Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nêu trên, tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam” để nghiên cứu làm luận văn

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: GS.TS VÕ XUÂN TIẾN

Phản biện 1: TS Lê Bảo

Phản biện 2: PGS.TS Lê Quốc Hội

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 11 tháng 8 năm 2018

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thị xã Điện Bàn là địa bàn có tiềm năng phát triển kinh tế, có

vị trí địa lý - kinh tế đặc biệt quan trọng của tỉnh Quảng Nam và đang dần thay da đổi thịt nhờ nguồn vốn đáng kể từ Ngân sách nhà nước Tổng thu ngân sách trên địa bàn bàn năm 2016 đạt 1.046,165

tỷ đồng, tổng chi ngân sách thực hiện 1.016,906 tỷ đồng là con số không hề nhỏ đối với một đơn vị ngân sách cấp huyện Do đó, công tác quản lý chi ngân sách được luôn được quan tâm, chú trọng để phát huy tính hiệu quả của Ngân sách nhà nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương

Thời gian qua, công tác quản lý chi NSNN tại thị xã Điện Bàn được đánh giá là đã có bước chuyển biến tích cực, song chưa có tính

hệ thống và hiệu quả Các đơn vị dự toán NSNN gò bó vào chính sách chế độ, tiêu chuẩn định mức nhưng lại không bị ràng buộc về hiệu quả sử dụng ngân sách được giao Nhận thức được tầm quan

trọng của vấn đề nêu trên, tác giả chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam” để nghiên cứu làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý

kinh tế với mong muốn góp phần để xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước, tạo tiền đề thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý chi Ngân sách nhà nước

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chi Ngân sách nhà nước trên địa bàn thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam trong 05 năm gần đây, làm rõ những thành công, hạn chế và nguyên nhân

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thện và tăng cường công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Là các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chi NSNN và việc quản lý chi NSNN trên địa bàn thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam

có ý nghĩa từ nay đến năm 2025

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp thống kê mô tả

- Phương pháp so sánh

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,

viết tắt, … luận văn gồm có 03 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý chi NSNN Chương 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách tại thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại thị xã Điện Bàn trong thời gian tới

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ

CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 KHÁI NIỆM CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN

LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1.1 Một số khái niệm

Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi

của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng

quỹ NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm trang trải cho chi phí bộ máy nhà nước và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nước

Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại quỹ

tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản

lý Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách

1.1.2 Ý nghĩa và vai trò của quản lý chi ngân sách nhà nước:

Quản lý chi NSNN có ý nghĩa như sau: (1) việc quản lý chi NSNN làm cho chính sách chi NSNN đúng đắn, hợp lý; (2) làm cho

cơ chế quản lý ngân sách có hiệu quả, thể hiện qua phân cấp ngân sách, thực chu trình ngân sách và tổ chức bộ máy quản lý NSNN; (3) đảm bảo Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo trong nền tài

chính quốc gia, ngân sách địa phương xử lý các vấn đề trên địa bàn; (4) giúp cho NSNN được quản lý sát thực và đúng pháp luật; (5) việc quản lý NSNN giúp điều tiết và thúc đẩy phát triển kinh tế;

Vai trò của quản lý chi NSNN thể hiện ở: (1) thúc đẩy nâng cao hiệu quả sử dụng các khoản chi NSNN nhằm tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả; (2) thông qua quản lý các dự án đầu tư phát triển nhằm phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả; (3) quản lý chi NSNN có vai trò điều tiết giá cả, chống suy thoái và chống lạm phát; (4) để duy trì sự ổn định của môi trường kinh tế

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN

Quản lý chi NSNN cấp huyện là quản lý toàn bộ các khoản chi NSNN cấp huyện hằng năm qua các công tác như: Lập dự toán; Phân bổ và giao dự toán; Chấp hành dự toán; Quyết toán NSNN; Thanh tra, kiểm tra NSNN và xử lý vi phạm

1.2.1 Lập dự toán chi ngân sách cấp huyện

Lập dự toán ngân sách nhà nước cấp huyện là khâu đầu tiên và

là giai đoạn khởi đầu trong một quá trình ngân sách ở mỗi quốc gia

Sở Tài chính hướng dẫn cụ thể một sô nội dung về xây dựng dự toán ngân sách đối với ngân sách cấp huyện Việc quản lý quá trình lập dự toán chi ngân sách cấp huyện do UBND cấp huyện, Phòng Tài chính

- Kế hoạch cấp huyện thực hiện Phòng Tài chính cấp huyện xem xét

dự toán chi ngân sách của cơ quan, đơn vị cùng cấp và dự toán chi ngân sách của Chính quyền cấp dưới tổng hợp, lập dự toán và phương án phân bổ ngân sách trình UBND cấp huyện xem xét

- Mục đích cơ bản của việc lập dự toán chi ngân sách là nhằm bảo đảm tính đúng đắn ngân sách trong kỳ kế hoạch, có căn cứ khoa

học và căn cứ thực tiễn các chi tiêu thu, chi của ngân sách trong kỳ

kế hoạch

- Yêu cầu trong quá trình lập dự toán ngân sách phải đảm bảo:

Kế hoạch ngân sách nhà nước phải bám sát kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; Kế hoạch chi ngân sách nhà nước phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quan điểm của chính sách tài chính địa phương trong thời kỳ và yêu cầu của Luật ngân sách nhà nước

1.2.2 Phân bổ và giao dự toán chi ngân sách cấp huyện

- UBND cấp huyện căn cứ quyết định của UBND tỉnh về giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách, trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định dự toán chi ngân sách huyện và phương án phân bổ dự toán ngân sách cấp huyện Trên cơ sở Nghị quyết của HĐND cấp huyện, UBND cấp huyện giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị trực thuộc cấp huyện, mức bổ sung từ ngân sách cấp huyện cho từng xã, phường, thị trấn

- Việc phân bổ và giao dự toán cho các đơn vị sử dụng ngân sách phải bảo đảm: (1) Đúng với dự toán ngân sách được giao cả về tổng mức và chi tiết theo từng lĩnh vực, nhiệm vụ thu, chi được giao; (2) Đúng chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi; (3) Phân bổ

đủ vốn, kinh phí để thu hồi các khoản đã ứng trước dự toán đến hạn thu hồi trong năm, vốn đối ứng các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của các nhà tài trợ nước ngoài theo cam kết; (4) Đối với phân bổ vốn đầu tư phát triển phải bảo đảm các yêu cầu theo quy định của pháp luật về đầu tư công, xây dựng và quy định khác của pháp luật có liên quan; (5) Đối với phân bổ các khoản bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới phải

bảo đảm đúng mục tiêu, đúng đối tượng và thực hiện đúng các cam kết hoặc quy định về bố trí ngân sách địa phương cho mục tiêu đó

1.2.3 Chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước cấp huyện

Chấp hành dự toán chi là nội dung rất quan trọng trong chi ngân sách, là khâu thứ hai trong chu trình quản lý ngân sách Mục tiêu chính của việc tổ chức chấp hành dự toán chi NSNN là đảm bảo phân phối, cấp phát và sử dụng kinh phí được phân bổ một cách hợp

lý, tiết kiệm và có hiệu quả

Các đơn vị sử dụng ngân sách cấp huyện và các tổ chức được

NS cấp huyện hỗ trợ kinh phí thường xuyên mở tài khoản tại KBNN cấp huyện để giao dịch, thanh toán và chịu sự kiểm tra của Phòng Tài chính - Kế hoạch và KBNN cấp huyện trong quá trình thanh toán, sử dụng kinh phí Các khoản chi ngân sách cấp huyện được kiểm soát trước, trong và sau quá trình cấp phát thanh toán

Chấp hành dự toán chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị bao gồm 04 nội dung cơ bản sau: (1) Chi quản lý hành chính Nhà nước; (2) Chi quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội; (3) Chi

sự nghiệp văn hoá xã hội; (4) Chi sự nghiệp kinh tế của Nhà nước Chấp hành dự toán chi đầu tư phát triển địa phương bao gồm: (1) Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng hoàn vốn; (2) Đầu tư, hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp nhà nước; (3) Chi đối ứng các dự án viện trợ được phân cấp quản lý

Mục tiêu của chấp hành dự toán chi NSNN là: (1) Biến các chỉ tiêu chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm từ khả năng, dự kiến thành hiện thực; (2) Thông qua chấp hành dự toán chi NSNN có thể tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định

mức về kinh tế, tài chính của nhà nước; (3) Kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thanh toán, đảm bảo thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản kịp thời, đầy đủ, đúng quy định

1.2.4 Quyết toán chi ngân sách nhà nước

Quyết toán NSNN là phản ánh cuối cùng về tình hình thực hiện thu, chi theo dự toán hàng năm, cũng là sự phản ánh tập trung

về tài chính kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế quốc dân và

xã hội

Công tác quyết toán NSNN yêu cầu: (1) Số liệu quyết toán ngân sách nhà nước phải chính xác, trung thực, đầy đủ; (2) Số quyết toán chi ngân sách nhà nước là số chi đã thực thanh toán và số chi đã hạch toán chi ngân sách nhà nước theo quy định; (3) Số liệu quyết toán ngân sách của đơn vị sử dụng ngân sách, của chủ đầu tư và của ngân sách các cấp phải được đối chiếu, xác nhận với Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch; (4) Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán ngân sách nhà nước được giao và theo mục lục ngân sách nhà nước; (5) Báo cáo quyết toán của ngân sách cấp huyện, cấp xã không được quyết toán chi ngân sách lớn hơn thu ngân sách; (6) Báo cáo quyết toán của đơn

vị sử dụng ngân sách, đơn vị dự toán cấp trên, ngân sách các cấp phải kèm theo thuyết minh đánh giá kết quả, hiệu quả chi ngân sách gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ của đơn vị, địa phương, lĩnh vực, chương trình, mục tiêu được giao phụ trách

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra công tác chi NSNN cấp huyện

UBND huyện có trách nhiệm tổ chức thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các chế độ quản lý chi ngân sách của các đơn vị trực thuộc Hằng năm, cơ quan Thanh tra cấp huyện xây dựng kế hoạch thanh tra tình hình sử dụng ngân sách trên địa bàn trình Chủ tịch

UBND cấp huyện phê duyệt và tiến hành triển khai thực hiện theo kế hoạch đã được phê duyệt

Bên cạnh đó, Thường trực HĐND, các ban HĐND, các đại biểu HĐND cấp huyện thực hiện kiểm tra, giải quyết kiến nghị, kịp thời đối với UBND cấp huyện chỉ đạo các cơ quan chức năng thực hiện các biện pháp tích cực đảm bảo thực hiện tốt nhiệm vụ chi NSNN năm đó

Nguyên tắc thanh tra, kiểm tra công tác chi NSNN là: Tuân theo pháp luật; đảm bảo chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; Không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra

1.2.6 Xử lý vi phạm trong công tác chi ngân sách nhà nước

Qua công tác thanh tra, nếu phát hiện sai phạm Đoàn thanh tra

sẽ ban hành Kết luận thanh tra kiến nghị UBND xử lý theo từng mức

độ sai phạm: Xử lý hành chính; Xử lý về kinh tế; Xử lý trách nhiệm hình sự

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH

Qúa trình quản lý chi NSNN thường bị chi phối bởi các nhân

tố sau:

- Nhân tố về điều kiện tự nhiên

- Nhân tố về điều kiện kinh tế

- Nhân tố về điều kiện xã hội

- Các nhân tố khác như: Các yếu tố vĩ mô; Đặc thù các khoản chi ngân sách; Sự tiến bộ của khoa học công nghệ; Các qui định của trung ương; Tổ chức bộ máy và trình độ của đội ngũ cán bộ quản lý

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH

THỊ XÃ ĐIỆN BÀN, TỈNH QUẢNG NAM

2.1 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ ĐIỆN BÀN, TỈNH QUẢNG NAM

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

a Vị trí địa lý

Thị xã Điện Bàn được thành lập theo Nghị quyết số UBTVQH13 ngày 11/3/2015 của Ủy ban Thường trực Quốc hội, là đơn vị hành chính nằm về phía Bắc của tỉnh Quảng Nam, diện tích tự nhiên 216,32km2 Toàn thị xã được chia thành 20 đơn vị hành chính trực thuộc bao gồm 07 phường và 13 xã Điện Bàn có vị trí địa lý - kinh tế đặc biệt quan trọng của tỉnh Quảng Nam và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung Với những lợi thế đó, trong thời gian qua Điện Bàn luôn được xác định là trung tâm kinh tế lớn thứ ba của tỉnh sau thành phố Tam Kỳ và thành phố Hội An, được khẳng định là trung tâm vùng quan trọng và có vai trò làm động lực phát triển kinh

889/NQ-tế vùng phía Bắc của tỉnh Quảng Nam

b Nguồn lực phát triển

- Dân số và lao động: dân cư phân bổ không đều, tập trung tại một số đơn vị hành chính trung tâm, đô thị Dân số ở độ tuổi lao động là 129.841 người chiếm 62,37% dân số, chủ yếu lao động trẻ dưới 40 tuổi

- Tài nguyên khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên đa dạng

2.1.2 Đặc điểm kinh tế

Theo số liệu thống kê, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất hàng năm của thị xã 12-13%/năm, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của thị xã Điện Bàn giai đoạn 2012 – 2016 đạt 8,93%, theo đó kinh

tế của thị xã Điện Bàn những năm qua có bước tăng trưởng tốt Trong đó: Ngành Thương mại – dịch vụ có tốc độ tăng trưởng bình quân lớn nhất, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thị xã

Tình hình thu NSNN của thị xã Điện Bàn giai đoạn 2012 –

2016 có nhiều tiến bộ, thu NSNN năm sau đều cao hơn năm trước, nhưng do nguồn thu trên địa bàn chưa đảm bảo nhiệm vụ chi nên NSNN phải cân đối hàng năm để đáp ứng các nhiệm vụ thường xuyên và các công tác đầu tư phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn

Với những đặc điểm xã hội nêu trên, công tác quản lý chi NSNN tại thị xã Điện Bàn có những điều kiện thuận lợi như: Nguồn lao động ở Điện Bàn dồi dào nên giá nhân công tương đối thấp so với địa phương khác, điều kiện sống và mặt bằng dân trí ngày càng nâng cao thì công tác tuyên truyền khi thực hiện quản lý chi NSNN

sẽ dễ dàng hơn Bên cạnh những thuận lợi là khó khăn: Tuy nguồn lao động dồi dào nhưng chất lượng nguồn lao động của Thị xã còn thấp, lao động được đào tạo nghề chiếm tỷ lệ nhỏ trong các doanh nghiệp xây dựng, số lao động có trình độ chuyên môn còn ít

2.2 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH THỊ XÃ ĐIỆN BÀN, TỈNH QUẢNG NAM

2.2.1 Công tác lập dự toán chi ngân sách tại thị xã Điện Bàn

Tình hình dự toán chi NSNN trong 05 năm gần đây được thể hiện như sau:

Bảng 2.7 : Tình hình lập dự toán chi ngân sách nhà nước

B Chi từ nguồn thu để

lại quản lý qua NS 7,614 8,500 8,418 12,418 24,168

C Chi chuyển giao các

TỔNG CHI 461,025 629,775 570,370 601,582 628,731

(Nguồn: Phòng Tài chính – Kế hoạch thị xã Điện Bàn)

Hàng năm, căn cứ các văn bản hướng dẫn thi hành công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước và sự hướng dẫn cụ thể của Sở Tài chính về một số nội dung về xây dựng dự toán ngân sách đối với UBND thị xã và phòng tài chính – kế hoạch thị xã, sau đó phòng tài