Ảnh hưởng của đầu tư phát triển và chi phí không chính thức đến kết quả hoạt động kinh doanh nghiên cứu thực nghiệm các DNNVV tại nghệ an

Luận án xây dựng khung nghiên cứu coi chi phí không chính thức là một dạng đầu tư của doanh nghiệp. Đây là khoản tiền mà doanh nghiệp bỏ ra một cách “ngầm”, không được pháp luật thừa nhận, nhưng cũng là hướng tới mục tiêu phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, cũng là một khoản đầu tư cho tương lai, chỉ là “đầu tư không chính thức” mà thôi. Những phát hiện, đề xuất mới rút ra được từ kết quả nghiên cứu, khảo sát của luận án

- -Lª vò sao mai

¶NH H¦ëNG CñA §ÇU T¦ PH¸T TRIÓN Vμ CHI PHÝ

KH¤NG CHÝNH THøC §ÕN KÕT QU¶ HO¹T §éNG KINH DOANH:

NGHI£N CøU THùC NGHIÖM C¸C DOANH NGHIÖP

L I CAM OAN

Tôi đã đ c và hi u v các hành vi vi ph m s trung th c trong h c thu t Tôi cam k t b ng danh d cá nhân r ng s nghiên c u này do tôi t th c hi n và không vi ph m yêu c u v s trung th c trong h c thu t

M C L C

L I CAM OAN i 

M C L C ii 

DANH M C T VI T T T v 

DANH M C B NG vi 

DANH M C HÌNH vii 

PH N M U 1 

1 S c n thi t c a nghiên c u 1 

2 M c đích nghiên c u 4 

3 i t ng và ph m vi nghiên c u 5 

4 Ph ng pháp nghiên c u 7 

5 Ý ngh a và đóng góp m i c a lu n án 7 

6 B c c c a lu n án 9 

CH NG 1 T NG QUAN NGHIÊN C U, MÔ HÌNH VÀ CÁC GI THUY T NGHIÊN C U 10 

1.1 Các nghiên c u v đ u t phát tri n và tác đ ng c a nó đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 12 

1.1.1 u t phát tri n tác đ ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 12 

1.1.2 u t tài s n c đ nh (fixed investment) tác đ ng k t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p 15 

1.1.3 u t ngu n nhân l c (humman resourse investment) nh h ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 16 

1.1.4 u t nghiên c u và tri n khai R&D (R&D investment) nh h ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 18 

1.2 Các nghiên c u v chi phí không chính th c và tác đ ng c a nó k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 20 

1.3 Các nghiên c u v ph ng pháp s d ng mô hình phân tích tác đ ng gi a các bi n trong ng n h n và dài h n 30 

1.4 Kho ng tr ng nghiên c u 32 

1.5 Mô hình và gi thuy t nghiên c u 33 

TÓM T T CH NG 1 37 

CH NG 2 C S LÝ THUY T V U T PHÁT TRI N VÀ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH TH C TRONG DOANH NGHI P NH VÀ V A 38 

2.1 Các khái ni m chung 38 

2.1.1 u t và đ u t phát tri n trong doanh nghi p 38 

2.1.2 Chi phí không chính th c trong doanh nghi p 43 

2.1.3 K t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p 47 

2.2 Lý thuy t v ho t đ ng đ u t phát tri n và chi phí không chính th c trong DNNVV 47 

2.2.1 c tr ng DNNVV 47 

2.2.2 L i th và khó kh n c a DNNVV 48 

2.2.3 u t phát tri n trong DNNVV 49 

2.2.4 Chi tr chi phí không chính th c đ i v i DNNVV 51 

2.2.5 Các nhân t nh h ng quy t đ nh đ u t và quy t đ nh chi tr chi phí không chính th c c a DNNVV 52 

2.3 Lý thuy t gi i thích m i quan h gi a đ u t phát tri n và chi phí không chính th c v i k t qu s n xu t kinh doanh c a DNNVV 55 

TÓM T T CH NG 2 62 

CH NG 3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 63 

3.1 Quy trình nghiên c u 63 

Hình: S đ quy trình nghiên c u c a lu n án 66 

3.2 Th c đo 67 

3.2.1 Th c đo chi phí không chính th c trong doanh nghi p 67 

3.2.2 Th c đo đ u t phát tri n trong doanh nghi p 68 

3.2.3 Th c đo k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p 70 

3.2.4 Th c đo các bi n ki m soát khác 71 

3.3 Thi t k m u nghiên c u 75 

3.3.1 T ng th và m u nghiên c u 75 

3.3.2 Quy mô m u 76 

3.3.3 Ph ng pháp ch n m u 78 

3.4 Thi t k phi u kh o sát, phi u ph ng v n sâu và thu th p d li u 80 

3.4.1 Thi t k phi u kh o sát 80 

3.4.2 Thi t k phi u ph ng v n sâu 82 

3.4.3 Các b c ti n hành thu th p d li u 83 

3.5 D ki n phân tích d li u 86 

3.5.1 Nh p d li u 87 

3.5.2 Phân tích th ng kê mô t 88 

3.5.3 Ki m đ nh tính d ng c a d li u b ng 88 

3.5.4 L a ch n mô hình h i quy 89 

3.5.5 Ki m đ nh m i quan h trong dài h n 94 

3.5.6 Ki m đ nh m i quan h trong ng n h n b ng mô hình hi u ch nh sai s ECM 96 

TÓM T T CH NG 3 98 

CH NG 4 K T QU NGHIÊN C U V M I QUAN H NG N H N - DÀI H N GI A U T PHÁT TRI N VÀ CHI PHÍ KHÔNG CHÍNH TH C V I K T QU S N XU T KINH DOANH C A DNVVV 99 

4.1 B i c nh nghiên c u 99 

4.1.1 Khung c nh doanh nghi p Ngh An 99 

4.1.2 Tình hình ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p 106 

4.1.3 Chi phí không chính th c đ i v i doanh nghi p 108 

4.2 K t qu th ng kê mô t m u 119 

4.3 Ki m đ nh t t ng quan, đa c ng tuy n 121 

4.4 Ki m đ nh tính d ng c a bi n 122 

4.5 L a ch n mô hình ki m đ nh 122 

4.6 Ki m đ nh m i quan h tác đ ng trong dài h n 124 

4.6.1 Ki m đ nh đ ng liên k t 124 

4.6.2 H i quy mô hình tác đ ng dài h n 125 

4.7 Ki m đ nh m i quan h trong ng n h n 126 

4.8 T ng h p và th o lu n k t qu nghiên c u 127 

TÓM T T CH NG 4 134 

CH NG 5: K T LU N VÀ KHUY N NGH 135 

5.1 K t lu n v m i quan h trong ng n h n và dài h n gi a đ u t phát tri n và chi phí không chính th c v i k t qu ho t đ ng kinh doanh c a DNNVV Vi t Nam 135 

5.2 B i c nh phát tri n c a DNNVV Vi t Nam 136 

5.3 B i c nh c i cách th ch Vi t Nam 138 

5.4 Các khuy n ngh 139 

5.4.1 Khuy n ngh đ i v i DNNVV Vi t Nam 140 

5.4.2 Khuy n ngh đ i v i Nhà n c 152 

5.5 H n ch c a nghiên c u và các h ng nghiên c u ti p theo 155 

TÓM T T CH NG 5 156 

K T LU N 157 

DANH M C CÔNG TRÌNH CÔNG B C A TÁC GI 158 

TÀI LI U THAM KH O 159 

PH L C 175 

DANH M C T VI T T T

PCI (Provincial Compettiveness Index) : Ch s n ng l c c nh tranh c p t nh RBV (Resourse – Based View) : Lý thuy t qu n lý d a trên ngu n l c

VECM (Vector Error Correction Model) : Mô hình vector hi u ch nh sai s

DANH M C B NG

B ng 1.1 T ng h p các nghiên c u v chi phí không chính th c 29 

B ng 2.1: Các nghiên c u s d ng RBV đ gi i thích cho u t phát tri n và Chi phí không chính th c nh h ng đ n K t qu kinh doanh doanh nghi p 56  B ng 3.1: Nhân t và bi n s 64 

B ng 3.2: T ng h p th c đo 72 

B ng 3.3: S doanh nghi p Ngh An đang ho t đ ng phân theo ngành kinh t 76 

B ng 3.4: Các quan đi m v kích c m u cho nghiên c u 77 

B ng 3.5: Thông tin m u đi u tra 79 

B ng 3.6: Câu h i v t l chi phí không chính th c 80 

B ng 3.7: Câu h i v đ u t cho R&D 81 

B ng 3.8: Các ngu n thu th p d li u đ nh l ng cho t ng th c đo 85 

B ng 4.1: S doanh nghi p đang ho t đ ng tính t i các th i đi m 31/12 99 

B ng 4.2: S doanh nghi p đang ho t đ ng theo lo i hình doanh nghi p tính t i các th i đi m 31//12 101 

B ng 4.3: V n s n xu t kinh doanh bình quân n m c a DN đang ho t đ ng 104 

B ng 4.4: S lao đ ng trong các DN đang ho t đ ng t i các th i đi m 31/12 105 

B ng 4.5: Doanh thu thu n s n xu t kinh doanh c a các DN đang ho t đ ng 107 

B ng 4.6: N p Ngân sách c a các doanh nghi p Ngh An 107 

B ng 4.7: Các cu c đi u tra v chi phí không chính th c Vi t Nam 109 

B ng 4.8: i m PCI - Chi phí không chính th c 114 

B ng 4.9: N i dung đi u tra PCI – Chi phí không chính th c n m 2017 117 

B ng 4.10: i m và x p h ng PCI - chi phí không chính th c 118 

B ng 4.11: Th ng kê mô t m u 119 

B ng 4.12 Ma tr n h s t ng quan 121 

B ng 4.13: Ki m đ nh tính d ng 122 

B ng 4.14: K t qu h i quy FEM 123 

B ng 4.15: Ki m đ nh Redundant Fixed Effects 123 

B ng 4.16: H i quy mô hình RE 123 

B ng 4.17: Ki m đ nh Hausman 124 

B ng 4.18: Ki m đ nh đ ng liên k t Engle-Granger 124 

B ng 4.19: K t qu h i quy dài h n 125 

B ng 4.20: H i quy ng n h n b ng mô hình ECM 126 

B ng 4.21: T ng h p k t qu nghiên c u 127

DANH M C HÌNH

Hình 1.1: S đ cách th c t ng quan nghiên c u c a lu n án 11 

Hình 1.2: Mô hình tham nh ng tác đ ng t i t ch c c a Yadong Luo 23 

Hình 1.3: Mô hình nghiên c u ban đ u 34 

Hình 1.4: Mô hình nghiên c u chính th c 35 

Hình 1.5: S đ quy trình nghiên c u c a lu n án 66 

Hình 3.1: Mô hình – Bi n s - Th c đo 74 

Hình 3.2: Ngành ngh kinh doanh c a các doanh nghi p Ngh An 75 

Hình 3.3: L a ch n mô hình ki m đ nh cho Panel data 92 

Hình 4.1: Doanh nghi p Ngh An n m 2015 phân theo đ a ph ng 100 

Hình 4.2: Ngành ngh kinh doanh c a các doanh nghi p Ngh An 102 

Hình 4.3: C c u ngành ngh l nh v c c a doanh nghi p Ngh An n m 2015 102 

Hình 4.4: T ng v n s n xu t kinh doanh phân theo lo i hình doanh nghi p 103 

Hình 4.5: T tr ng DN đang ho t đ ng t i 31/12/2014 phân theo quy mô v n 104 

Hình 4.6: S lao đ ng c a DN đang ho t đ ng t i 31/12/2014 phân theo ngành 106 

Hình 4.7: T tr ng các doanh nghi p n p thu cao 108 

Hình 4.8: Chi phí không chính th c c a m t s đ a ph ng 115 

Hình 4.9: Chi phí không chính th c c a Ngh An qua các n m 116 

Hình 4.10: Th ng kê mô t bi n R&D 119 

Hình 4.11: Th ng kê mô t bi n NL 120 

Hình 4.12: Th ng kê mô t bi n TYLEIP 120 

Hình 4.13: Th ng kê mô t bi n TUOI 121 

Hình 4.14: T l ti n/doanh thu dành đ đ u t vào R&D t i các doanh nghi p trong khu v c ông Nam Á trong 3 n m 2014-2017 132 

Hình 5.1: Khó kh n c th v m t b ng kinh doanh n m 2015 144 

PH N M U

1 S c n thi t c a nghiên c u

Ngày 19/02/2013 Th t ng Chính ph ra Quy t đ nh s 330/Q -TTg v vi c phê duy t “ án t ng th tái c c u kinh t g n chuy n đ i mô hình t ng tr ng theo

h ng nâng cao ch t l ng, hi u qu và n ng l c c nh tranh giai đo n 2013 - 2020”

ây là m t ch tr ng phù h p v i xu h ng toàn c u khi mà n n kinh t th gi i v a

tr i qua th i k kh ng ho ng kinh t 2009 di n ra m t cách sâu và r ng trên m i l nh

v c Các n i dung tr ng tâm hay đ nh h ng ch y u c a tái c u trúc mà Vi t Nam đ t

ra bao g m: tái c u trúc th tr ng tài chính, tái c u trúc doanh nghi p, tái c u trúc đ u

t Trong b i c nh chung đó, nhi m v tái c u trúc doanh nghi p c ng đ c đ t ra

h t s c kh n tr ng c p bách, b i tr i qua th i k kh ng ho ng các doanh nghi p đã

b c l đ c các đi m y u c a mình: tài l c y u, nhân l c y u, n ng l c qu n tr y u,

s c c nh tranh y u, s hi u bi t và m c đ h i nh p y u… tái c u trúc doanh nghi p, các n i dung doanh nghi p c n t p trung “thay đ i” bao g m t duy kinh doanh, chi n l c kinh doanh, chi n l c m r ng th tr ng, tính n ng - ki u dáng -

ch t l ng s n ph m, c c u và ch t l ng ngu n nhân l c, công ngh và quy trình

s n xu t, c c u t ch c v n hành doanh nghi p, v n hóa doanh nghi p… Bao quát trên t t c n i dung đó chính là vi c doanh nghi p đ u t vào đâu và đ u t nh th

nào đ có hi u qu cao nh t?

Ho t đ ng đ u t trong doanh nghi p th ng đ c di n ra trên các n i dung:

đ u t vào xây d ng c b n, đ u t phát tri n ngu n nhân l c, đ u t nghiên c u tri n khai R&D, đ u t vào ho t đ ng marketing và đ u t vào các tài s n vô hình…,

g i chung là đ u t phát tri n trong doanh nghi p (T Quang Ph ng, 2003) Lý lu n

và th c t đã ch ng minh đ c s tác đ ng c a các ho t đ ng đ u t đó lên k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p Tuy v y, ngoài nh ng kho n chi đ u t m t cách “chính th c”, doanh nghi p còn ph i b ra nh ng kho n ti n mà pháp lu t không chính th c th a nh n, kho n ti n này dùng đ h i l , bôi tr n, đút lót…, g i chung là “Chi phí không chính th c” Doanh nghi p th ng t n chi phí không chính

th c khi đ u th u giành h p đ ng/d án, ho c m t ti n đ đ c c p phép kinh doanh,

c p phép khai thác tài nguyên, c p quy n s d ng đ t, th t c xu t nh p kh u…,

nh ng chi phí này đang th c s tr thành gánh n ng đ i v i doanh nghi p Các kho n ti n chi phí không chính th c này xét trên góc đ ng i nh n thì chính là tham

nh ng Trên góc đ đ u t , các kho n ti n mà doanh nghi p b ra m t cách “ng m”

nh th c ng là h ng t i m c tiêu phát tri n ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, c ng là m t kho n đ u t cho t ng lai, ch là “đ u t không chính

th c” mà thôi Nh v y có th t m xem ho t đ ng đ u t c a doanh nghi p có 2

m ng: chính th c và không chính th c Nhi u doanh nghi p mong mu n đ u t qua chi phí không chính th c đ nh n đ c các c h i kinh doanh, trong khi đó c ng

có nh ng doanh nghi p th c hi n đ u t phát tri n m t cách bài b n v i mong mu n

có đ c l i ích lâu dài V y các m ng đó nh h ng nh th nào đ n k t qu s n

xu t kinh doanh c a doanh nghi p? M ng nào tác đ ng mang tính b n v ng, m ng nào mang tính ng n h n? u t vào m ng nào thì có l i h n cho doanh nghi p? ây

chính là lý do tác gi đã ghép 2 m ng t ng ch ng nh tách bi t/không liên quan vào cùng m t nghiên c u Hai m ng này không nh ng không tách bi t mà

còn r t có quan h m t thi t v i nhau, cùng đ c chi v i m c đích thu v l i ích trong t ng lai c a doanh nghi p

L ra doanh nghi p có th t p trung đ u t cho phát tri n ngu n nhân l c, cho khoa h c công ngh đ nâng cao kh n ng c nh tranh, n ng su t, hi u qu , thì l i ph i giành kinh phí cho Chi phí không chính th c, trong khi có th giành ngu n l c này cho

đ u t phát tri n và t o vi c làm, nâng cao thu nh p C th , theo báo cáo c a Trung tâm nghiên c u và phát tri n chính sách (DEPOCEN) v t n th t tham nh ng Vi t Nam đ c công b tháng 8/2014, n u gi m 1% đ n v t n su t tham nh ng (t n su t tham nh ng đ c đo l ng b ng t l ph n tr m doanh nghi p th a nh n có chi tr các kho n không chính th c), đ u t dân doanh s t ng 6,4%, s vi c làm s t ng 1,8%, thu nh p bình quân đ u ng i s t ng 2,3% Nh v y gánh n ng tham nh ng làm gi m đáng k đ ng l c đ u t , t o vi c làm và thu nh p c a doanh nghi p, làm gi m ni m tin c a doanh nghi p, t o m t môi tr ng kinh doanh không minh b ch, hi u qu nh t

th i mà không b n v ng, không nâng cao đ c n ng l c và kh n ng c nh tranh c a doanh nghi p

Ho t đ ng đ u t phát tri n và vi c chi tr chi phí không chính th c có th di n

ra m t cách song song và có v là hoàn toàn tách bi t, đ c l p nhau trong quá trình s n

xu t kinh doanh c a doanh nghi p Tuy nhiên xét v b n ch t 2 ho t đ ng này liên quan m t thi t v i nhau và có kh n ng lo i tr l n nhau, ngh a là khi t ng đ u t phát tri n thì s làm gi m vi c chi tr chi phí không chính th c, và ng c l i Th c t đó

đòi h i c n có nghiên c u đ phân tích và đánh giá đ c tác đ ng đ ng th i gi a

u t phát tri n và các Chi phí không chính th c trong doanh nghi p v i hi u

qu ho t đ ng kinh doanh T đó đ xu t các gi i pháp giúp doanh nghi p đ a ra

m t chi n l c đ u t h p lý, nâng cao n ng l c c nh tranh và hi u qu ho t đ ng kinh doanh, quan tâm h n đ n đ i m i công ngh hay s n ph m - đ ng l c chính cho phát tri n trong môi tr ng c nh tranh qu c t gay g t nh hi n nay Ngoài ra, n u k t

qu nghiên c u cho th y tác h i c a Chi phí không chính th c gây ra cho doanh nghi p

nh th nào s là c s đ Chính ph gi i quy t n n tham nh ng đang di n ra m t cách

nh c nh i nh hi n nay, h ng t i vi c th c hi n m c tiêu mà Ngh quy t 19/N -CP

c a Chính ph v c i thi n môi tr ng kinh doanh, nâng cao n ng l c c nh tranh cho doanh nghi p, giúp ti t ki m th i gian công s c ti n b c và c a c i xã h i, c ng c

ni m tin c a doanh nghi p đ i v i c ch /chính sách/b máy công quy n, h ng t i

m c tiêu t ng tr ng b n v ng

Nh ng phân tích trên đây nh m lý gi i cho tính c p thi t c a vi c nghiên c u đánh giá tác đ ng/ nh h ng c a u t phát tri n và Chi phí không chính th c đ n

K t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p V n đ đ t ra là nghiên c u s th c

hi n đ i v i lo i doanh nghi p nào? S khác bi t l n gi a các doanh nghi p mà đ

phân bi t các doanh nghi p v i nhau chính là l ng ngu n l c mà doanh nghi p s

h u, và tiêu chí này phân doanh nghi p thành doanh nghi p l n, doanh nghi p v a, doanh nghi p nh Tác gi quy t đ nh l a ch n nhóm doanh nghi p nh và v a (DNNVV) làm đ i t ng nghiên c u, b i DNNVV chi m m t t tr ng r t l n trong

t ng th doanh nghi p (h n 97%), là m t b ph n quan tr ng trong n n kinh t th

tr ng đang phát tri n Vi t Nam Cùng v i b ph n kinh t t nhân thì DNNVV đang là đ ng l c quan tr ng cho s phát tri n S đóng góp c a DNNVV đ i v i n n kinh t trong vi c t o công n vi c làm và đ i m i sáng t o là đi u không ai ph nh n Khu v c DNNVV đ c xem là n ng đ ng nh t và d thích nghi nh t, có th khai thác

t ng m ng theo l nh v c ngành ngh hay theo vùng, có th xem là x ng s ng c a n n kinh t B i v y vi c Nhà n c t o c ch khuy n khích và môi tr ng thu n l i cho DNNVV phát tri n là vô cùng quan tr ng Tuy nhiên, c ng vì nh nên DNNVV g p nhi u khó kh n trong quá trình s n xu t kinh doanh, và c ng d b t n th ng tr c

nh ng y u t không lành m nh c a môi tr ng đ u t kinh doanh nh th t c hành chính ph c t p, chi phí không chính th c

Khi doanh nghi p có ngu n l c l n, vi c chi ti n cho đ u t phát tri n hay chi phí không chính th c không ph i là quy t đ nh khó kh n, đòi h i cân nh c Tuy nhiên đ i v i các DNNVV, m t đ c tr ng c a nhóm doanh nghi p này là s gi i h n

v ngu n l c (tài chính, nhân l c, v t l c), do đó b gi i h n v n ng l c (n ng l c

s n xu t, n ng l c R&D, n ng l c c nh tranh) Vi c phân b các ngu n l c h u h n

nh m nâng cao n ng l c luôn là thách th c đ i v i DNNVV Trong b i c nh phát tri n hi n nay, bên c nh vi c phân b v n cho đ u t phát tri n đ đ i m i nâng c p máy móc công ngh , nâng cao n ng l c, DNNVV còn ph i dành m t ph n không

nh đ chi cho các kho n Chi phí không chính th c, làm cho s phát tri n c a DNNVV càng g p khó kh n khi ngu n l c v n đã h n h p nay còn ph i phân chia cho nhi u kho n, trong khi ch a bi t ch c kho n chi nào th c s mang l i l i ích

Th c t này cho th y vi c nghiên c u các tác đ ng c a u t phát tri n và Chi phí không chính th c đ i v i K t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

nh và v a, xác đ nh v n đ và lu n gi i nguyên nhân c a các v n đ là c n thi t,

v a giúp DNNVV hi u rõ h n c ch tác đ ng, v a giúp chính ph có nh ng chính sách đ m b o phát tri n DNNVV theo đúng m c tiêu, đ m b o đ c vai trò quan

tr ng c a kh i DNNVV trong n n kinh t

Nghiên c u này l a ch n các DNNVV trên đ a bàn t nh Ngh An đ làm th c

nghi m vì các lý do sau: Th nh t, s l ng doanh nghi p nói chung và DNNVV Ngh An khá l n S DNNVV chi m 97,8% t ng s doanh nghi p, t ng đ ng t l DNNVV c a c n c Th hai, Ngh An là m t trong nh ng t nh có đi m thành ph n chi phí không chính th c trong ch s n ng l c c nh tranh c p t nh PCI th p nh t c

n c, và th c t này kéo dài trong su t th i gian t 2007 – nay, ch ng t r ng v n n n doanh nghi p ph i tr các chi phí không chính th c Ngh An đang khá nghiêm

2 M c đích nghiên c u

- a ra m t cách nhìn nh n m i v ho t đ ng đ u t c a doanh nghi p, ch

xem các kho n chi phí không chính th c c ng là m t kho n đ u t T đó ho t

đ ng đ u t c a doanh nghi p bao g m đ u t chính th c (là các ho t đ ng đ u t phát tri n nh đ u t ngu n nhân l c, đ u t tài s n c đ nh, đ u t R&D), và đ u t không chính th c (là đ u t cho chi phí không chính th c)

- Xây d ng đ c mô hình đánh giá m c đ nh h ng c a đ u t chính th c và không chính th c t i k t qu ho t đ ng kinh doanh, đ c bi t phân bi t tác đ ng trong

ng n h n và dài h n, t đó tìm ra đâu là nhân t quan tr ng đóng vai trò ch đ o

trong vi c nâng cao k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, nh

h ng t i s phát tri n b n v ng c a doanh nghi p

- xu t ra nh ng gi i pháp/khuy n ngh cho c ng đ ng DNNVV trong vi c

đ a ra quy t đ nh phân b v n đ u t : nên đ u t phát tri n hay chi chi phí không chính th c; xu t v i Nhà n c trong vi c ban hành c ch /chính sách h tr doanh nghi p, c i thi n môi tr ng kinh doanh

3 i t ng và ph m vi nghiên c u

- Ho t đ ng đ u t phát tri n trong DNNVV (tr ng tâm là đ u t tài s n c

đ nh, đ u t ngu n nhân l c và đ u t nghiên c u tri n khai R&D)

- Các kho n chi phí không chính th c c a DNNVV

Tác gi không ch n doanh nghi p l n, thu c kh i doanh nghi p Nhà n c, trong t t

c các l nh v c mà ch ch n các doanh nghi p trên, đ đ m b o đ c m u nghiên c u có s

đ ng nh t, c th nh sau:

+ Tác gi ch n DNNVV mà không ch n doanh nghi p l n vì doanh nghi p l n

có ti m l c (v tài l c và nhân l c c ng nh v t l c) h n h n DNNVV, do đó s có s khác bi t l n trong chi n l c đ u t , đ ng th i có l i th h n v vi c giành các c h i kinh doanh so v i DNNVV nên chi phí không chính th c mà h ph i chi tr c ng s

có s khác bi t l n Tiêu chí l a ch n DNNVV theo quy đ nh t i Ngh đ nh s

56/2009/N -CP v tr giúp phát tri n DNNVV Các doanh nghi p trong m u đi u tra

c a nghiên c u (Ph l c 3) đ u th a mãn tiêu chí v DNNVV nói trên

+ Tác gi ch n doanh nghi p thu c kh i dân doanh mà không ch n doanh

nghi p kh i Nhà n c và doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài vì hai kh i doanh nghi p Nhà n c và doanh nghi p có v n đ u t n c ngoài có ti m l c h n h n, c ng

v i vi c h đ c s u đãi đ c bi t t Nhà n c h n h n kh i t , có m i quan h m t thi t h n v i chính quy n, và d nh n đ c các ngu n l c, các d án, các s u tiên và

do đó các n i dung đ u t và chi phí không chính th c ph i chi tr c ng s có s khác

bi t l n

i u này đ c VCCI đi u tra và công b trong các báo cáo PCI h ng n m Ví

d , trong báo cáo PCI n m 2013, VCCI đ a ra nh n đ nh, tình tr ng c nh tranh thi u bình đ ng hi n di n kh p các đ a ph ng trên toàn qu c v i m c đ khác nhau, doanh nghi p dân doanh đang b doanh nghi p Nhà n c v n đ c u ái t c đi nhi u

c h i kinh doanh Kho ng 1/3 doanh nghi p tham gia kh o sát PCI cho bi t u đãi

đ i v i DNNN do Trung ng qu n lí là m t tr ng i cho ho t đ ng c a h ; 35% doanh nghi p đã nh n đ nh r ng chính quy n dành nhi u u đãi cho các công ty l n

l nh v c mua s m công; 27% DN đ c h i c ng cho r ng tình tr ng phân bi t đ i x

c ng x y ra các l nh v c nh ti p c n đ t đai, ti p c n v n, và gánh n ng th t c hành chính Lãnh đ o ho c ch các doanh nghi p Nhà n c th ng đã t ng là lãnh

đ o trong c quan Nhà n c ho c là qu n lí t i DNNN nên v n gi đ c các m i quan

h cá nhân g n g i v i quan ch c chính quy n, do đó đ c h ng nhi u thu n l i và quan tâm h n trong ti p c p các ngu n l c, đ u th u mua s m công Ngoài y u t quan

h , 35% doanh nghi p cho r ng các doanh nghi p l n trong t nh (v quy mô doanh thu

và lao đ ng) c ng đ c u ái nhi u h n

Ngoài ra, khi l a ch n đ i t ng DNNVV thu c kh i dân doanh, tác gi d a vào vai trò c a đ i t ng này đ i v i n n kinh t hi n nay: DNNVV và kinh t t nhân đang đ c xem là đ ng l c t ng tr ng, đ i m i và sáng t o c a n n kinh t Riêng

v i kinh t t nhân, t m quan tr ng c a kh i doanh nghi p này m i đây đã đ c kh ng

đ nh m t l n n a t i Ngh quy t s 10-NQ/TW ngày 3-6-2017 c a H i ngh T 5 khóa XII v phát tri n kinh t t nhân tr thành m t đ ng l c quan tr ng c a n n kinh

t th tr ng đ nh h ng xã h i ch ngh a, là nòng c t đ phát tri n m t n n kinh t

đ c l p, t ch , đ s c c nh tranh qu c t Vi c nâng cao hi u qu c a kh i doanh nghi p này đang là v n đ nóng, thu hút s quan tâm c a toàn xã h i, đòi h i c n nghiên c u v v n đ liên quan t i kh i DNNVV và kinh t t nhân

+ Tác gi ch n doanh nghi p s n xu t mà không ch n doanh nghi p th ng

m i d ch v vì ho t đ ng đ u t c a 2 lo i doanh nghi p này có n i dung c b n khác nhau, doanh nghi p th ng m i d ch v th ng u tiên đ u t cho marketing phát tri n

th ng hi u ch ít đ u t vào tài s n c đ nh, đ u t vào khoa h c công ngh ng

th i các kho n chi phí không chính th c (n u có) c ng có khác bi t so v i doanh nghi p s n xu t, ví d doanh nghi p s n xu t s m t nhi u chi phí liên quan đ n ngu n cung đ u vào (nh là đ t đai, v n, nguyên nhiên v t li u), còn doanh nghi p th ng

m i l i m t các chi phí liên quan t i bán hàng (nh là c p h n ng ch, thông quan )

- Ph m vi th i gian: Vì trong đ i t ng nghiên c u c a lu n án có k t qu s n

xu t kinh doanh c a doanh nghi p trong ng n h n và dài h n, nên s li u thu th p c ng

c n có th i gian dài NCS c g ng thu th p d li u v i khung th i gian dài nh t có th , khung th i gian này v a đ m b o đ d li u đ ch y các mô hình nghiên c u, v a đ m

b o tính kh thi c a vi c đi u tra thu th p Cu i cùng khung th i gian mà NCS có th thu th p đ c s li u là 6 n m, t 2011 – 2016, khung này đ c ph n m m phân tích d

li u Eviews ch p nh n đ ch y các mô hình ki m đ nh tác đ ng ng n h n và dài h n

4 Ph ng pháp nghiên c u

Ph ng pháp đ nh l ng h ng t i vi c xây d ng mô hình đ ki m đ nh m i quan h

gi a các nhân t , còn ph ng pháp đ nh tính (d i d ng ph ng v n sâu) dùng đ ki m tra và gi i thích k t qu nghiên c u đ nh l ng

Trong nghiên c u đ nh l ng, d li u đ c thu th p d i d ng d li u b ng (Panel data) Ph ng pháp phân tích: S d ng ph ng pháp Engle-Granger đ c

l ng m i quan h gi a các bi n trong ng n h n và dài h n, bao g m các b c sau:

- Ki m đ nh quan h đ ng liên k t (cointegration) đ xác đ nh có t n t i m i quan h gi a các bi n trong dài h n Sau đó xây d ng ph ng trình đ ng liên k t theo

ph ng pháp OLS đ xác đ nh m i quan h tác đ ng trong dài h n

- c l ng và xây d ng mô hình hi u ch nh sai s ECM d a trên ph ng trình

quan h tác đ ng này là khác nhau theo th i gian C th :

- Ho t đ ng đ u t phát tri n (bao g m đ u t TSC , đ u t ngu n nhân l c,

đ u t R&D) trong ng n h n nhìn chung không tác đ ng ho c tác đ ng tiêu c c đ n

k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p Còn trong dài h n, tác đ ng

c a đ u t đ i v i k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p là t t, là tích c c, hay nói cách khác đ u t phát tri n có l i cho s phát tri n c a doanh nghi p trong dài h n

- Chi phí không chính th c l i có tác đ ng lên k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh theo chi u h ng ng c l i: Không tác đ ng trong ng n h n và tác đ ng tiêu

c c trong dài h n

 Ý ngh a th c ti n

Lu n án đã ki m đ nh đ c m i quan h gi a ho t đ ng đ u t phát tri n và chi phí không chính th c v i k t qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p trong DNNVV c a Vi t Nam (nghiên c u th c nghi m Ngh An), t đó đ xu t

đ c các khuy n ngh cho kh i DNNVV và các c quan qu n lý Nhà n c

- i v i DNNVV: Vi c đ u tiên và quan tr ng nh t mà DNNVV c n làm, đó

là thay đ i t duy cách ngh , DNNVV c n ph i xác đ nh đ c s c n thi t và tác d ng

c a ho t đ ng đ u t phát tri n đ i v i doanh nghi p, đây là ho t đ ng giúp doanh nghi p có đ c k t qu s n xu t kinh doanh b n v ng lâu dài; còn đ i v i vi c chi các kho n chi phí không chính th c đ h i l , bôi tr n thì DNNVV không nên th c hi n,

vì nó không h mang l i l i ích nh doanh nghi p mong đ i, th m chí còn tác đ ng tiêu c c t i doanh nghi p trong dài h n Th hai là, v i ngu n l c h n h p c a mình, DNNVV hãy khai thác nó m t cách hi u qu h n n a b ng các bi n pháp qu n tr doanh nghi p Th ba là t ng c ng kh n ng ti p c n các ngu n l c Cu i cùng và

c ng r t quan tr ng là xem l i cách đ u t c a mình và hãy th c hi n nó m t cách bài

chính th c đ t o đi u ki n cho DNNVV và doanh nghi p nói chung phát tri n Lu n

án đ xu t m t s khuy n ngh gi i quy t chi phí không chính th c theo h ng gi i quy t m t cách tri t đ

Ngoài ra lu n án c ng m ra m t s h ng nghiên c u ti p theo, đó là m

r ng ph m vi nghiên c u c a đ tài này cho các doanh nghi p l n, doanh nghi p thu c kh i kinh t Nhà n c ho c kinh t n c ngoài, doanh nghi p thu c các l nh

v c th ng m i d ch v , các doanh nghi p kh p các đ a ph ng Vi t Nam ch không ch Ngh An

6 B c c c a lu n án

B c c c a lu n án g m 5 ch ng:

- Ch ng 1: T ng quan nghiên c u, mô hình và các gi thuy t nghiên c u

- Ch ng 2: C s lý thuy t v đ u t phát tri n và chi phí không chính th c trong DNNVV

- Ch ng 3: Ph ng pháp nghiên c u

- Ch ng 4: K t qu nghiên c u v m i quan h ng n h n – dài h n gi a đ u t phát tri n và chi phí không chính th c v i k t qu s n xu t kinh doanh c a DNNVV

- Ch ng 5: K t lu n và khuy n ngh

CH NG 1

T NG QUAN NGHIÊN C U, MÔ HÌNH VÀ CÁC GI THUY T NGHIÊN C U

Vi c t ng quan nghiên c u h ng t i m c tiêu xem xét các tác gi /công trình khoa

h c nào đã nghiên c u, và nghiên c u nh th nào v ho t đ ng đ u t phát tri n và chi phí không chính th c tác đ ng đ n k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p Các nhà nghiên c u khoa h c trên th gi i c ng nh Vi t Nam đã có nhi u công trình nghiên c u khoa h c đ c p đ n các n i dung liên quan đ u t , đ u t phát tri n trong doanh nghi p, tác đ ng c a đ u t đ i v i hi u qu doanh nghi p, tham

nh ng và chi phí không chính th c trong doanh nghi p và nh h ng c a nó đ i v i

hi u qu doanh nghi p Các k t qu nghiên c u đó đ c th hi n d i nhi u hình th c khác nhau nh giáo trình, sách chuyên kh o, sách tham kh o, các công trình nghiên

c u khoa h c nh lu n án, lu n v n, đ tài NCKH các c p, các bài báo khoa h c, tham

lu n chuyên đ , h i th o, h i ngh tài s t p trung đi sâu phân tích các k t qu đã nghiên c u theo cách ti p c n th hi n thành 3 nhóm nh sau:

- T ng quan nghiên c u v đ u t phát tri n và tác đ ng c a nó đ n k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- T ng quan nghiên c u v chi phí không chính th c và tác đ ng c a nó k t

qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- T ng quan nghiên c u v ph ng pháp s d ng mô hình phân tích tác đ ng

gi a các bi n trong ng n h n và dài h n

Cách nghiên c u t ng quan đ c th hi n b ng s đ t ng quát nh sau:

Hình 1.1: S đ cách th c t ng quan nghiên c u c a lu n án

Ngu n: Tác gi t t ng h p

T cách ti p c n này s cho th y có “kho ng tr ng nghiên c u” trong m ng

ch đ tác đ ng c a đ u t phát tri n và chi phí không chính th c đ n k t qu kinh doanh c a doanh nghi p T đó giúp tác gi đ nh h ng và là c s đ xây d ng mô hình nghiên c u, các gi thuy t nghiên c u và tìm ra ph ng pháp nghiên c u nh m

ch ng minh và ki m đ nh cho mô hình và gi thuy t nghiên c u đã xác đ nh

1.4 Ph ng pháp nghiên c u m i

quan h tác đ ng gi a các bi n tách

bi t trong ng n h n và dài h n

1.1 Các nghiên c u v đ u t phát tri n và tác đ ng c a nó đ n k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

Do n i dung c a ho t đ ng đ u t phát tri n trong doanh nghi p bao g m các

ho t đ ng đ u t c th : đ u t tài s n c đ nh, đ u t ngu n nhân l c, đ u t R&D, nên vi c t ng quan nghiên c u ph n này s đi theo 4 h ng ti p c n:

- T ng quan nghiên c u v đ u t phát tri n nói chung tác đ ng k t qu ho t

đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- T ng quan nghiên c u v đ u t tài s n c đ nh tác đ ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- T ng quan nghiên c u v đ u t ngu n nhân l c tác đ ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

- T ng quan nghiên c u v đ u t R&D tác đ ng k t qu ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

M c tiêu c a t ng quan nghiên c u ph n này chính là tìm ra m i liên h tác

đ ng c a đ u t phát tri n v i k t qu s n xu t kinh doanh, xem các nghiên c u

tr c có nghiên c u hay không? Tác đ ng nh th nào? Có phân bi t tác đ ng trong

ng n h n và dài h n? N u có thì tác đ ng trong ng n h n và dài h n ra sao?

nghi p

Các nghiên c u trên th gi i s d ng thu t ng đ u t (investment) cho t t c các lo i đ u t Riêng Vi t Nam có thêm thu t ng đ u t phát tri n, nh m phân bi t

v i các lo i hình đ u t d ch chuy n khác ( u t phát tri n t o ra tài s n m i, giá tr

m i, còn đ u t d ch chuy n bao g m các lo i hình đ u t tài chính, th ng m i ch làm giá tr chuy n d ch t ch th này sang ch th khác)

ã có nhi u nghiên c u v ho t đ ng đ u t phát tri n trong doanh nghi p

Nghiên c u “Hi u qu đ u t và các gi i pháp nâng cao hi u qu đ u t phát tri n

c a doanh nghi p Nhà n c”c a tác gi T Quang Ph ng (2003) là m t trong nh ng nghiên c u đ u tiên t i Vi t Nam chuyên sâu phân tích v v n đ này Nghiên c u đã làm sáng t các v n đ lý lu n c b n v đ u t phát tri n và hi u qu c a đ u t phát tri n, đ c bi t đ i v i doanh nghi p Nhà n c u t phát tri n có vai trò to l n quy t

đ nh s ra đ i, t n t i và phát tri n c a doanh nghi p Nó bao g m các n i dung: u

t tái t o tài s n c đ nh; đ u t nghiên c u tri n khai khoa h c và công ngh ; đ u t phát tri n ngu n nhân l c; đ u t b sung hàng t n tr (tài s n l u đ ng); đ u t vào

các tài s n vô hình khác (ví d đ u t mua b n quy n, phát minh sáng ch , đ u t cho

ho t đ ng qu ng cáo ) và đ u t ra ngoài doanh nghi p Nghiên c u này là nghiên

c u đ u tiên và c ng là c s , ti n đ cho các nghiên c u ti p theo Vi t Nam, các nghiên c u này đ u tuân theo lý thuy t v đ u t phát tri n trong doanh nghi p c a T

Các nghiên c u trên th gi i xem xét đ u t trên doanh nghi p các góc đ

khác nhau: Tác gi Kemuma (2014) trong nghiên c u nh h ng c a quy t đ nh

đ u t đ n hi u qu ho t đ ng c a công ty niêm y t t i sàn giao d ch ch ng khoán Nairobi (Effect of investment decision on the performance of firm listed in the Nairobi securities exchange) xem đ u t c a công ty bao g m vi c m r ng, mua

l i, hi n đ i hóa và thay th các tài s n dài h n; Bán b ph n kinh doanh c ng là quy t đ nh đ u t ; Quy t đ nh nh s thay đ i trong ph ng pháp phân ph i bán hàng, hay m t chi n d ch qu ng cáo, m t ch ng trình nghiên c u và phát tri n có

ý ngh a lâu dài cho các chi tiêu và l i ích c a công ty c ng c n đ c đánh giá là quy t đ nh đ u t Grazzi và c ng s (2013) trong nghiên c u ng thái đ u t và

k t qu ho t đ ng doanh nghi p: B ng ch ng so sánh t các ngành s n xu t (Dynamics of investment and firm performance: Comparative evidence from manufacturing industries) xem đ u t là thay th máy móc thi t b l c h u b ng thi t b hi n đ i ( u t c p đ doanh nghi p không liên quan đ n các ho t đ ng

s a ch a th ng xuyên hàng n m và b o trì)

Các nghiên c u ch y u t p trung làm rõ tác đ ng c a đ u t đ n k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p: u t nh h ng t i thành qu , hi u su t

c a doanh nghi p trên nhi u khía c nh, ví d n ng su t và t c đ t ng tr ng (Power, 1998; Huggett and Ospina, 2001; Nilsen, 2009; Shima, 2010), t ng tr ng vi c làm,

t c đ t ng tr ng doanh s bán hàng và các y u t khác c a s n xu t (Sakellaris, 2004; Nilsen, 2009)

Các nghiên c u này thu c c 2 nhóm đ nh tính và đ nh l ng i v i các nghiên c u đ nh l ng, bi n đ u t và bi n k t qu s n xu t kinh doanh đã đ c đ a vào các mô hình kinh t l ng đ phân tích chi u và m c đ nh h ng Nghiên c u

u t và giá tr công ty: m t phân tích d li u b ng cách s d ng d li u b ng (Investment and firm value: an analysis using panel data) c a nhóm tác gi Brioa và

c ng s (2003) đã phân tích m i quan h gi a đ u t và giá tr công ty (giá tr đây

đ c hi u là giá tr trên th tr ng v n) Các k t qu c a mô hình v i vi c s d ng d

li u b ng cho th y m i quan h gi a hai bi n đó là tr c ti p nh ng t l ngh ch, c ng

đ c a m i quan h này ph thu c vào lo i công ty xem xét Ngoài ra, các b ng ch ng

th c nghi m cho th y r ng vi c t o ra giá tr v n t n t i trong dài h n, m c dù không

có s phân bi t đ c tìm th y gi a các hãng có ho c không công b kho n đ u t

(ho c thoái v n) c a h Nghiên c u nh h ng c a quy t đ nh đ u t đ n k t qu kinh doanh c a doanh nghi p niêm y t t i S giao d ch Nairobi (Effect of investment decision on the performance of firm listed in the Nairobi securities exchange) c a

Kemuma (2014), phân tích nhi u n i dung c a đ u t trong doanh nghi p M t quy t

đ nh đ u t sai có th d n đ n m t công ty làm n thua l và do đó đóng c a Mô hình nghiên c u mà tác gi đ a ra v i bi n ph thu c là Hi u qu tài chính (đo b ng ROA)

và các bi n đ c l p là Quy t đ nh đ u t (đo b ng s ti n đ u t ), òn b y tài chính

c a (đo b ng t l n /v n c ph n) và Thanh kho n (đo b ng t l n ng n h n/ tài s n

hi n có) K t qu cho th y r ng s l ng các đ u t m i quy t đ nh đáng k hi u su t tài chính c a công ty, các doanh nghi p sáng t o h n t ng ng v i vi c gi i thi u các

s n ph m m i, d ch v , các chi nhánh và các công ngh có kh n ng tr i nghi m kh

n ng sinh l i cao h n so v i nh ng ng i kém sáng t o Nghiên c u Quy t đ nh đ u

t v i vi c t o ra giá tr (Investment dicision and value creation) c a Soumaya (2015)

vi t v đ u t s tác đ ng th nào t i giá tr doanh nghi p Trong m t quy t đ nh liên quan đ n đ u t , m t doanh nghi p th ng ph i đ i m t v i s l a ch n gi a t ng

tr ng n i b và bên ngoài T ng tr ng n i b ti n hành b ng cách t o ra các tài s n

b sung, ví d thông qua vi c mua các thi t b m i, đ u t vào nghiên c u và phát tri n (R&D) ; còn t ng tr ng bên ngoài là m t ph ng th c phát tri n d a trên sáp

nh p t nguy n hay b ép bu c gi a các doanh nghi p K t qu cho th y các m i quan

thuy t n n là lý thuy t qu n lý d a trên ngu n l c Resourse Based View Các đ c

đi m này r t g n v i đ nh h ng nghiên c u c a NCS trong nghiên c u này ó

là nghiên c u Resource Based View of performance measurement of pharmaceutical companies in India: Sales versus Efficiency c a Shivdas (2012) K t qu doanh nghi p

(bán hàng) có th đ t đ c trong ng n h n b ng nh ng quy t đ nh tr c m t, nh ng

ph i s d ng t i u các ngu n l c nh đ t đai, lao đ ng, v n đ có đ c s t ng

tr ng b n v ng M c dù đi u này có th d n đ n t ng tr ng ch m trong vài n m

đ u, nh ng có th đ m b o r ng th c hi n mô hình kinh doanh mà s d ng t i u các

ngu n l c trên thì ch c ch n s cho th y thành công không ch trong m t n m mà trong nhi u n m t i

V chi u h ng tác đ ng, m t s nghiên c u đi theo quan đi m r ng tác đ ng

c a đ u t trên t ng tr ng hi u su t là tiêu c c trong ng n h n, ph i trong dài h n thì tác đ ng đó m i là tích c c ó là các nghiên c u The missing link: Technology, investment, and productivity c a Power (1998), Does productivity growth fall after the adoption of new technology? c a Huggett and Ospina (2001),

đ ng tích c c làm t ng n ng su t, tuy nhiên m c đ nh h ng khác nhau theo th i gian: hi u su t sau m t th i k đ u t có kh n ng đ có m t hình d ng U, ban đ u d c

xu ng và sau đó d n d n t ng lên m t m c đ cao h n so v i tr c đây Lý gi i nguyên nhân c a nh n đ nh này Grazzi và c ng s (2013) cho r ng: Các doanh nghi p

có m c đ u t cao h n, sau m t th i k đ u t , s có hi u qu h n và t ng tr ng nhanh h n các doanh nghi p khác Vi c đ u t vào tài s n sau m t th i k đ u t m

r ng, ví d m nhà máy m i, s nh h ng tiêu c c đ n l i nhu n nh ng l i nh

h ng tích c c đ n doanh s và vi c làm: doanh s bán hàng cao h n và m c đ vi c làm cao h n Sau đó các doanh nghi p v i m c t ng tr ng v i nhanh chóng, l i nhu n và n ng su t s cao h n

đ ng đ n k t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p Nó có th tác đ ng trên nhi u khía c nh k t qu khác nhau nh t ng tr ng, th ph n, giá tr … Chi u c a tác đ ng là thu n hay ngh ch, tích c c hay tiêu c c thì còn tùy thu c vào th i gian: trong ng n h n

là tiêu c c còn trong dài h n là tích c c

1.1.2 u t tài s n c đ nh (fixed investment) tác đ ng k t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p

V i n i dung u t tài s n c đ nh là gì, bao g m nh ng n i dung nào,

trong cu n Giáo trình phân tích ho t đ ng kinh doanh c a tác gi Nguy n V n

Công (2009), ho t đ ng đ u t tài s n c đ nh trong doanh nghi p đ c đ nh ngh a

là ho t đ ng mua s m, xây d ng nhà máy, trang thi t b , quy trình công ngh …

nh m t ng quy mô c a quá trình s n xu t kinh doanh Vi c phân tích ho t đ ng đ u

t tài s n c đ nh nh m m c đích đánh giá tình hình ho t đ ng c a doanh nghi p

nh quy mô đ u t , hi u qu c a ho t đ ng đ u t Các tác gi Olatunji and

Adegbite (2014) trong nghiên c u Investment in Fixed Assets and Firm

Profitability: Empirical Evidence from the Nigerian Banking Sector xem đ u t vào tài s n c đ nh g m: giá tr s sách c a nhà c a, đ t đai, c s thuê ngoài, đ đ c và

ph ki n, và đ u t vào máy tính

V i n i dung u t tài s n c đ nh có tác đ ng nh th nào đ n k t qu

v v n đ này Aivaziana và c ng s (2005), Yuan and Kazuyuki (2008), Omet và

c ng s (2009), Sung và c ng s (2008), Xiao (2009), Duchin và c ng s (2010), Piris (2010), Umutlu (2010), Geng and N'Diaye (2012), O'Reilly (2015) đã nghiên c u và

ch ng minh đ u t tài s n (fixed investment) là y u t quy t đ nh s phát tri n và t ng

tr ng v ng ch c c a doanh nghi p Bradford and Lawrence (1991) đã tìm ra m i lên

h gi a đ u t thi t b v i t ng tr ng: đ u t thi t b cao thì t ng tr ng nhanh còn

đ u t thi t b th p thì t ng tr ng ch m Doms and Dunne (1998), Nilsen và c ng s (2009) c ng nghiên c u v vi c đ u t tài s n h u hình nh h ng t i hi u qu kinh doanh c a doanh nghi p

sánh t công nghi p s n xu t” (Dynamic of investment and firm performance: Comparative evidence from manufacturing industries) c a Grazzi và c ng s

(2013), là m t bài vi t t ng h p v m i liên h gi a đ u t vào tài s n h u hình và

hi u su t c a các doanh nghi p trong ngành công nghi p s n xu t Pháp và Italia

K t qu nghiên c u cho th y các doanh nghi p có m c đ u t cao h n, sau m t th i

k đ u t , s có hi u qu h n và t ng tr ng nhanh h n các doanh nghi p khác

Vi c đ u t vào tài s n sau m t th i k đ u t m r ng, ví d m nhà máy m i, s

nh h ng tiêu c c đ n l i nhu n nh ng l i nh h ng tích c c đ n doanh s và

vi c làm: doanh s bán hàng cao h n và m c đ vi c làm cao h n Sau đó các doanh nghi p v i m c t ng tr ng v i nhanh chóng, l i nhu n và n ng su t cao s

có nhi u kh n ng đ đ u t h n

doanh nghi p, và s tác đ ng này th ng đ c th hi n trong dài h n

u t ngu n nhân l c (human capital investment ho c human resourse investment) là m t đ tài thu hút s quan tâm c a nhi u nhà kinh t h c, các nhà

nghiên c u Liên quan t i thành ph n các chi phí đ c xem là đ u t ngu n nhân

l c, theo Marimuthu (2009); Ukenna và c ng s (2010) thì đ u t ngu n nhân l c g m

k n ng, ki n th c, giáo d c, kinh nghi m và chuyên môn c a nhân viên t ch c Do

đó, đ u t ngu n nhân l c nên bao g m t t c các chi phí phát sinh v t ng c ng ki n

th c, giáo d c, chuyên môn và k n ng c a nhân viên i u này có th liên quan đ n

ti n l ng, đào t o và phát tri n, các kho n thanh toán cho các h i ngh , h i ngh , h i phí và đ ng ký

Clarke (2011a) và r t nhi u tác gi khác nghiên c u m i quan h tr c ti p

gi a đ u t ngu n nhân l c và hi u qu doanh nghi p Nh ng phát hi n này cho

r ng hi u qu ngu n nhân l c là m t y u t đ c bi t quan tr ng doanh nghi p Vì v y, các doanh nghi p s đ c h ng l i t vi c đ u t vào nhân viên v i k n ng và ki n

th c c a h H n n a, nghiên c u c ng cho r ng đ u t ngu n nhân l c nh h ng

m nh nh t trong hi u qu tài chính doanh nghi p Nghiên c u Impact of Human Capital Investment on Firm Financial Performances: An Empirical Study of Companies in Sri Lanka c a Perera and Thrikawala (2012) c ng đã ki m đ nh r ng

đ u t ngu n nhân l c, g m đ u t vào đào t o và phát tri n, k n ng, giáo d c, và

ki n th c có nh h ng tích c c đ n hi u qu tài chính doanh nghi p (đo b ng m c

v n hóa th tr ng, ROE, ROA)

Bài báo “ nh h ng c a đ u t ngu n nhân l c lên hi u qu c a các doanh nghi p d c t i Kenya” (Effect of human capital investment on organizational perfoemance of pharmaceutical companies in Kenya) trên t p chí Global Journal of

Human Resource Management (s 6/tháng 11/2015) c a Odhon’g and Omolo (2015) Các tác gi tìm cách thi t l p mô hình v nh h ng c a v n đ u t nhân l c lên hi u

qu t ch c c a các doanh nghi p d c ph m Kenya Các bi n đ c l p bao g m: đào

t o, giáo d c, qu n lý ki n th c và k n ng phát tri n K t qu cho th y m t m i quan

h có ý ngh a tích c c gi a đ u t ngu n nhân l c và hi u qu t ch c Nghiên c u đ

xu t cung c p giáo d c đào t o có ch t l ng, có liên quan đ n yêu c u ngành công nghi p, t o đi u ki n và t ng c ng liên k t gi a ngành giáo d c và ngành công nghi p y m nh qu n lý ki n th c thông qua vi c theo nhóm, các m ng xã h i và h

th ng qu n lý tri th c; đào t o v vi c làm và chuy n đ i l i cá k n ng đ t ng c ng phát tri n các k n ng

ngu n nhân l c trong doanh nghi p Còn tác đ ng c a đ u t ngu n nhân l c lên k t

qu /hi u qu doanh nghi p thì đa s các nghiên c u đã ch ra là có ý ngh a tích c c Tuy nhiên có nghiên c u v n ch a tìm ra đ c m i liên h tác đ ng đó ho c th y nó tác đ ng không đáng k

1.1.4 u t nghiên c u và tri n khai R&D (R&D investment) nh h ng

Các nhà kinh t đã ghi nh n r ng đ u t vào R&D t o đi u ki n cho s đ i m i,

t o ra ki n th c m i và công ngh m i M t s tác gi kh ng đ nh r ng công ngh hay

ki n th c, nói chung, góp ph n vào s phát tri n c a công ty Drucker (1994) đã cho

r ng các ch c n ng c b n c a m t doanh nghi p là đ mang l i s đ i m i đ ki m

đ c l i nhu n, vì v y đ đ t đ c m t l i th c nh tranh c n chi nhi u ngu n l c h n cho các ho t đ ng R&D Do s c nh tranh ngày càng t ng, các doanh nghi p c n đ i

m i v i t c đ phi th ng b ng cách phát tri n và c i ti n s n ph m/d ch v m i, t o

ra nh ng ý t ng rõ ràng và bi n nó tr thành d án kinh doanh kh thi v m t th ng

m i và l i nhu n (Ehie and Olibe, 2010) Các nghiên c u c a Sougiannis (1994), Zantout and TSetsekos (1994), Green (1996), Goodacre and McGrath (1997) c ng có

k t qu t ng t Các tác gi th y r ng đ u t vào R&D có tác đ ng tích c c làm t ng giá tr doanh nghi p (Chauvin and Hirschey, 1993), R&D là m t y u t quy t đ nh

n ng su t và phúc l i lâu dài (Jones and Williams, 2000), m c dù vi c đánh giá có th thay đ i theo quy mô doanh nghi p và ngành công nghi p Các nghiên c u c a Lev and Sougiannis (1996) cho th y s t n t i c a m t m i t ng quan tr c ti p và tích

c c gi a chi tiêu cho R&D và t ng tr ng kinh t , t ng k t qu và n ng su t c a công

ty Chi phí đ u t cho R&D cho phép các doanh nghi p ki m đ c l i nhu n trên m c bình th ng ho c trung bình (Erickson and Jacobson, 1992) Hay k t qu đ u t R&D trong các s n ph m m i t o ra l i th c nh tranh và nâng cao hi u su t công ty (Aboody and Lev, 2000) u t vào R&D đ c coi nh m t kho n đ u t vào tài s n

c đ nh vô hình, góp ph n cho s phát tri n lâu dài c a công ty (Chan, 2001) M t đ u

t cho R&D thành công cho m t s n ph m và d ch v m i cho phép các doanh nghi p

t ng c ng giá tr tài s n vô hình, t đó phân bi t v i các doanh nghi p khác (Ehie và Olibe, 2010) Ngoài ra, các hi u ng lan t a t R&D là có l i không ch cho các doanh nghi p mà còn cho n n kinh t (Bednyagin and Gnansounou, 2012)

M t s nghiên c u đã l ng hóa m c đ nh h ng c a đ u t R&D t i hi u

qu c a doanh nghi p, cho th y mô hình h i quy gi a R&D investment và firm’s performance là mô hình phi tuy n tính (Ehie and Olibe, 2010) Bhagwat và c ng s (2001) cho th y m t s gia t ng 1% trong đ u t R&D d n đ n s gia t ng ¼% trong thu nh p trên m i c phi u (EPS) cho các công ty d c ph m đ c giao d ch công khai trong giai đo n 1989-1998 t i M

M t s nghiên c u n i b t v tác đ ng c a đ u t R&D lên k t qu ho t đ ng

s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p:

Nghiên c u “Tác đ ng c a nghiên c u và tri n khai lên hi u qu doanh nghi p” (Impact of Research and Development on Firm Performance) c a các tác gi

Ghaffar and Khan (2014) đã xem xét tác đ ng c a đ u t R&D lên k t qu /hi u qu kinh doanh c a các doanh nghi p d c ph m Pakistan Hi u su t doanh nghi p đ c

đo l ng thông qua các ch tiêu t l l i nhu n trên t ng tài s n ROA, l i nhu n trên

v n c ph n ROE và thu nh p trên m i c phi u EPS c a các doanh nghi p Các d

li u đ c phân tích b ng cách s d ng SPSS và k t qu kh ng đ nh s t ng quan tích

c c gi a đ u t R&D và hi u su t doanh nghi p Các tác gi khuy n ngh doanh nghi p nên t ng nh n th c v R&D và t ng đ u t cho R&D đ góp ph n nâng cao

hi u qu kinh doanh

M t nghiên c u khác c ng xây d ng mô hình và ki m đ nh m i quan h gi a

đ u t R&D và hi u qu tài chính c a doanh nghi p: Báo cáo H i ngh qu c t v

Ki n th c, Kinh t và Qu n lý t i Valetta - th đô c a Malta ngày 27-30/11/2013 “ nh

h ng c a đ u t nghiên c u và tri n khai đ n hi u qu tài chính c a doanh nghi p:

B ng ch ng t các doanh nghi p s n xu t Th Nh K ” (The effect of research and development investment on firm’s financial performance: evidence from manufacturing firms in Turkey) c a các tác gi Ayaydin and Karaaslan (2013) Nghiên

c u này dùng thu t ng R&D, và hi u qu tài chính đây đ c đo b ng h s l i nhu n trên tài s n ROA K t qu cho th y s gia t ng đ u t R&D nh h ng tích c c

đ n ROA, R&D đ c coi là m t y u t quan tr ng trong vi c t ng c ng các mô hình chuyên môn hóa các l i th c nh tranh c a m t doanh nghi p, giúp duy trì ho c c i thi n các s n ph m hi n có, t o các s n ph m m i và c i ti n các quy trình s n xu t

c a doanh nghi p t đó nâng cao hi u qu tài chính Nghiên c u đ xu t các khuy n ngh v i các nhà ho ch đ nh chính sách và lãnh đ o doanh nghi p r ng s hi u bi t v

m i quan h gi a R&D và hi u qu tài chính c a doanh nghi p là quan tr ng khi đ a

ra các quy t đ nh kinh t chi n l c; c n duy trì các kho n đ u t cho R&D đ c bi t là trong các l nh v c công ngh cao, ngay c khi ph i đ i m t v i m t cu c suy thoái Tác gi Beld (2014) c a i h c Twente, Hà Lan trong nghiên c u “Nh ng nh

h ng c a đ u t R & D đ n hi u su t doanh nghi p” (The effects of R&D investment onfirm performance) c ng tìm hi u m i liên h tác đ ng c a R&D đ n hi u qu doanh nghi p (đo b ng ROA) Nghiên c u s d ng d li u t B , Hà Lan và Luxembourg, trong đó tách riêng kh i doanh nghi p s n xu t và phi s n xu t K t qu h i quy cho

th y m t m i quan h phi tuy n tính gi a đ u t R&D và hi u qu tài chính doanh nghi p, mô hình h i quy có d ng U ng c cho th y đ u t R&D có nh h ng tích

c c đ n ROA cho đ n m t th i đi m nào đó, sau đó s gi m V vi c phân bi t lo i

hình doanh nghi p s n xu t và phi s n xu t, gi thuy t cho r ng đ u t vào R&D c a các công ty s n xu t nh h ng tích c c h n so v i các công ty phi s n xu t đ c đ a

ra xem xét nh ng k t qu cho th y s khác bi t đó là không đáng k

V c b n đó là tác đ ng tích c c, là tuy n tính Nh ng c ng có nghiên c u cho th y

đó là m i quan h phi tuy n, và tác đ ng tích c c hay tiêu c c nh ng kho ng th i gian khác nhau

1.2 Các nghiên c u v chi phí không chính th c và tác đ ng c a nó k t qu

ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p

M c tiêu c a t ng quan nghiên c u ph n này là: tìm khái ni m/cách nhìn nh n

v chi phí không chính th c, nó có tác đ ng đ n k t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p không? N u có thì tác đ ng nh th nào? Có đ c xem xét trong ng n

h n và dài h n? N u có thì s tác đ ng trong ng n h n và dài h n ra sao?

“Chi phí không chính th c” (Informal Costs ho c Informal Fees) là thu t ng hay đ c s d ng Vi t Nam, còn trên th gi i th ng dùng thu t ng “thanh toán không chính th c” (Informal Payments) Nó là nh ng chi phí mà doanh nghi p chi tr

đ h i l , bôi tr n, v i mong mu n giúp cho ho t đ ng s n xu t kinh doanh t t h n Khi xem xét kho n ti n này trên góc đ ng i nh n, thì đó chính là tham nh ng

Dù khác nhau v góc đ ti p c n khác, nh ng b n ch t c a Chi phí không chính

th c v i H i l và Tham nh ng là m t Trong nghiên c u này tác gi s t ng quan nghiên c u v chi phí không chính th c v i nh ng nghiên c u có liên quan đ n Chi phí không chính th c, Thanh toán không chính th c, H i l và Tham nh ng đ i v i doanh nghi p, xem t t c nh ng nghiên c u đó đ u là nghiên c u v Chi phí không chính th c Tác gi s tìm hi u v khái ni m, nguyên nhân, các tác đ ng c a Chi phí không chính th c – h i l - tham nh ng đ n k t qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p, trong đó c n tìm hi u rõ v chi u h ng tác đ ng trong ng n h n và dài h n

Tr c h t, tìm hi u v khái ni m chi phí không chính th c trong các nghiên

c u, có th th y nhi u khái ni m đ c đ a ra, nh là: Tham nh ng là hành vi c a t

ch c nh m tìm ki m l i th m ng l i xã h i, H i l là s l m d ng c a c quan công quy n cho l i ích cá nhân (WB, 2000); H i l là vi c thanh toán ti n m t b ng cách t

ch c v i m c đích tác đ ng đ n các hành đ ng c a m t công ch c (Luo, 2010)

Th hai, nguyên nhân c a chi phí không chính th c đ c xác đ nh bao g m: Tham nh ng nh m c t gi m chi phí giao d ch (Husted, 1994); Các doanh nghi p có th

s d ng tham nh ng nh m t ph ng ti n đ gi m chi phí giao d ch ho c theo đu i h

tr c a Chính ph (Husted, 1994); H i l đ c coi là m t kho n đ u t mà các doanh nhân c n ph i th c hi n đ ho t đ ng thành công trong n n kinh t chuy n đ i th ch

y u vì môi tr ng th ch y u thúc đ y nhu c u thi t l p và duy trì các k t n i chính

tr (Peng and Zhou, 2011) Theo đó các k t n i chính tr là c c k quan tr ng trong n n kinh t chuy n đ i, n i có th ch y u, các m i quan h v i các quan ch c chính quy n đ a ph ng s giúp ti p c n ngu n l c, giành chi n th ng đ n đ t hàng, và đ i phó v i nh ng h n ch do c u trúc quan liêu, cùng nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các doanh nhân

V i các nghiên c u khác, các y u t quy t đ nh chính c a tham nh ng bao g m

c h i tr c l i và c nh tranh c a doanh nghi p, hi u l c pháp lý (Herzfeld và Weiss, 2003), ngu n g c h p pháp, tôn giáo, tình tr ng phát tri n kinh t (Treisman, 2000)

ng trên góc đ các quan ch c - ng i nh n h i l , nguyên nhân đ c gi i thích theo nhi u cách Ví d , m t cách ti p c n th ng đ c s d ng đ gi i thích t l

h i l là cái g i là công th c Klitgaard, theo đó h i l tích c c ph thu c vào s c

m nh đ c quy n c a các quan ch c Chính ph và theo quy t đ nh quan liêu c a h và tính tiêu c c v trách nhi m c a h (Klitgaard, 1988) M t gi i thích khác là m c

l ng trong khu v c công, đó là, công ch c có m c l ng th p c n đ b sung thu

nh p c a h v i h i l đ đ t đ c m t m c thu nh p ch p nh n đ c (WB, 2000)

Th ba, v tác đ ng c a chi phí không chính th c lên k t qu kinh doanh

c a doanh nghi p, các nhà nghiên c u th hi n các quan đi m khác nhau v tác đ ng tích c c hay không tích c c c a chi phí không chính th c lên k t qu kinh doanh c a doanh nghi p, ph n đa v n là tác đ ng mang tính tiêu c c Ch ng h n, tham nh ng

đ c cho là làm t ng chi phí ho t đ ng, t o ra s không ch c ch n và do đó ng n c n

đ u t (Shleifer and Vishny, 1993; Wei, 1997; Campos và c ng s , 1999) Tham

nh ng c ng tác đ ng tiêu c c đ n n ng su t, t ng tr ng doanh s bán hàng, (Gaviria, 2002; Seker and Yang, 2012; Rosa, 2010) và hoàn v n đ u t (O'Toole and Tarp, 2014) Bên c nh đó, tham nh ng tác đ ng tiêu c c vào trình đ c a ngu n nhân l c, vì

v y các doanh nghi p có th m t nhi u h n nh ng gì h có th đ t đ c t tham

nh ng do nh ng c n tr vô hình t tham nh ng s phát sinh và cu i cùng làm t n

th ng doanh nghi p: M t doanh nghi p đang tham gia vào tham nh ng th ng đ c miêu t là thi u hi u qu và lúng túng trong t ch c (Ashforth and Mael, 1989; Hogg and Terry, 2000) Nguy h i h n n a, m i nguy hi m t tham nh ng có th không đ c

ph n ánh trong m t k t qu tr c ti p m t giao d ch riêng bi t nào đó nh ng s bi n thành m t lo t các tr ng i trong t ng th ho t đ ng c a doanh nghi p sau này

Theo quan đi m tác đ ng tích c c, vài nghiên c u đã ch ng th c các tác đ ng tích c c nh ng có đi u ki n c a tham nh ng đ n thu nh p doanh nghi p (Dreher and Gassebner, 2013) và t ng tr ng doanh s bán hàng (Mendoza và c ng s , 2015) Theo Nguy n V n Th ng và c ng s (2014), tham nh ng mang l i l i ích chia thành 2

c p đ : l i ích c p đ giao d ch là ti t ki m th i gian, k t qu giao d ch ch c ch n

h n (d th ng th u, đ c b o v ), thái đ d ch u; còn l i ích c p đ doanh nghi p là

s ch p nh n c a quan ch c (doanh nghi p bi t n ), m r ng quy mô, t ng doanh thu Câu h i đ t ra là li u m i quan h tích c c đó có t n t i mãi mãi? Câu tr l i là không u tiên, h i l t ng s tin t ng và thi t l p m t ni m tin chung có đi có l i,

t đó các doanh nhân có đ c đi u ki n thu n l i đ t ng doanh thu (vì nó cho phép h

đ giành chi n th ng các d án c a Chính ph ho c đ có đ c các kho n vay) Sau

đó, doanh nghi p s ph i ch u nh ng “t n h i ng m” (Nguy n V n Th ng và c ng s , 2014) ch : c h i m r ng không còn do r t khó đ ti p c n khách hàng hay đ a

ph ng m i; s c ép gi m ch t l ng (do doanh nghi p t p trung vào xây d ng quan

h mà m t đi đ ng l c c nh tranh b ng ch t l ng, không có đ ng l c phát minh sáng

t o; nh ng tác đ ng này là ng m ng m và t t , nh ng có tác đ ng làm gi m n ng l c

c nh tranh c a doanh nghi p

M t s nghiên c u tiêu bi u bao g m:

Nghiên c u“Strategic and transactional costs of corruption: Perspectives from Vietnamese firms” (Chi n l c và chi phí giao d ch c a tham nh ng: ánh giá t các doanh nghi p Vi t Nam) c a Nguy n V n Th ng và c ng s (2015) khám phá nh ng

chi phí và l i ích m t doanh nghi p có th nh n đ c khi nó tham gia vào các ho t

đ ng tham nh ng K t qu cho th y r ng các công ty tham gia vào các ho t đ ng tham

nh ng ch y u là làm theo các “lu t ch i” s n có, h ch p nh n tham nh ng ch y u là

do "nh ng ng i khác c ng làm nh v y" và b i vì nó là cách duy nh t h có th t n

t i trong môi tr ng c a h , ngay c khi đi u này v n có th gây t n h i cho s phát tri n lâu dài c a công ty

Các doanh nghi p nh n đ c l i ích t tham nh ng theo nh ng cách khác nhau,

và đôi khi đi u này ch có th c m nh n ch không ph i d a trên b ng ch ng Bài vi t phân bi t ba lo i l i ích u tiên là tính h p pháp (tham nh ng là m t cách đ đ t

đ c s công nh n t nh ng ng i khác, và đ c coi là t ng đ i h p pháp) Th hai

là l i ích giao d ch (tham nh ng đ gi m b t n n quan liêu c a quy n c a công ch c

ho c đ t đ c các l i th , ví d nh ti t ki m th i gian ho c ít b qu y r i, ho c nh n

đ c các d ch v hành chính t t h n) Th ba, là c h i c nh tranh, trong đó phân bi t

m t công ty v i các công ty khác do nh ng gì mà các hành vi tham nh ng t o ra, đ c

bi t là n i nó t o ra k t qu trong t ng tr ng doanh thu cho công ty

V chi phí mà doanh nghi p ph i b ra, ngoài chi phí ch y u b ng hi n v t

ho c ti n m t thì có nh ng chi phí khác mà thông th ng khó nh n bi t Chúng bao

g m s xói mòn c a các n n v n hóa toàn v n, thi u đ ng l c đ đ i m i, phân b sai các ngu n tài nguyên chi n l c, và r i ro danh ti ng T t c nh ng chi phí này ch

y u là vô hình và có th d n đ n s thi u hi u qu và đ c bi t là không đ c doanh nghi p th a nh n

M t nghiên c u khác, bài báo “Corruption and organization in Asian management system” (Tham nh ng và t ch c trong h th ng qu n lý châu Á) c a Luo

(2010) trên t p chí Asia Pacific Journal of Management c ng nghiên c u v m i quan

h gi a tham nh ng và ho t đ ng c a t ch c, cách tham nh ng tác đ ng t i m ng

l i kinh doanh và minh ho t i sao tham nh ng nh h ng t i s phát tri n c a t

ch c Theo tác gi , h u qu c a tham nh ng có th là tích c c m c đ giao d ch,

nh ng s là tiêu c c c p đ t ch c Khu v c t nhân thì luôn nh n th c mình là m t

ph n không th thi u c a m ng l i tham nh ng Mô hình lý thuy t mà Luo xây d ng:

Hình 1.2: Mô hình tham nh ng tác đ ng t i t ch c c a Yadong Luo

có th phù h p v i m t giao d ch c th nh ng nó s c n tr ho t đ ng t ng th c a doanh nghi p

entrepreneurs bribe and what do they get from it? Exploratory evidence from Vietnam”(Nh ng doanh nhân h i l và nh ng gì h nh n đ c t nó? Th m dò t Vi t Nam) c a Jong và c ng s (2010) nghiên c u v n đ h i l t i các n n kinh t m i n i (th c nghi m t i Vi t Nam) và s tác đ ng ng c l i c a nó làm suy gi m hi u qu

H i l cho phép các doanh nghi p phát tri n và nuôi d ng m t m ng l i quan h không chính th c v i công ch c, và g t hái nh ng l i ích nh t đ nh; nh ng nó c ng có

th có nh c đi m, ch ng h n nh vi c phân b không hi u qu các ngu n l c T d

li u đi u tra (n m 2004), 75% (297 doanh nghi p) báo cáo r ng h không tr ti n h i

l V i các công ty báo cáo h i l , s ti n trung bình hàng n m đã tr 60,2 tri u đ ng (US$ 3,815) ây là m t s ti n l n, trung bình t ng ng v i US$ 109 cho m i nhân

nghi p) nh h ng t i quy t đ nh h i l bao g m: kinh nghi m làm vi c (Kinh nghi m làm vi c có liên quan v i s phát tri n đ o đ c, tâm lý th n tr ng trong vi c ra quy t

đ nh, và ch n đoán chính xác h n v các thông tin Vì lý do đó, các doanh nhân có kinh nghi m làm vi c nhi u d ki n s ít có kh n ng tham gia vào các ho t đ ng h i

l ); h c v n (h c v n cao có t l ngh ch v i h i l ) c đi m môi tr ng ho t đ ng

c a doanh nghi p c ng tác đ ng t i h i l : các công ty trong cùng ngành công nghi p

có nhi u kh n ng đ h i l các quan ch c chính ph so v i các doanh nghi p trong các ngành khác nh ngành th ng m i V nh h ng c a h i l đ n hi u su t kinh doanh, nghiên c u cho th y h i l đã có m t tác đ ng tích c c nh ng không có ý ngh a

v hi u su t i u này ch ra r ng Vi t Nam không có m i quan h tr c ti p gi a h i

l và các kho n thu H n ch c a nghiên c u là s d ng d li u chéo, thi u th c đo

ph n ánh hi u su t kinh doanh (th ph n ho c t ng tr ng doanh s bán hàng), cu c

và doanh nghi p Nhà n c, sau đó đi u tra vai trò c a qu n tr các bi n theo m c

đ tham nh ng trong môi tr ng kinh doanh c a Vi t Nam Tham nh ng đ c đo

l ng t hai góc đ khác nhau: m c đ nghiêm tr ng c a tham nh ng trong môi

tr ng doanh nghi p đ a ph ng theo c m nh n c a doanh nghi p; và tham nh ng

là s l a ch n đ chi tr và l ng chi phí không chính th c trên th c ti n theo c m

nh n c a các doanh nghi p K t qu nghiên c u cho th y r ng tham nh ng có tác

đ ng tiêu c c đ n s phát tri n c a các doanh nghi p t nhân, trong khi tham

nh ng không gây t n h i đ n s t ng tr ng c a các doanh nghi p Nhà n c Các

u tiên t Chính ph ng h cho khu v c Nhà n c có kh n ng t o ra s méo mó

c ch kinh t th tr ng Bài vi t c ng cho th y c c u qu n tr công t i đ a

ph ng đóng vai trò quan tr ng trong vi c xác đ nh m c đ nghiêm tr ng c a tham

nh ng Các y u t nh h ng đ n qu n tr m c đ tham nh ng là nh ng chi phí

qu n lý nh p c nh, ti p c n đ t đai, vi c th c hi n và tính nh t quán trong các chính sách, và các chính sách c a t nh đ phát tri n khu v c t nhân Nghiên c u cho th y r ng vi c c i thi n ch t l ng qu n tr , bao g m c vi c t o m t b ng cho sân ch i cho các doanh nghi p thu c m i thành ph n kinh t là c n thi t đ ki m

ch tham nh ng và tác d ng ph c a nó đ i v i t ng tr ng và phát tri n b n v ng

doanh nghi p Tham nh ng nh h ng x u đ n s phát tri n c a các công ty t nhân, trong khi nó là vô h i cho s phát tri n c a doanh nghi p Nhà n c L u ý

r ng khu v c Nhà n c c a Vi t Nam ho t đ ng kém hi u qu , m c dù đ c h ng các kho n đ u t r t l n và tham nh ng có th đóng m t vai trò trong vi c DNNN kém hi u qu đó Các m i quan h ch t ch gi a các DNNN và các công ch c gây

ra tham nh ng có th làm c hai bên h ng l i, đ n bù cho tác đ ng tiêu c c thông

Birhanu và c ng s (2015) đ ng trên T p chí Kinh t Châu Á nghiên c u m i quan h

gi a h i l và đ u t tài s n c đ nh trong doanh nghi p Nhóm tác gi t p trung nghiên c u đ u t tài s n c đ nh, trái ng c v i các nghiên c u khác (ví d , n ng

su t, t ng tr ng doanh thu ho c l i nhu n trên tài s n) vì n i dung đ u t này là

x ng s ng c a t ng tr ng dài h n trong các doanh nghi p Phân tích t c p đ doanh nghi p đ tìm hi u c ch mà tham nh ng nh h ng đ n k t qu ho t đ ng doanh nghi p và làm nh h ng n n kinh t nói chung Bài vi t ch ra h i l s ng n

c n đ u t tài s n c đ nh Các doanh nghi p theo đ nh h ng ng n h n thích h i l

h n là đ u t vào tài s n c đ nh, và ng c l i v i các doanh nghi p đ nh h ng dài

h n h s đ u t vào tài s n c đ nh Các doanh nghi p chi tr các kho n h i l s làm

th t thoát ngu n l c tài chính cho đ u t , nh ng theo h n u doanh nghi p đi đ u t

mà không h i l thì tài s n c đ nh s là cho h kém linh ho t và càng d h i l nhi u

h n trong t ng lai, và kém hi u qu h n các doanh nghi p h i l h n là đ u t Phân tích th ng kê cho th y r ng các kho n thanh toán h i l không làm gi m hi u su t

ng n h n c a công ty, nh ng th t b i trong đ u t tài s n c đ nh, đó là n n t ng c a

s phát tri n lâu dài c a doanh nghi p M t s gia t ng m t đ n v trong s ti n h i l

đã n p (1% kh i l ng bán hàng c a doanh nghi p) gi m s ti n đ u t lên 3,3 % (mô hình OLS) và 11,3 %

Gi i thích tác đ ng c a h i l lên đ u t , bài vi t ch ra: (1) H i l không nh

h ng đáng k đ n s ti n đ u t vào tài s n c đ nh, m c dù (tr c ti p) tác đ ng tiêu

c c c a h i l vào đ u t v n còn Th c nghi m cho th y r ng các công ty h i l không thi u ti n đ đ u t vào tài s n c đ nh (2) u t vào tài s n c đ nh không làm cho các công ty ít linh ho t, làm gi m kh n ng th ng l ng t ng lai c a mình khi giao d ch v i các quan ch c (3) Công ty hi u qu h n không đ u t nhi u h n vì

h đ c h ng l i nhi u h n t các kho n đ u t c a h vào tài s n c đ nh (4) H i l

và các kho n đ u t đ c theo đu i b i các công ty có s thích khác nhau Các công ty không quan tâm l i nhu n dài h n thích h i l đ đ u t , trong khi doanh nghi p quan tâm đ n l i nhu n dài h n thích đ u t vào tài s n c đ nh

Trong khuôn kh d án UNU-WIDER v nghiên c u và truy n thông, m t nghiên c u đã th c hi n v tham nh ng t i Vi t Nam “Firm-Level Corruption in Vietnam (Tham nh ng c p đ doanh nghi p t i Vi t Nam), các tác gi Rand and

Tarp (2010) nghiên c u t l h i l v i m u 1661 doanh nghi p v a và nh (SMEs)

t i 10 t nh Vi t Nam, g m các công ty ho t đ ng v i gi y phép đ ng ký kinh doanh chính th c c ng nh các doanh nghi p không chính th c K t qu cho th y th c tr ng

h i l là r t cao và có s khác bi t gi a các doanh nghi p, tùy thu c vào t m nhìn, chi phí chìm, kh n ng chi tr , và m c đ t ng tác v i các công ch c Bài vi t c ng th y

r ng các kho n thanh toán h i l và chi phí không chính th c có m t tác đ ng tiêu c c

đ n hi u su t công ty, và các l i ích (trong t ng tr ng doanh thu th c t ) t vi c có

đ c m t gi y phép đ ng ký kinh doanh là cao h n chi phí h i l

i v i vi c doanh nghi p đ ng kí chính th c/không chính th c, nghiên c u

ch ra các công ty nh và các doanh nghi p không có gi y phép đ ng ký kinh doanh chính th c có th n m t cách d dàng h n t các công ch c và tránh h i l H s cung c p cho các c quan công quy n có liên quan m t kho n thanh toán không chính th c đ duy trì tình tr ng phi chính th c, mi n là nh ng l i ích t vi c không

chính th c (không ph i n p thu ) v t quá chi phí không chính th c ph i b ra Ch

có 60 (6%) trong s 999 doanh nghi p tr ti n h i l là không chính th c i u này

kh ng đ nh r ng xác su t c a h i l ph i tr là t ng đ i th p khi m t công ty là không chính th c Thông th ng các chi phí c a vi c tr thành chính th c đ c

t ng ti p xúc v i các lo i thu và m t xác su t cao h n đáng k v vi c ph i tr ti n

h i l

Bài vi t ch ra r ng các kho n thanh toán h i l và không chính th c có m t tác

đ ng tiêu c c đ n hi u su t công ty Do đó, các bi n pháp ch ng tham nh ng có th không ch làm t ng vi c chính th c mà còn có th mang l i hi u ng t ng tr ng tr c

ti p H n n a, m c t ng tr ng n đ nh sau khi có gi y phép đ ng ký kinh doanh l n

h n chi phí h i l thêm tr thành chính th c Tóm l i, h i l tác đ ng có h i cho hi u

qu ho t đ ng t i Vi t Nam H i l làm ch m s t ng tr ng và c n tr (nh ng không

ng n c n) chính th c hóa Nhìn chung, các bi n pháp ch ng tham nh ng không ch góp ph n làm t ng vi c chính th c c a n n kinh t , mà còn có tác d ng t ng n ng su t

và hi u su t công ty

Bài vi t “Overview of corruption and anti-corruption in Vietnam?” (T ng quan

v tham nh ng và ch ng tham nh ng Vi t Nam) c a Martini (2012) đã t ng quan v tham nh ng và n l c ch ng tham nh ng Vi t Nam B t ch p nh ng c i thi n trong

nh ng n m qua, tham nh ng v n đ c coi là ph bi n r ng rãi trong c n c và Vi t Nam v n đ ng sau các n c châu Á khác v ki m soát tham nh ng và h u h t các ch

s qu n tr Tham nh ng nh h ng đ n các l nh v c khác nhau nh y t , giáo d c, xây

d ng, qu n lý đ t đai c ng nh các ngu n tài nguyên thiên nhiên và các ngành công nghi p khai khoáng Khu v c t nhân c ng b nh h ng b i pháp lu t c ng k nh, t

đó cung c p c u đãi và c h i cho tham nh ng M t s t ch c nh m m c đích

ch ng tham nh ng đ c giao tr ng trách, trong đó có V n phòng ban ch đ o trung

ng v phòng ch ng tham nh ng, Thanh tra Chính ph , Vi n ki m sát nhân dân,

Ki m toán Nhà n c Vi t Nam Tuy nhiên, các ngu n tham kh o ý ki n, c ng nh Chính ph Vi t Nam, th a nh n r ng nh ng n l c này đã không mang l i k t qu mong đ i Ngoài ra, các quy n t do dân s và chính tr b gi i h n, n ng l c c a các

ph ng ti n truy n thông và các t ch c xã h i dân s có trách nhi m v i Chính ph

b h n ch

Nhóm tác gi Tran và c ng s (2016) trong nghiên c u “Corruption, Types

of Corruption and Firm Financial Performance: New Evidence from a Transitional Economy (Tham nh ng, các lo i tham nh ng và hi u qu tài chính v ng ch c: nh ng

b ng ch ng m i t n n kinh t chuy n đ i) th c hi n v i các doanh nghi p nh và

v a, c a kh i dân doanh, và thu c l nh v c s n xu t Vi t Nam, m t l n n a c ng

cho th y m t tác đ ng tiêu c c c a h i l đ n n ng su t, tuy nhiên m c đ c a c

l ng s tác đ ng đó là t ng đ i nh M t s y u t th ch c a đ a ph ng (c p

t nh) nh chi phí th i gian và các ho t đ ng h tr cho khu v c dân doanh s tác đ ng tích c c t i hi u qu c a doanh nghi p Nghiên c u c ng kh ng đ nh ch ng tham

nh ng là r t c n thi t cho s phát tri n c a DNNVV, ngoài ra c n đ n gi n hoá các th

t c đ ti t ki m th i gian cho doanh nghi p, t ng c ng các hành đ ng h tr các DNNVV nh m nâng cao n ng su t

Firmsin Latin America, Sub-Saharan Africa and Transition Countries (Tác đ ng

c a tham nh ng đ i v i t ng tr ng đ u t : B ng ch ng t các hãng M Latin, châu Phi c n Sahara và các n c chuy n đ i) c a Asiedu and Freeman (2009)

c ng phân tích các tác đ ng c a tham nh ng đ i v i t ng tr ng đ u t c p đ doanh nghi p, phân tích các tác đ ng khác nhau c a tham nh ng theo vùng: tham

nh ng có nh h ng x u đ n t ng tr ng đ u t cho các n c đang chuy n đ i,

nh ng không có nh h ng đáng k đ i v i n c M Latin và Caribbean và Châu Phi c n Sahara H n n a, trong s các bi n bao g m trong các h i quy (quy mô doanh nghi p, s h u công ty, đ nh h ng th ng m i, công nghi p, t ng tr ng GDP, l m phát và s c i m đ i v i th ng m i) tham nh ng là y u t quy t đ nh quan tr ng nh t c a t ng tr ng đ u t cho các n c đang chuy n đ i M c dù tham nh ng không có tác d ng đáng k v i đ u t châu M Latinh và châu Phi

c n Sahara không có ngh a r ng tham nh ng là ít c n quan tâm hai vùng này M t

l i gi i thích chính đáng là tham nh ng cung c p l i ích t i m t s doanh nghi p Tuy nhiên, nh ng l i ích này t i m t s doanh nghi p, không nh t thi t ph i chuy n thành l i ích xã h i M c dù v y k t qu nghiên c u cho th y tham nh ng không có nh h ng đáng k đ n t ng tr ng đ u t , đó là có th , và th c s có kh

n ng nó có th ng n ch n s thành l p c a các công ty Nh m t h qu , tác đ ng

t ng th c a tham nh ng trên v n đ u t (trong đó bao g m các t n th t các kho n

đ u t ti m n ng) có th là tiêu c c

Nh v y, có khá nhi u nghiên c u v n i dung chi phí không chính th c tác

đ ng k t qu /hi u qu s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p Các tác đ ng đ c tìm

th y là khá khác bi t, phân thành tác đ ng tích c c và tiêu c c, ng n h n và dài h n

Có th t ng k t thành b ng nh sau:

B ng 1.1 T ng h p các nghiên c u v chi phí không chính th c

M i nguy hi m t tham nh ng có th không

- Tích c c: l i ích c p đ giao d ch là ti t

ki m th i gian, k t qu giao d ch ch c ch n

h n, thái đ d ch u; còn l i ích c p đ doanh nghi p là s ch p nh n c a quan ch c, m r ng quy mô, t ng doanh thu

- Tiêu c c: là t n h i ng m trong dài h n: c h i

m r ng không còn do r t khó đ ti p c n khách hàng hay đ a ph ng m i; s c ép gi m ch t l ng

TT Tác gi M i liên h

(do doanh nghi p t p trung vào xây d ng quan h

mà m t đi đ ng l c c nh tranh b ng ch t l ng, không có đ ng l c phát minh sáng t o; gi m n ng

l c c nh tranh c a doanh nghi p

t ng khác nhau

Tham nh ng có tác đ ng tiêu c c đ n s phát tri n c a các doanh nghi p t nhân, trong khi tham nh ng không gây t n h i đ n s t ng

Các kho n thanh toán h i l không làm gi m

hi u su t ng n h n c a công ty, nh ng th t b i trong đ u t tài s n c đ nh, đó là n n t ng c a

s phát tri n lâu dài c a doanh nghi p

13 Tran và c ng

s (2016)

Tác đ ng tiêu

c c M c đ tác đ ng là t ng đ i nh

Ngu n: T ng h p c a tác gi t t ng quan nghiên c u

1.3 Các nghiên c u v ph ng pháp s d ng mô hình phân tích tác đ ng

gi a các bi n trong ng n h n và dài h n

nghiên c u m i liên h gi a các bi n (ph thu c và đ c l p) có th s

d ng các mô hình nghiên c u khác nhau Có 2 ph ng pháp th ng s d ng đ ki m

đ nh – c l ng m i quan h trong ng n h n và dài h n, đó là ph ng pháp

Engle-Granger 2 b c và ph ng pháp Johansen:

- Ph ng pháp Engle-Granger 2 b c: s d ng ki m đ nh đ ng liên k t theo tiêu chu n c a Engle-Granger, c l ng mô hình tác đ ng gi a các bi n trong dài

h n b ng ph ng pháp OLS, sau đó s d ng mô hình hi u ch nh sai s ECM đ c

l ng mô hình tác đ ng gi a các bi n trong ng n h n Ph ng pháp này áp d ng trong

tr ng h p ch có m t ph ng trình duy nh t, trong đó có 1 bi n đã đ c ch đ nh là

bi n ph thu c, đ c gi i thích b i các bi n đ c l p khác

- Ph ng pháp Johansen: s d ng ki m đ nh đ ng liên k t theo tiêu chu n c a Johansen, c l ng mô hình tác đ ng gi a các bi n trong dài h n b ng ph ng pháp OLS, sau đó s d ng mô hình vector hi u ch nh sai s VECM đ c l ng mô hình tác đ ng gi a các bi n trong ng n h n Ph ng pháp này áp d ng khi gi a các bi n

ch a xác đ nh đ c m i quan h nhân – qu , t c là ch a xác đ nh bi n ph thu c và

bi n đ c l p Lúc này do có th t n t i nhi u m i quan h đ ng liên k t nên mô hình ECM đ c phát tri n thành VECM – mô hình đa y u t

Các ph ng pháp này đ c áp d ng b i r t nhi u tác gi trên th gi i và Vi t Nam, trên nhi u l nh v c khác nhau Sung and Urrutia, (1995) trong nghiên c u

Long-term and short-term causal relations between dividends and stock prices: a test

of Lintner’s dividend Model and the present value Model of stock prices đã s d ng

mô hình hi u ch nh sai s ECM đ ki m tra m i quan h ng n h n dài h n gi a các

bi n c t c và giá c phi u Còn Taghvaee and Hajiani (2014) trong nghiên c u Price and Income Elasticities of Gasoline Demand in Iran: Using Static, ECM, and Dynamic Models in Short, Intermediate, and Long Run thì nghiên c u m i quan h gi a nhu c u

x ng d u v i giá c và thu nh p Kasperowicz (2015) trong nghiên c u Economic growth and CO 2 emissions: the ECM analysis c ng s d ng ph ng pháp ECM đ phân tích m i quan h trong ng n h n và dài h n gi a GPD và phát th i CO2

Vi t Nam c ng có các nghiên c u s d ng ph ng pháp đ ng liên k t – ECM (ho c VECM – m t mô hình phát tri n t ECM) đ phân tích m i quan h gi a các bi n tách bi t trong ng n h n và dài h n Ví d m t s nghiên c u nh là:

- Nghiên c u Các y u t kinh t v mô và bi n đ ng th tr ng ch ng khoán

Vi t Nam c a Nguy n Minh Ki u và c ng s s d ng ph ng pháp ki m đ nh DF b sung là ADF (Augemented Dickey-Fuller test) đ xác đ nh tính d ng, ki m đ nh đ ng tích h p b ng ph ng pháp c a Johansen và Juselius đ xem xét có t n t i m i quan

h trong dài h n gi a các bi n đang nghiên c u Khi các chu i d li u không d ng và

t n t i m i quan h đ ng tích h p thì ph ng pháp h i quy đ ng tích h p b ng k

thu t bình ph ng bé nh t đã đ c hi u ch nh hoàn toàn đ c áp d ng đ xác đ nh

m i quan h trong dài h n; ki m đ nh nhân qu Granger đ xác đ nh m c đ nh

h ng c a các bi n trong ng n h n; trong khi đó mô hình hi u ch nh sai s s giúp theo dõi quá trình đi u ch nh c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam t tr ng thái ng n

h n h ng t i cân b ng trong dài h n

- Nghiên c u M i quan h gi a l m phát và t ng tr ng kinh t : nghiên c u

th c nghi m Vi t Nam c a Tr ng Minh Tu n (2013) s d ng đ ng th i ph ng pháp h i quy đ ng liên k t, mô hình hi u ch nh sai s ECM và ph ng pháp phân tích

ph ng sai d a trên mô hình VAR đ xem xét m i quan h gi a l m phát và t ng

tr ng kinh t Vi t Nam trong ng n h n và dài h n

- Nghiên c u Electricity Consumption and Economic Growth in Vietnam: A Cointegration and Causality Analysis c a Le Quang Canh (2011) s s ng phân tích

đ ng liên k t và ki m đ nh nhân qu đ phân tích m i quan h nhân qu gi a m c tiêu

th đi n và t ng tr ng kinh t Vi t Nam trong giai đo n 1975-2010 B t đ u t

b c ki m đ nh tính d ng c a bi n b ng các ki m đ nh Augmented Dickey-Fuller (ADF), Phillips-Perron (PP) và Kitawoski-Phillips-Schimidt-Shin (KPSS) Sau đó

ki m đ nh tính đ ng liên k t b ng ki m đ nh Johansen, s d ng k thu t này mô hình hóa và c l ng m i quan h dài h n gi a đi n n ng tiêu th và t ng tr ng kinh t

Cu i cùng, ki m đ nh quan h nhân qu Granger hai giai đo n đ c s d ng đ xác

đ nh li u m i quan h nhân qu là ng n h n hay dài h n hay là c hai

- Nghiên c u M i quan h gi a v n đ u t tr c ti p n c ngoài và đ m

th ng m i t i Vi t Nam c a Lê Thanh Tùng (2014) s d ng ki m đ nh Juselius đ k t lu n v quan h đ ng tích h p trong dài h n, và th c hi n ki m đ nh Granger đ k t lu n v s t n t i quan h nhân qu , cu i cùng là ph ng pháp h i quy

Johansen-v i mô hình tuy n tính Johansen-và mô hình ECM đ làm rõ m i quan h gi a FDI và đ m

th ng m i c a Vi t Nam trong th i gian nghiên c u M i quan h trong dài h n mô t tác đ ng c a FDI đ n đ m th ng m i c a n n kinh t Vi t Nam đ c th c hi n

ng n h n gi a FDI và đ m th ng m i đ c xác đ nh d a trên mô hình hi u ch nh sai s ECM