TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THỊ XÃ SÔNG CẦU, TỈNH PHÚ YÊN

Ở trường mầm non, TCĐK là mộttrong những trò chơi giúp trẻ tự tin hơn trong các hoạt động với các bạn và côgiáo, phát triển các kĩ năng giao tiếp sẽ có ảnh hưởng rất tích cực đến sự hình

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀO ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRƯƠNG THỊ HOA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.Các kếtquả, trích dẫn trong luận văn là đầy đủ, chính xác và trung thực Những ýkiến khoa học được đề cập trong luận văn chưa được ai công bố ở bất cứnơi nào khác

Hà Nội, ngày tháng 06 năm 2017

Tác giả luận văn

Huỳnh Thị Dự

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm trân trọng, em xin bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc đến

TS Trương Thị Hoa - cô giáo đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt

quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Em trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Tâm lý – Giáo dục, trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã giảng dạy, tạo mọi điều kiện cho em học tập, nghiên cứu.

Tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu, tập thể giáo viên, các cháu mẫu giáo của các trường Mầm non trên địa bàn thị xã Sông Cầu đã hợp tác, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Tôi cảm ơn các bạn đồng nghiệp, bạn học đã chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, hỗ trợ tôi tìm kiếm tài liệu liên quan đến đề tài.

Luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong sự chỉ dẫn, góp

ý của Quý thầy, cô, bạn đọc để luận văn ngày một hoàn thiện.

Hà Nội, ngày tháng 06 năm 2017

Tác giả luận văn

Huỳnh Thị Dự

Bộ Giáo dục đào tạoTrò chơi đóng kịchChăm sóc giáo dụcGiáo dục mầm nonTác phẩm văn học

Xã hội hóa giáo dục

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 5

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu 5

4 Giả thuyết nghiên cứu 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 6

8 Phương pháp nghiên cứu 7

9 Cấu trúc của đề tài 8

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 9

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu 9

1.2 Trò chơi đóng kịch của trẻ mẫu giáo lớn 12

1.2.1 Khái niệm trò chơi, trò chơi đóng kịch 12

1.2.2 Đặc điểm sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) 15

1.2.3 Đặc điểm của trò chơi đóng kịch 17

1.2.4 Hình thức tổ chức trò chơi đóng kịch 22

1.2.5 Ý nghĩa của trò chơi đóng kịch đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) 23

1.3.Cơ sở pháp lý của quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ ở trường MN 26

1.3.1 Mục tiêu giáo dục mầm non 26

1.3.2 Chủ trương đổi mới của giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay 27

1.4 Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường

1.4.2 Nội dung tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở

trường mầm non 29

1.4.3 Phương pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 32

1.4.4 Qui trình tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn 35

1.4.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi) ở trường mầm non 39

Tiểu kết chương 1 45

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THỊ XÃ SÔNG CẦU, TỈNH PHÚ YÊN 46

2.1 Địa bàn và khách thể khảo sát 46

2.1.1 Khái quát tình hình phát triển kinh tế-xã hội, giáo dục và đào tạo ở thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 46

2.1.2 Tình hình phát triển Giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu 48

2.2 Tổ chức và phương pháp khảo sát thực trạng 50

2.2.1 Mục đích nghiên cứu thực trạng 50

2.2.2 Đối tượng khảo sát 50

2.2.3 Nội dung khảo sát 50

2.2.4 Phương pháp khảo sát 50

2.2.5 Thời gian khảo sát 51

2.2.6 Xử lí kết quả khảo sát 51

2.3 Kết quả thực trạng tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non 51

2.3.1 Nhận thức của giáo viên về trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 51

2.3.2 Mức độ tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường Mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 55

2.4 Đánh giá thực trạng 66

2.4.1 Về ưu điểm 66

2.4.2 Hạn chế 67

Tiểu kết chương 2 69

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 70

3.1 Định hướng xây dựng biện pháp 70

3.1.1 Các quan điểm xây dựng và phát triển Giáo dục mầm non của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo 70

3.1.2 Định hướng phát triển GDMN tại tỉnh Phú Yên 70

3.1.3 Định hướng phát triển giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 71

3.1.4 Thực tiễn phát triển giáo dục mầm non tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 73

3.2 Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 74

3.2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu của quá trình giáo dục 74

3.2.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả thiết thực 74

3.2.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 74

3.3 Các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên 75

3.3.1 Biện pháp 1: Thiết kế, xây dựng hệ thống kịch bản của các câu chuyện cổ tích 75

3.3.2 Biên pháp 2: Xây dựng môi trường tập luyện TCĐK 78

3.3.3 Biên pháp 3: Thường xuyên hướng dẫn trẻ thực hiện TCĐK 81

3.3.4 Biện pháp 4: Khuyến khích tạo cơ hội cho trẻ được thực hành TCĐK 89 3.3.5 Biện pháp 5:Bồi dưỡng nâng cao năng lực tổ chức TCĐK

3.4 Khảo nghiệm về tính khả thi của biện pháp 95

Tiểu kết chương 3 98

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO 103

PHẦN PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Nhận thức của giáo viên về mức độ cần thiết của TCĐK 54

Bảng 2.2 Nhận thức của giáo viên về mục tiêu của việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 54

Bảng2.3: Nội dung tổ chức TCĐK 55

Bảng 2.4 Thời điểm tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non 56

Bảng 2.5.Qui trình tổ chức TCĐK 59

Bảng 2.6: Mức độ thực hiện hình thức tổ chức TCĐK 60

Bảng 2.7: Biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 61

Bảng 2.8: Thực trạng về những khó khăn trong việc tổ chức TCĐK 64

Bảng 3.1: Khảo sát ý kiến các biện pháp tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo lớn 96

MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Một quốc gia hùng mạnh là một quốc gia có nền giáo dục phát triển Vìthế, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đảm bảo xây dựng một thế

hệ kế tiếp có đủ phẩm chất và năng lực phục vụ cho đất nước Đại hội Đảng

khoá IX đã xác định “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, phát triển

giáo dục - đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người” Sự nghiệp giáo dục là sự nghiệp trồng người có đủ đức, đủ tài, có

lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, thực hiện thắng lợimục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Vì vậy, hiện nay giáo dục đãtrở thành mối quan tâm của toàn xã hội

GDMN là mắt xích đầu tiên quan trọng trong hệ thống giáo dục quốcdân, là nền móng, cơ sở ban đầu cho sự hình thành và phát triển nhân cách củatrẻ Bộ luật giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định

mục tiêu giáo dục ở bậc học mầm non như sau: “Giáo dục mầm non là giúp trẻ

em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp 1” Đồng thời, GDMN có

một vị trí rất quan trọng, là khâu đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, làngành học đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách con người mới xã hộichủ nghĩa Việt Nam Trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai, trẻ em sinh ra cóquyền được chăm sóc và bảo vệ, được tồn tại, được chấp nhận trong gia đình

và cộng đồng Vì thế, giáo dục con người ở lứa tuổi mầm non vừa là quyền

GDMN là môi trường thuận lợi nhất để trẻ phát triển, ở đây trẻ khôngchỉ được chăm sóc, giáo dục mà còn được thỏa mãn ước muốn làm người lớnvới năng lực hiện có của mình; là môi trường tốt nhất để trẻ phát triển ngônngữ nói, ngôn ngữ mạch lạc phù hợp với đặc trưng tiếp nhận và tâm lý lứatuổi mầm non Trong môi trường giáo dục MN, vui chơi là một trong nhữnghoạt động chủ đạo của trẻ Thông qua hoạt động vui chơi, trẻ có thể tiếp nhậntri thức mới, làm giàu vốn kinh nghiệm cuộc sống của bản thân một cách tựnhiên Từ đó, phát triển các chức năng tâm lý góp phần phát triển toàn diệnnhân cách của trẻ Chơi cũng là điều kiện tốt để trẻ khám phá môi trườngxung quanh, qua đó kích thích tò mò, khả năng quan sát, năng lực phán đoán,

trí tưởng tượng,…của trẻ Chính vì lẽ đó, mà nhiều nhà giáo dục đã gọi “trò

chơi là trường học của cuộc sống” Trò chơi nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ mà

không gì thay thế được, trong khi chơi trẻ học được cách sử dụng đồ chơi, họccác quy tắc ứng xử giữa người với người trong xã hội Trẻ mầm non có thểtham gia nhiều loại trò chơi như: Trò chơi đóng vai theo chủ đề, trò chơi lắpghép xây dựng, trò chơi có luật,…Mỗi loại trò chơi đều có tác dụng phát triểnmột mặt nhất định của trẻ và TCĐK cũng là một trong những hoạt động vuichơi của trẻ tại trường mầm non Nó không chỉ đơn thuần là một trò chơi, màcòn là hoạt động mang tính chất nghệ thuật và ngược lại

Mục tiêu GDMN là phát triển ở trẻ một số giá trị, nét tính cách, phẩmchất và năng lực như mạnh dạn, tự tin, tự lực, sáng tạo, linh hoạt, dễ hòanhập, dễ chia sẻ, dễ hợp tác… tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ tham gia vàocuộc sống, chuẩn bị tốt cho trẻ vào học lớp một và các bậc học sau có kết quả

Bước vào tiểu học là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời của trẻ, vì

vui chơi sang học tập Đồng thời trẻ cũng chuyển qua một vị trí xã hội mớicủa một người học sinh thực thụ Sự thay đổi đó đòi hỏi trẻ phải có nhữngđiều kiện tâm lý cần thiết đủ để trẻ có thể thích nghi bước đầu với các điềukiện học tập có hệ thống ở phổ thông.

Như Bác Hồ kính yêu đã nói: “Giáo dục mầm non tốt sẽ mở đầu cho

một nền giáo dục tốt” Vì vậy giáo viên mầm non không chỉ cần có sự hiểu

biết đầy đủ, đúng đắn về sự phát triển sinh lý-tâm lý của trẻ mà còn phải nắmvững mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và các hình thức tổ chứccuộc sống cho trẻ ở độ tuổi mầm non

Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, đây làphương tiện giáo dục hiệu quả nhất Thông qua hoạt động trẻ tiếp thu đượcnhững kinh nghiệm xã hội, tiếp thu và dần làm quen với việc tuân thủ các quytắc, các chuẩn mực xã hội Đó là giai đoạn đầu tiên hình thành và phát triểnnhân cách

Hiện nay ở các trường MN, trẻ mẫu giáo lớn còn nhiều trẻ chưa mạnhdạn, tự tin, diễn đạt lời nói chưa mạch lạc… điều này dẫn đến việc tiếp thu bàichậm và tham gia các hoạt động ở lớp 1 còn khó khăn, không tự tin… Chính

vì vậy việc phát triển cho trẻ một cách toàn diện là một nhiệm vụ vô cùngquan trọng và cần thiết

TCĐK là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn học, là một trong nhữngloại trò chơi mà trẻ hứng thú nhất Trong khi chơi TCĐK, trẻ phải thể hiện cử

các vai trò xã hội, phát triển được kĩ năng giao tiếp, giúp trẻ biểu đạt đượcngôn ngữ, thể hiện cảm xúc được tốt hơn Ở trường mầm non, TCĐK là mộttrong những trò chơi giúp trẻ tự tin hơn trong các hoạt động với các bạn và côgiáo, phát triển các kĩ năng giao tiếp sẽ có ảnh hưởng rất tích cực đến sự hìnhthành nhân cách của trẻ sau này.

Nhờ trí tưởng tượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tínhcách nhân vật trong tác phẩm văn học Đây là một hình thức học tập tạo được

sự hứng thú và sáng tạo của trẻ Thông qua việc thể hiện các vai trong truyện

sẽ giúp cho trẻ hiểu sâu sắc hơn nội dung câu chuyện và tính cách của từngnhân vật trong câu chuyện Từ đó sẽ giúp cho trẻ thể hiện vai diễn của mìnhthật nhuần nhuyễn qua từng lời nói, cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt sự liên kết cáccâu, các từ… Qua các vai diễn sẽ củng cố trí nhớ tăng cường khả năng ghinhớ của trẻ và phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ

Trong TCĐK theo tác phẩm văn học trẻ không chỉ biến mình thành

người lớn mà còn “hóa thân” vào các nhân vật với nội tâm phong phú, phức

tạp với những cá tính khác biệt vừa hiện thực, vừa kỳ ảo Để đóng được mộtvai trẻ phải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật gần giống như mộtngười nghệ sĩ Kết quả của TCĐK có ý nghĩa rất quan trọng, phát triển ở trẻtính tích cực cá nhân, tính độc lập, sáng tạo Khi đóng kịch trẻ vừa nhận thứcđược mối liên hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội vừa được thể hiệnnghệ thuật Trẻ sẽ học ở đó lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quê hươngđất nước, yêu những điều thiện, bênh vực những người yếu đuối, lên án nhữngcái xấu, cái ác, Quá trình đó làm cho tâm hồn trẻ trở nên nhạy cảm, phong phú

và sâu sắc,… Trò chơi đem lại cho trẻ niềm vui, niềm hạnh phúc khi được vui

nghiệm của các nhân vật trong tác phẩm, nó ảnh hưởng trực tiếp đến sự pháttriển ngôn ngữ, tình cảm, cảm xúc và thẩm mỹ Qua đó, trẻ cũng có thể pháttriển ngôn ngữ mạch lạc của mình trong khi diễn, lĩnh hội được ngôn ngữ giàuhình ảnh, học được giọng nói diễn cảm rõ ràng, mạch lạc và trẻ hoàn thiệnmình hơn về đạo đức.

Trong xã hội hiện đại ngày nay, việc hướng trẻ vào các TCĐK là cầnthiết Bởi lẽ, TCĐK không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứađựng cả một quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ Đặc biệt làđối với trẻ em, TCĐK với những vai chơi đặc biệt của nó đã mang lại cho thếgiới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời mạnh dạn tự tin khi tiếp xúcvới mọi người xung quanh, với bạn bè, cộng đồng, là một trong các hoạt độngcủa trẻ mầm non, giúp trẻ phát triển toàn diện nhiều mặt đó là: Phát triển thểchất, lĩnh vực tình cảm - xã hội, giá trị thẩm mỹ, ngôn ngữ và phát triển nhậnthức, phát triển kỹ năng giao tiếp và kỹ năng hợp tác cho trẻ Đồng thời, trò chơinày cũng giống như một món ăn tinh thần mà trẻ cần phải có làm nền tảng cho

sự phát triển về mọi mặt sau này

Chính vì tầm quan trọng của việc tổ chức TCĐK cho trẻ là rất cần thiết,nguyện vọng của bản thân muốn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc,giáo dục trẻ mầm non, giúp cho trẻ mạnh dạn, tự tin bước vào tương lai nên

tôi đã chọn vấn đề: “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở các

trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên” làm đề tài nghiên cứu.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch

mẫu giáo lớn nhằm nâng cao chất lượng tổ chức trò chơi góp phần phát triểntoàn diện nhân cách cho trẻ.

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Khách thể: Trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo

- Đối tượng: Các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn

4 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay, tại các trường mẫu giáo việc tổ chức trò chơi đóng kịch chotrẻ mẫu giáo lớn vẫn chưa được chú trọng, nhiều giáo viên gặp nhiều khókhăn khi tổ chức trò chơi cho trẻ vì vậy trẻ chưa thực sự hứng thú trong tròchơi Nếu có những biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ tạo điều kiệncho giáo viên tổ chức trò chơi đóng kịch một cách dễ dàng và phù hợp với đặcđiểm tâm sinh lí thì sẽ làm tăng hứng thú của trẻ và góp phần phát triển toàndiện nhân cách cho trẻ

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về “Tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫugiáo lớn ở các trường Mầm non ”

- Nghiên cứu thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáolớn ở các trường Mầm non thị xã Sông Cầu, Phú Yên

- Đề xuất các biện pháp để tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo

lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu tại các trường mầm non công lập ở thị xãSông Cầu, tỉnh Phú Yên:

- Trường MN Xuân Lộc

- Trường MN Xuân Bình

- Trường MN Xuân Hải

- Trường MN Xuân Hòa

- Đề tài được nghiên cứu trong giai đoạn 2015 – 2017

- Đối tượng trẻ mẫu giáo lớn ở các Trường Mầm non công lập tại thị xãSông Cầu, tỉnh Phú Yên

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Đánh giá được thực trạng tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáolớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

- Đề xuất được biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáolớn ở các trường mầm non để tổ chức trò chơi đạt hiệu quả hơn

- Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ở cáctrường mầm non mà đề tài đã xây dựng có thể áp dụng cho tất cả các trườngmầm non trên địa bàn thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu, phân

loại tài liệu,… nhằm nghiên cứu cơ sở lý luận của “Tổ chức trò chơi đóng kịch

cho trẻ mẫu giáo lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên”.

8.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8.2.1 Phương pháp điều tra

- Sử dụng phiếu điều tra đối với giáo viên để tìm hiểu nhận thức, biệnpháp, kinh nghiệm, khó khăn của giáo viên trong việc tổ chức TCĐK cho trẻmẫu giáo lớn

8.2.2 Phương pháp quan sát

- Dự giờ, quan sát trẻ trong khi trẻ chơi đóng kịch để làm rõ đặc điểm

kỹ năng của trẻ khi trẻ tham gia trò chơi

- Quan sát quá trình giáo viên hướng dẫn trẻ trong khi trẻ tham gia trò chơi

- Trao đổi, đàm thoại với giáo viên về cách thức tổ chức, thái độ, nhậnđịnh về kỹ năng trẻ thể hiện các vai chơi.

- Đàm thoại với trẻ về cảm nhận của trẻ trong các vai chơi

8.2.4 Phương pháp phân tích tổng hợp kinh nghiệm

- Tổng hợp những kinh nghiệm của giáo viên trong nhà trường qua quátrình tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn

8.2.5 Phương pháp chuyên gia

- Trưng cầu ý kiến của các chuyên gia tâm lý giáo dục và chuyên giagiáo dục mầm non về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn

8.2.6 Phương pháp thử nghiệm

- Tiến hành thử nghiệm các biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch chotrẻ mẫu giáo lớn để thấy được kết quả mà đề tài cần xây dựng

8.3 Phương pháp thống kê toán học

Nhằm xử lý kết quả nghiên cứu

9 Cấu trúc của đề tài

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáolớn ở các trường mầm non.

Chương 2: Thực trạng về tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo

lớn ở các trường mầm non thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên.

Chương 3: Biện pháp tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ mẫu giáo lớn ởcác trường mầm non

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐÓNG KỊCH CHO TRẺ

MẪU GIÁO LỚN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON

1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu

Trong cuộc sống xã hội loài người, trò chơi đã có từ rất lâu, song phảicuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX hoạt động này mới được nghiên cứu mộtcách sâu sắc

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về hoạt động vui chơi, từ cuối thế kỷXIX đã xuất hiện khuynh hướng quan niệm về trò chơi như là cơ sở của tất cảcác loại nghệ thuật đó là quan điểm của P Siller (1756 – 1800) và G Spencer(1820 – 1903) Họ cho rằng chơi là nhu cầu cần thiết cho sự tồn tại của cuộcsống, đặc biệt vào những thời gian rãnh rỗi, những năng lượng dư thừa vìkhông được sử dụng vào hoạt động kiếm sống nên con người đã tiêu khiểnbằng cách bắt chuốt hoạt động, đó là trò chơi Thuyết này không giải thíchđược trường hợp sau thời gian lao động, sức cùng lực kiệt rồi mà con ngườivẫn ham thích chơi, vẫn không bỏ cuộc chơi K.Gross (1861 – 1946) lại chorằng trò chơi là sự chuẩn bị vô thức của trẻ để bước vào cuộc sống S.Freud(1856 – 1933) cho rằng nguồn gốc kích thích trẻ vui chơi là mặt cảm thiếu hụt

ở chính đứa trẻ, trẻ tích cực hoạt động vui chơi để bù đắp những gì chưa cóhoặc còn thiếu, nguồn gốc sâu xa, kích thích vui chơi chính là bản năng sinhhọc của đứa trẻ Những thuyết này tuy còn có cái nhìn phiến diện về nguồngốc bản chất của trò chơi (đề cao yếu tố bản năng), nhưng họ điều cho rằng

Bên cạnh khuynh hướng coi yếu tố sinh học, bản năng sinh học lànguồn gốc phát sinh, phát triển trò chơi như đã trình bày ở trên, các nhà khoahọc người Nga như: L.X Vugôtxki, N A.Leeonchhiep, A.C Macarenco,A.A Liublinxkaia … Cho rằng trò chơi có nguồn gốc xã hội, ở những xã hộikhác nhau có trò chơi khác nhau, trò chơi là một nghệ thuật xuất hiện sau laođộng, trên cơ sở của lao động Trò chơi là sợi dây nối giữa các thế hệ vớinhau, truyền đạt cho nhau những kinh nghiệm của lịch sử xã hội loài người,những thành quả văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Nhà giáo dục người Nga N.A Lêônchiép đã coi “Trò chơi đóng kịch làmột hình thức quá độ sang hoạt động thẩm mĩ, hoạt động nghệ thuật” Nhưvậy, ở trường mầm non, nhiệm vụ làm cho trẻ yêu kịch, ham thích tham giađóng kịch là quan trọng.[12]

Tác giả A.I Xôrôkina trong tác phẩm “Giáo dục học mẫu giáo” cũng

đã đưa ra một số biện pháp hướng dẫn trẻ chơi TCĐK như: Giáo viên lựachọn TPVH có ý nghĩa giáo dục, giúp trẻ nhớ nội dung câu chuyện, cô chonhiều trẻ tham gia và tổ chức một vài nhóm chơi cùng một lúc, sử dụng trangphục phù hợp.[50]

Ph.A.Sookhin cho rằng, phát triển lời nói mạch lạc của trẻ mẫu giáobao gồm việc giải quyết các nhiệm vụ đặc biệt của giáo dục tiếng mẹ đẻ, đólà: Phát triển vốn từ và đặc biệt là kỹ năng sử dụng từ ngữ để diễn đạt ýnghĩa một cách rõ ràng, ngắn gọn và chính xác; Hình thành cấu trúc ngữpháp; giáo dục ngữ âm Từ đó tác giả cũng đưa ra biện pháp khác nhau đểthực hiện nhiệm vụ như: “kể lại chuyện theo tác phẩm văn học”, “Kểchuyện theo tranh”, “Kể chuyện theo đồ chơi”, “Kể chuyện theo kinhnghiệm”, “dựng chuyện” [32]

Với trẻ thơ chơi là nhu cầu, nó xuất phát từ trong lòng sự phát triển của

chơi của trẻ Bên cạnh những yếu tố sinh học, khi chơi trẻ cần có môi trường

xã hội, nơi trẻ sống và chịu ảnh hưởng trực tiếp của môi trường đó Hơn thếnữa hoạt động của chính bản thân trẻ với môi trường xung quanh cũng có ảnhhưởng quyết định đến sự phát triển của hoạt động vui chơi của trẻ

Những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước về nguồngốc, bản chất của trò chơi là nền tảng khoa học để các nhà khoa học nướcngoài và Việt Nam đi sâu nghiên về tổ chức TCĐK

Một tài liệu của tác giả nước ngoài nghiên cứu về TCĐK mà trong quátrình nghiên cứu chúng tôi đã được tiếp cận như: “Đọc và kể chuyện văn học

ở vườn trẻ” của M K Bô gôliup và V V Sepsenko Trong tác phẩm này, cáctác giả đã nhấn mạnh ý nghĩa của TCĐK như là phương tiện giáo dục trênnhiều mặt Các tác giả còn đưa ra những biện pháp hướng dẫn trẻ chơi đóngkịch như đọc kể tác phẩm, xem tranh, cô và trẻ cùng luyện tập những động tácphù hợp với vai diễn, cô quan sát giúp đỡ trẻ diễn đúng, cho trẻ ôn luyện những

vỡ kịch đã đóng Tuy các tác giả không đề cập đến một yếu tố rất quan trọngcủa TCĐK nói riêng và kịch chính thống nói chung đó là kịch bản và sử dụngkịch bản khi đóng kịch nhưng những trình bày của họ về quy trình tổ chứcđóng kịch và một vài biện pháp có tính gợi ý cách thực hiện như đã liệt kê ởphía trên thực sự là những tư liệu đáng quý để những người đi sau tham khảo

Trong cuốn giáo dục học mầm non do tác giả Đào Thanh Âm chủ biên,khi đề cập về TCĐK tác giả đã viết “ TCĐK mang tính sáng tạo nghệ thuậtcao, nó thường tái hiện lại những hình tượng và hành động của các nhân vật cósẵn một cách sáng tạo … Bằng trí tưởng tượng sáng tạo, bằng tâm hồn nghệ sĩcủa mình trẻ tái hiện, mô tả lại những hình tượng yêu quý trong trò chơi …TCĐK được các em quan niệm như một màng biểu diễn đã làm cho các em

mình tác giả đã đề cập tới cách hướng dẫn trẻ chơi đóng kịch giống như tác giảngười Nga chỉ khác là cô và trẻ cùng chuẩn bị chỗ chơi, bàn bạc thảo luận vềquá trình chơi Lúc đầu cô đóng vai chính, thông qua vai diễn của mình chỉ chotrẻ cách diễn Kết thúc trò chơi cô nhắc nhở trẻ thu dọn đồ dùng.

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đã quantâm nghiên cứu đến quá trình tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo để phát triểntrẻ một cách toàn diện Những nghiên cứu này tạo một nền tảng vững chắccho chúng tôi nghiên cứu việc tổ chức TCĐK cho trẻ mẫu giáo nhằm pháttriển toàn diện cho trẻ

1.2.Trò chơi đóng kịch của trẻ mẫu giáo lớn

1.2.1 Khái niệm trò chơi, trò chơi đóng kịch

* Trò chơi:

Hoạt động chủ đạo của trẻ em ở tuổi mẫu giáo là vui chơi, qua vuichơi trẻ em thỏa mãn nhu cầu được chơi, được học, được sống, được giốngnhư người lớn Do vậy những điều người lớn muốn dạy trẻ và những điềutrẻ muốn được học cần được tổ chức dưới hình thức vui chơi “Học màchơi, chơi mà học”

Trong vui chơi con người sử dụng rất nhiều trò chơi, tùy vào góc độtiếp cận mà có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về trò chơi:

Theo Từ điển tiếng Việt, chữ “Trò” được hiểu là một hình thức mua vui,được bày ra trước mắt mọi người, chữ “chơi” để chỉ những hoạt động lúc nhànrỗi, ngoài giờ làm việc, có mục đích giải trí Từ đó “trò chơi” được hiểu là những

G.V Plêkhanốpcho rằng: Trò chơi là một hình thức hoạt động, gắn

liền với lao động của xã hội loài người, ông đã lý giải mối quan hệ giữa

vui chơi của trẻ em và lao động của người lớn như là nguồn gốc xã hội nảysinh trò chơi [31]

Một số nhà khoa học khác như: Nguyễn Toán, Lê Anh Thơ (Việt Nam)thì cho rằng: Trò chơi là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, là một phươngtiện để giáo dục con người, trước hết là giáo dục thanh thiếu niên, nhi đồng [31]

Theo quan điểm của giáo dục học thì trò chơi là hình thức thể hiện cuộcsống, là phương tiện phát triển nhân cách con người Đối với trẻ em trò chơi

là hoạt động giúp trẻ tái tạo các hoạt động của người lớn qua vui chơi, thể lực,trí tuệ, đạo đức được hình thành

Theo tác giả Ngô Ngọc Thanh trò chơi là hoạt động trình diễn bằng cáctín hiệu và thông qua luật lệ của một nhóm người làm giải tỏa sự bức xúc vềtinh thần và thể chất, để tái tạo sức lao động và năng lượng Ở đây tín hiệuchơi được hiểu là những phương tiện dùng để chơi, còn “lệ chơi” là nhữngquy định cho việc chơi, là yếu tố quyết định đến việc chơi [29]

Tóm lại, trò chơi là một kiểu chơi, một dạng hoạt động giải trí, một

hình thức phản ánh hoạt động sản xuất, sinh hoạt văn hóa xã hội, được thực hiện theo quy ước nhằm thỏa mãn những nhu cầu về thể chất và tinh thần của con người.

Hoạt động vui chơi là một trong các loại hình hoạt động của trẻ ởtrường mầm non nhằm giúp trẻ thõa mãn các nhu cầu vui chơi Có rất nhiềunhà nghiên cứu đã tìm hiểu các loại hình trò chơi, trong đó có trò chơi đóngkịch Chẳng hạn như:

Nhà giáo dục người Nga A.I Xôrôkina cho rằng: “Trò chơi đóng kịch

là trò chơi trong đó các em chỉ biểu diễn những chủ đề có sẵn Đặc điểm củatrò này là ở chỗ dựa vào chủ đề của một chuyện cổ tích hoặc của một truyệnngắn các em đóng những vai nhất định nào đó và tái hiện lại mọi sự kiện theotrình tự của chúng TCĐK là một biến dạng của trò chơi sáng tạo, vì cơ sở của

nó là tái hiện lại các hình tượng và các hoạt động một cách sáng tạo”[50,tr.44]

Tác giả Lương Kim Nga, Phùng Hữu Kiếm định nghĩa: Trò chơi đóngkịch là một nội dung của hoạt động vui chơi trong trường mẫu giáo Tuy vậy,

nó không đơn thuần là trò chơi mà còn là hoạt động mang tính chất nghệthuật Ngược lại nó không chỉ là hoạt động nghệ thuật mà còn là trò chơi Haiyếu tố này kết hợp chặt chẽ trong nội dung cũng như trong quá trình tổ chứcvui chơi, kích thích trẻ hoạt động tích cực trong suốt cuộc chơi [26]

Tác giả, Đinh Văn Vang cho rằng: “Trò chơi đóng kịch là trò chơi đóngvai theo tác phẩm văn học (truyện ngụ ngôn, cổ tích, thần thoại …) nhờ trí tưởngtượng sáng tạo và cảm xúc của mình trẻ tái hiện lại tính cách nhân vật trong tácphẩm văn học Để tham gia trò chơi này trước hết trẻ phải cảm thụ được tácphẩm văn học, nắm được cốt truyện, tính cách nhận vật Trên cơ sở đó tái hiệnlại tính cách nhân vật theo kịch bản Do vậy trò chơi này phù hợp với lứa tuổi

Cũng nghiên cứu vấn đề này, nhóm tác giả Phạm Thị Châu, NguyễnThị Oanh, Trần Thị Sinh đưa ra định nghĩa: “Trò chơi đóng kịch là trò chơitrong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ yếu là chuyện

cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng, sáng tạo cao, bằng tâm hồn nghệ

sỹ của mình, trẻ tái hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cửchỉ, điệu bộ, sắc thái, nét mặc và lời nói” [8,tr 182]

Mặc dù có rất nhiều quan niệm khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứucũng đã có những cái nhìn chung về TCĐK như nội dung, hoạt động,… củatrò chơi này Từ đó có thể hiểu rằng:

Trò chơi đóng kịch là dạng trò chơi sáng tạo, đặc trưng của lứa tuổi mẫu giáo, trong đó trẻ đóng vai các nhân vật trong tác phẩm văn học (chủ yếu là chuyện cổ tích, ngụ ngôn,…) bằng trí tưởng tượng sáng tạo, trẻ tái hiện lại các hình tượng nhân vật yêu quý của mình qua cử chỉ, điệu bộ, sắc thái nét mặt và qua lời nói.

1.2.2 Đặc điểm sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Trẻ mẫu giáo hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi, trong đó cóTCĐK, mang một ý nghĩa lớn đối với sự phát triển toàn diện của trẻ Chính sựkết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn đã tạo điều kiện cho đứa trẻbước vào thế giới văn học, thế giới con người với vô vàn những mối quan hệphức tạp… Sự tiếp xúc thường xuyên với tác phẩm văn học sẽ kích thích sựnhạy cảm thẩm mỹ ở trẻ, đồng thời phát triển khả năng nhận thức, khả năngsáng tạo và góp phần giáo dục những tình cảm đạo đức ở trẻ một cách tự

*Đặc điểm phát triển thể chất:

Về sức vóc: Trẻ 5 tuổi tăng trưởng nhanh về chiều cao và cân nặng.Chiều cao trung bình cơ thể là 105 cm, cân nặng trung bình là 17 kg

Về giải pháp sinh lý: Hệ xương bắt đầu được cốt hóa, cơ bắp to ra, các

cơ quan hô hấp và tuần hoàn phát triển, trọng lượng của não tăng nhanh từ1.1000g đến 1.350g Tăng cường vai trò điều chỉnh và kiểm tra của vỏ báncầu đại não đối với các vùng vỏ dưới, tốc độ hình thành phản xạ có điều kiệntăng nhanh, hệ thống tín hiệu thứ nhất phát triển mạnh mẽ

Sự phát triển đó tạo nên những điều kiện cần thiết để trẻ có thể hoạtđộng độc lập nhiều hơn và giúp trẻ lĩnh hội những hình thức mới của kinhnghiệm xã hội trong quá trình giáo dục Tuy vậy sự phát triển đó chưa tạo rađược một biến đổi mạnh mẽ thật thuận lợi trong hoạt động học tập, phải đếncuối 5 tuổi, bước sang tuổi thứ 6 thì sự phát triển thể chất của trẻ mới bắt đầuthích ứng với hoạt động học tập

Qua các hành động chơi, qua các vai chơi và quan trọng hơn cả là quaquá trình luyện tập rất chăm chỉ, cố gắng của trẻ thì hệ thần kinh, hệ hô hấp,các cơ, xương của trẻ phát triển tốt hơn Trẻ không những được tham gia vàoviệc rèn luyện các vận động nhịp nhàng để phối hợp một cách ăn ý với cácbạn mà trẻ còn được học cách nói chuyện, cách diễn đạt ngôn ngữ vừa dễhiểu, vừa biểu cảm và khả năng tư duy logic chính xác Cơ thể trẻ khỏe mạnh

cả về thể chất và tinh thần làm cho trẻ thêm yêu đời, yêu cuộc sống, biết trigiác cái đẹp sâu sắc hơn, tinh tế hơn và trẻ có khả năng tạo ra cái đẹp trongmọi hoạt động sáng tạo cũng như trong hoạt động hàng ngày

* Đặc điểm phát triển tâm lý xã hội:

Từ lọt lòng đến 1 tuổi: Trẻ dần biết tin người khác về việc thõa mãn cácnhu cầu của mình và do đó phát triển được các cảm xúc về giá trị của bảnthân Những trẻ nào không được chăm sóc đầy đủ sẽ có thể mất tin tưởng ởnhững người sống xung quanh Trẻ biết bẽn lẽn, không theo người lạ…

Trẻ từ 1 – 3 tuổi: Trẻ tập tự chủ, tập đi, tập ăn một mình, tập rửa mặt,tập tự mặc quần áo và bắt đầu tập tuân theo các quy tắc xã hội Những trẻ nàokhông tự chủ được là do không tin tưởng ở khả năng của mình trong việc đốiphó với thế giới bên ngoài và cảm thấy xấu hổ về chuyện này

Trẻ từ 3 – 6 tuổi: Trẻ nâng cao khả năng tự chủ đã có ở giai đoạn trước,chơi trò chơi ĐVTCĐ, nhận làm một số việc trong nhà giúp người lớn Đôi khihành động của trẻ xung đột với người lớn, trẻ có thể tập tránh xa các xung độtbằng cách điều hòa ý muốn của mình với các yêu cầu của người lớn, của cha mẹ

Khi tham gia trò chơi đóng kịch trẻ nhận thức được cuộc sống vớinhững vẻ đẹp phong phú, muôn hình muôn vẻ, mỗi tác phẩm lại mở ra cho trẻmột cái nhìn mới, một nhận thức mới về cuộc sống Trẻ lại được trực tiếp thểnghiệm những nhận thức đó nên vốn hiểu biết của trẻ không chỉ tăng lên màcòn được củng cố, được chính xác hóa

TCĐK còn giúp trẻ phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ Để thamgia trò chơi, trẻ phải ghi nhớ nội dung tác phẩm, hành động của nhân vật mộtcách có chủ định Nhờ các thao tác tư duy, trẻ hóa thân vào nhân vật, khái

TCĐK phát triển tính tích cực cá nhân, độc lập, sáng tạo ở trẻ Quatrình chơi, trẻ được thể hiện lại những gì chúng nghe, được diễn theo những

gì chúng thích, chúng nghĩ qua sự hướng dẫn của giáo viên, thể hiện vai mộtcách độc lập, sáng tạo Mặt khác để có thể diễn tốt các vai, hình dung ra cáchành động, lời thoại … đòi hỏi trẻ phải tưởng tượng, đặc biệt là tưởng tượngsáng tạo và chính quá trình chơi này trí tưởng tượng của trẻ phát triển

Thông qua nghệ thuật ngôn từ, các tác phẩm văn học giáo dục trẻ lòngnhân ái, tình yêu thương, tinh thần đoàn kết…một cách tự nhiên thông quacác hình tượng nghệ thuật Và hơn thế nữa, khi tham gia trò chơi đóng kịch,trẻ được trải nghiệm những đức tính tốt đẹp của con người, những giá trị đạođức cao cả Được trực tiếp thể hiện những tình huống đạo đức trẻ sẽ hiểu hơn

và biết vận dụng vào cuộc sống Từ đó góp phần phát triển tâm lý xã hội

1.2.3 Đặc điểm của trò chơi đóng kịch

Như chúng ta đã biết mỗi loại hình nghệ thuật đều có tác động riêng đốivới đời sống tình cảm của trẻ, mỗi tác phẩm nghệ thuật lại mở ra cho trẻ mộtcái nhìn, một nhận thức mới về cuộc sống phong phú, về những đức tính tốtđẹp của con người cũng như lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quêhương đất nước… Vì thế việc cho trẻ tiếp xúc với nghệ thuật sẽ bồi dưỡng ởtrẻ những xúc cảm thẫm mỹ và đó là sự gieo mầm cho tình yêu chân chínhvới nghệ thuật

Trẻ mẫu giáo rất thích những trò chơi giống như cách biểu diễn ởcác nhà hát, trong đó có một số trẻ là nghệ sĩ, một số trẻ khác làm khángiả, đó chính là trò chơi đóng kịch TCĐK vừa đem lại cho trẻ niềm hạnh

phú Qua TCĐK, trẻ tự hoàn thiện mình về mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ,ngôn ngữ… Đặc biệt, trò chơi đóng kịch phát triển tính độc lập, sáng tạotrong lao động nghệ thuật.

Trò chơi đóng kịch là sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn.Tuy nhiên, không giống với các tác phẩm văn học, yếu tố miêu tả trong tácphẩm kịch gần như không có Nghĩa là, nếu có thì chỉ có trong lời thoại củanhân vật Khi trẻ tham gia vào TCĐK thì không phải là trẻ nói y nguyên lạinội dung của một câu chuyện, hay nói cách khác là trẻ biểu diễn lại giốngvới những gì có trong tác phẩm văn học Như vậy, để trẻ tham gia vào tròchơi đóng kịch ta phải chuyển thể tác phẩm văn học thành một kịch bản cónhiều tình tiết cụ thể hơn và lời thoại cho nhân vật phải nhiều và rõ rànghơn Tác phẩm kịch phải thể hiện được rõ từng hành động, ngôn ngữ, thái

độ của mỗi nhân vật

Để có một tác phẩm kịch hay, hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm,sinh lý… của trẻ mẫu giáo thì việc lựa chọn TPVH để dựng kịch là rất quantrọng Tác phẩm kịch với đặc trưng là những hành động, những lời nói,những xung đột được xâu chuỗi, dẫn dắt và phát triển đến đỉnh điểm, chínmuồi Kịch tạo ra một sự căn thẳng cao độ và sau đó là cỡi nút bằng cáchnày hoặc cách khác Chính vì thế, cần có một tác phẩm văn học với tình tiếthấp dẫn, tính cách nhân vật rõ ràng, nhiều hành động, diễn cảm và giàu đốithoại … để chuyển thể sang kịch

TCĐK có vai chơi, chủ đề chơi, nội dung chơi và hoàn cảnh tưởng tượng

Vai chơi là các nhân vật trong tác phẩm kịch mà trẻ đóng Vai chơi cónhững hành động ngôn ngữ tương ứng với chúng và giữa các vai chơi có mốiliên hệ gắn bó với nhau Tuy nhiên, nếu như vai chơi trong trò chơi đóng vaitheo chủ đề, trẻ thường phản ánh những ấn tượng mà trẻ cảm nhận được trựctiếp từ cuộc sống xung quanh thì ở TCĐK vai chơi của trẻ hóa thân vào nhânvật trong tác phẩm kịch tái tạo lại những ấn tượng phản ánh cuộc sống bằnghình tượng nghệ thuật Ở TCĐK quá trình tái tạo đó được điều chỉnh từ nộidung tác phẩm văn học cụ thể Trẻ không chỉ biến thành người lớn mà cònphải hóa thân vào các nhân vật với nội tâm phong phú, có tính phức tạp vàtính cá biệt với những hành động vừa thực tế vừa kỳ ảo Để đóng vai này trẻphải trải qua một quá trình lao động nghệ thuật gần giống như một nghệ sĩ ỞTCĐK thì hoạt động của trẻ phải phụ thuộc vào nội dung tác phẩm.

Nội dung của TCĐK là nội dung của tác phẩm văn học đã được chuyểnthể sang kịch bản hay một tác phẩm kịch Nội dung có sẵn quy định thànhphần của các vai chơi, quyết định lời nói của các nhận vật và trình tự sảy racác cảnh tượng Điều đó giúp trẻ dễ dàng hơn trong quá trình chơi, nhưngphải yêu cầu trẻ thực sự thông hiểu tác phẩm, cảm nhận tác phẩm một cáchchính xác và sâu sắc, chủ đề chơi và nội dung chơi được xác định bởi chủ đề

và nội dung của tác phẩm văn học phản ánh cuộc sống xung quanh

TCĐK mang tính chất sáng tạo nghệ thuật cao, nó thường tái hiện lạinhững hình tượng và hành động của các nhân vật có sẵn một cách sáng tạo.Việc đặt mình vào một nhân vật (đóng vai) và thực hiện lời nói, hành độngcủa nhân vật đó đòi hỏi trẻ phải có trí tưởng tượng và bằng trí tưởng tượngcủa mình trẻ tái lập một cuộc sống mà trí tưởng tượng của nghệ sỹ đã để lại

cũng phải hình dung ra các sự kiện mà nhân vật tham gia cũng như khả nănghiểu được tính cách, tình cảm, những mối quan hệ qua lại của các nhân vật.Chính điều đó thúc đẩy quá trình phát triển tình cảm thẩm mỹ và trí tưởngtượng của các em Sự cảm thụ tác phẩm nghệ thuật, trí tưởng tượng của các

em cũng như sự hình dung về nhân vật nghệ thuật khác nhau, điều đó dẫn tới

sự thể hiện các vai của từng trẻ cũng khác nhau vì vậy mà TCĐK mang tínhchất sáng tạo nghệ thuật

TCĐK là một hoạt động đòi hỏi sự phối hợp giữa các vai trong trò chơivới nhau Đầu tiên trẻ phải thỏa thuận những vai chơi, phân công vai chơi.Khi thực hiện trò chơi các vai có sự phối hợp, liên kết thực hiện những hànhđộng, lời thoại Nghĩa là “diễn” tác phẩm văn học Để thực hiện trò chơi đóngkịch phải có nhiều trẻ cùng tham gia, hoạt động với nhau Điều đó có nghĩa làphải có bạn bè cùng chơi

TCĐK đòi hỏi trẻ tham gia đóng vai phải có một trình độ ngôn ngữnhất định, dễ hiểu, thực hiện hành động của nhân vật theo tác phẩm, thực hiệnlời nói của nhân vật kịch Trẻ phải nói rõ ràng, mạch lạc, giọng nói có ngữđiệu, tình cảm thể hiện giọng điệu, cách phát âm của mỗi nhân vật theo lứatuổi, giới tính Đồng thời tham gia trò chơi này trẻ còn được nói ngôn ngữ củanhân vật trong tác phẩm (đặc biệt các nhân vật của truyện cổ tích, ngụ ngôn,thần thoại…) giúp trẻ nắm được ngôn ngữ dân gian có nội dung phong phú vàđầy sức truyền cảm

Quá trình nhập vai trong TCĐK là giai đoạn đứa trẻ bước vào thực

vở kịch Trẻ hóa thân vào nhân vật, biến nhân vật từ một hình tượng được nhàvăn xây dựng bằng chất liệu ngôn từ trở thành một sinh thể sống động có tínhcách, được thể hiện qua lời nói, hành động, điệu bộ của diễn viên trong tròchơi Chính vì sự nhập vai chơi là quá trình trẻ học làm người, thể hiện tìnhcảm, hành vi của con người ở các vai diễn khác nhau Quan trọng hơn là yếu

tố đạo đức xuất hiện ngay trong bản thân trẻ một cách tích cực và thực tế chứkhông phải dưới dạng lời nói đạo đức trừu tượng mà trẻ vẫn thường nghe.Đồng thời, việc trẻ hiểu nội dung của tác phẩm, trẻ phải thuộc tác phẩm:Trình tự câu chuyện, tính cách của từng nhân vật trong tác phẩm, mối quan hệgiữa các nhân vật…, mà trẻ còn phải biết cách diễn đạt ngôn ngữ, cử chỉ, điệu

bộ, lời nói của mỗi nhân vật trong tác phẩm văn học, thể hiện được sâu sắcnhững suy nghĩ, những tình cảm và diễn biến tâm lý của nhân vật

Khi lựa chọn TPVH để dựng kịch, chúng ta thường chọn những truyện

có tình tiết hấp dẫn, tính cách nhân vật thì rõ ràng, có nhiều nét độc đáo, vàcác câu chuyện này phải có hình thức đối thoại là chủ yếu

Mỗi trẻ tham gia chơi sẽ được đảm nhận một vai trong tác phẩm, có thể

đó là các nhân vật người hay cây cối hoa lá… Dù là nhân vật nào thì khi trẻ

đã tham gia vào trò chơi, đã được phân vai chơi, nhập vai vào một nhân vậtnào đó thì trẻ phải thể hiện được đúng tính cách của nhân vật, ngôn ngữ, thái

độ của nhân vật đó một cách rõ ràng, chính xác Nếu trẻ không thể hiện đượcđiều đó có nghĩa là vai chơi chưa đạt yêu cầu

Yếu tố đạo cụ, hóa trang trong TCĐK cũng là một trong những điềukiện quyết định sự thành công và hiệu quả của TCĐK Những chiếc mũ xinhxắn thể hiện một nhân vật xác định nào đó không những làm cho người thể

mình mà còn làm cho người xem – khán giả của trò chơi cũng dễ dàng nhận

ra các nhân vật quen thuộc của một tác phẩm văn học và càng say mê hơn với

vở kịch như chính trẻ được tham gia chơi như vậy Trẻ cũng sẽ vui với từngniềm vui của nhân vật và buồn theo những nỗi buồn mà các nhân vật sốngđộng trên sân khấu đang thể hiện Đó chính là kết quả mà những nhà giáo dụcrất mong đợi, thông qua trò chơi có thể giáo dục trẻ cách giao tiếp, cách sống,cách đối nhân xử thế với mọi người và hơn hết đó chính là con đường tựnhiên nhất dạy trẻ cách học làm người

TCĐK không chỉ diễn ra trong một buổi trọn vẹn mà thường kéo dàitrong nhiều ngày thậm chí suốt tháng kể từ lần tiếp xúc đầu tiên với tác phẩmvăn học đến lần diễn ra thành kịch là một quá trình dài Trong quá trình đó, cáckhâu đều tổ chức cho đông đảo trẻ tham gia Từ việc nghe đọc kịch bản hay kểtheo tác phẩm văn học đến việc thuộc lời nói, hành động của nhân vật, từ việctrang trí sân khấu đến phục trang cho nhân vật, tìm đạo cụ, ngay cả việc phânvai cũng không phải chỉ có ít trẻ tham gia mà tất cả cùng hoạt động, cùng chơi

TCĐK được trẻ quan niệm như một màng biểu diễn làm cho các em rấtthích thú Trong khi chơi, các em cố gắng tái hiện lại hình tượng của truyện cổtích đáng yêu và các nhân vật trong các truyện, trẻ cảm thấy vui mừng, xúcđộng Tuy nhiên không nên biến một số trẻ thành diễn viên thực thụ còn một sốtrẻ khác chỉ là người xem thụ động Nếu như vậy không còn là trò chơi nữa

Với cách hiểu TCĐK vừa là trò chơi vừa là nghệ thuật kịch vừa mangtính chất kịch vừa mang tính chất chơi, đặc điểm đó hoàn toàn phù hợp với trẻmẫu giáo Do đó cháu tiếp nhận một cách tích cực và đầy hứng thú Loại trò

TCĐK là một hoạt động vui chơi của trẻ Hoạt động này được xem là

sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểu diễn Chính vì thế, nhiệm vụ củatrẻ trong trò chơi giống như công việc của một người nghệ sĩ, công việc nàyđòi hỏi trẻ phải có sự sáng tạo, óc tưởng tượng phong phú Mặt khác, TCĐKcòn được xem là sự kết hợp giữa chơi và nghệ thuật kịch Điều này hoàn toànphù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mẫu giáo

1.2.4 Hình thức tổ chức trò chơi đóng kịch

TCĐK có thể tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm hoặc cả lớp Phụ thuộcvào tác phẩm văn học, có tác phẩm chỉ có 1 nhân vật thì 1 trẻ đóng nhưng cótác phẩm có 1 nhân vật nhưng cả nhóm đều đóng vai

Tổ chức cho trẻ chơi theo cả lớp là tất cả các trẻ đều được đóng vaitrong một vở kịch nào đó với điều kiện kịch bản phải có nhiều vai chơi

Tổ chức luyện tập theo nhóm giúp trẻ thể hiện sự phối hợp nhịp nhànggiữa các nhân vật, cách di chuyển đội hình trong từng cảnh và toàn vở kịch.Khi trẻ đã thuộc kịch bản cô cho trẻ biểu diễn theo nhóm Khi tổ chức biểudiễn theo nhóm, cô cho lần lượt từng nhóm lên biểu diễn, một nhóm lên biểudiễn còn các nhóm khác làm khán giả, cứ thế cho đến hết Sau mỗi nhóm giáoviên cho trẻ tự nhận xét lẫn nhau, cô nhận xét, động viên khuyến khích trẻ saukhi mỗi nhóm biểu diễn xong để cho trẻ diễn tốt hơn

Đa phần là trẻ chơi theo nhóm chiếm nhiều hơn so với các hình thứckhác như chơi cả lớp hoặc một trẻ đóng

1.2.5 Ý nghĩa của trò chơi đóng kịch đối với sự phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo lớn (5-6 tuổi)

Vui chơi không chỉ là phương tiện và hình thức học tập mà thực sự đó

là hoạt động học tập có nội dung hình thành và phát triển những năng lực trítuệ, tình cảm và xúc cảm thẩm mỹ cho trẻ Tổ chức cho trẻ mẫu giáo chơiđóng kịch dựa theo tác phẩm văn học là tổ chức cho trẻ “Học mà chơi, chơi

mà học”, học và chơi ở đây được thể hiện hết sức sinh động Đây là bước đưatrẻ vào tình huống hoạt động văn học, thực hành thể nghiệm nghệ thuật Hóathân trong trò chơi, trẻ đã trải nghiệm những điều cảm nhận được qua tácphẩm văn học Từ đó sự cảm thụ tác phẩm, những bài học thu được từ tròchơi có tính chất nghệ thuật này sẽ phong phú, sâu sắc hơn rất nhiều TCĐKhình thành ở trẻ xúc cảm thẩm mỹ, tình cảm đạo đức, thái độ sáng tạo, ngônngữ mạch lạc, sức bền của trí nhớ, tính tích cực cá nhân, tính độc lập và niềmvui sáng tạo TCĐK dựa theo tác phẩm văn học là nội dung và phương tiện đểphát triển ngôn ngữ cho trẻ thơ khi tham gia trò chơi

TCĐK có nội dung chơi mang ý nghĩa giáo dục đạo đức, nó ảnh hưởngtrực tiếp đến tâm tư, tình cảm và hành vi đạo đức của trẻ Đồng thời khi thamgia đóng kịch nó là một hoạt động nghệ thuật, có ý nghĩa to lớn trong giáodục thẩm mỹ cho trẻ mẫu giáo Trong TCĐK, thông qua vai chơi, trẻ dễ dànghướng tới cái đẹp trong hành vi, dễ tiếp thu nét đẹp trong ứng xử, trong cácmối quan hệ

Qua TCĐK, phát triển ở trẻ chú ý có chủ định và ghi nhớ có chủ định

Hơn thế nữ, trẻ cần phải ghi nhớ trình tự và diễn biến của từng cảnh để cóngôn ngữ, hành động theo đúng kịch bản Nếu trẻ không chú ý ghi nhớ sẽkhông thể hiện được vai của mình, điều này cũng đồng nghĩa với việc trẻ sẽ

có nguy cơ không được tham gia vào trò chơi Để trò chơi thành công buộctrẻ phải tập trung chú ý và ghi nhớ một cách có mục đích

TCĐK còn là phương tiện giáo dục trí tuệ cho trẻ Khi tham gia TCĐKtrẻ nắm được nội dung, tư tưởng của tác phẩm văn học, nắm được tiến trình,tính logic của các sự kiện Trẻ thấy được những mối quan hệ giữa các nhânvật, hiểu được tính nhân quả của sự việc… Đó là kết quả của các thao tác tưduy, ghi nhớ, phân tích, tổng hợp; đặc biệt tư duy logic của trẻ cũng được rènluyện và phát triển Trong khi chơi trẻ cần biến những biểu tượng về các nhânvật, vận dụng các kỹ năng hoạt động, kỹ năng giao tiếp đã có vào thể hiện vaichơi Ngoài ra trong quá trình chơi có thể nảy sinh những tình huống đòi hỏitrẻ phải suy nghĩ, tìm cách giải quyết Do đó TCĐK không chỉ có tác dụngcủng cố những biểu tượng về các nhân vật trong tác phẩm văn học, rèn luyệncác kỹ năng hoạt động… mà còn là hình thức độc đáo để trẻ vận dụng nhữngnăng lực sẵn có vào tình huống cụ thể trong kịch bản để tạo nên những cáchthể hiện sáng tạo trong vai diễn

Khi tham gia trò chơi đóng kịch, trẻ phải đặt mình vào hoàn cảnh củanhân vật, trẻ phải biết tưởng tượng (tưởng tượng hoàn cảnh, tình huống, hìnhdung ra nhân vật với những tính cách đặc trưng, sử dụng vật thay thế, sử dụng

ký hiệu tượng trưng,…) Ngoài ra trẻ còn phải sáng tạo – sáng tạo trong vaidiễn như hành động, cử chỉ, nét mặt, ngữ điệu, giọng nói…

TCĐK đặt ra yêu cầu với người chơi là phải có một trình độ ngôn ngữgiao tiếp nhất định nhưng đồng thời TCĐK lại giúp trẻ em rèn luyện và pháttriển ngôn ngữ rất hiệu quả Trẻ phải biết lắng nghe và tham gia bàn bạc cùngvới cô giáo và các bạn khác về kế hoạch chơi từ đó năng lực sử dụng ngônngữ để chuyển tải những suy nghĩ, ý tưởng một cách rõ ràng, chính xác chongười khác hiểu sẽ ngày một tốt hơn Qua trò chơi trẻ học được ngôn ngữ vănhọc hàm xúc, thấy được sự phong phú giàu có của tiếng mẹ đẻ, trẻ học đượccách thể hiện ngôn ngữ diễn cảm, rõ ràng.

TCĐK là trò chơi mang tính hoạt động nghệ thuật, nó hướng tới hoạtđộng nghệ thuật do đó có ý nghĩa lớn trong việc giáo dục thẩm mỹ cho trẻmẫu giáo Cùng với các loại hình hoạt động nghệ thuật khác như hội họa, âmnhạc thì đóng kịch cũng là một hoạt động mang tính giáo dục thẩm mỹ sâusắc Các tác phẩm văn học hay kịch bản văn học đều là sự thể hiện cuộc sốngmột cách thẩm mỹ dưới cái nhìn của nghệ sĩ và dưới ngòi bút sáng tạo củanhà văn, nhà viết kịch Kịch là sự kết hợp giữa văn học và nghệ thuật biểudiễn, do đó khi tham gia đóng kịch trẻ em vừa được nhận thức cuộc sống vớinhững vẻ dẹp phong phú đồng thời còn được thể nghiệm một hoạt động nghệthuật, từ đó đời sống thẩm mỹ của trẻ sẽ phong phú lên rất nhiều Hơn nữa,như chúng ta đã biết mỗi loại hình nghệ thuật đều có tác động riêng đối vớiđời sống tình cảm của trẻ, mỗi tác phẩm nghệ thuật lại mở ra cho trẻ một cáinhìn, một nhận thức mới về cuộc sống phong phú, về những đức tính tốt đẹpcủa con người như lòng dũng cảm, tính trung thực, tình yêu quê hương đấtnước… Vì thế giáo viên phải lựa chọn nhiều tác phẩm nghệ thuật (âm nhạc,hội họa, văn học, kịch…) có giá trị để giới thiệu với trẻ, cho trẻ thưởng thức

xúc cảm thẫm mỹ, nhạy cảm thẩm mỹ và đó là sự gieo mầm cho tình yêuchân chính với nghệ thuật.

TCĐK còn góp phần quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho trẻnhằm bồi dưỡng tâm hồn thanh cao, lòng nhân ái Việc trẻ tiếp xúc với tácphẩm văn học sẽ nảy sinh ở trẻ những tình cảm rõ rệt: Yêu – ghét, thích –không thích,… Trẻ có nhu cầu làm giống như những nhân vật dũng cảm,thông minh, hay thương xót những người nghèo khổ, ghét bỏ xa lánh cái xấu,cái không tốt Những cảm xúc lành mạnh thể hiện rõ nhu cầu đó thông quacác nhân vật trong vở kịch

Nhà tâm lý học người Nga N.A Lêonchiep đã coi “TCĐK là một hìnhthức quá độ sang hoạt động thẩm mỹ, hoạt động nghệ thuật” Khi đóng kịchtrẻ em trở thành người nghệ sỹ sân khấu Trẻ có ý thức diễn hay, diễn tốt đểđem lại niềm vui cho mọi người và qua đó trẻ cũng được trãi nghiệm niềm vuithẩm mỹ, niềm vui sáng tạo[51]

Có thể nói rằng TCĐK vừa đem lại cho trẻ thơ niềm hạnh phúc được vuichơi, bồi dưỡng ở trẻ một tâm hồn nhạy cảm phong phú, đồng thời qua TCĐKđứa trẻ còn tự hoàn thiện mình về mặt đạo đức, trí tuệ, tư duy, ngôn ngữ….Đặc biệt trò chơi đóng kịch đã phát triển ở trẻ tính độc lập, sáng tạo và tính tíchcực cá nhân Đó là những ý nghĩa rất quan trọng của TCĐK đối với sự trưởngthành của trẻ trong hoạt động học tập và trong cả cuộc sống sau này

Như vậy, TCĐK là phương tiện giáo dục toàn diện hiệu quả, tốt nhấtcho trẻ mẫu giáo, đặc biệt là trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) để góp phần phát

triển toàn diện nhân cách trẻ TCĐK là một trong những con đường trẻ họclàm người.

1.3.Cơ sở pháp lý của quá trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ

ở trường MN

1.3.1 Mục tiêu giáo dục mầm non

Giáo dục mầm non, là mô hình giáo dục và phát triển toàn diện trẻmầm non phù hợp với yêu cầu và đòi hỏi của xã hội trong giai đoạn nhất định

Nó cũng là những dự kiến về kết quả đạt được của quá trình giáo dục mầmnon trong một thời gian nhất định (trẻ từ lọt lòng đến 6 tuổi)

Mục tiêu của giáo dục mầm non phải là điều kiện thuận lợi để thực hiệnmục tiêu ở các giai đoạn sau Nó vừa mang tính định hướng, vừa mang tínhđịnh tính, vừa mang tính định lượng để giúp cho việc đánh giá sự phát triểncủa trẻ một cách khách quan và thuận lợi

Đổi mới mục tiêu giáo dục mầm non trong giai đoạn đổi mới hiện nayphải hướng tới xã hội hóa đứa trẻ, hình thành một số kĩ năng cần thiết để trẻtham gia thuận lợi vào cuộc sống bản thân, cộng đồng xã hội Mục tiêu củagiai đoạn này phải là điều kiện thuận lợi để thực hiện mục tiêu ở giai đoạnsau Những quan điểm chung về đổi mới mục tiêu giáo dục mầm non phảixuất phát từ mục tiêu giáo dục và đào tạo của nền giáo dục Việt Nam tronggiai đoạn mới hiện nay và là mô hình dự kiến vương tới tương lai

Tại Điều 22 Luật Giáo dục (2005) của nước ta xác định: “Mục tiêu giáo