạo luật của Nhật Bản và Canada để nhìn thấy sự tiến bộ của pháp luật đối với một đối tượng điều chỉnh mới

Thứ ba, chủ thể nghiên cứu tập trung vào quan hệ dân sự phải sinh trong trường hợp nhà nước bảo hộ quyền sở hữu tài sản đối với tiền ảo của các cá nhân và

tổ chức, trong đó bàn thêm về tiền ảo dưới góc độ là tài sản vốn góp trong doanh nghiệp

- Về thời gian : Xem xét các văn bản pháp lý từ giai đoạn năm 2015 đến nay, tức là giai đoạn phát triển mạnh mẽ của tiền ảo

5 Các phương pháp tiến hành nghiên cứu, khung lý thuyết

5.1 Phương pháp nghiên cứu

 Phương pháp tổng hợp, phân tích: Được sử dụng trong toàn bộ quá trình thực hiện luận văn nhằm mục đích làm rõ các vấn đề pháp lý đặt ra;

 Phương pháp so sánh đối chiếu: Được sử dụng trong các tiểu mục thực hiện

so sánh đối chiếu quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn

5.2 Khung lý thuyết

Các lý thuyết làm căn cứ để nghiên cứu bao gồm:

- Bảo đảm quyền sở hữu các tài sản mà pháp luật không cấm lưu thông;

- Quyền tự do kinh doanh của các cá nhân, tổ chức;

- An toàn pháp lý cho các cá nhân, tổ chức trong trường hợp giao dịch tài sản chưa được pháp luật công nhận;

- Cơ chế bảo vệ đồng tiền quốc gia song song với việc công nhận tiền ảo là phương tiện thanh toán cũng như trách nhiệm của ngân hàng trung ương

6 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Luận văn được thực hiện nhằm làm sáng tỏ khái niệm tiền ảo dưới góc độ kinh tế và góc độ pháp lý, nêu được các tính chất của tiền ảo, khẳng được được tiền

ảo vốn là một dạng tài sản để có những kiến nghị đưa tiền ảo vào khuôn khổ quản lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân và tổ chức khi sử dụng tiền

ảo vào mục đích kinh doanh hay sinh lợi và tạo thuận lợi cho cơ quan nhà nước trong việc giám sát các giao dịch về tiền ảo, ngăn ngừa hoạt động rửa tiền thông qua tiền ảo và có một hành lang pháp lý làm căn cứ giải quyết tranh chấp nếu có

CHƯƠNG 1: SỰ RA ĐỜI, QUAN NIỆM VÀ CHỨC NĂNG

CỦA TIỀN ẢO

1.1 KHÁI QUÁT SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN CỦA “TIỀN ẢO”

Theo cách hiểu thông thường, “tiền ảo” tức là tiền không có thật, không cầm nắm hay cất giữ vào bóp Như vậy, tiền quy ước trong các trò chơi điện tử là tiền ảo, tiền trong tài khoản ngân hàng cũng là tiền ảo, mà các thể loại tiền mã hóa cũng có thể xem là tiền ảo Tuy nhiên trước đây mỗi loại đều sử dụng một tên gọi riêng, chỉ khi sự kiện tiền mã hóa Bitcoin ra đời, tiền ảo người dùng mặc định hiểu chung là các đồng tiền mã hóa tương tự Bitcoin Báo chí và các kênh truyền thông khi muốn đề cập đến các vấn đề này cùng sử dụng chung cụm từ” tiền ảo”

Năm 2008, cuộc khủng hoảng tài chính diễn ra trầm trọng tại Hoa Kỳ và lây lan thành cuộc khủng hoảng tài chính thế giới21, hàng loạt đồng tiền quốc gia rớt giá

và người ta mất niềm tin vào đồng tiền pháp định Cuối năm 2008, có một tên miền tên là Bitcoin.org đã được đăng ký và xuất hiện một tài khoản ẩn danh lấy tên là Satoshi Nakamoto đã cho đăng một bài viết với tên gọi “Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”22 giới thiệu về loại tài nguyên mạng được xây dựng và phát triển dựa trên nguyên lý mạng đồng đẳng hay còn gọi là nguyên lý chia sẻ ngang hàng để việc chia sẻ là phân đều trên các máy có kết nối internet thay vì thông qua một máy chủ nhất định hay một tổ chức trung gian được gọi là bitcoin và giá trị của Bitcoin sẽ tăng hoặc giảm dựa trên tỉ lệ các lượt đào (mining) Satoshi cũng là người đào được khối block đầu tiên mà trong đó được thưởng 50 bitcoin Ngày 09/01/2009, ứng dụng mã nguồn mở này lần đầu tiên phát hành đến công

chúng và tiền ảo càng được biết đến nhiều hơn khi hình thành giá trị thông qua sự kiện một cá nhân sử dụng Bitcoin để thỏa thuận mua bánh pizza và được chấp nhận Dần dần, cộng đồng người dùng nhận ra một số đặc tính của bitcoin như ẩn danh và giao dịch xuyên biên giới nên tham gia cộng đồng đào bitcoin càng nhiều, thậm chí

nó còn được sử dụng cho các giao dịch rửa tiền mua ma túy Giá trị của tiền ảo lên không phanh giai đoạn 2015-2017 cùng với ra đời cùa hàng loạt các tiền ảo có nền tảng blockchain tương tự làm cho tiền ảo trở thành từ khóa tìm kiếm nhiều trên google23 Nhiều người mong rằng tiền ảo sẽ là một loại hình tiền tệ trong tương lai hoặc ít ra là phương tiện thanh toán thay thế vì các ưu điểm nó mang lại Năm 2017, một trường đại học tại Việt Nam thông tin cho phép học viên sử dụng “tiền ảo” Bitcoin để thanh toán học phí24 càng làm cho người dùng tại Việt Nam tin tưởng và lao vào công cuộc đầu cơ tiền ảo Tuy nhiên, người ta vẫn hoài nghi liệu tiền ảo có thỏa mãn các chức năng của tiền tệ hay không

1.2 TIỀN ẢO DƯỚI GÓC ĐỘ KINH TẾ

Từ khi ra đời, tiền ảo được kỳ vọng sẽ được sử dụng để thực hiện các giao dịch mua bán trên mạng Các người dùng có thể sử dụng tiền ảo trao đổi với nhau để nhận lại một lượng hàng hóa tương ứng theo nhu cầu Giao dịch trở nên nhanh chóng, không tốn lệ phí giao dịch và đặc biệt không ai có nhu cầu biết hoặc khó có thể biết được các bên giao dịch là ai do tính ẩn danh mà tiền ảo mang lại làm cho người dùng càng tin tưởng Tỷ giá quy đổi của các đồng tiền ảo dần tăng cao, tỷ lệ thuận với số lượng người dùng và mức độ phổ biến của nó Và người ta cho rằng lượng giá trị quy đổi từ tiền pháp định chính là giá trị của tiền ảo – tương tự như việc người ta quy ước giá trị cho các tờ tiền pháp định Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế, tiền ảo vốn không có giá trị tự thân vì bản chất nó là những đoạn mã hóa được lập trình sẵn, tương tự như nghiệm của

23 Hơn 300.000.000 lượt tìm kiếm từ khóa “bitcoin”

24 Nguyễn Hà, “Đại học FPT cho phép nộp học phí bằng Bitcoin”,

các bài toán giải phương trình Do sự yêu thích của người dùng, mức độ phổ biến của tiền ảo và mức độ chấp nhận của cộng đồng đã tạo ra giá trị cho tiền ảo Các nhà kinh

tế định nghĩa tiền “là bất cứ thứ gì được chấp nhận chung trong việc thanh toán cho hàng hóa hoặc dịch vụ hoặc trong việc hoàn trả các món nợ”25 Vào tháng 5 năm 2010

có 01 lập trình viên có tên Laszlo Hanyecz đã đăng tải trên một trang mạng người dùng bitcoin rằng sẽ bỏ ra 10.000 bitcoin với mong muốn mua được 02 chiếc bánh pizza Thương vụ này đã thành công khi vài ngày sau đó có một thành viên của cộng đồng mạng anh tham gia chấp nhận giao cho anh 02 chiếc bánh pizza để đổi lấy 10.000 bitcoin từ Laszlo Hanyecz – tương đương với 25 đô la Mỹ thời điểm đó26 10.000 Bitcoin = 25 đô la Mỹ không phải là sự quy ước giá trị tương tương được thừa nhận trong cộng đồng mà ban đầu chỉ là sự thỏa thuận riêng lẻ giữa người mua và người bán Tức tại thời điểm đó, đặt giả sử có những người dùng nào đó thỏa thuận với nhau cần đến 20.000 Bitcoin để đổi lấy 02 chiếc bánh pizza giá 25 đô la Mỹ thì việc trao đổi này vẫn hợp lệ Do đó, khẳng định giá trị của tiền ảo nằm sự mức độ chấp nhận và nhu cầu của người dùng thay vì được quy ước bởi Nhà nước và quy luật cung cầu của thị trường, do đó đánh đồng giá trị của tiền ảo với giá trị của tiền tệ là không chính xác, tiền ảo chưa thỏa mãn định nghĩa về tiền dưới góc độ kinh tế

1.3 DƯỚI GÓC ĐỘ PHÁP LÝ

1.2.1 Định nghĩa “tiền ảo”

“Tiền ảo” là ý nghĩa phiên dịch Anh – Việt của cụm từ “virtual currency” hoặc “virtual money” (mà ở đây “virtual currency” được sử dụng phổ biến hơn do

đó trong bài nghiên cứu thống nhất chỉ đề cập viện dẫn cụm từ virtual currency) Bản thân “virtual currency” hiện nay chưa phải là ngôn ngữ pháp lý mà cụm từ này

được xem như sản phẩm phái sinh từ “virtual” theo ngôn ngữ lập trình máy tính, có nghĩa là không tồn tại dưới dạng thức vật lý mà chỉ hiện diện dưới dạng ứng dụng phần mềm27 Điều này có nghĩa “virtual currency” được hiểu là tiền tệ hay phương thức thanh toán của cộng đồng trực tuyến hoặc môi trường mạng, theo cách hiểu này có thể xác định “virtual currency” có thể bao gồm digital currency – tiền điện tử

và cryptocurrency28 – tiền mã hóa, thậm chí bao gồm đồng tiền trong các trò chơi trực tuyến – một dạng quy đổi giá trị chỉ áp dụng cục bộ trong từng trò chơi trực tuyến xác định do nó vẫn thỏa mãn nội hàm của khái niệm là phương thức thanh toán của cộng đồng mạng khi tham gia một trò chơi trực tuyến, gói gọn trong việc mua sắm các vật phẩm trò chơi nhằm thỏa mãn sở thích người chơi và đáp ứng yêu cầu của trò chơi đó Theo Từ điển Tiếng Việt29 “ảo” có nghĩa là không có thật, “tiền ảo” nghĩa là tiền không có thật, như vậy chưa thật sự sát nghĩa với từ gốc do dễ dẫn đến các cách hiểu khác nhau, cụ thể:

- “Ảo” nghĩa là không có hình dạng vật lý cụ thể, không cầm, nắm, chạm: Như vậy các thể dạng có tính chất thanh toán, trao đổi tồn tại trong môi trường mạng đều thỏa mãn theo cách hiểu này

- “Ảo” nghĩa là không có giá trị thật: Như vậy chỉ có dạng tiền quy ước trong các trò chơi trực tuyến thỏa mãn theo cách hiểu này

- “Ảo” nghĩa là phát sinh và tồn tại trong môi trường mạng: Từ cách hiểu này, cụm từ “tiền ảo” chỉ có thể bao quát được 02 dạng: Tiền mã hóa và đồng tiền quy ước trong trò chơi trực tuyến, không bao hàm tiền điện tử - vốn là dạng đồng tiền được các quốc gia thừa nhận

Do đó bước đầu nhận thấy rõ ràng “tiền ảo” chưa phải là một khái niệm có sức bao quát để được xem xét như một khái niệm pháp lý mới trong trường hợp có

đề xuất xây dựng khung pháp luật điều chỉnh Do bản chất của đồng tiền quy đổi bằng điểm thưởng đạt được trong quá trình tham gia trò chơi hoặc được quy đổi từ chính tiền tệ thật theo một bảng quy đổi cố định do nhà cung cấp trò chơi hoặc đơn

vị phát hành quy ước, được thực hiện thông qua các hình thức nạp tiền như thanh toán thẻ game, nhập mã thẻ cào điện thoại và chỉ sử dụng trong chính trò chơi trực tuyến đó, không được quy đổi ngược lại và cũng không có sự liên kết trong thế giới thực (loại trừ các trường hợp đánh bạc trực tuyến trá hình) – không có chức năng thanh toán đúng nghĩa nên khái niệm “tiền ảo” được hiểu tại Việt Nam cũng như được các giới có thẩm quyền quan tâm hiện nay bản chất chính là đồng tiền mã hóa – cryptocurrency mà Bitcoin là một đại diện phổ biến Tức là cách hiểu thứ 3 như

đã dẫn mới là cách hiểu phổ biến

- Ngày 21/8/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số TTg về phê duyệt Đề án Hoàn thiện khung pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo, tiền điện tử, tiền ảo

1255/QĐ Ngày 11/4/2018, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị số 10/CT1255/QĐ TTg về tăng cường quản lý các hoạt động liên quan đến Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác (mà gọi tắt là tiền ảo)

10/CT-Từ tiêu đề của 02 văn bản nêu trên, nhận thấy rõ ràng cơ quan có thẩm quyền

đã xác định “tiền ảo” cần xây dựng khung pháp lý tại Việt Nam hiện nay chính là dạng tiền mã hóa, và cũng xác định tiền mã hóa tách biệt với tiền điện tử, hay đúng hơn là tiền điện tử vốn không phải tiền ảo

Do đó, trong phạm vi nghiên cứu việc hoàn thiện khung pháp lý về tiền ảo tại Việt Nam, tác giả tự xác định nghiên cứu và đề cập các vấn đề liên quan đến tiền

mã hóa – được thống nhất gọi tắt là tiền ảo xuyên suốt bài nghiên cứu mà Bitcoin là đại diện lớn, vậy định nghĩa “tiền ảo” tại Việt Nam chính là xem xét định nghĩa

“tiền mã hóa” Khi đối chiếu với quan điểm pháp lý của một số quốc gia trên thế

giới, mặc dù cách sử dụng tên gọi khác nhau nhưng đều có điểm chung là nhắm đến đồng tiền mã hóa như nêu trên

Như đã phân tích dựa trên góc độ kinh tế, tiền ảo không được xem là tiền tệ đúng nghĩa giống như mong muốn của nhà sáng lập ban đầu khi tạo ra chúng Tuy nhiên, rõ ràng tiền ảo có khả năng mang lại lợi ích to lớn cho chủ thể sử dụng Do

đó, định nghĩa tiền ảo có thể hiểu như sau:

“Tiền ảo” là một sản phẩm công nghệ số, được tạo ra bởi các phần mềm mã nguồn mở, có thể ứng dụng trong giao dịch thực hiện qua mạng trực tuyến, được một cộng đồng tham gia thừa nhận giá trị sử dụng như một công cụ trao đổi và có chức năng như hình thức thanh toán thay thế tiền tệ trong một số trường hợp nhất định

1.2.2 Đặc điểm của “tiền ảo”

Thông qua phương thức hình thành và các chức năng được sử dụng, “tiền ảo” có những đặc điểm chung như sau:

- Hiện diện dưới dạng phần mềm mã hóa: Đây là đặc điểm cơ bản nhất của tiền ảo Đúng như định nghĩa, tiền ảo không có dạng thức vật lý xác định, hay nói cách khác tiền ảo vốn không có hình dạng cụ thể, không thể cầm, nắm mà chỉ được biểu hiện trên mạng trực tuyến

- Thực hiện chức năng trao đổi: Rõ ràng ngay từ khi được phát hành, tiền ảo được nhà cung cấp mong muốn sẽ trở thành một phương tiện thanh toán thay thế tiền tệ thông thường Nhưng trên thực tế ở một khía cạnh nào đó mong ước này không thể thành sự thật Tuy nhiên rõ ràng người dùng tham gia mạng lưới dù có được tiền ảo thông qua việc giải mã thuật toán (đào tiền hay mining) hay có được qua trao đổi với người khác thì mục đích thu thập tiền ảo của người dùng vẫn là để trao đổi nhằm thu lại lợi ích Sau khi được cộng đồng sử dụng thống nhất công nhận giá trị sử dụng, tiền ảo trở thành phương tiện thực hiện chức năng trao đổi lợi ích vật chất dựa thỏa thuận giá trị ban đầu Và chính chức năng này đã khiến đa số người tham gia ngộ nhận nó như một phương thức thanh toán tương tự tiền tệ

- Bảo mật thông tin cá nhân: Đây là đặc điểm nổi bật giúp tiền ảo trở nên nổi tiếng và được sự quan tâm đặc biệt của người dùng cũng như các cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia Tính bảo mật thông tin cá nhân hay gọi ngắn gọn là sự ẩn danh của tiền ảo thể hiện ở việc các giao dịch sử dụng tiền ảo dựa trên việc cung cấp các địa chỉ (tài khoản) được khởi tạo bởi kỹ thuật mật mã mà người dùng có được khi tham gia cộng đồng tiền ảo, và một bên sẽ xác lập giao dịch chuyển một lượng tiền ảo hiện có trong tài khoản của bên đó đến địa chỉ (tài khoản) của bên còn lại nhằm thu về một lợi ích vật chất nào đó có quy đổi tương đương30 Giao dịch này hoàn toàn không yêu cầu các bên cung cấp thông tin cá nhân hay thông tin định danh người dùng, nói cách khác không một ai biết được giao dịch vừa diễn ra do chủ thể nào thực hiện trừ trường hợp hai bên thực hiện giao dịch tự cung cấp cho nhau (nếu có) Thực hiện được một giao dịch mang lại lợi ích cho đôi bên nhưng không cần tiết lộ danh tính là một đặc điểm được ưu thích Tuy nhiên đây là cũng là đặc điểm chứa nhiều nguy cơ, sẽ được phân tích ở các phần sau Bên cạnh đó, nếu người dùng sử dụng tiền ảo để trao đổi lấy một lợi ích vật chất mà lợi ích này phải được tiếp nhận ngoài đời thật thì tính bảo mật danh tính phần nào bị mất đi Ví dụ câu chuyện một lập trình viên có tên Laszlo Hanyecz vào ngày 22 tháng 5 năm

2010 đã đăng tải trên một trang mạng người dùng bitcoin rằng sẽ bỏ ra 10.000 bitcoin với mong muốn mua được 02 chiếc bánh pizza Thương vụ này đã thành công khi vài ngày sau đó có một thành viên của cộng đồng mạng anh tham gia chấp nhận giao cho anh 02 chiếc bánh pizza để đổi lấy 10.000 bitcoin từ Laszlo Hanyecz

và việc này được thực hiện bằng cách anh đã nêu một đoạn đầu và một đoạn cuối của mã giao dịch (địa chỉ) cho người giao pizza để chứng minh mình là chủ thể của

30 Satoshi Nakamoto, 2008, (pdf), “Bitcoin: Peer to peer electronic cash system”,

giao dịch31 Rõ ràng việc trao đổi này sử dụng tiền ảo tuy nhiên tính bảo mật thông tin có nguy cơ biến mất do một bên đã tiết lộ danh tính thật sự của mình nhằm tạo

uy tín với mong muốn giao dịch được thực hiện Như vậy, trong trường hợp này nếu người nhận 10,000 bitcoins từ Laszlo Hanyecz ghi nhớ địa chỉ giao dịch của anh và tra tìm thông tin giao dịch trên sổ cái blockchain và cung cấp thông tin này cho các người dùng khác thì địa chỉ của Laszlo Hanyecz không còn tính ẩn danh ban đầu nữa

- Tính minh bạch32: Trái ngược với đặc tính ẩn danh hay tính bảo mật như đã trình bày, tiền ảo có tính minh bạch cao Do được xây dựng trên hệ thống mã nguồn

mở, được hiểu là dạng mã nguồn cho phép những người tham gia sau khi biết rõ các nguyên tắc hoạt động có thể thực hiện việc xây dựng hay phát triển hoàn thiện trên nền tảng mã nguồn ban đầu Điều này có nghĩa trong quá trình sử dụng, nếu người dùng hay nhà phát triển phát hiện có xuất hiện các lỗ hổng kỹ thuật hay lỗ hổng bảo mật thì hoàn toàn có thể tham gia khắc phục và hoàn thiện,những ứng dụng liên quan sẽ được cập nhật sau khi hệ thống được sửa lỗi và hoàn thiện Đồng tiền được tạo ra thông qua việc giải mã các thuật toán, các giao dịch diễn ra được lưu trữ trên một hệ thống – như Bitcoin sẽ lưu trữ trên sổ cái Blockchain – và thông tin này được lan truyền trong khắp hệ thống Do đó tính minh bạch rất cao vì ngay cả người sáng lập cũng không thể trong một khoảnh khắc tiến hành sửa đổi thông tin tại một điểm nút hay kiểm soát việc tạo ra đồng tiền trừ trường hợp thay đổi luôn mã nguồn ban đầu Tính minh bạch càng thể hiện rõ khi có một giao dịch được xác lập thì lập tức các điểm nút tham gia sẽ được thông tin về sự tồn tại của giao dịch, chủ thể vừa

31 Rob Price, “10,000 bitcoins – with today would be worth $20 million”,

cập: 26/6/2018

32 Bộ GD&ĐT, 2014, “Nghiên cứu về tiền ảo Bitcoin và các khuyến nghị quản lý tiền ảo ở Việt nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế”, Hà Nội, năm 2014

chuyển tiền ảo không thể thay đổi giao dịch mình vừa xác lập, càng không thể thu hồi số tiền ảo vừa chuyển

Ngoài 04 đặc điểm nêu trên, còn một đặc điểm được nhắc tới trong nhiều bài nghiên cứu là đặc tính phi tập trung của tiền ảo, xuất phát từ cách thức ra đời và hoạt động của tiền ảo Tiền ảo ra đời dựa vào mã nguồn mở với dạng thức tồn tại ngang hàng, tức các nút địa chỉ giao dịch là ngang hàng với nhau (peer – to – peer), mặc dù có nút đầu tiên nhưng các nút khởi tạo tiếp tạo có sự kết nối và đều nganng hàng không phân thứ bậc, đồng thời việc tạo ra tiền ảo còn dựa vào hoạt động giải các thuật toán mã hóa trong phạm vi một số lượng tiền ảo đã được xác định mức tối

đa từ ban đầu, do đó không có nguồn cung tập trung, cũng không có tổ chức hay bộ phận giám sát thống nhất Tuy nhiên theo quan điển của tác giả thì đặc điểm này không còn thể hiện rõ khi mà trên thực tế hiện nay, việc giải thuật toán đào tiền ảo không còn là hoạt động đơn lẻ mà có tính chất tập trung do một số tổ chức nhất định đầu tư các dàn máy đào tiền ảo chuyên dụng gọi là ASIC, và các máy này làm tăng năng suất đào các đồng tiền ảo hơn rất nhiều so với các công cụ đào tiền ảo hiện có Với một số lượng tiền ảo tối đa đã được định trước, trong tương lai việc tồn tại của các thế hệ ASIC ngày càng ưu việt sẽ dẫn đến việc tiền ảo sẽ có nguồn cung tập trung, tương tự đó cũng là đơn vị kiểm soát33

Từ những đặc điểm nêu trên, việc so sánh giữa tiền ảo, tiền điện tử và tiền tệ truyền thống sẽ càng rõ ràng, cụ thể:

Bảng 1.3: Sự khác nhau giữa tiền điện tử và tiền ảo 34

Đơn vị tính toán

Tiền pháp định truyền thống (euro, US dollars, pounds,…) phát hành hợp

pháp

Tiền sáng chế phi pháp định (Linden dollars, Bitcoins,…) không phát hành hợp pháp

Mức độ chấp nhận

Bởi các doanh nghiệp hay chủ thể khác ngoài tổ chức phát hành

Thường trong một cộng đồng ảo nhất định

phát hành

Khả năng quy đổi Được đảm bảo (ngang

Rủi ro Chủ yếu là rủi ro trong

quá trình vận hành

Rủi ro về pháp lý, tín dụng, tính thanh khoản và trong quá trình vận hành

Nguồn: Ngân hàng trung ương Châu Âu, 2012

34 Ngân hàng trung ương Châu Âu, 2012, (pdf), “Virtual currency schemens

Dễ dàng nhận thấy mặc dù tiền ảo có một số điểm tương đồng như tiền điện

tử và mang trong mình nhiều ưu điểm nhưng hầu hết các bằng chứng đều đang khẳng định nó không phải tiền tệ Tuy nhiên không ai phủ nhận tiền ảo có giá trị sử dụng và chứa đựng giá trị Dù chưa thật sự được công nhận nhưng tiền ảo vốn có thể định giá được bằng tiền do người dùng thỏa thuận việc quy đổi giá trị, đồng thời tiền ảo có thể được chuyển giao từ người này qua người khác thông qua sự tự do về

ý chí và thỏa thuận giữa các bên nên rõ ràng “tiền ảo” chính là tài sản

1.4 CHỨC NĂNG CỦA TIỀN ẢO

Mac đã nói “Tiền là hàng hóa đặc biệt được tách ra làm vật ngang giá chung cố định cho tất cả các hàng hóa, là sự thể hiện chung của giá trị…”35 Theo lý thuyết về tiền tệ thì tiền tệ có các chức năng chính gồm: Phương tiện trao đổi, đơn vị đo lường giá trị, chức năng tiền tệ thế giới và chức năng cất trữ giá trị

- Hiện nay, tiền ảo đang thực hiện tốt vai trò là phương tiện trao đổi – đây cũng

là chức năng cơ bản, phổ biến và bao quát nhất của tiền tệ khi đưa vào trong lưu thông Người dùng thỏa thuận sử dụng một lượng tiền ảo nhất định không cần xem xét đến giá trị của nó đến đâu, miễn thỏa mãn được nhu cầu của bên còn lại nhằm thu về lượng tài sản tương ứng mình mong muốn – hoạt động này tương tự thời điểm sử dụng hóa tệ trong lịch sử Trong quá trình được sử dụng như một phương tiện trao đổi, tiền ảo cắt giảm được nhiều chi phí giao dịch do người dùng không mất thời gian tìm kiếm các đối tác một cách thủ công và cũng không cần thông qua bên trung gian thứ 3 để đảm bảo việc diễn ra giao dịch Tiền ảo ngay từ ban đầu đã được quy ước có thể chia nhỏ để dễ dàng tiếp cận với nhu cầu trao đổi dù là đơn giản nhất (ví dụ khi ra đời, Bitcoin đã được quy ước như sau: Đơn bị tính của Bitcoin là Satoshi và 1 Satoshi = 0,000000001 Bitcoin36) Do đây là tiền được mã hóa nên không thể bị hư hỏng về mặt vật lý và rất

dễ “vận chuyển” từ người này qua người khác thông qua các giao thức được lập trình Cũng chính vì điều này mà hầu hết người dùng đều lầm tưởng như vậy tiền ảo đã thỏa mãn các chức năng của tiền tệ mặc dù trên thực tế cộng đồng người dùng chấp nhận tiền ảo không lớn Tuy nhiên, trong tương lai chức năng này được dự đoán sẽ mờ nhạt dần khi các tổ chức uy tín, các quốc đang lên tiếng phản đối việc chấp nhận xem tiền

ảo như một phương tiện thanh toán chung

Đối với 03 chức năng còn lại thì tính đến thời điểm hiện nay, tiền ảo vẫn chưa đáp ứng được, cụ thể:

- Chức năng đo lường giá trị: Ngoại trừ sự ngầm thừa nhận của những người dùng, chưa có bất kỳ thông tin nào về việc tiền ảo được xem như một công cụ đo lường giá trị Từ thời điểm ra đời vào đầu năm 2009 đến đỉnh điểm là năm 2017, giá trị quy đổi của tiền ảo tăng phi mã Lấy ví dụ đồng Bitcoin và Ethereum từ năm 2011 đến nay:

Bảng 1.4: Thống kê giá trị của Bitcoin và Ethereum

Nguồn: bitinfocharts.com

Trước năm 2011 tiền ảo chưa được biết đến rộng rãi, rõ ràng nhận thấy giá trị giao dịch của Bitcoin và Ethereum thấp hơn rất nhiều so với năm 2017 và năm 2018 Biên độ dao động giá trị của tiền ảo dao động rất mạnh phụ thuộc và nhu cầu của người dùng và sự kỳ vọng của người dùng vào nó mà không được bất kỳ bên thứ ba nào đảm

bảo Do đó rất khó để tiền ảo trở thành thước đo giá trị vì tính rủi ro cao và giá trị có những giai đoạn tăng đến mức không thực tế (năm 2017 khi cơn sốt bitcoin và các altcoin khác đồng loại tăng giá do những mơ mộng về việc làm giàu nhanh nhờ vào đầu tư tiền ảo) Tiền ảo không thể đo lường được giá trị của nền kinh tế khi mà người

ta không thể xác định được giá trị của tiền ảo vì giá trị này mãi là sự thỏa thuận giữa các bên – tương tự như việc sử dụng hàng đổi hàng: Sử dụng 10 trái bắp đổi 1 kg gạo,

sử dụng 1kg gạo đổi một túi muối, nhưng không có nghĩa một túi muối có thể đổi ngược được 10 trái bắp do trong 03 vật trên không có vật nào là vật trung gian định giá Hơn thế nữa, tiền ảo hiện không được các quốc gia nhìn nhận chính thức do đây không phải sản phẩm mà ngân hàng nhà nước của bất kỳ quốc gia nào ban hành, không được kiểm chứng và bảo đảm về mặt giá trị Tại quốc gia A chấp nhận giao dịch bằng tiền ảo thì nó có giá trị, tuy nhiên sang quốc gia B cấm tiền ảo thì nó chỉ đơn thuần là kết quả của thành tựu công nghệ Điều này khác với tín tệ - tiền pháp định, tiền pháp định do các ngân hàng của các quốc gia ban hành và công nhận, do đó chúng có tỷ giá hối đoái theo quy định

- Chức năng cất trữ giá trị: Trong quá trình lưu thông, nếu nền sản xuất kém, hoặc vì nhu cầu cất trữ để phục vụ cho tương lai, tiền sẽ được tạm thời rút ra khỏi lưu thông để cất trữ Bên cạnh nhu cầu sử dụng để phục vụ cuộc sống, người dân có nhu cầu tích trữ giá trị Có nhiều loại tài sản có chức năng tích trữ giá trị như cổ vật, trái phiếu, cổ phiếu… nhưng tiền tệ là đơn vị cất trữ giá trị tối ưu và thông dụng nhất, do tiền tệ là vật ngang giá chung, được phát hành bởi ngân hàng nhà nước, do đó trong quá trình cất trữ tiền, nhà nước sẽ có những biện pháp nhằm thực hiện đảm bảo sức mua hàng hóa sao cho tình trạng lạm phát không diễn ra hoặc không nghiêm trọng làm mất giá trị đồng tiền Tiền ảo không có chức năng này Tiền ảo chỉ là sự thỏa thuận giá trị giữa các bên, không được đảm bảo bởi nhà nước, do đó đối với mỗi đồng tiền ảo đã được đào và xuất hiện trong mạng lưới thì không thể bị thu hồi bằng bất kỳ hình thức nào, trừ trường hợp bị tin tặc tấn công hoặc nhà cung cấp thay đổi lại mã nguồn ban đầu Cho dù người dùng không sử dụng tiền ảo của mình mà chỉ cất trữ tại các “ví tiền ảo” thì nó vẫn tồn tại trên mạng lưới, giá trị của tiền ảo vẫn được quy ước Bên cạnh

đó, do biên độ giá trị dao động mạnh, tiền ảo có thể tăng giá trị hoặc xuống 0 trong bất

kỳ thời điểm nào mà không có sự kiểm soát hoặc kiềm chế của bất kỳ tổ chức hoặc cá nhân nào Do đó, tiền ảo không thực hiện được chức năng cất trữ giá trị

- Tương tự như chức năng cất trữ giá trị, tiền ảo không thể đảm nhận được chức năng tiền tệ thế giới Tiền ảo không do bất kỳ ngân hàng nhà nước nào phát hành, hiện nay các đồng tiền ảo nổi tiếng đều là những đầu tiền ảo tự phát do các tổ chức phi chính phủ phát hành Do đó, sẽ không một quốc gia nào chấp nhận tiền ảo với vai trò là tiền tệ thế giới vì nó không có tính đại diện và không được các quốc gia tin dùng

Như vậy, nhận thấy dưới góc độ kinh tế, tiền ảo được đánh giá cao về tính thanh khoản và sự linh hoạt trong việc sử dụng như một phương thức trao đổi Tuy nhiên, nếu xét kỹ, những ưu điểm vượt trội của tiền ảo không giúp nó được nhìn nhận như là tiền tệ theo quan điểm của Mac cũng như các nhà kinh tế

Về khía cạnh pháp lý như đã phân tích, tiền ảo là tài sản, vì nó là vật mang giá trị, dù hiện nay giá trị đó là giá trị được thừa nhận trong một cộng đồng nhỏ và chưa có tính pháp lý Do đó, tiền ảo mang chức năng trao đổi là chủ yếu Sau khi được cộng đồng sử dụng thống nhất công nhận giá trị sử dụng, tiền ảo trở thành phương tiện thực hiện chức năng trao đổi lợi ích vật chất dựa thỏa thuận giá trị ban đầu Và chính chức năng này đã khiến đa số người tham gia ngộ nhận nó như một phương thức thanh toán thay vì tài sản Muốn trở thành phương tiện thanh toán dưới góc độ pháp lý, tiền ảo phải thỏa mãn được 02 chức năng: Có khả năng thanh toán trên lãnh thổ Việt Nam và được Nhà nước thừa nhận Tuy nhiên dễ dàng nhận thấy tiền ảo không thể đảm bảo được các chức năng trên do rào cản lớn nhất là tiền ảo hiện không do nhà nước phát hành, không có giá trị pháp lý Luật Ngân hàng nhà

nước Việt Nam 2010 đã quy định rất chi tiết “Tiền giấy, tiền kim loại do Ngân hàng

nhà nước phát hành là phương tiện thanh toán hợp pháp trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội Việt Nam”37 Bên cạnh đó, Chính phủ đã quy định, mọi hành vi sử dụng tiền ảo vào các giao dịch thanh toán đều được xem là bất hợp pháp và nếu bị phát

37 Khoản 2, Điều 17 Luật Ngân hàng 2010

hiện sẽ bị xử lý38 Do đó trên thực tế không thể xảy ra trường hợp tiền ảo được sử dụng làm phương tiện thanh toán trong các giao dịch hay là chuẩn mực giá cả cho hàng hóa trên thị trường Liên quan đến việc một trường đại học tại Việt Nam thông tin cho phép học viên sử dụng “tiền ảo” Bitcoin để thanh toán học phí, báo chí đã đưa tin về việc đại diện Ngân hàng nhà nước cho rằng đây là hành vi vi phạm và có nguy cơ bị xử phạt do đã sử dụng một phương tiện thanh toán không hợp pháp vào các giao dịch39 Tuy nhiên tiền ảo đảm bảo được chức năng tích trữ giá trị với tư cách là một tài sản Tiền ảo có giá trị, sự tăng giảm giá trị dựa vào mức độ thừa nhận và yêu thích của cộng đồng, do đó tiền ảo giống như “của để dành” của người

sở hữu Mặc dù hiện nay pháp luật nước ta chưa xây dựng quy phạm về tiền ảo nên tiền ảo chưa phải tài sản hợp pháp, tuy nhiên Hiến pháp bảo hộ quyền sở hữu tư nhân40 nên tiền ảo vẫn thực hiện được chức năng tích trữ giá trị của mình Ngày 21/7/2017, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành văn bản phúc đáp Văn

phòng Chính phủ, cho rằng “tiền ảo nói chung và Bitcoin, Litecoin nói riêng không

phải là tiền tệ và không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam”, tuy nhiên việc đầu tư “đào Bitcoin, Litecoin và tiền ảo qua việc nhập khẩu một số lượng lớn máy tính không liên quan đến việc sử dụng tiền ảo

38 Khoản 6, Điều 6, Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 của Chính phủ

về thanh toán không dùng tiền mặt

39 Khánh Huyền, “Sử dụng thanh toán bằng tiền ảo Bitcoin, Đại học FPT sẽ bị phạt đến 200 triệu đồng?”, https://www.tienphong.vn/kinh-te/su-dung-thanh-toan-bang-tien-ao-

40 Khoản 1 và 2, Điều 32, Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013

dưới góc độ là phương tiện thanh toán” mà Ngân hàng nhà nước xem trong trường

hợp này Bitcoin, Litecoin như một tài loại tài sản41

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Tiền ảo là điểm sáng của nền công nghiệp 4.0 do có nhiều ưu điểm hứa hẹn Tuy nhiên, với những lỗ hổng pháp lý liên quan đến khái niệm và cách thức vận hành, tiền ảo cũng là mối lo ngại của các quốc gia trong việc có hay không thừa nhận nó như một phương thức thanh toán hợp pháp bên cạnh tiền tệ quốc gia Ngay

cả dưới góc nhìn kinh tế hay pháp lý, các đặc điểm của tiền ảo không thể thỏa mãn điều kiện để trở thành tiền tệ hợp pháp của bất kỳ quốc gia nào mà chỉ là vật mang giá trị có chức năng trao đổi là chủ yếu, tuy nhiên không một quốc gia hay tổ chức nào có thể thể phũ nhận các giá trị chứa đựng bên trong Tại Việt Nam, đối chiếu các quy định của pháp luật nhận thấy tiền ảo là một dạng tài sản đặc biệt, tuy nhiên với sự phát triển của hệ thống quy phạm pháp luật hành văn còn hạn hẹp trong viện dẫn khái niệm về tài sản, cụ thể là khái niệm về tài sản quy định trong Bộ luật Dân

sự năm 2015 chưa đủ bao quát đối với tiền ảo Do đó, nhận thấy đối với dạng tài sản đặc biệt này cần có khuôn khổ pháp lý để điều chỉnh, đưa tiền ảo vào trong quản lý cũng như ngăn chặn các rủi ro về khủng bố hay rửa tiền nhằm ổn định tình hình kinh tế xã hội của quốc gia

CHƯƠNG 2: TIỀN ẢO TRONG PHÁP LUẬT CÁC NƯỚC 2.1 VỀ TÍNH HỢP PHÁP CỦA TIỀN ẢO: KHÔNG CÓ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA CÁC QUỐC GIA

Từ khi ra đời, tiền ảo lập tức nhận được sự quan tâm của các quốc gia lớn, đặc biệt là ứng dụng công nghệ blockchain phía sau Mỗi quốc gia có một quan điểm riêng khi nhìn nhận về tính hợp pháp của tiền ảo, và quan điểm pháp lý của mỗi quốc gia đang dần thay đổi qua từng thời điểm phát triển của loại tài sản đặc biệt này Cách ứng

xử của các quốc gia chủ yếu tập trung thành 03 nhóm – lấy tiền ảo Bitcoin làm ví dụ: Thừa nhận Bitcoin như một phương tiện thanh toán tại quốc gia và xây dựng văn bản quy định chi tiết; nhìn nhận việc lưu thông và trao đổi Bitcoin như tài sản hay hàng hóa nhưng chưa có văn bản pháp lý cụ thể hoặc không có động thái rõ ràng thể hiện việc thừa nhận hay cấm; cấm toàn diện Bitcoin trên lãnh thổ quốc gia

Căn cứ báo cáo của Thư viện Quốc hội Hoa kỳ về tình trạng pháp lý của Bitcoin tại một số quốc gia trên thế giới thì Bitcoin đang được nhìn nhận như sau42:

2.1.1 Một số quốc gia thừa nhận Bitcoin như một phương tiện thanh toán tại

quốc gia và xây dựng văn bản quy định chi tiết

Vương quốc Anh: Chính phủ Vương quốc Anh tuyên bố Bitcoin không bị kiểm soát và nó được xem như ngoại tệ, không bị đánh thuế VAT khi chuyển đổi thành đồ euro hay ngoại tệ khác, tuy nhiên thuế VAT vẫn sẽ được áp dụng khi có phát sinh các giao dịch trao đổi hàng hóa lấy Bitcoin hay bất kỳ đồng tiền mã hóa nào khác mà giá trị xác định lúc đó là giá trị của đồng tiền mã hóa tại thời điểm giao dịch, lợi nhuận thu từ đầu tư tiền mã hóa sẽ bị tính thuế thu nhập đặc biệt từ lợi nhuận sau đầu tư – gains tax43

42 “Regulation of Bitcoin in Selected Jurisdiction”,

43 “Revenue and Custom Brief 9 (2014): Bitcoin and other Cryptocurrencies”,

https://www.gov.uk/government/publications/revenue-and-customs-brief-9-2014-bitcoin-Nhật Bản: https://www.gov.uk/government/publications/revenue-and-customs-brief-9-2014-bitcoin-Nhật Bản là quốc gia đi đầu trong việc nhìn nhận Bitcoin và một

số tiền ảo khác như một phương tiện thanh toán điện tử bên cạnh tiền tệ quốc gia và

xây dựng các quy phạm cụ thể để ràng buộc trách nhiệm pháp lý, quy định quyền và

nghĩa vụ của công dân khi tham gia đầu tư tiền ảo hay sử dụng tiền ảo trong các

giao dịch tại đất nước này44 Đạo luật được thông qua năm 2016 và có hiệu lực năm

2017, là tín hiệu khởi sắc mà người dùng tiền ảo trên thế giới tin tưởng như bước

khởi đầu tốt đẹp về việc tiền ảo sẽ sớm được các quốc gia chấp nhận Việc phân tích

các quy định của đạo luật này sẽ nêu cụ thể tại phần sau

2.1.2 Một số quốc gia chỉ nhìn nhận việc lưu thông và trao đổi Bitcoin như tài

sản hay hàng hóa hoặc không có động thái rõ ràng

Argentina: Quốc gia này không nhìn nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp của

quốc gia vì Bitcoin không do Ngân hàng trung ương phát hành, trong khi Hiến pháp

Argentina quy định chỉ có Ngân hàng trung ương mới có quyền phát hành tiền tệ

hợp pháp Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Bitcoin không được xem như tiền

mà chúng vẫn được sử dụng tại Argentina Các quan hệ hoặc giao dịch có liên quan

đến Bitcoin sẽ được điều chỉnh bằng các quy phạm của Bộ luật dân sự của quốc gia

này

Australia: Ngày 20 tháng 4 năm 2014, Cục Thuế của Úc (Australia Taxation

Office – ATO) đã ban hành một văn bản hướng dẫn về dự thảo thuế liên quan đến

hàng hóa và dịch vụ (GST) mà trong đó có quy định việc đánh thuế đối với Bitcoin

và các loại tiền ảo tương tự khác (virtual currencies) Quan điểm ATO cho rằng

Bitcoin không phải tiền, cũng không phải ngoại tệ mà việc quản lý sẽ tương tự như

các giao dịch trao đổi hàng hóa và chịu các loại thuế tương tự Nói cách khác, cá

44 “Japan: Bitcoin be regulated”,

nhân sẽ không phải chịu thuế GST nếu sử dụng Bitcoin để mua hàng hóa, sử dụng

cá nhân và không sử dụng để kinh doanh Khi cá nhân sử dụng Bitcoin vào mục đích mua sắm hàng hóa tiêu dùng, nhận thu nhập hay khoản nợ nào với mức chi phí ước tính dưới 100.000 đô la thì sẽ được xem là sử dụng vào mục đích cá nhân Nếu các cá nhân sử dụng Bitcoin để đầu tư thì phải tuân thủ các quy định của thuế về vốn thặng dư – đánh vào phần lợi nhuận thu được do đầu tư Doanh nghiệp phải ghi lại giá trị của các giao dịch bằng Bitcoin và xem nó như một phần của thu nhập doanh nghiệp và phải chịu thuế GST khi thu nhận Bitcoin để mua bán hàng hóa hay dịch vụ45

Đan Mạch: Cơ quan giám sát tài chính của quốc gia Đông Âu này có một thông cáo từ chối xem Bitcoin như tiền tệ và Bitcoin sẽ không được điều chỉnh trong pháp luật về tài chính, đồng thời ủng hộ các cảnh báo của Ngân hàng Trung ương Châu Âu về việc khuyến cáo các cá nhân thận trọng khi tiếp cận và sử dụng Bitcoin cũng như các tiền ảo khác trong giao dịch vì sẽ không được bảo vệ trong trường hợp phát sinh tranh chấp46

Canada: Canada không có bất kỳ văn bản nào nhìn nhận tiền ảo là tiền tệ hợp pháp hay phương tiện thanh toán của quốc gia hay nhìn nhận tiền ảo như một loại tài sản đặc biệt mà dường như theo quy định của pháp luật về các tài sản cá nhân của Canada, tiền ảo dường như là dạng tài sản vô hình và được phép kinh doanh47

47 “Legality of Bitcoin by country or territory”,

21/7/2018