Nghiên cứu động vật đất cỡ trung bình (mesofauna) ở vùng trà bồng, tỉnh quảng ngãi (tt)

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HUỲNH THỊ TƯỜNG VY NGHIÊN CỨU ĐỘNG VẬT ĐẤT CỠ TRUNG BÌNH MESOFAUNA LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU THỪA THIÊN HUẾ, NĂM 2

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HUỲNH THỊ TƯỜNG VY

NGHIÊN CỨU ĐỘNG VẬT ĐẤT

CỠ TRUNG BÌNH (MESOFAUNA)

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

THỪA THIÊN HUẾ, NĂM 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HUỲNH THỊ TƯỜNG VY

NGHIÊN CỨU ĐỘNG VẬT ĐẤT

CỠ TRUNG BÌNH (MESOFAUNA)

Chuyên ngành: ĐỘNG VẬT HỌC

Mã số: 60420103

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

Giảng viên hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN VĂN THUẬN

THỪA THIÊN HUẾ, NĂM 2018 Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và

kết nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử

dụng và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả

HUỲNH THỊ TƯỜNG VY

Demo Version - Select.Pdf SDK

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập tại trường Đại học Sư phạm Huế cho đến khi hoàn thành luận văn tôi đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể Để đạt được kết quả như hôm nay, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến:

- PGS.TS Nguyễn Văn Thuận đã định hướng, hướng dẫn tận tình, động viên, cung cấp nhiều tài liệu, kiến thức quý báu, tạo mọi điều kiện thuận lợi và tốt nhất để hoàn thành luận văn

- Cán bộ phòng thí nghiệm Động vật, Tổ Động vật học, Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm Huế đã tạo điều kiện thuận lợi và tận tình hỗ trợ tôi trong quá trình phân tích mẫu tại phòng thí nghiệm

- Gởi lời cảm ơn chân thành đến các bạn, các chị lớp cao học Động vật học K25 – ĐHSP Huế, nhiếp ảnh gia và người dân tại huyện Trà Bồng đã giúp đỡ, cung cấp thông tin cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình nghiên cứu

- Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn bố, mẹ, gia đình và bạn bè đồng nghiệp

đã động viên, chia sẻ những khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi yên tâm trong thời gian học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn !

Huế, tháng 9 năm 2018

Tác giả

HUỲNH THỊ TƯỜNG VY Demo Version - Select.Pdf SDK

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH 4

MỞ ĐẦU 5

1 Lí do chọn đề tài 5

2 Mục đích nghiên cứu 6

3 Nội dung nghiên cứu 6

4 Đóng góp của đề tài 6

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 7

1.1 Lịch sử nghiên cứu các nhóm động vật đất cỡ trung bình (Mesofauna) 7

1.1.1 Ở Việt Nam 7

1.1.2 Ở khu vực nghiên cứu 12

1.2 Khái quát về điều kiện tự nhiên và xã hội khu vực nghiên cứu 12

1.2.1 Vị trí địa lý 12

1.2.2 Đặc điểm địa hình, địa mạo 13

1.2.3 Các yếu tố khí hậu và thuỷ văn 13

1.2.4 Thổ nhưỡng 14

1.2.5 Đặc điểm sinh vật………15

1.2.6 Dân cư 15

1.2.7 Thực trạng môi trường 15

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 17

2.1 Đối tượng nghiên cứu 17

2.2 Thời gian nghiên cứu 17

2.3 Địa điểm nghiên cứu 17

2.4 Phương pháp nghiên cứu 19

2.4.1 Phương pháp thu mẫu 19

2.4.2 Phương pháp xử lí và bảo quản mẫu 19

2.4.3 Phương pháp phân tích và định loại 19

2.4.4 Phương pháp xác định chỉ số sinh học 19

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 21

3.1 Thành phần các nhóm Mesofauna ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 21

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.1.1 Thành phần các nhóm Mesofauna 21

3.1.2 Đa dạng các bậc taxon của các nhóm Mesofauna ở vùng Trà Bồng 25

3.1.3 Các loài giun đất phát hiện bổ sung cho vùng Trà Bồng 25

3.2 Khóa định loại các nhóm Mesofauna ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 29

3.2.1 Khóa định loại các nhóm Mesofauna trong khu vực nghiên cứu 29

3.2.2 Đặc điểm nhận dạng các nhóm Mesofauna tại vùng nghiên cứu 34

3.3 Đặc điểm phân bố 42

3.3.1 Phân bố theo sinh cảnh 42

3.3.2 Phân bố theo mùa 46

3.3.3 Phân bố theo độ cao 46

3.3.4 Phân bố theo độ sâu 48

3.4 Giá trị thực tiễn và đề xuất các hướng sử dụng động vật đất 50

3.4.1 Giá trị thực tiễn 50

3.4.2 Đề xuất hướng sử dụng Mesofauna ở vùng nghiên cứu 51

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 52

1 Kết luận 52

2 Đề xuất 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54 PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐTCLN Đất trồng cây lâu năm ĐTCNN Đất trồng cây ngắn ngày

VSS

PL

Ven sông, khe, suối Phụ lục

Demo Version - Select.Pdf SDK

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ HÌNH

Danh mục các bảng

Bảng 2.1 Vị trí các điểm thu mẫu ở huyện Trà Bồng 17 Bảng 3.1 Danh sách các nhóm Mesofauna tại vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 21 Bảng 3.2 Số lượng, tỷ lệ (%) taxon bậc bộ và họ của Mesofauna ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 25 Bảng 3.3 Danh sách các loài giun đất bổ sung cho vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 26 Bảng 3.4 Đặc điểm hình thái và sinh cảnh phân bố của các nhóm Mesofauna ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi 35 Bảng 3.5 Mật cá thể (con/m2), sinh khối (gr/m2), sự đa dạng (1-D) và chỉ số đồng đều (J’) của các taxon bậc họ ở các sinh cảnh 44 Bảng 3.6 Mật độ cá thể (con/m2), sinh khối (gr/m2), sự đa dạng (1-D), chỉ số đồng đều (J’) của các nhóm Mesofauna trong mùa mưa và mùa khô ở vùng nghiên cứu 46 Bảng 3.7 Mật độ cá thể (con/m2) và sinh khối (gr/m2) của các nhóm Mesofauna theo độ cao ở khu vực nghiên cứu 48 Bảng 3.8 Mật độ cá thể (con/m2) và sinh khối (gr/m2) của các nhóm Mesofauna taxon theo độ sâu ở vùng nghiên cứu 49

Danh mục các hình

Hình 2.1: Vị trí các điểm thu mẫu ở huyện Trà Bồng 18 Hình 3.1 Mật độ cá thể (con/m2), sinh khối (gr/m2), sự đa dạng (1-D) và chỉ số đồng đều (J’) của các nhóm Mesofauna 44 Hình 3.2 Đường cong tích luỹ kì vọng số lượng các bậc taxon của bộ mẫu Mesofauna thu thập tại 7 sinh cảnh tại khu vực nghiên cứu thông qua phương pháp Rarefaction 45 Hình 3.4 Mật độ cá thể (con/m2) và sinh khối (gr/m2) của các nhóm Mesofauna theo độ cao ở vùng nghiên cứu 48 Hình 3.5 Mật độ cá thể (con/m2) và sinh khối của các nhóm Mesofauna theo độ sâu

ở vùng nghiên cứu 50

Demo Version - Select.Pdf SDK

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Môi trường đất là nơi sinh sống của nhiều loài động vật trong đó động vật đất chiếm hơn 90% tổng số sinh vật sống trên cạn và hơn 50% tổng số loài sống trên trái đất, nên chúng là thành phần quan trọng tạo nên tính đa dạng của sinh giới Động vật đất bao gồm những nhóm ở đất đặc trưng hoặc nhóm chỉ sống một phần vòng đời trong đất Các quần xã động vật đất đóng vai quan trọng là thành phần không thể thay thế trong quá trình sinh học xảy ra trong đất và trong sinh quyển Dựa vào kích thước cơ thể, người ta chia động vật đất thành các nhóm: Động vật cỡ bé (Microfauna), động vật cỡ trung bình (Mesofauna) và động vật cỡ lớn (Macrofauna) [34] Động vật không xương sống ở đất có kích thước cơ thể trong khoảng 2,0 -10,0 mm còn được gọi là Mesofauna chiếm sinh khối chủ yếu của hệ sinh vật đất [34] Chúng không chỉ tham gia vào các hoạt động trong chu trình của

hệ sinh thái đất mà sự phân bố, sinh trưởng và phát triển của chúng còn liên quan chặt chẽ đến quá trình hình thành, biến đổi tính chất lý hóa học của đất

Bằng các hoạt động sống của mình nhóm Mesofauna tham gia vào quá trình phân hủy xác thải hữu cơ, làm sạch môi trường và các quá trình tạo đất Một vài nhóm Mesofauna ở đất còn được chọn làm thiên địch, làm đối tượng gây nuôi góp phần cải tạo đất, chỉ thị tính chất của đất và là nguồn cung cấp thức ăn cho gia súc, gia cầm trong chăn nuôi, hoặc được dùng làm thuốc để chữa bệnh, thực phẩm chức năng Do đó, cần điều tra cơ bản về tài nguyên đa dạng sinh học, nghiên cứu phát triển bền vững năng suất đất Từ đó đề xuất các biện pháp cải tạo đất, nhất là các vùng đất hoang hóa, các vùng đất có độ phì nhiêu thấp, đất bạc màu, vùng đất trống đồi trọc

Hiện nay, các nghiên cứu về Mesofauna của Việt Nam được tiến hành ở nhiều vùng, trong các sinh cảnh điển hình đã cho thấy sự phong phú và đa dạng sinh học của nhóm động vật này Ở Quảng Ngãi đã có một số dẫn liệu về giun đất (Nguyễn Thị Tường Vy, 2006) [59] Tuy nhiên do nghiên cứu trên diện rộng nên nhiều vùng còn bỏ sót, đặc biệt các nhóm động vật đất cỡ trung trình khác chưa được nghiên

cứu Từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài “Nghiên cứu động vật đất cỡ trung bình (Mesofauna) ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi”

Demo Version - Select.Pdf SDK

2 Mục đích nghiên cứu

Điều tra các nhóm động vật đất cỡ trung bình cùng với đặc điểm phân bố, sự

đa dạng và chỉ số đồng đều của các nhóm động vật này ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi, làm cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp sử dụng chúng

3 Nội dung nghiên cứu

- Lập danh sách các nhóm động vật đất cỡ trung bình (Mesofauna) ở vùng Trà Bồng, tỉnh Quảng Ngãi

- Xác định mật độ, sinh khối, sự đa dạng và chỉ số đồng đều của các nhóm Mesofauna; theo sinh cảnh, mùa, độ cao và độ sâu

- Tìm hiểu mục đích và đề xuất giải pháp sử dụng các nhóm Mesofauna tại

khu vực nghiên cứu

4 Đóng góp của đề tài

Cung cấp dẫn liệu về thành phần các nhóm động vật đất cỡ trung bình, nhận xét đặc điểm phân bố, giá trị thực tiễn và đề xuất các hướng sử dụng động vật đất cỡ trung bình ở vùng nghiên cứu Demo Version - Select.Pdf SDK