BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM NGUYỄN THỊ ĐỨC HẠNH GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨN
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
NGUYỄN THỊ ĐỨC HẠNH
GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số ngành: 60340301
TP Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2015
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
NGUYỄN THỊ ĐỨC HẠNH
GIẢI PHÁP NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Trang 3CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Dương Thị Mai Hà Trâm
Luận văn Thạc sĩ đư ợc bảo vệ tại Trường Đại học Công Nghệ TP.HCM ngày
Trang 4NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Nguyễn Thị Đức Hạnh Giới tính: Nữ
Ngày, tháng, năm sinh: 13/09/1983 Nơi sinh: Nghệ An
Chuyên ngành: Kế toán MSHV: 1341850015
I- Tên đề tài:
Giải pháp nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
II- Nhiệm vụ và nội dung:
Khảo sát tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm
yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh qua hai năm 2012 và 2013
Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài
chính của các công ty niêm yết
III- Ngày giao nhiệm vụ:18/08/2014
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: 15/03/2015
V- Cán bộ hướng dẫn:TS Dương Thị Mai Hà Trâm
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c ứu của riêng tôi.Các số liệu, kếtquả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳcông trình nào khác
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đãđược cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc
Học viên thực hiện luận văn
Nguyễn Thị Đức Hạnh
Trang 6LỜI CÁM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến TS Dương Thị Mai Hà Trâm,người hướng dẫn khoa học, cô đã nhiệt tình hướng dẫn, động viên và hỗ trợ tác giảtrong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu
Tác giả xin bày tỏ sự cám ơn chân thành đến bạn bè tại trường Đại học CôngNghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã chia s ẽ, giúp đỡ tác giả hoàn tất luận văn này
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Đức Hạnh
Trang 7TÓM TẮT
Nội dung trình bày trong luận văn là đánh giá sự minh bạch thông tin trên báocáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố HồChí Minh Trong đề tài nghiên cứu của mình, tác giả đã trình bày các nội dung nhưsau:
Thứ nhất, trình bày các vấn đề như lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đưa
ra các câu hỏi nghiên cứu, dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, đồng thời đưa ra cácđóng góp và bố cục của luận văn
Thứ hai, nêu lên cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tàichính của các công ty niêm yết.Tác giả trình bày một số khái niệm, quan điểm cũngnhư là kết quả nghiên cứu trước đây về minh bạch thông tin tài chính Tác giả cũngđưa ra một số cách đo lường minh bạch thông tin tài chính của các công trìnhnghiên cứu trước đây
Trong phần này tác giả cũng đã nêu nh ững quy định về công bố thông tin của
Sở giao dịch chứng khoán và tình hình công bố thông tin trên thị trường chứngkhoán
Thứ ba, tác giả đưa ra mô hình nghiên cứu gồm 6 biến độc lập là cơ cấu sởhữu, quy mô công ty, đòn bẩy, lợi nhuận, thanh khoản, kiểm toán và biến phụ thuộc
là biến minh bạch thông tin Các biến độc lập được tác giả thu thập số liệu từ báocáo tài chính qua hai năm 2012, 2013 Biến phụ thuộc được thu thập số liệu thôngqua việc khảo sát các chỉ số thông tin liên quan đến tài chính của công ty
Thứ tư, tác giả trình bày kết quả chạy hồi quy và đưa ra các kết luận về cácbiến trong mô hình
Thứ năm, tác giả trình bày các cơ s ở để đưa ra các giải pháp và từ đó đề ra cácgiải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của cáccông ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 8ABSTRACT
The aim of my thesis is to evaluate the transparency of information on thefinancial statements of publicly traded companies in Ho Chi Minh City In myresearch, I would like to present the following contents:
First, the paper includes reasons to select topic, research objectives, datasources and research methods and the layout of the thesis Through it, I give somecontributive ideas, as well
Second, there are the theoretical bases of information transparency of thefinancial statements Here, I show some concepts, perspectives as well as the results
of previous research relevant to the transparency of financial information of publicheld companies I also give some measures of the transparency in the previousstudies
In this article, I indicate provisions of disclosure of the Stock exchange anddisclosure situation of Hochiminh security market
Third, the research model conducted consists of six independent variables:Ownership structure, company size, leverage, profitability, liquidity and audit Itsdependent variable is Transparency of information The independent variables weremeasured base on data collected from the last two-year financial statements of 2012,
2013 The dependent variable is collecting data through surveys of information index relating to corporate finance
Fourth, results of regression research and conclusions about the variables inthe model are given
Fifth, there are the bases for solution and my own solutions to improving theinformation transparency of the financial statements by publicly traded companies
in Ho Chi Minh City
Trang 9MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN v
LỜI CÁM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT iv
MỤC LỤC v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ix
DANH MỤC CÁC BẢNG x
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI .1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục tiêu và các vấn đề nghiên cứu 2
1.3 Câu hỏi nghiên cứu .3
1.4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu 3
1.5 Đóng góp của luận văn 3
1.6 Bố cục của luận văn .4
TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .4
CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT 6
2.1 Cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết .6
2.1.1 Khái niệm minh bạch 6
2.1.2 Lợi ích của minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính 8
2.1.3 Đo lường tính minh bạch thông tin 9
2.1.4 Lợi ích của Minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết ……… 14
2.1.4.1 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính làm gia tăng sự bảo vệ nhà đầu tư .15
2.1.4.2 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính khuyến khích nhà đầu tư tham gia vào
Trang 10thị trường, thúc đẩy tính thanh khoản của thị trường 15
Trang 112.1.4.3 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính góp phần phát triển tính hiệu quả của
thị trường chứng khoán 16
2.2 Công ty niêm yết 16
2.2.1 Giới thiệu khái quát công ty niêm yết tại sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh 16
2.2.2 Yêu cầu pháp lý về công bố thông tin 17
2.2.2.1 Công bố thông tin trên thị trường sơ cấp 17
2.2.2.2 Công bố thông tin trên thị trường thứ cấp 19
2.2.2.3 Phương tiện và hình thức công bố thông tin 21
2.2.3 Tình hình công bố thông tin của các công ty niêm yết 22
2.3 Tổng quan về các công trình nghiên cứu trước 23
2.4 Những kinh nghiệm quốc tế về việc nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết 24
2.4.1 Kinh nghiệm của Mỹ .25
2.4.2 Kinh nghiệm của Trung Quốc .25
2.4.3 Kinh nghiệm của New Zealand .26
2.4.4 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .26
TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .28
CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG MÔ HÌNH KIỂM ĐỊNH TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 29
3.1 Xây dựng mô hình kiểm định 29
3.2 Mẫu nghiên cứu và phương pháp thu thập thông tin 31
3.3 Phương pháp đo lường và tính toán 31
TÓM TẮT CHƯƠNG 3 .32
CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .33
4.1 Khảo sát và đo lường sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Tp Hồ Chí Minh 33
Trang 124.2 Phân tích hồi quy 36
Trang 134.3 Thảo luận kết quả nghiên cứu 40
TÓM TẮT CHƯƠNG 4 .45
CHƯƠNG 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 46
5.1 Quan điểm để đưa ra giải pháp 46
5.1.1 Phù hợp với môi trường pháp luật của Việt Nam 46
5.1.2 Phù hợp với các quy định, luật lệ của thị trường chứng khoán Việt Nam 46
5.1.3 Phù hợp với xu thế chung của thế giới 47
5.2 Giải pháp nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết .47
5.2.1 Giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch về cơ cấu sở hữu 49
5.2.2 Giải pháp nhằm mở rộng quy mô công ty 50
5.2.3 Giải pháp nhằm cải thiện chỉ tiêu lợi nhuận tại các công ty 50
5.2.4 Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán .51
5.3 Một số kiến nghị 53
5.3.1 Đối với các công ty niêm yết 53
5.3.1.1 Công ty cần đưa thêm các chỉ số tài chính vào báo cáo tài chính 53
5.3.1.2 Các công ty phải trình bày cụ thể giao dịch với các bên liên quan 54
5.3.1.3 Lựa chọn công ty kiểm toán báo cáo tài chính 56
5.3.2 Một số đề xuất đối với Bộ tài chính .56
5.3.2.1 Lập bảng báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh có sự tách biệt giữa công ty tiếp tục hoạt động hay công ty không tiếp tục hoạt động 56
5.3.2.2 Bổ sung báo cáo vốn chủ sở hữu vào danh mục các báo cáo cần phải có đối với các công ty .57
5.3.3 Đối với Ủy ban chứng khoán Nhà nước và Sở giao dịch chứng khoán 58
5.3.3.1 Xây dựng chỉ số đánh giá minh bạch thông tin tài chính nói riêng và minh bạch thông tin nói chung đối với các công ty .58
Trang 145.3.3.2 Nâng cao sự kiểm soát về công bố thông tin và điều chỉnh mức xử phạt các
hành vi gây ra sự không minh bạch thông tin tài chính .59
5.3.3.3 Bổ sung quy định xử phạt hành chính đối với các trường hợp chênh lệch số liệu trên báo cáo tài chính trước và sau kiểm toán 59
5.4 Hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo 60
5.4.1 Hạn chế của nghiên cứu 60
5.4.2 Hướng nghiên cứu tiếp theo 61
TÓM TẮT CHƯƠNG 5 62
KẾT LUẬN 63
TÀI LIỆU THAM KHẢO 64
I Danh mục tài liệu tiếng việt 64
II Danh mục tài liệu tiếng anh 65
Trang 15DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BCĐKT: Bảng cân đối kế toán
BCKQHĐKT: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanhBCLCTT: Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
BCTC: Báo cáo tài chính
Trang 161 0
Mỹ)
SEC: Securities and Exchange Commission (Ủy ban giao dịch chứng khoán
TP HCM: Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 171 0
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1 Chỉ số tiết lộ thông tin tài chính
Bảng 4.1 Kết quả khảo sát chỉ số minh bạch thông tin báo cáo tài chính 33Bảng 4.2 Bảng phân tích phương trình hồi quy của mô hình nghiên cứu 38Bảng 4.3 Bảng dữ liệu ANOVA 39Bảng 4.4 Bảng đánh giá mức độ giải thích của các biến độc lập trong mô hình 39Bảng 4.5 Danh sách các công ty niêm yết được kiểm toán bởi 4 công ty kiểm toán lớn 43Bảng 5.1 Môt số chỉ tiêu đánh giá khái quát thực trạng tài chính và kết quả kinh doanh 53Bảng 5.2 Thông tin giao dịch với bên liên quan 55
Trang 18Khi nói đến tínhminh bạch trong thông tin tài chính, những người làm nghề
Kế toán thường hiểu theo nghĩa Báo cáo tài chính phải được lập t heo đúng các quyđịnh, chuẩn mực về Kế toán Điều này tuy đúng nhưng chưa đủ,v iệc lập báo cáo tàichính theo đúng các quy định hiện hành mới chỉ bảo đảm được tính tuân thủ, nhưngchưa phát huy được vai trò của Kế toán như là một “ngôn ngữ của thế giới kinhdoanh”
Báo cáo tài chính là cơ sở dữ liệu quan trọng trong việc cung cấp thông tin chonhững người sử dụng báo cáo tài chính (như đối tác, chủ nợ, nhà đầu tư…).Mụcđích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin tài chính của doanh nghiệp cho cácđối tượng có nhu cầu sử dụng.Để có thể phân tích nhằm đưa ra những đánh giáđúng đắn về khả năng tài chính, hiệu quả kinh doanh và tiềm năng phát triển củadoanh nghiệp, các nhà đầu tư phải dựa vào nguồn thông tin trung thực, đầy đủ, kịpthời của doanh nghiệp thông qua hệ thống báo cáo tài chính
Chính vì vậy, vai trò của Kế toán trong một nền kinh tế phát triển không chỉgiới hạn ở việc tuân thủ đúng các quy định hiện hành về Kế toán, mà yêu cầu giờđây đã trở nên cao hơn là cung cấp thông tin hữu ích cho nhà đầu tư
Sự minh bạch thông tin của doanh nghiệp là một thứ tài sản rất có giá trị đốivới bản thân doanh nghiệp Một khi doanh nghiệp đã tạo được niềm tin với các nhàđầu tư, các đối tác kinh doanh sẽ tạo điều kiện tốt cho việc huy động vốn đầu tư, tìmkiếm đối tác kinh doanh, vay vốn ngân hàng
Trang 19Tính minh bạch của thông tin trên báo cáo tài chính được đảm bảo thông quaviệc công bố đầy đủ và có thuyết minh rõ ràng về những thông tin hữu ích, cần thiếtcho việc ra quyết định kinh tế của các đối tượng sử dụng thông tin
Trong thực tế, tồn tại một khoảng cách không nhỏ giữa nội dung thông tinphải công bố theo quy định và nội dung thông tin mà các công ty niêm yết thực tếcông bố Điều này dẫn đến những hậu quả không mong muốn cho mục tiêu minhbạch hóa thông tin trên báo cáo tài chính trên thị trường chứng khoán Việt Nam Sựchênh lệch đáng kể số liệu tài chính trước và sau khi kiểm toán của các công tyniêm yết như: năm 2010 công ty cổ phần tập đoàn Sara với lợi nhuận sau thuế là 3,7
tỷ đồng, sau khi kiểm toán còn lại 1,4 tỷ đồng, một trong những nguyên nhân là doviệc trích lập dự phòng đầu tư dài hạn, công nợ chưa được đối chiếu đầy đủ …, năm
2011 công ty cổ phần xi măng Hà Tiên 1 xin gia hạn thời gian công bố báo cáo tàichính năm 2010 đến 25/04/2011 vì nguyên nhân công ty nâng cấp hệ thống, sai sót
số liệu kế toán…
Như vậy, ngày càng nhiều công ty có sự chênh lệch đáng kể số liệu trước vàsau kiểm toán, cũng như nhiều công ty niêm yết chưa tuân thủ quy định về phươngtiện, hình thức và thời gian công bố thông tin báo cáo tài chính Đó là lý do tôichọn
đề tài nghiên cứu “Giải pháp nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh”.
1.2 Mục tiêu và các vấn đề nghiên cứu
- Mục tiêu tổng quát: Mục tiêu của đề tài là đưa ra các giải pháp nâng cao tínhminh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trườngchứng khoán Thành phốHồ Chí Minh
-Mục tiêu cụ thể:
Trang 20Thứ nhất, Tìm hiểusự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính và tiêu chuẩn
để đo lường sự minh bạch
Thứ hai, Tìm hiểu và đánh giá thực trạng sự minh bạch thông tin trên báo cáotài chính của các công ty niêm yết
Thứ ba, Đưa ra giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáotài chính của các công ty niêm yết
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Thứ nhất, thế nào là minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính và tiêu chuẩnnào để đo lường sự minh bạch?
Thứ hai, thực trạng sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công
ty niêm yết hiện nay như thế nào?
Thứ ba, những nội dung nào cần đề xuất để nâng cao tính minh bạch thông tintrên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết?
1.4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu: sở giao dịch chứng khoán Thành phốHồ Chí Minh, đốitượng là 200 công ty cổ phần của Việt Nam được niêm yết trên sàn giao dịch chứngkhoán Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012, 2013
Dữ liệu của các công ty được thu thập từ báo cáo thường niên, báo cáo tàichính, các thông tin được công bố chính thức, website của các công ty, website của
sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
Phương pháp nghiên cứu: đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu như thống
kê, phân tích mô tả, tổng hợp, đồng thời đề tài sử dụng mô hình hồi quy đa biến: cácbiến phụ thuộc, biến độc lập, được tổ chức thành dữ liệu bảng theo từng công ty.Các kết quả thống kê và hồi quy được thực hiện với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS
1.5 Đóng góp của luận văn
Trang 211.6 Bố cục của luận văn
Kết cấu của luận văn gồm 5 chương như sau:
Chương 1: Giới thiệu đề tài, trong chương này tôinêu lý do chọn đề tài, mục tiêunghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đóng góp và bố cục củaluận văn
Chương 2: Cơ sở lý thuyết, trong chương này tôi nêu lên cơ sở lý thuyết về minhbạch thông tin báo cáo tài chính của các công ty niêm yết
Chương 3: Xây dựng mô hình kiểm định tính minh bạch thông tin trên báo cáo tàichính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán thành phốHồ Chí Minh.Chương 4: Kết quả nghiên cứu, trong chương này tôitrình bày kết quả hồi quy vềtính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thịtrường chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh
Chương 5: Giải pháp và kiến nghị nâng cao tính minh bạch thông tin trên báo cáotài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ ChíMinh
TÓM TẮT CHƯƠNG 1
Trong chương này, tác giả đã trình bày những vấn đề sau:
Trang 22Thứ nhất, nêu lên lý do để chọn đề tài đó là tầm quan trọng của báo cáo tàichính cũng như là tầm quan trọng của sự minh bạch thông tin trên báo cáo tài chínhcủa các công ty niêm yết
Thứ hai, nêu được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, đưa ra mục tiêu tổng quát
và mục tiêu cụ thể để thực hiện đề tài.Đặt ra các câu hỏi để thực hiện nghiên cứu đềtài
Thứ ba, trình bày cách lấy dữ liệu nghiên cứu và đưa ra phương pháp nghiêncứu cho bài luận văn
Thứ tư, trình bày những ý kiến đóng góp của luận văn, và đưa ra bố cục củaluận văn
Trang 23CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN
BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT
2.1 Cơ sở lý thuyết về tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết
2.1.1 Khái niệm minh bạch
Mục đích của các báo cáo tài chính là cung cấp thông tin tài chính của đơn vịlập báo cáo cho các đối tượng có nhu cầu sử dụng Tính minh bạch của các báo cáotài chính được đảm bảo thông qua việc công bố đầy đủ và có thuyết minh rõ ràng vềnhững thông tin hữu ích, cần thiết cho việc ra quyết định kinh tế của nhiều đốitượng sử dụng thông tin
Sự minh bạch là một thuật ngữ dùng để đánh giá chất lượng của báo cáo tàichính.Chức năng cơ bản của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin cho các đốitượng bên trong và bên ngoài doanh nghiệp, giúp cho các đối tượng bên ngoàidoanh nghiệp đưa ra các quyết định tối ưu Ngoài ra sự minh bạch còn được đề cậpđến rất nhiều trong các lĩnh v ực như sự minh bạch của thị trường tài chính hay sựminh bạch trong việc quản trị công ty Việc minh bạch trong hoạt động quản trị sẽđảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động ổn định và tăng trưởng vững chắc Một doanhnghiệp có hệ thống quản trị tốt và minh bạch bao giờ cũng có các chính sách quảntrị rủi ro thích hợp
Trong phạm vi nghiên cứu, tôi chỉ đề cập đến sự minh bạch thông tin tài chínhcông bố hay là sự minh bạch của thông tin được trình bày trên các báo cáo tài chínhcông bố bởi các công ty niêm yết
Có nhiều khái niệm về sự minh bạch được đưa ra bởi các tổ chức nghề nghiệpcũng như trong nghiên cứu, có thể nêu một vài khái niệm như sau:
Theo tổ chức S&P (Standard & Poors), sự minh bạch là công bố kịp thời vàđầy đủ của việc điều hành, hoạt động và tài chính của công ty cũng như các thông l ệ
Trang 24Theo nghiên cứu của Robert M.Bushman, Piotroski và Smith (2003), xem xét
sự minh bạch trên góc độ công ty.Minh bạchthông tinđược định nghĩa như là s ự sẵn
có phổ biến của các thông tin thích hợp và đáng tin cậy về công việc thực hiện định
kỳ, những vị thế tài chính, các cơ hội đầu tư, quản trị và những rủi ro của các giaodịch công khai
Theo Barth và Schipper (2008), sự minh bạch là một đặc tính được mong đợicủa báo cáo tài chính, được định nghĩa là phạm vi mà các báo cáo tài chính cho thấycác giá trị kinh tế ngầm định của tổ chức theo cách sẵn sàng cho sự hiểu biết củanhững người sử dụng các báo cáo này
Theo Kulzick (2004), Blanchet (2002) và Prickett (2002), nghiên cứu sự minhbạch trên quan điểm của người sử dụng thông tin, theo họ minh bạch của thông tinbao gồm:
- Sự chính xác: thông tin phản ánh chính xác dữ liệu tổng hợp từ sự kiện phát sinh
- Sự nhất quán: thông tin được trình bày có thể so sánh được và là kết quả của những phương pháp được áp dụng đồng nhất
- Sự thích hợp: khả năng thông tin tạo ra các quyết định khác biệt, giúp người
sử dụng dự đoán kết quả trong quá khứ, hiện tại và tương lai
- Sự đầy đủ: thông tin phản ánh đầy đủ các sự kiện phát sinh và các đối tượng
có liên quan
Trang 25- Sự rõ ràng: thông tin truyền đạt được thông điệp và dễ hiểu
- Sự kịp thời: thông tin có sẵn cho người sử dụng trước khi thông tin làm giảm khả năng ảnh hưởng đến các quyết định
- Sự thuận tiện: thông tin được thu thập và tổng hợp dễ dàng
Tóm lại, từ các định nghĩa trên cho th ấy sự minh bạch là đặc điểm mongmuốn của báo cáo tài chính, là sự sẵn có của thông tin tài chính đáng tin cậy chocác đối tượng sử dụng báo cáo tài chính, để từ đó họ có thể đưa ra được cácquyết định thích hợp
2.1.2 Lợi ích của minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính
Mục tiêu cuối cùng của báo cáo tài chính đó là cung cấp thông tin cho người
sử dụng, hỗ trợ cho người sử dụng ra quyết định tối ưu Do đó việc cung cấp thôngtin tài chính minh bạch cho người sử dụng giúp cho họ đưa ra các quyết định thíchhợp
Theo Pankaj Madhani (2007), minh bạch là công bố kịp thời và đầy đủ thôngtin về hoạt động và tài chính của công ty và thông lệ quản trị doanh nghiệp liênquan đến vốn chủ sở hữu, cơ cấu quản lý và quy trình của nó Minh bạch là một yếu
tố quan trọng ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của công ty đối với các nhà đầu tư và làmột yếu tố quan trọng của quản trị doanh nghiệp Mức độ minh bạch phụ thuộc vào
sự sẵn sàng và khả năng quản lý để khắc phục bất kỳ sự khác biệt thông tin vớinhững người tham gia thị trường Trong thời đại của nền kinh tế thông tin, minhbạch trong báo cáo tài chính là rất quan trọng.Các công ty không đạt tiêu chuẩn vềminh bạch thông tin thì sẽ có nguy cơ thiệt hại đáng kể trong sự tín nhiệm quảnlý.Trong trường hợp xấu nhất, các công ty có thể phải đối mặt với sự xói mòn niềmtin cổ đông, giá trị vốn hóa thị trường sẽ bị giảm xuống.Việc minh bạch thông tintrên báo cáo tài chính sẽ giúp cho việc xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững lâu dàicủa các công ty niêm yết
Trang 26Sự minh bạch thông tin tài chính sẽ là cơ sở quan trọng để các công ty pháttriển bền vững, làm gia tăng giá trị của doanh nghiệp.Muốn phát triển nhanh và bềnvững, các công ty cần phải đề cao tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính
2.1.3 Đo lường tính minh bạch thông tin
Theo một số nghiên cứu trước đây đã đo lường minh bạch thông tin trên báocáo tài chính như sau:
a Đo lường mức độ công bố thông tin theo Desoky và Mousa (2012)
Trong nghiên cứu của Desoky và Mousa đo lường mức độ công bố thông tintrên báo cáo tài chính của các công ty dựa vào 65 chỉ số tiết lộ thông tin Trong đó:
- Thông tin chung và hội đồng quản trị: 14 mục
- Thông tin tài chính: 44 mục
- Thông tin phi tài chính: 7 mục
Chi tiết các chỉ số tiết lộ thông tin được trình bày tại bảng 1.1 như sau:
Bảng 1.1 Chỉ số tiết lộ thông tin tài chính
Trang 29b Đo lường mức độ công bố thông tin theo Mine Aksu (2012)
Đo lường sự minh bạch và công bố thông tin về chất lượng của các công tythông qua tổng điểm của mỗi loại chỉ số thông tin minh bạch cho mỗi công tytheocông thức như sau:
Điểm minh bạch thông tin từng công ty:
n n
j k S jk
Trang 31S jk= một nếu các mục thông tin trong thể loại j k được tiết lộ (trả lời là “có”) vàkhông (trả lời “khác”).
TotSjklà tổng số câu trả lời trong các mục
Điểm minh bạch thông tin trong từng mục chỉ số thông tin:
n
k /
j S k/j
Trang 32TotS j = tổng số câu trả lời trong từng mục
c Đo lường mức độ công bố thông tin theo Standard & Poor (2001)
Năm 2001, tổ chức Standard & Poor lần đầu tiên đưa ra một cách thức xếphạng tính minh bạch và công bố thông tin.Standard & Poor đánh giá tính minh bạchcủa công ty dựa trên các báo cáo tài chính thường niên bằng 98 câu hỏi được chiathành 3 nhóm:
- 28 câu hỏi liên quan đến minh bạch thông tin về cấu trúc sở hữu và quyền của nhà đầu tư
- 35 câu hỏi liên quan đến minh bạch thông tin tài chính và tình hình kinh doanh công ty
- 35 câu hỏi liên quan đến minh bạch thông tin về cơ cấu và hoạt động quản trịcủa hội đồng quản trị và ban giám đốc
Trang 33d Chỉ số GTI (Governance and Transparency Index) của singapore
Chỉ số GTI được trung tâm quản trị công ty CGIO, các học viện và các tổ chứcthuộc Trường Kinh doanh – Đại học Quốc gia Singapore phối hợp cùng xây dựng.Chỉ số này được chia thành 2 nhóm quản trị công ty và minh bạch thông tin.Các điểm đánh giá công ty dựa trên:
- Vấn đề về hội đồng quản trị và ban giám đốc
- Vấn đề về chính sách lương thưởng
- Vấn đề về kế toán và kiểm toán
- Vấn đề về minh bạch và mối quan hệ với nhà đầu tư
e Chỉ số CIFAR (Center for International Financial Analysis and Research)
Chỉ số CIFAR được xây dựng bởi trung tâm nghiên cứu và phân tích tài chínhquốc tế Chỉ số này đo lường dựa trên sự sẵn có của thông tin nên sự minh bạch cóthể đo lường bằng mức độ công bố thông tin, nếu mức độ công bố thông tin càngcao thì sự minh bạch thông tin càng rõ và ngư ợc lại
Chỉ số CIFAR bao gồm khoảng 90 thông tin tài chính và phi tài chính đượccông bố trên các báo cáo thường niên của các công ty niêm yết, chỉ số này được xâydựng riêng cho từng quốc gia khác nhau tùy thuộc vào môi trường kinh doanh vàpháp luật
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, do thời gian có hạn nên tác giả chỉ
sử dụng các chỉ số của Desoky và Mousa (2012), để đo lường tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Tp Hồ Chí Minh.
2.1.4 Lợi ích của Minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các công ty niêm yết.
Minh bạch thông tin của các công ty niêm yết là sự công bố thông tin xácthực, kịp thời cho cơ quan quản lý chuyên ngành và những người sử dụng báo cáo
Trang 34tài chính, bảo đảm rằng những người sử dụng số liệu trên báo cáo tài chính đều có
cơ hội tiếp cận các thông tin như nhau trong việc đánh giá tình hình hoạt động vàhiệu quả sản xuất kinh doanh và rủi ro của doanh nghiệp để ra các quyết định thíchhợp
Minh bạch thông tin báo cáo tài chính cung cấp nhiều lợi ích quan trọng đốivới nhà đầu tư nói riêng, thị trường nói chung Những lợi ích này bao gồm:
- Minh bạch thông tin báo cáo tài chính làm gia tăng sự bảo vệ nhà đầu tư
- Minh bạchthông tin báo cáo tài chính khuyến khích nhà đầu tư tham gia vào thị trường, thúc đẩy tính thanh khoản của thị trường
- Minh bạch thông tin báo cáo tài chính góp phần phát triển tính hiệu quả của thị trường chứng khoán
Mỗi lợi ích vừa thúc đẩy vừa là chức năng của các lợi ích còn lại.Ví dụ, bằngcách tạo ra sự bảo vệ cho nhà đầu tư, tính minh bạch khuyến khích sự tham gia đầu
tư ngày càng nhiều trên thị trường chứng khoán, và vì thế làm tăng tính thanh khoảncủa những thị trường này
2.1.4.1 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính làm gia tăng sự bảo vệ nhà đầu tư
Lợi ích đầu tiên của tính minh bạch là gia tăng sự bảo vệ nhà đầu tư và tăngtính công bằng thực sự và có thể cảm nhận được của thị trường chứng khoán
Minh bạch cho phép nhà đầu tư quyền kiểm soát chất lượng của những giaodịch mà họ nhận được sau khi có thông tin đầy đủ và chính xác
Gia tăng tính minh bạch cho phép cơ quan quản lý bảo vệ nhà đầu tư tốt hơnthông qua cải thiện việc giám sát của thị trường
2.1.4.2 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính khuyến khích nhà đầu tư tham gia vào thị trường, thúc đẩy tính thanh khoản của thị trường
Trang 35Để gia tăng việc bảo vệ nhà đầu tư, minh bạch làm tăng tính trung thực của thịtrường chứng khoán và thúc đẩy lòng tin của nhà đầu tư trên thị trường, do đókhuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư Sự tham gia này làm tăng tính thanhkhoản của thị trường.
2.1.4.3 Minh bạch thông tin báo cáo tài chính góp phần phát triển tính hiệu quả của thị trường chứng khoán
Một lợi ích khác của sự minh bạch là khả năng xóa bỏ một vài nhược điểm củacấu trúc thị trường không tập trung hoặc cấu trúc thị trường phân khúc.Cụ thể là,bằng cách tạo điều kiện dễ dàng trong việc tìm giá cả, sự minh bạch có thể giảiquyết nhiều vấn đề không hiệu quả trong việc định giá vốn bị gây ra bởi phân khúccủa thị trường
Như vậy, minh bạch thông tin là một trong những nhân tố quan trọng giúp thịtrường chứng khoán phát triển.Với tư cách là một người chủ sở hữu của công ty, cổđông của công ty hoàn toàn được quyền biết rõ tình trạng công ty của mình Khi cáccông ty đã niêm yết trên thị trường chứng khoán thì phải có trách nhiệm công bốthông tin một cách rõ ràng minh bạch theo đúng pháp luật để cho các nhà đầu tư cónhững quyết định đúng đắn
2.2 Công ty niêm yết
2.2.1 Giới thiệu khái quát công ty niêm yết tại sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
Trung tâm giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh được thành lập theo quyếtđịnh số 127/1998/QĐ-TTg ngày 11/07/1998 và chính thức đi vào hoạt động thựchiện phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000 đã đánh dấu một sự kiện quantrọng trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước
Sự ra đời của trung tâm giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh có ý nghĩarất lớn trong việc tạo ra một kênh huy động và luân chuyển vốn mới phục vụ công
Trang 36cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Là đơn vị sự nghiệp có thu, có tư cáchpháp nhân, có trụ sở, con dấu và tài khoản riêng, kinh phí hoạt động do ngân sáchnhà nước cấp, trung tâm được Chính phủ giao một số chức năng, nhiệm vụ vàquyền hạn quản lý điều hành hệ thống giao dịch chứng khoán tại Việt Nam Đó là:
tổ chức, quản lý, điều hành việc mua bán chứng khoán; quản lý điều hành hệ thốnggiao dịch; thực hiện hoạt động quản lý niêm yết, công bố thông tin, giám sát giaodịch, hoạt động đăng ký, lưu trú và thanh toán bù tr ừ chứng khoán và một số hoạtđộng khác
2.2.2 Yêu cầu pháp lý về công bố thông tin
2.2.2.1 Công bố thông tin trên thị trường sơ cấp
Khi một tổ chức phát hành thực hiện phát hành chứng khoán lần đầu ra côngchúng để niêm yết thì cần phải công bố thông tin theo các bước sau:
Công bố thông tin khi xin giấy phép phát hành
Tổ chức đăng ký niêm yết chứng khoán phải nộp hồ sơ đăng ký niêm yết cho
Sở giao dịch chứng khoán, Trung tâm giao dịch chứng khoán
Hồ sơ niêm yết bao gồm: giấy đăng ký chào bán cổ phiếu ra công chúng; Bảnbáo hạch theo quy định tại Điều 15 Luật chứng khoán; điều lệ của tổ chức pháthành; quyết định của Đại hội đồng cổ đông thông qua phương án phát hành vàphương án sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán cổ phiếu ra công chúng; Cam kếtbảo lãnh phát hành (nếu có)
Công bố thông tin khi nhận được giấy phép phát hành
Trong thời hạn ba mươi ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ hợp lệ Ủy banChứng khoán Nhà nước xem xét và cấp giấy chứng nhận chào bán chứng khoán racông chúng Trường hợp từ chối, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phải trả lời bằngvăn bản và nêu rõ lý do
Trang 37Giấy chứng nhận chào bán chứng khoán ra công chúng của Ủy ban Chứngkhoán Nhà nước là văn bản xác nhận hồ sơ đăng ký chào bán ch ứng khoán ra côngchúng đáp ứng đủ điều kiện, thủ tục theo quy định của pháp luật.
Trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày giấy chứng nhận chào bán chứng khoán
ra công chúng có hiệu lực, tổ chức phát hành phải công bố Bản thông báo phát hànhtrên một tờ báo điện tử hoặc báo viết trong ba số liên tiếp
Chứng khoán chỉ được chào bán ra công chúng sau khi đã công bố theo quyđịnh tại khoản 3 Điều 20 Luật chứng khoán (2006)
Công bố thông tin khi có sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký chào bán chứng khoán ra công chúng
Trong thời gian hồ sơ đăng ký chào bán chứng khoán ra công chúng đangđược xem xét, tổ chức phát hành có nghĩa vụ sửa đổi, bổ sung hồ sơ nếu phát hiệnthông tin không chính xác hoặc bỏ sót nội dung quan trọng theo quy định phải cótrong hồ sơ hoặc thấy cần thiết phải giải trình về vấn đề có thể gây hiểu nhầm
Trong thời gian xem xét hồ sơ, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có quyền yêucầu tổ chức phát hành sửa đổi, bổ sung hồ sơ đăng ký chào bán chứng khoán racông chúng để bảo đảm thông tin được công bố chính xác, trung thực, đầy đủ, bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư
Sau khi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp giấy chứng nhận chào bán chứngkhoán ra công chúng mà phát sinh thông tin quan trọng liên quan đến hồ sơ đăng kýchào bán chứng khoán ra công chúng thì trong thời hạn bảy ngày, tổ chức phát hànhphải công bố thông tin phát sinh theo phương thức quy định tại khoản 3 Điều 20 củaLuật Chứng khoán và thực hiện việc sửa đổi, bổ sung hồ sơ
Công bố thông tin sau khi phát hành
Tổ chức phát hành có nghĩa v ụ thực hiện chế độ báo cáo và công bố thông tintheo quy định hiện hành của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước
Trang 382.2.2.2 Công bố thông tin trên thị trường thứ cấp
Để đảm bảo cung cấp đầy đủ kịp thời các thông tin về công ty niêm yết chocác nhà đầu tư, hiện nay việc công bố thông tin trên thị trường thứ cấp được phânthành 3 loại: công bố thông tin định kỳ, công bố thông tin bất thường, công bốthông tin theo yêu cầu:
Công bố thông tin định kỳ
Trong thời hạn mười ngày, kể từ ngày có báo cáo tài chính năm được kiểmtoán, công ty đại chúng phải công bố thông tin định kỳ về báo cáo tài chính nămtheo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 16 Luật chứng khoán, cụ thể như sau:
- Ngày hoàn thành báo cáo tài chính năm được tính từ ngày tổ chức kiểm toánchấp nhận ký báo cáo kiểm toán Thời hạn hoàn thành báo cáo tài chính năm chậmnhất là chín mươi (90) ngày, kể từ ngày kết thúc năm tài chính
- Nội dung công bố thông tin về báo cáo tài chính năm bao gồm Bảng cân đối
kế toán; Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh; Báo cáo lưu chuyển tiền tệ; Bảnthuyết minh báo cáo tài chính theo quy định của pháp luật về kế toán
- Trường hợp công ty đại chúng là công ty mẹ của một tổ chức khác thì nộidung công bố thông tin về báo cáo tài chính năm bao gồm Báo cáo tài chính củacông ty đại chúng (công ty mẹ) và Báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định củapháp luật về kế toán
- Công ty đại chúng phải lập và công bố Báo cáo thường niên đồng thời vớicông bố báo cáo tài chính năm
- Công ty đại chúng phải công bố Báo cáo tài chính năm tóm tắt trên ba số báoliên tiếp của một từ báo Trung ương và một tờ báo địa phương nơi công ty đạichúng đóng trụ sở chính hoặc thông qua phương tiện công bố thông tin của Ủy banchứng khoán nhà nước
Công bố thông tin bất thường
Trang 39Công ty đại chúng công bố thông tin bất thườngtheo quy định tại khoản 2, khoản 3 Điều 101 Luật chứng khoán, cụ thể như sau:
- Công ty đại chúng phải công bố thông tin bất thường trong thời hạn hai mươibốn giờ, kể từ khi xảy ra một trong các sự kiện sau đây:
+ Tài khoản của công ty tại ngân hàng bị phong tỏa hoặc tài khoản được phép hoạtđộng trở lại sau khi bị phong tỏa
+ Có quyết định khởi tố với thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổnggiám đốc, phó giám đốc, Kế toán trưởng của công ty; có bản án, quyết định của Tòa
án liên quan đến hoạt động của công ty; có kết luận của cơ quan thuế về việc công
+ Quyết định của hội đồng quản trị về chiến lược, kế hoạch phát triển trung hạn và
kế hoạch kinh doanh hàng năm của công ty; quyết định thay đổi phương pháp kếtoán áp dụng
+ Công ty nhận được thông báo của Tòa án thụ lý đơn yêu cầu mở thủ tục phá sảndoanh nghiệp
Trang 40+ Công ty đại chúng phải công bố thông tin về các sự kiện trên đây thành các ấn phẩm, trang thông tin điện tử của Ủy ban chứng khoán nhà nước.
+ Công ty đại chúng khi công bố thông tin bất thường phải nêu rõ sự kiện xảy ra, nguyên nhân, kế hoạch và các giải pháp khắc phục (nếu có)
Công bố thông tin theo yêu cầu
Công ty đại chúng phải công bố thông tin theo quy định tại khoản 4 Điều 101Luật chứng khoán trong thời hạn hai mươi bốn giờ, kể từ khi nhận được yêu cầu của
Ủy ban chứng khoán Nhà Nước, bao gồm các sự kiện sau:
- Có thông tin liên quan đến công ty đại chúng ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư;
- Có thông tin liên quan đến công ty đại chúng ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán và cần phải xác nhận thông tin đó
Công ty đại chúng phải công bố thông tin theo yêu cầu thông qua các ấnphẩm, trang thông tin điện tử của công ty đại chúng, qua phương tiện thông tin đạichúng hoặc phương tiện công bố thông tin của Ủy ban chứng khoán nhà nước Nộidung công bố thông tin phải nêu rõ sự kiện được Ủy ban chứng khoán nhà nước yêucầu công bố; nguyên nhân; mức độ xác thực của sự kiện đó
2.2.2.3 Phương tiện và hình thức công bố thông tin
Việc công bố thông tin của các tổ chức niêm yết phải thực hiện theo quy địnhtại Điều 4 mục 2 của thông tư số 52/2012/TT-BTC
Phương tiện và hình thức công bố thông tin của các tổ chức niêm yết chứngkhoán được thực hiện dưới hình thức văn bản và dữ liệu điện tử như sau:
Các thông tin dưới hình thức văn bản: 01 bản chính có đầy đủ dấu và chữ kýcủa người có thẩm quyền công bố thông tin Các tổ chức niêm yết niêm yết sẽchuyển văn bản qua đường fax hoặc đường bưu điện cho Sở giao dịch chứng khoán