Vấn đề phát triển tam giác kinh tế côn minh lào cai hải phòng trên truyền hình địa phương, tiếp cận từ lý thuyết truyền thông phát triển

Là kênh truyền tải quan trọng nên việc nghiên cứu cách thức tuyên truyền trên sóng Truyền hình địa phương các nội dung về vấn đề “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” tam giác kinh tế Cô

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ LAN PHƯƠNG

VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN TAM GIÁC KINH TẾ CÔN MINH - LÀO CAI - HẢI PHÒNG

TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG, TIẾP CẬN

TỪ LÝ THUYẾT TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC

Hà Nội - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ THỊ LAN PHƯƠNG

VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN TAM GIÁC KINH TẾ CÔN MINH - LÀO CAI - HẢI PHÒNG

TRÊN TRUYỀN HÌNH ĐỊA PHƯƠNG, TIẾP CẬN

TỪ LÝ THUYẾT TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC

Mã số: 60.32.01.01

Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Chí Trung

Hà Nội - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu, khảo sát, số liệu công bố trong luận văn là chính xác, trung thực và không trùng lặp với bất kỳ công trình khoa học nào đã được công bố trước đây Nếu sai phạm, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Học viên

Đỗ Thị Lan Phương

LỜI CẢM ƠN

Thực hiện Luận văn “Vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh -

Lào Cai - Hải Phòng trên truyền hình địa phương, tiếp cận từ lý thuyết truyền thông phát triển” , tôi đã nhận được nhiều sự động viên, quan tâm,

giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, các đồng nghiệp

Trước hết, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành nhất đến TS Bùi Chí Trung, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn và giúp tôi kết nối với các Đài trong suốt quá trình nghiên cứu hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo đã giảng dạy lớp Cao học Báo chí khóa 2015 đã truyền dạy, cập nhật những tri thức quý báu, làm nền tảng vững chắc để nghiên cứu về chuyên ngành Báo chí học, giúp tôi có thêm kiến thức, lý luận phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các nhà báo, phóng viên, biên tập viên Đài Phát thanh và Truyền hình Lào Cai, Đài Phát thanh và Truyền hình Hải Phòng

và một số Đài truyền hình địa phương, các anh chị em đồng nghiệp đã hỗ trợ, tạo điều kiện giúp có thêm kiến thức, số liệu, kinh nghiệm và thông tin thiết thực để thực hiện luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng song luận văn không tránh khỏi thiếu sót, tác giả kính mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của các thầy, cô giáo cùng các bạn đọc quan tâm

Xin trân trọng cảm ơn!

Học viên

Đỗ Thị Lan Phương

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Số lượng Tin, Phóng sự và Phim tài liệu của Đài PT - TH

Lào Cai và Đài PT - TH Hải Phòng tuyên truyền về hành lang kinh tế từ năm

2009 đến năm 2012

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN VÀ HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRÊN TRUYỀN HÌNH 11

1.1 Lý thuyết Truyền thông phát triển 11

1.2 Vai trò của Truyền hình địa phương trong hoạt động truyền thông phát triển kinh tế 15

1.3 Hoạt động Truyền thông phát triển trên Truyền hình địa phương 30

1.4 Khái quát về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng 34

Tiểu kết chương 1 44

Chương 2: HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN TUYÊN TRUYỀN VỀ TAM GIÁC KINH TẾ CÔN MINH - LÀO CAI - HẢI PHÒNG TRÊN SÓNG TRUYỀN HÌNH HẢI PHÒNG VÀ LÀO CAI 45

2.1 Giới thiệu chung về các Đài Truyền hình trong diện khảo sát 45

2.2 Thực trạng hoạt động thông tin tuyên truyền về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng 50

2.3 Đánh giá thành công, hạn chế 78

Tiểu kết chương 2 84

Chương 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ 85

3.1 Một số kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra trong công tác thông tin, tuyên truyền phát triển kinh tế trên Truyền hình hiện nay 85

3.2 Một số đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả Truyền thông của Truyền hình đối với vấn đề phát triển Tam giác kinh tế trên sóng Truyền hình địa phương 98

Tiểu kết chương 3 101

KẾT LUẬN 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

PHỤ LỤC 109

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Toàn cầu hóa đang phát triển ngày càng sâu rộng, hội nhập kinh tế quốc tế đang trở thành một xu thế tất yếu khách quan, hội nhập tạo động lực cho phát triển kinh tế, huy động các nguồn lực, thúc đẩy quá trình chuyên môn hoá, hiện đại hoá, tạo ra sự năng động và tăng trưởng cho nền kinh tế, nâng cao vị thế của mỗi vùng, mỗi quốc gia trên cơ sở sử dụng hợp lý, khai thác có hiệu quả các nguồn lực thông qua các quan hệ hợp tác cùng có lợi

Đặc trưng chủ yếu của toàn cầu hoá kinh tế là xây dựng các mô hình liên kết, hợp tác kinh tế quốc tế ở các cấp độ khác nhau trên phạm vi toàn cầu, việc xây dựng rộng rãi khu mậu dịch tự do là một biểu hiện quan trọng

đó Các khu vực mậu dịch tự do có ảnh hưởng lớn trên phạm vi toàn cầu hiện nay là khu mậu dịch tự do EU, Bắc Mỹ và khu vực mậu dịch tự do đang xây dựng giữa Trung Quốc và ASEAN Hợp tác kinh tế tiểu vùng cũng phát triển nhanh chóng tại châu Á và khu vực Đông Nam Á, đó là hợp tác kinh tế tiểu vùng sông Mêkông và hợp tác kinh tế khu vực Đông Á mà các nước ASEAN và 3 nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc đang ấp ủ thực hiện v.v

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các liên kết kinh tế quốc tế phát triển, việc đồng nhất hóa các thể chế kinh tế, hạ tầng đang ngày càng được các quốc gia chú trọng bàn bạc và đã được những kết quả đáng khích lệ như các cam kết thương mại, hình thành các tuyến hành lang kinh tế Điều này làm tăng sự phụ thuộc lẫn nhau về phát triển kinh tế giữa các quốc gia, là cơ

sở cho việc đảm bảo an ninh quốc phòng trong một thế giới hợp tác và hội nhập

Theo xu thế phát triển đó của kinh tế thế giới, việc hình thành và phát triển “hai hành lang, một vành đai kinh tế” Việt Nam - Trung Quốc trong khuôn khổ hợp tác ASEAN - Trung Quốc là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, thương mại và đầu tư, du lịch, kích thích sản xuất và xuất khẩu, đưa các quốc gia Đông Nam Á và Trung Quốc tiến sát gần nhau hơn

Mặt khác, việc xây dựng và phát triển hai hành lang một vành đai kinh

tế Việt - Trung, cũng là yêu cầu trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, giúp hai nước gắn kết, ràng buộc với nhau hơn Phù hợp với phương châm phát triển của hai nước Việt Nam - Trung Quốc đã được lãnh đạo hai nước khẳng định bằng 16 chữ vàng “láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện,

ổn định lâu dài, hướng tới tương lai” Hành lang kinh tế sẽ góp phần quan trọng vào việc kết nối các tỉnh phía Tây - Nam Trung Quốc (mà trung tâm là tỉnh Vân Nam) với các tỉnh, thành phía bắc Việt Nam để hướng ra biển Đông nhằm phát triển kinh tế - xã hội của cả vùng thông qua việc thúc đẩy đầu tư, thương mại, du lịch, dịch vụ, giao lưu văn hoá, đồng thời giải quyết các vấn đề xã hội như xoá đói, giảm nghèo, giải quyết việc làm

Là kênh truyền tải quan trọng nên việc nghiên cứu cách thức tuyên truyền trên sóng Truyền hình địa phương các nội dung về vấn đề “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” (tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng) cần thực hiện thế nào để có hiệu quả góp phần phát triển hơn nữa quan hệ hợp tác kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng như thúc đẩy giao thương biên giới Việt Trung Do vậy, tiếp cận từ góc nhìn lý thuyết Truyền thông phát triển với các vấn đề về kinh tế để thấy rõ vai trò của Truyền hình địa phương trong việc tuyên truyền về vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng, cơ sở hình thành, lộ trình thực hiện, tác động, qua đó đánh giá tính ưu việt và bất cập, để đưa ra giải pháp trong

tình hình mới là hết sức cần thiết Đó là lý do tác giả chọn vấn đề “Vấn đề

phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên truyền hình địa phương, tiếp cận từ lý thuyết truyền thông phát triển” làm đề tài

luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Thời gian qua, đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng nhưng ở các phương diện như xã hội học, kinh tế học còn trên phương diện báo chí và đặc biệt là tiếp cận vấn đề này từ lý thuyết Truyền thông phát triển ít được đề cập đặc

biệt là vấn đề “Hai hành lang, một vành đai” (tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng) trên báo chí địa phương thì chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào mà mới chỉ dừng lại ở các cuộc hội thảo nâng cao chất lượng, nghiệp vụ báo chí

Tuy nhiên, đã có một số công trình khoa học, sách, bài báo nghiên cứu

về vấn đề hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” kinh tế Việt - Trung, lý thuyết truyền thông phát triển và báo chí với các vấn đề kinh tế như:

- Thương mại Việt Nam - Trung Quốc (Sách) do Bộ Công thương biên

soạn và NXB Lao động phát hành quý IV năm 2008 Công trình này phân tích tổng quan về thị trường Trung Quốc, nêu lên thực trạng và triển vọng phát triển quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc, đưa ra những điều cần biết khi thâm nhập vào thị trường Trung Quốc, nhưng chưa đề cập sâu đến hợp tác

“tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng”

- Phát triển thương mại trên hành lang kinh tế (Sách) của PGS.TS

Nguyễn Văn Lịch do NXB Thống kê phát hành năm 2005 Công trình này phân tích thực trạng phát triển thương mại trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng Tuy nhiên sách mới tập trung làm rõ những luận cứ khoa học của việc xây dựng hành lang kinh tế chứ chưa phân tích về vai trò của Truyền thông phát triển trong lĩnh vực này

- Nghiên cứu phát triển thương mại khu vực hành lang kinh tế Hải

Phòng - Lào Cai - Côn Minh trong bối cảnh hình thành khu mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc, Đề tài cấp bộ năm 2004 do PGS.TS Nguyễn Văn Lịch

chủ nhiệm

- Báo chí truyền thông Việt Nam trong tiến trình phát triển và hội nhập

của PGS.TS Đinh Văn Hường - trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

đã khảo cứu, đánh giá, phân tích những thành tựu và hạn chế cơ bản của báo chí truyền thông Việt Nam, đồng thời cũng chỉ ra cơ hội và thách thúc trong quá trình hội nhập, để từ đó có giải pháp đúng đắn, khoa học để tiếp tục phát triển và hội nhập nhưng không nghiên cứu sâu, cụ thể vào vấn đề hội nhập

kinh tế “Hai hành lang, một vành đai” và tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Truyền thông phát triển, hiệu quả từ lý thuyết đến thực tiễn, truyền

thông phát triển - hướng đi mới của các nước đang phát triển của tác giả

Nguyễn Minh Nguyệt đăng trên tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 12, đã trình bày về những ý tưởng cơ bản về Truyền thông phát triển, lợi ích mà truyền thông phát triển đem lại cho các quốc gia đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng nhưng không nghiên cứu về Truyền thông phát triển đối với các vấn đề về kinh tế, về vấn đề hợp tác “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” Việt - Trung và tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Đáng chú ý là Tác phẩm nghiên cứu Truyền thông phát triển - vai trò,

sứ mệnh đối với phát triển địa phương của tiến sỹ Bùi Chí Trung phân tích

sâu về truyền thông phát triển, làm rõ vai trò của truyền thông phát triển trong việc tăng cường đối thoại, thúc đẩy sự tham gia có ý nghĩa và đẩy mạnh thay đổi xã hội, mang cả giá trị nền tảng lý luận và thực hành trong các tiến trình phát triển, có liên hệ mật thiết với công tác quản trị hiệu quả, minh bạch

và đáng tin cậy hơn, với sự hình thành xã hội dân sự bền vững và năng động hơn, và với tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và đồng đều hơn, đồng thời đóng vai trò chủ đạo trong “chuyển đổi các quan niệm xã hội và hành vi cá nhân” Đây cũng là cơ sở quan trọng giúp tác giả nghiên cứu sâu hơn về vai trò, tác động của truyền thông phát triển đối với tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai

- Hải Phòng

Ngoài ra còn một số những nghiên cứu đáng chú ý về vấn đề kinh tế và

hội nhập kinh tế như: Những vấn đề của toàn cầu hóa kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Dân - NXB Khoa học xã hội, Hà Nội 2001, Hội nhập kinh tế

quốc tế với phát triển bền vững - NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005; Định hướng hoạt động và quản lý báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, NXB Chính trị Quốc gia, 2002

- Giáo sư Cổ Tiểu Tùng "Một trục hai cánh" xây dựng cục diện mới

hợp tác khu vực ASEAN - Trung Quốc" Hội thảo "Phát triển Hai hành lang,

một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong khuôn khổ hợp tác

ASEAN - Trung Quốc" tại Hải Phòng tháng 12/2006

- GS Hoàng Chí Liên (Hồng Kông) "Hệ thống hợp tác ba xuyên suốt

M+Y trong việc kết nối Vịnh Bengal và Vịnh Bắc bộ" Hội thảo "Phát triển

Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong khuôn

khổ hợp tác ASEAN - Trung Quốc" tại Hải Phòng tháng 12/2006

- GS Chu Chấn Minh (Trung Quốc) "Hợp tác kinh tế giữa Trung

Quốc với ASEAN và Vân Nam với "Hai hành lang, một vành đai" Hội thảo

"Phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong khuôn khổ hợp tác ASEAN - Trung Quốc" tại Hải Phòng tháng 12/2006

- PGS Nông Lập Phu, Viện KHXH Quảng Tây, Trung Quốc "Xây

dựng hành lang kinh tế Nam Ninh - Hà Nội - Hải Phòng trong khuôn khổ mậu dịch tự do Trung Quốc - ASEAN" Hội thảo Quốc tế "Các giải pháp

Phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong

bối cảnh mới" tại Lào Cai tháng 12/2007

- GS Chu Chấn Minh, Viện KHXH Vân Nam, Trung Quốc "Thích

ứng với tình hình phát triển đẩy mạnh xây dựng Hai hành lang, một vành đai kinh tế" Hội thảo Quốc tế "Các giải pháp Phát triển Hai hành lang, một

vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh mới" tại Lào Cai

tháng 12/2007

- TS Nguyễn Văn Lịch, "Phát triển hành lang thương mại trên hành

lang kinh tế", Nhà xuất bản thống kê, 2005

- PGS TS Trần Đình Thiên, Viện Kinh tế Việt Nam "Chương trình

Hai hành lang, một vành đai - những điểm thắt nút cần được giải tỏa" Hội

thảo "Phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc

trong khuôn khổ hợp tác ASEAN - Trung Quốc tại Hải Phòng tháng 12/2006

- TS Nguyễn Bá Ân, Viện Chiến lược phát triển - Bộ Kế hoạch &

Đầu tư "Đẩy mạnh hợp tác xây dựng cơ sở hạ tầng - Giải pháp quan trọng

để thúc đẩy phát triển "Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt - Trung"

Hội thảo Quốc tế "Các giải pháp Phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh

tế Việt Nam - Trung Quốc trong bối cảnh mới" tại Lào Cai tháng 12/2007

- Bùi Đức Thiệp, Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục, Bộ

Giáo dục và Đào tạo "Đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế

khu vực hai hành lang, một vành đai" Hội thảo Quốc tế "Các giải pháp Phát

triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong bối

cảnh mới" tại Lào Cai tháng 12/2007

- Nghiêm Thị Thúy Hằng, Viện Khoa học Tài Chính, Bộ Tài chính

"Một số giải pháp huy động vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu vực Hai hành lang, một vành đai kinh tế" Hội thảo Quốc tế "Các giải pháp

Phát triển Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt Nam - Trung Quốc trong

bối cảnh mới" tại Lào Cai tháng 12/2007

Nhìn chung, các công trình trên đây là những tư liệu tham khảo rất có giá trị song mới chỉ nghiên cứu tập trung vào lý giải cơ sở hình thành, mục tiêu vấn đề hợp tác “Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt - Trung”, các vấn đề về hội nhập kinh tế, cũng như lý thuyết về Truyền thông, vai trò và tác động của Truyền thông phát triển đối với xã hội nói chung chứ chưa chú trọng nghiên cứu phân tích hoạt động thông tin tuyên truyền về vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng của các Đài Truyền hình địa phương tiếp cận từ lý thuyết Truyền thông phát triển để đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả của công tác tuyên truyền về vấn đề này trên sóng Truyền hình địa phương

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu phân tích vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng thể hiện trong chương trình của các đài truyền hình địa phương, tiếp cận từ lý thuyết Truyền thông phát triển để đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả của công tác tuyên truyền về vấn đề này trên sóng Truyền hình địa phương, góp

phần định hướng cho các cơ quan, các nhà quản lý địa phương có thể đưa ra

và thực thi các chính sách kinh tế phù hợp để tăng cường và thúc đẩy giao lưu, thương mại các địa phương trong tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích lý thuyết Truyền thông phát triển và vai trò của Truyền hình trong hoạt động truyền thông phát triển

- Nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thông tin, tuyên truyền trên sóng Truyền hình về các vấn đề phát triển kinh tế tam giác Côn Minh - Hải Phòng - Lào Cai, từ đó rút ra một số kinh nghiệm

- Đánh giá các tác động Truyền thông phát triển tới quan hệ thương mại trong tam giác Côn Minh - Hải Phòng - Lào Cai nói riêng và trong quan hệ hợp tác 2 nước nói chung

- Đề xuất một số giải pháp

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên sóng truyền hình địa phương

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Các tác phẩm Truyền hình phát sóng trên kênh LCTV và THP từ năm

2009 - 2012 Tác giả chọn 2 kênh Truyền hình này vì Lào Cai và Hải Phòng

là hai địa phương mũi nhọn, có vai trò quan trọng trong việc hợp tác kinh tế

“Hai hành lang - một vành đai” và tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng Đặc biệt giai đoạn từ năm 2009 - 2012, hai nước Việt - Trung hợp tác phát triển xây dựng kết cấu hạ tầng như đường sắt, đường bộ, cảng biển để thể

- hiện rõ chương trình “Hai hành lang, một vành đai kinh tế Việt - Trung” Phía Việt Nam xây dựng đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Lào Cai - Việt Trì,

Hà Nội - Hải Phòng Về hợp tác phát triển đường sắt, chính phủ hai nước đã thống nhất hợp tác cải tạo tuyến đường sắt Hà Nội - Vân Nam và Hà Nội - Nam Ninh, mở rộng kết nối của các tuyến Hà Nội - Vân Nam và Nam Ninh -

Hà Nội với các tuyến chủ yếu khác Bên cạnh đó, cả Việt Nam và Trung Quốc đều có lợi thế chung về bờ biển dài do đó việc phát triển hợp tác cảng biển và giao thông đường biển cũng được cả hai phía đặc biệt quan tâm Cụm cảng Hải Phòng được đầu tư mở rộng với việc Thủ tướng Chính phủ cũng đã quyết định cho xây dựng cảng Lạch Huyện ở Hải Phòng nhằm tăng cường khả năng vận tải cho khu vực Hai hành lang và nhiều hoạt động phát triển kinh tế nổi bật khác Do vậy, trên sóng Truyền hình hai địa phương đã có nhiều Tin bài, Chuyên mục, Phóng sự tuyên truyền về vấn đề này

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, luận văn có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lịch sử và sử dụng các tài liệu thứ cấp: tác

giả tiến hành sưu tầm, tập hợp các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết; các văn bản, tài liệu của Đảng, nhà nước liên quan về lĩnh vực quan hệ thương mại hai nước Việt - Trung, hợp tác “hai hành lang một vành đai kinh tế” và tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng, thu thập thông tin về các hoạt động,

dự án liên quan đến lĩnh vực này, đồng thời, tập hợp, hệ thống tài liệu lý luận

từ các sách, báo, tạp chí, các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài Tác giả cũng đã thu thập các tài liệu liên quan đến định hướng, chính sách của hai địa phương là thành phố Hải Phòng và tỉnh Lào Cai

về vấn đề phát triển tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Đề tài nghiên cứu trường hợp

kênh truyền hình THP của Đài PT - TH Hải Phòng và kênh THLC của Đài PT

- TH Lào Cai là hai kênh Truyền hình của hai địa phương nằm trong tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Phương pháp phân tích nội dung: Đề tài sử dụng phương pháp

nghiên cứu này để khảo sát, phân tích nội dung và hình thức thể hiện các tin, bài của hai kênh truyền hình địa phương là THP và THLC để đánh giá thực

trạng, thành công và hạn chế của báo chí truyền hình trong việc tuyên truyền

về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Phương pháp phỏng vấn sâu: phương pháp phỏng vấn sâu (phỏng vấn

trực tiếp và phỏng vấn qua điện thoại) được tác giả luận văn tiến hành đối với lãnh đạo các địa phương, các nhà khoa học, các nhà quản lý báo chí, lãnh đạo đài, phóng viên chuyên làm phóng sự… nhằm thu được những đánh giá khách quan, có trọng lượng về chất lượng và hiệu quả của các chương trình Truyền hình về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên sóng Truyền hình THP và THLC

Các nhóm phương pháp này vừa truyền thống, vừa hiện đại, giúp cho kết quả nghiên cứu đạt được độ chính xác cao nhất, đáng tin cậy nhất

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

*Ý nghĩa lý luận

Luận văn đưa ra khái niệm khá hoàn chỉnh về Truyền thông phát triển, những tác động cụ thể của Truyền thông phát triển trong việc tăng cường những thành quả phát triển trong lĩnh vực kinh tế, đồng thời chứng minh được các hoạt động truyền thông chiến lược có vai trò nâng cao hiệu suất chung của những chương trình viện trợ, hợp tác, qua việc thúc đẩy quyết tâm chính trị, ý chí công chúng và lòng tin của những bên liên quan chính để đảm bảo thành công Những chiến lược Truyền thông quy củ sẽ góp phần giải quyết các vấn

đề kinh tế liên quan tới cải cách, thông qua nhiều biện pháp can thiệp, đồng thời làm rõ tính thiết yếu của việc sử dụng truyền thông phát triển trong việc ứng phó với một số vấn đề lớn, thậm chí là những thách thức nghiêm trọngnhất đối với phát triển của các bên trong việc hợp tác hai hành lang, một vành đai kinh tế

*Ý nghĩa thực tiễn

Tiếp cận từ lý thuyết Truyền thông phát triển để thấy rõ quan điểm hội nhập của Việt Nam Từ đó làm rõ việc tuyên truyền về hợp tác trong tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên sóng Truyền hình Lào Cai và

truyền hình Hải Phòng để thấy được hiệu quả của sự hình thành Tam giác kinh tế này phục vụ cho mục tiêu phát triển chứ không phải dưới bất kỳ sức

ép nào từ bên ngoài, là một trong những biện pháp để phát triển kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh”, trên cơ sở phát huy tối đa nội lực, giữ vững độc lập, tự chủ, định hướng XHCN Từ những phân tích trên để nhìn nhận những ưu điểm và hạn chế trong cách tuyên truyền, nguyên nhân và đề xuất những giải pháp khắc phục nhằm nâng cao công tác tuyên truyền tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên sóng Truyền hình địa phương

7 Đóng góp của luận văn

- Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về hành lang kinh tế, vai trò của truyền hình địa phương đối với việc tuyên truyền các vấn đề liên quan đến tam giác tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng

- Góp phần đề xuất các giải pháp mang tính đồng bộ nhằm tạo ra hiệu quả truyền thông về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng nhằm mục tiêu đem lại lợi ích ổn định và phát triển quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai nước, để Việt Nam tranh thủ được cơ hội phát triển do chiến lược “Hai hành lang, một vành đai kinh tế” mang lại

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Lý luận chung về Truyền thông phát triển và hoạt động Truyền thông phát triển kinh tế trên Truyền hình

Chương 2: Hoạt động thông tin tuyên truyền về tam giác kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hải Phòng trên sóng Truyền hình địa phương

Chương 3: Những giải pháp nâng cao hoạt động Truyền thông phát triển kinh tế

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN VÀ HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRÊN

TRUYỀN HÌNH 1.1 Lý thuyết Truyền thông phát triển

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản về Truyền thông và Truyền thông phát triển

Truyền thông: Truyền thông (communication) là một quá trình liên tục

trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kinh nghiệm, kĩ hăng nhằm tạo sự

liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức [34, tr 11]

Truyền thông thường gồm ba phần chính: nội dung, hình thức, và mục tiêu Nội dung Truyền thông bao gồm các hành động trình bày kinh nghiệm, hiểu biết, đưa ra lời khuyên hay mệnh lệnh, hoặc câu hỏi Các hành động này được thể hiện qua nhiều hình thức như động tác, bài phát biểu, bài viết, hay bản tin Truyền hình Mục tiêu có thể là cá nhân khác hay tổ chức khác, thậm chí là chính người hoặc tổ chức gửi đi thông tin

Có nhiều cách định nghĩa lĩnh vực Truyền thông, trong đó Truyền thông không bằng lời, Truyền thông bằng lời và Truyền thông biểu tượng Truyền thông không lời thực hiện thông qua biểu hiện trên nét mặt và điệu bộ Khoảng 93% “ý nghĩa biểu cảm” mà chúng ta cảm nhận được từ người khác

là qua nét mặt và tông giọng, 7% còn lại là từ những lời nói mà chúng ta nghe được Truyền thông bằng lời được thực hiện khi chúng ta truyền đạt thông điệp bằng ngôn từ tới người khác Truyền thông biểu tượng là những thứ chúng ta đã định sẵn một ý nghĩa và thể hiện một ý tưởng nhất định ví dụ như quốc huy của một quốc gia

Mục đích của Tuyền thông là hướng đến những hiểu biết chung nhằm thay đổi thái độ, nhận thức, hành vi của đối tượng Truyền thông và tạo định hướng giá trị cho công chúng

Truyền thông phát triển (Development communication): khái niệm

Truyền thông phát triển đã phát triển trong một khoảng thời gian từ việc

Truyền thông hỗ trợ phát triển sang Truyền thông phát triển gần đây (C4D) Chương này mô tả sự tiến triển của Truyền thông phát triển và làm thế nào nó có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các mối quan tâm chủ chốt

phát triển con người như là "Truyền thông để phát triển"

Nora Cruz-Quebral, Ph.D, trong bài thuyết trình của mình cho một Tiến

sĩ danh dự tại Trường Kinh tế London, Đại học London vào tháng 12 năm

2011, rõ ràng rằng Truyền thông phát triển được diễn ra vào ngày 10 tháng 12 năm 1971 tại Đại học Philippines tại Los Banos (UPLB) Vào thời điểm đó, Trường Cao đẳng Nông nghiệp UPLB đã tổ chức một hội nghị chuyên đề (để vinh danh Tiến sĩ Dioscoro L Umali, một nhà khoa học trong lĩnh vực giống cây trồng) có tựa đề "Tìm kiếm những đột phá trong phát triển nông nghiệp" [29]

Một định nghĩa gần đây và bao quát hơn về Truyền thông phát triển nói rằng nó là:

nghệ thuật và khoa học về truyền thông của con người liên quan đến

sự chuyển đổi theo kế hoạch của một xã hội từ tình trạng nghèo đói sang một

sự tăng trưởng kinh tế xã hội năng động làm cho sự bình đẳng cao hơn và mở

ra tiềm năng cá nhân lớn hơn” Erskine Childers đã định nghĩa nó như sau:

“Các thông tin liên lạc hỗ trợ phát triển là một nguyên tắc trong việc lập kế

hoạch và thực hiện phát triển, trong đó có nhiều yếu tố hành vi con người hơn trong việc thiết kế các dự án phát triển và mục tiêu của họ” [30, tr 15 - 28]

Theo Ngân hàng Thế giới, Truyền thông phát triển là "sự kết hợp của

truyền thông chiến lược trong các dự án phát triển" dựa trên sự hiểu biết rõ

ràng về thực tế bản địa

Ngoài ra, UNICEF coi đây là: " một quá trình hai chiều để chia sẻ ý

tưởng và kiến thức bằng cách sử dụng một loạt các công cụ truyền thông và phương pháp tiếp cận để trao quyền cho các cá nhân và cộng đồng để hành động để cải thiện cuộc sống của họ." Trung tâm Chính quyền của Takong mô

tả nó như là "cung cấp cho cộng đồng thông tin họ có thể sử dụng để cải thiện

cuộc sống của họ, nhằm mục đích làm cho các chương trình và chính sách công có thực, có ý nghĩa và bền vững" [30, tr 15 - 28]

Bessette (2006) đã xác định Truyền thông phát triển như là một "ứng

dụng có kế hoạch và có hệ thống các nguồn lực truyền thông, các kênh, phương pháp và chiến lược để hỗ trợ các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, chính trị và văn hoá" [3, tr 42]

Truyền thông phát triển cơ bản là có sự tham gia, bởi vì, theo Ascroft

và Masilela (1994) "sự tham gia chuyển thành các cá nhân hoạt động tích cực

trong các chương trình và quy trình phát triển, họ đóng góp ý kiến, chủ động

và nói rõ nhu cầu và các vấn đề của họ, đồng thời khẳng định Quyền tự chủ của họ" [3, tr 42] Những người tham gia Truyền thông phát triển là ai? Họ

có phẩm chất gì? Nora C Quebral trong cuốn “Mối liên lạc truyền thông phát

triển” (Penang: Nam 2012) đã đưa ra một đặc điểm ngắn gọn:

Một là, họ hiểu quá trình phát triển, quá trình truyền thông và môi

trường trong đó hai quá trình tương tác

Hai là, họ có kiến thức về kỹ năng giao tiếp và kỹ năng cũng như thông

thạo trong các môn học được truyền đạt

Ba là, họ đã tiếp thu các giá trị vốn có trong vốn chủ sở hữu và mở ra

tiềm năng cá nhân

Bốn là, họ có kiến thức trực tiếp về một số loại người dùng cuối của

truyền thông phát triển

Năm là, họ có ý thức cam kết, chấp nhận trách nhiệm cá nhân để thúc

đẩy sự phát triển của con người

Tóm lại, từ những quan điểm trên, có thể định nghĩa: Truyền thông phát

triển là dùng Truyền thông như một công cụ để thúc đẩy phát triển, với mục đích không chỉ là cung cấp thông tin mà còn nhằm thay đổi hành vi

1.1.2 Vai trò của truyền thông phát triển đối với các vấn đề kinh tế

Truyền thông phát triển là truyền thông với lương tâm xã hội Truyền thông phát triển có liên quan đến các vấn đề nông thôn, vấn đề đô thị và đưa

con người vào tài khoản Truyền thông phát triển có hai vai trò chính, một là

trong quá trình trao quyền giúp phân biệt Truyền thông cho Phát triển với các hình thức truyền thông khác Vai trò chính của C4D là thúc đẩy quá trình trao quyền nhằm mục đích đạt được các nhiệm vụ quốc gia tương ứng, mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) và các ưu tiên phát triển khác của các nước đang phát triển và các nước kém phát triển Những ưu tiên phát triển của con người này là: y tế, giáo dục, an ninh, sinh kế, sống sót và bảo vệ, và các vấn

đề chất lượng cuộc sống khác nhau Hai là, vai trò chuyển đổi, vì nó tìm kiếm

sự thay đổi xã hội theo hướng sử dụng cao hơn các giá trị của xã hội Tìm cách tạo ra bầu không khí thay đổi, cũng như cung cấp những đổi mới qua đó

xã hội có thể thay đổi Trong việc tham gia với cộng đồng và mang lại một sự thay đổi tích cực trong cuộc sống của người dân

Mặt khác, Truyền thông phát triển đã chứng kiến những thay đổi lớn hơn trong các lý thuyết và mô hình phát triển kinh tế và xã hội trong một khoảng thời gian Với sự khởi đầu của thập niên 50, chính phủ các quốc gia, cộng đồng quốc tế và học viện công nhận tầm quan trọng của việc đáp ứng nhu cầu thông tin và truyền thông của những người yếu thế và dễ bị tổn thương, đặc biệt trong việc kết hợp chúng với quá trình trao quyền Những đối tác phát triển này hiểu rõ vai trò truyền thông có thể đóng vai trò trong việc trao quyền cho mọi người ảnh hưởng đến những quyết định ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của họ Truyền thông phát triển là một trong những cách quan trọng nhất để mở rộng khả năng tiếp cận với những cơ hội mới này Truyền thông phát triển là một quá trình xã hội thúc đẩy đối thoại giữa cộng đồng và người ra quyết định ở cấp địa phương, quốc gia và khu vực Mục tiêu của nó là thúc đẩy, phát triển và thực hiện các chính sách và chương trình nâng cao chất lượng cuộc sống cho tất cả mọi người Truyền thông phát triển đã xuất hiện thông qua một quá trình churning liên tục bao gồm các giai đoạn tiến hóa của Truyền thông phát triển Hơn nữa, Truyền thông phát triển không chỉ đơn thuần là cung cấp thông tin về các hoạt động phát triển Ngoài việc tạo ra cơ hội cho mọi người biết về bản chất kỹ thuật của những ý tưởng mới và cách thức hoạt động và tác động của chúng,

Truyền thông phát triển đóng vai trò chiến lược hơn trong việc tạo ra một môi trường để hiểu ý tưởng mới này phù hợp với xã hội thời gian thực như thế nào tình huống mà người dân vận hành và cùng tồn tại Vì vậy mục tiêu cuối cùng của nó là thúc đẩy các hoạt động phát triển kinh tế địa phương, quy hoạch phát triển địa phương, thực hiện và truyền thông địa phương để tạo điều kiện cho con đường phát triển và trong toàn bộ quá trình này, sự hòa nhập xã hội

và sự tham gia của người dân là chìa khóa cho những thay đổi xúc tác Nếu Truyền thông phát triển phải thực sự thành công thì nó phải bao gồm các yếu

tố mạnh mẽ của tổ chức xã hội và giữa các cá nhân cũng như nền tảng truyền thống Điều quan trọng là những người trong vị trí lái xe trong việc lập kế hoạch phát triển và truyền thông phải là những người hiểu rõ cấu trúc xã hội

và môi trường và cách thức thay đổi nhận thức có thể diễn ra trong đó và không chỉ tập trung vào cách phát tán thông điệp phát triển

1.2 Vai trò của Truyền hình địa phương trong hoạt động truyền thông phát triển kinh tế

1.2.1 Truyền hình và Truyền hình địa phương

Khái niệm truyền hình: cùng với sự phát triển của khoa học và công

nghệ, báo chí cũng có những bước phát triển tương ứng và Truyền hình là kênh thông tin đại chúng ra đời sau, kế thừa được các thế mạnh của các kênh truyền thông khác trước đó như điện ảnh, báo in, báo phát thanh và ngày nay thừa hưởng những tiến bộ vượt bậc của tiến bộ khoa học kỹ thuật và Truyền

hình trở thành loại hình báo chí quan trọng trong đời sống xã hội hiện đại

Điện ảnh là tiền thân trực tiếp của Truyền hình Điện ảnh bắt đầu từ việc quay phim “chính cuộc sống” Những sự việc diễn ra trên đường phố, trên đường đi, ở nhà ga xe lửa… những gì mà ngày nay chúng ta có thể gọi là phim tài liệu Phim truyện mở đầu từ việc ghi vào phim nhựa những tài liệu

“của người khác” - nhà hát, tạp kỹ, xiếc Vào cuối thế kỷ XIX, điện ảnh từng

là hình thức giải trí đại chúng Ngôn ngữ Truyền hình được tạo ra bằng nghệ điện ảnh Nhưng Truyền hình khác với điện ảnh đó là những điều kiện cảm thụ và tính chất công chúng khán giả, sự khác biệt đó được thể hiện qua

những chức năng xã hội khác nhau “Đặc trưng cơ bản của Truyền hình là những chức năng báo chí, còn đặc trưng của điện ảnh là những chức năng nghệ thuật” [5, tr 40]

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững “Truyền hình là kênh truyền thông chuyển tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều sắc màu vốn có từ cuộc sống cùng với lời nói, âm nhạc, tiếng động” [14, tr 118] “Truyền hình không chỉ là kênh báo chí - truyền thông Truyền hình là sân khấu, sân chơi của mọi người, là trường học, là nhà văn hóa …, Truyền hình là sự tổng hợp của tất cả các loại hình thông tin, giải trí, khoa học, giáo dục” [14, tr 118]

“Truyền hình không chỉ là phương tiện thông tin đại chúng, mà còn là một loại hình sáng tạo, mỗi loại hình của sự sáng tạo đều có ngôn ngữ nghệ thuật đặc thù của mình” [5, tr 165]

Trong xã hội hiện đại, Truyền hình được coi là một trong những kênh truyền thông đại chúng có sức hấp dẫn lớn Cũng như các loại hình báo chí khác, Truyền hình đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống xã hội, giúp chúng ta nắm bắt thông tin về tình hình trong nước và thế giới, phổ biến những kinh nghiệm hay, những điển hình tiên tiến trong xã hội, đấu tranh chống lại cái xấu Truyền hình góp phần thỏa mãn nhu cầu thông tin của công chúng như các loại hình báo chí khác, nhưng nó có lợi thế là truyền tải thông tin bằng âm thanh và hình ảnh, nhanh chóng, kịp thời và rộng khắp Những hình ảnh, âm thanh hiện trường đem đến cho người xem những thông tin trung thực, sống động mà không loại hình báo chí nào có được Nhờ đó, tác động rộng rãi đến đông đảo công chúng trong xã hội, góp phần tạo dư luận và định hướng dư luận

Theo PGS.TS Dương Xuân Sơn “mỗi phương tiện truyền thông đều có một thế mạnh nhất định, nó bổ sung, hỗ trợ cho nhau trong sự nghiệp chung Tuy nhiên trong ba loại báo nói, báo viết, báo hình thì báo hình có thể hơn hẳn so với hai loại kia Bởi ngoài việc bình luận, giải thích các hiện tượng, sự việc Truyền hình còn có hình ảnh sống động giúp người xem chứng kiến các

sự kiện đang diễn ra” [33, tr 15]

Tóm lại, Truyền hình là một trong những phương tiện thông tin đại chúng, là một trong những loại hình báo chí hiện đại có ngôn ngữ nghệ thuật đặc thù truyền tải những thông điệp, hình ảnh, âm thanh sống động của cuộc sống, sự vật sự việc, hiện tượng xã hội đang diễn ra một cách chân thực, khách quan đến công chúng

Truyền hình địa phương: kể từ khi Truyền hình xuất hiện vào đầu thế

kỷ XX và phát triển vũ bão nhờ sự tiến bộ của khoa kỹ thuật và công nghệ, đã tạo ra một kênh thông tin quan trọng trong đời sống xã hội, trở thành những phương tiện thiết yếu trong mỗi gia đình và là phương tiện trực tiếp tham gia quản lý, giám sát xã hội, tạo lập định hướng dư luận, giáo dục và phổ biến

kiến thức trên nhiều lĩnh vực cho công chúng, xã hội

Cùng với sự phát triển của báo chí nói chung và Truyền hình nói riêng, Truyền hình các tỉnh, thành trên cả nước, ngày càng phát triển và lớn mạnh, đáp ứng nhu cầu thông tin, giải trí của nhân dân

Hiện nay, hầu hết cả nước có gần 700 Đài PT - TH địa phương Tất cả hoạt động trên nguyên tắc tuân thủ các quy định của Luật Báo chí và tôn chỉ hoạt động của cơ quan báo chí Truyền hình được xem là một trong hai kênh thông tin quan trọng của các Đài PT - TH hiện nay Với ưu thế tích hợp nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật, Truyền hình các địa phương khẳng định vai trò của loại hình báo chí hiện đại trong thông tin tuyên truyền, tư vấn giáo dục và định hướng dư luận trên sóng truyền hình Tùy theo điều kiện của từng Đài mà thời lượng dành, hình thức thể hiện, nội dung, khung giờ cho thông tin chính trị, thời sự, chương trình giải trí, khoa giáo, tư vấn hướng nghiệp, chính sách pháp luật … có khác nhau Nhưng khẳng định tất cả các chương trình Truyền hình của các Đài đều hướng tới mục tiêu trên Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị của các Đài địa phương mà còn khẳng định thương hiệu, vị trí ảnh hưởng công chúng trong khu vực

Trong quá trình hoạt động, Truyền hình địa phương luôn đáp ứng nhu cầu thông tin, tuyên truyền và định hướng tư tưởng, dư luận xã hội trên phạm

vi của địa phương đó, nội dung thông tin cũng mang đậm tính vùng, địa

phương, nhằm phục vụ cho đối tượng công chúng địa phương Với lợi thế này, truyền hình địa phương đã đáp ứng kịp thời nhu cầu thông tin, tuyên truyền, giáo dục, định hướng tư tưởng và dư luận xã hội một cách chính xác, khách quan, đáp ứng được nhu cầu thông tin và tâm lý tiếp nhận thông tin Do vậy trong quá trình hoạt động, Truyền hình địa phương phụ thuộc vào đặc điểm vùng miền, tâm lý tiếp nhận và nhu cầu thông tin của công chúng

So với Đài Truyền hình Trung ương, thì Truyền hình địa phương còn nhiều hạn chế về số kênh phát sóng, thời lượng phát sóng, đội ngũ nhà báo, phương tiện, thiết bị kỹ thuật, diễn giả Hầu hết Đài địa phương chỉ có một kênh phát sóng, nên chỉ dành một phần thời lượng nhất định cho chuyên đề, chuyên mục hàng ngày, đội ngũ phóng viên phụ trách đôi lúc chưa có nhiều kinh nghiệm trong thông tin, phổ biến kiến thức

Tóm lại Truyền hình địa phương là một bộ phận, là kênh thông tin tuyên truyền quan trọng của cơ quan báo chí địa phương, hoạt động dưới sự định hướng tuyên truyền của các cấp ủy Đảng, quản lý của chính quyền địa phương, Luật Báo chí trên lĩnh vực Truyền hình và có công chúng Truyền hình

1.2.2 Vai trò của hệ thống Truyền hình địa phương

Vai trò thông tin

Nhiệm vụ hàng đầu và cũng là lý do ra đời của báo chí là thông tin Có thể nói, thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất của báo chí nói chung và của truyền hình nói riêng Thông tin là nhu cầu sống của con người và xã hội Xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin càng cao và do

đó báo chí nói chung và Truyền hình nói riêng càng phải nỗ lực hơn nữa trong việc đáp ứng nhu cầu thông tin cho xã hội Truyền hình có những lợi thế nhất định so với các loại hình báo chí khác trong việc phản ánh thông tin

Trước hết, Truyền hình cũng như báo chí nói chung đều phải thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời, đúng lúc nhất, đảm bảo tính cập nhật, tính thời sự của thông tin Trong thời đại bùng nổ thông tin như ngày nay, cuộc cạnh tranh trong việc đưa tin của các loại hình báo chí ngày càng trở nên quyết liệt Trên thực tế, cơ quan báo chí nào đưa tin nhanh nhất về một sự

kiện mới nhất, thu hút được sự quan tâm của công chúng, thì cơ quan đó giành được thắng lợi trong sự cạnh tranh độc giả và bán báo Truyền hình cũng tương tự, song thành công và phát triển của truyền hình phụ thuộc vào

số lượng người xem và số tiền mà họ bỏ ra mua các kênh truyền hình Truyền hình Việt Nam là một cơ quan truyền thông đại chúng, phục vụ đắc lực cho công tác tuyên truyền của Đảng và Nhà nước Chức năng trên hết là thông tin

và yêu cầu của công chúng là thông tin phải nhanh chóng, chính xác, đảm bảo tính thời sự Nhanh chóng và hợp thời là yếu tố làm nên giá trị thông tin báo chí Nếu thông tin nhanh và đảm bảo tính hiện thực sẽ đem lại khả năng tạo ra hiệu quả tác động của thông tin từ đó mà tăng hiệu quả của công tác truyền hình Truyền hình có những lợi thế đặc biệt trong việc đưa tin nhanh chóng và kịp thời Không giống như báo in, thông tin được phóng ra thu thập về cho dù

có “nóng hổi” đến đâu đi chăng nữa thì có thể sẽ vẫn phải đạt số báo ngày hôm qua, phải qua khâu in ấn rồi mới phát hành Chính vì vậy cho dù trên báo

in có chạy hàng tít “hot news” thì nó đã không còn “nóng” chứng minh hoàn toàn ngược lại, ngày lập tức nó có thể đưa đến cho công chúng những hình ảnh mới nhất, nóng nhất vừa quay từ hiện trường về và phát ngay trên Truyền hình nếu như đó là thông tin được toàn thể công chúng quan tâm

Hình ảnh mới, chưa qua bàn dựng, cắt gọt sẽ đưa đến cho công chúng những thông tin trung thực, sống động mà không loại hình báo chí nào theo kịp Nếu sử dụng từ ngữ, hình ảnh là phương tiện chính để truyền tải thông tin, với phát thanh thì Truyền hình có khả năng truyền tải thông tin bằng cả

âm thanh và hình ảnh ngay tại hiện trường Yếu tố tác động chủ yếu đến công chúng là yếu tố hấp dẫn Do vậy, Truyền hình tác động đến công chúng thông qua ngôn ngữ ở cấp nóng Điều này có thể nói lên độ trung thực rất cao của thông tin Truyền hình, một ví dụ rất đơn giản đưa tin về một đám cháy ở một trung tâm thương mại, nhưng lời miêu tả cùng ảnh tĩnh trên báo in hay qua giọng đọc của phát thanh trên Đài Phát thanh sẽ không sống động bằng những hình ảnh lửa cháy cùng tiếng la hét của nhân dân ngay tại hiện trường trên màn ảnh nhỏ Đó là một hình ảnh chính là một đặc trưng nổi bật của Truyền

hình Tuy vậy, thông tin trên Truyền hình không thể xem lại và cho công chúng có thời gian suy nghĩ như báo in để họ hiểu sâu thông tin nên những hình ảnh trên Truyền hình phải đặc biệt gây ấn tượng sâu sắc cho công chúng Điều này đòi hỏi người phóng viên phải hết sức nhanh nhạy, nắm bắt thông tin và chọn được những góc quay hợp lý nhất sao cho những âm thanh và hình ảnh trên Truyền hình sẽ ngay lập tức thu hút được sự quan tâm của công chúng

Cuộc sống của con người hết sức phong phú và đa dạng nên việc đáp ứng nhu cầu thông tin trên sóng Truyền hình cũng phải rất đa dạng và phong phú Đời sống tinh thần của con người ngày càng phát triển, do đó không chấp nhận cách đưa tin đơn điệu, nghèo nàn Điều này yêu cầu thông tin trên báo chí phải cực kỳ phong phú, phản ánh mọi mặt, mọi khía cạnh trong đời sống xã hội, đáp ứng một cách tối đa nhu cầu thông tin của công chúng Trên thực tế, tờ báo cũng như kênh phát thanh Truyền hình nào cung cấp được lượng thông tin lớn thì nó sẽ trở thành sự lựa chọn của số đông công chúng

Không những thông tin nhanh nhạy, phong phú đa dạng mà thông tin trên truyền hình phải đảm bảo tính trung thực, độ chính xác cao Một trong những nguyên tắc của hoạt động báo chí và truyền thông đại chúng là bảo đảm tính khách quan và chân thật Hoạt động của Truyền hình cũng không nằm ngoài nguyên tắc đó Do vậy, thông tin trên Truyền hình phải trung thực Không những thế, thông tin đưa ra phải nhằm những mục đích nhất định Điều này cũng đáp ứng một trong những yêu cầu của thông tin báo chí như

Hồ Chủ tịch đã từng để ra trong những nguyên tắc làm báo, đó là: viết cái gì, viết cho ai, viết để làm gì, viết như thế nào?…

Một yêu cầu khác mà thông tin trên báo chí phải hết sức lưu ý đó là thông tin phải phù hợp với hệ thống giá trị văn hóa và đạo lý của dân tộc, thông tin phù hợp với sự phát triển và phục vụ sự phát triển Thông tin trên Truyền hình cũng phải nhằm vào việc định hướng dư luận xã hội, định hướng thái độ, nhận thức và hành vi cho công chúng Đây là yêu cầu xuyên suốt, bao trùm mọi hoạt động thông tin và truyền thông đại chúng nói chung và của

Truyền hình nói riêng Do đó thông tin Truyền hình phải đặc biệt chú ý đến những yêu cầu này để đáp ứng công chúng Truyền hình của Đảng và Nhà nước

Vai trò tư tưởng

Công tác tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các chính đảng của hệ thống xã hội cũng như các giai cấp nắm quyền lãnh đạo xã hội Mục đích của công tác tư tưởng là nhằm tác động vào ý thức xã hội, hình thành một hệ thống tư tưởng thống trị với những định hướng nhất định Đây chính

là một phương pháp phát huy những quyền lực trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội, tập hợp lực lượng quần chúng, phát huy được những tiềm năng to lớn của nhân dân nhằm xây dựng xã hội theo con đường đã định Với khả năng tác động một cách rộng lớn nhanh chóng và mạnh mẽ vào xã hội, hoạt động báo chí nói chung cũng như Truyền hình nói riêng có vai trò và ý nghĩa rất lớn tỏng công tác tư tưởng Các phương tiện truyền thông đại chúng tác động vào quần chúng, lôi kéo, tập hợp họ và tổ chức họ thành lực lượng cách mạng để thực hiện những mục tiêu trong từng thời kỳ Truyền hình với những lợi thế đặc biệt về âm thanh và hình ảnh, có khả năng thể hiện một lượng thông tin lớn sinh động và cụ thể sẽ xây dựng một thế giới quan sinh động cho khán thính giả của truyền hình và có tác dụng to lớn trong việc giáo dục tư tưởng cho người xem

Thông tin trên Truyền hình có tác động rất lớn đến nhận thức của người xem, từ đó quyết định hành vi của họ Vì thế, thông tin phải hết sức khách quan, trung thực, thẳng thắn để đem đến cho khán giả nhận thức đúng đắn, phù hợp với đường lối của Đảng và Nhà nước Báo chí Việt Nam hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, nên mọi thông tin đều phải đảm bảo đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, cũng như nhu cầu Truyền hình Truyền hình đảm bảo sát đời sống thực tiễn, tập trung phản ánh những điển hình trong xã hội, đồng thời phê phán những cái tiêu cực trong xã hội

Báo chí nói chung, Truyền hình nói riêng có vai trò rất quan trọng vào việc tạo ra dư luận xã hội Dư luận xã hội là phản ứng, thái độ của xã hội đối

với một sự kiện, hiện tượng vấn đề hoặc một nhân vật nào đó Tính chất của

dư luận xã hội phụ thuộc vào nội dung thông tin được phản ánh Điều đó chứng tỏ nếu thông tin bị bóp méo hay xuyên tạc thì hậu quả sẽ rất lớn vì nó tạo ra dư luận xã hội không tốt mà không dễ gì dập tắt được Có thể lấy một ví

dụ rất đơn giản về việc dư luận được tạo ra từ những thông tin sai lệch do báo chí tung ra Người dân nước Mỹ cũng như các nước đồng minh của Mỹ đã được xem rất nhiều hình ảnh những người lính Nam Tư ngược đãi người Cosovo, cảnh những người dân Cosovo sống sau hàng rào thép gai, hay những hố chôn người tập thể… Tất cả những hình ảnh dã man đó đã gây nên

sự phẫn nộ của người dân, tạo nên làn sóng dư luận phản đối Nam Tư, tạo điều kiện cho Mỹ lấy cớ bảo vệ nhân quyền để tiến hành một cuộc chiến tranh khiến hàng ngàn người dân vô tội thiệt mạng vì bom đạn Mỹ Sự thật là tất cả những hình ảnh đã được phát trên toàn nước Mỹ và thế giới đó đã được dàn dựng và nó đã gây nên cuộc chiến đẫm máu vô lý ở Nam Tư Ví dụ này đã cho ta thấy tác động to lớn của báo chí, đặc biệt là Truyền hình, trong việc tạo

dư luận và định hướng dư luận

Vai trò tổ chức - quản lý xã hội

Báo chí nói chung và Truyền hình nói riêng đang hàng ngày hàng giờ tham gia vào công tác tổ chức, quản lý xã hội Truyền hình góp phần tuyên truyền những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đến cho nhân dân, đồng thời cũng là diễn đàn để phản ánh những tâm tư nguyện vọng của người dân Truyền hình là kênh thông tin hai chiều để mọi chính sách mà Đảng và Nhà nước đề ra đều phù hợp với nguyện vọng của nhân dân Báo chí được coi là “quyền lực thứ tư trong xã hội” vì nó tạo sức mạnh dư luận thông qua thông tin

Trên Truyền hình Việt Nam hiện nay có những chương trình đặc biệt thu hút được sự quan tâm của đông đảo khán giả xem truyền hình như: Sự kiện và Dư luận, Diễn đàn… Đó là những chương trình mà tính công khai dân chủ được thể hiện rất rõ ràng

Cũng như các kênh truyền thông đại chúng khác, Truyền hình có vai trò quan trọng trong tiến trình tham gia tổ chức xã hội Vì khái niệm tổ chức có thể được hiểu là khơi dậy năng lực, liên kết các yếu tố, bộ phận tỏng mối quan

hệ nhất định nhằm tạo ra sức mạnh và hướng vào mục đích được xác định để tăng cường tính ưu việt và hiệu quả của tiến trình hoạt động

Ở góc độ khác, vai trò tổ chức của báo chí Truyền hình còn được thể hiện ở các khía cạnh khác như biểu dương nhân tố, hình mẫu tích cực tiên tiến sâu rộng và thành phong trào, làm cho cái đơn lẻ tích cực thành cái phổ biến, trong nhận thức và hoạt động của con người và các tổ chức, trong sự phù hợp với định hướng phát triển

Bên cạnh đó, báo chí nói chung, Truyền hình nói riêng có một phần lớn làm nhiệm vụ thông tin tuyên truyền về kinh tế là, đây nhiệm vụ hết sức quan trọng của báo chí trong sự nghiệp phát triển đất nước Trong những năm qua, báo chí kinh tế đã nhanh nhạy tuyên truyền và cổ vũ các tầng lớp nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; cổ vũ các nhân tố mới, các điển hình tiên tiến trong xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo; góp phần tích cực ổn định tình hình chính trị, xã hội, tăng cường kỷ cương, xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước, thực hiện dân chủ hoá đời sống, phát huy vai trò giám sát xã hội và công luận Bên cạnh những ưu điểm và thành tích, hoạt động báo chí kinh tế cũng còn có những thiếu sót, khuyết điểm Một số cơ quan báo chí, truyền hình còn xem nhẹ chức năng chính trị, tư tưởng, giáo dục của báo chí cách mạng, xa rời tôn chỉ mục đích, đối tượng phục vụ, sa đà vào phản ánh các mặt tiêu cực, mặt trái của xã hội.Có thể nói, báo chí có vai trò quan trọng đối với hoạt động

và sự phát triển của đất nước

Hơn nữa, đây là phương tiện quan trọng chuyển tải các thông tin về các thông tin về các vấn đề kinh tế trong và ngoài nước Kênh thông tin này giúp các doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh, tìm hiểu thị trường, tìm nguồn vốn tìm đối tác kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới trang thiết bị, nâng cao chất lượng hàng hoá, giảm giá thành sản phẩm Hiện

nay, các doanh nghiệp trong và ngoài nước, các nhà đầu tư nước ngoài có thể tìm thấy bất cứ thông tin kinh tế nào trên các phương tiện truyền thông đại chúng Từ thông tin về nguồn vốn, đối tác kinh doanh, chính sách kinh tế, thị trường kinh doanh, chính sách kinh tế, thị trường kinh doanh, tâm lý người tiêu dùng, thi trường nhân công, Tính hiệu quả của thông tin chính là những đóng góp của báo chí đối với sự phát triển chung của nền kinh tế

Trong khi thực hiện vai trò tổ chức xã hội, báo chí truyền hình thể hiện vai trò quản lý xã hội Quản lý có thể được hiểu là quá trình tác động, chi phối của chủ thể đối với khách thể, đảm bảo cho sự vận hành, hoạt động của các kiểu truyền thống và toàn hộ hệ thống xã hội cùng nhằm vào mục tiêu và đạt hiệu quả Vì thế, để quá trình quản lý xã hội đạt hiệu quả, cần phải đạt các yếu

tố như: hoạch định chính sách, chủ trương phù hợp với tình hình và điều kiện

cụ thể: truyền thống hoạt động xã hội, đảm bảo cho các chính sách, chủ trương các quyết định quan trọng đưa nhận thức đúng đắn và đầy đủ trong dân cư, tổ chức thực hiện, hướng dẫn, tổ chức và hoạt động Muốn thế, giữa khách thể và chủ thể thường xuyên phải có mối quan hệ tác động hai chiều Báo chí truyền hình đảm nhận vai trò vừa là yếu tố truyền thông tin, cầu nối, vừa là động lực thúc đẩy tiềm năng của chủ thể và khách thể Như vậy báo chí truyền hình là công cụ lợi hại, còn khách thể là diễn đàn

Báo chí Truyền hình không chỉ thông tin, truyền hình để giáo dục, mang lại nhận thức, hiểu biết của công chúng về chủ trương, chính sách, thông tin phản ánh từ cuộc sống, từ bước đi, nhịp thở, tâm tư, nguyện vọng và những vấn đề bức xúc của cuộc sống truyền hình còn tham gia trực tiếp vào quá trình tổ chức và quản lý xã hội Trên thực tế, báo chí truyền hình của Việt Nam đã thực hiện chức năng và quản lý xã hội một cách có hiệu quả phục vụ

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN

Xã hội càng phát triển và vai trò tổ chức quản lý xã hội của báo chí Truyền hình càng được chú trọng Vai trò đó được thể hiện ở cả hai phương diện tổ chức quản lý, đó là quản lý bằng pháp luật và bằng dư luận Mối quan

hệ này có liên quan và gắn bó chặt chẽ để tạo hiệu quả cao trong sự phát triển

xã hội

Vai trò phát triển văn hóa và giải trí của Truyền hình

Ngày nay, xem Chương trình Thời sự vào lúc 19 giờ sau mỗi bữa cơm

là một thói quen của rất nhiều gia đình Điều này cho thấy, Truyền hình đã đi vào cuộc sống của từng gia đình, từng cá nhân và đã trở thành một nhu cầu giải trí không thể thiếu đối với họ Đây là một trong những chức năng quan trọng không kém những chức năng của Truyền hình đã đề cập ở trên Ưu thế

số một của Truyền hình hiện nay đó là đáp ứng được một cách cao nhất nhu cầu thông tin giải trí cho khán giả xem Truyền hình Cuộc sống càng hiện đại, con người phải làm việc căng thẳng thì nhu cầu giải trí càng cao Truyền hình

đã và đang là sự lựa chọn hàng đầu hiện nay Nhờ vào khoa học kỹ thuật - công nghệ ngày càng hiện đại, người dân có thể ngồi tại nhà và chọn lựa tất cả những kênh Truyền hình mà họ yêu thích Nếu như phát thanh mới chỉ đáp ứng được yêu cầu về mặt âm thanh thì Truyền hình là cả âm thanh và hình ảnh Ca nhạc, phim ảnh… tất cả những loại hình nghệ thuật đáp ứng nhu cầu giải trí và nâng cao kiến thức của con người đều có thể đáp ứng trên Truyền hình Đây là một ưu điểm đặc biệt mà không phải loại hình báo chí nào cũng

có được Chính vì vậy mà mặc dù xuất hiện sau các loại hình báo chí khác nhưng Truyền hình đã nhanh chóng khẳng định được vị trí và có được một lượng khán giả đông đảo

Thông qua Truyền hình, sự giao lưu văn hóa với các nước trong khu vực và trên thế giới đã trở nên dễ dàng hơn Người xem có điều kiện mở rộng tầm mắt, cho dù ngồi ở nhà, họ vẫn được xem những hình ảnh mới nhất, sống động nhất về nhiều nơi trên thế giới Đây là một yếu tố quan trọng đối với việc phát triển văn hóa qua Truyền hình

Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt của thế giới truyền thông hiện nay, Truyền hình đang đáp ứng những dịch vụ tốt nhất nhằm kéo khán giả đến với Truyền hình nhiều hơn nữa Ở Việt Nam hiện nay, không chỉ có duy nhất Đài Truyền hình Việt Nam mà còn nhiều đài địa phương cũng đang nỗ lực cao

chất lượng để có được thế mạnh cạnh tranh Có thể thấy nhiều đài truyền hình địa phương có số người xem khá lớn, vượt ra ngoài phạm vi địa phương đó, như: Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội, Đài truyền hình thành phố Hồ Chí Minh, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương… Báo chí nói chung, Truyền hình nói riêng hoạt động dưới sự bảo trợ của Nhà nước xong không thể vì thế mà không tự thân vận động phát triển Truyền hình cũng như các loại hình báo chí khác cần phải tập trung nhiều hơn nữa để nâng cao chất lượng thông tin, âm thanh hình ảnh, đáp ứng tốt nhất nhu cầu thông tin của công chúng

Một điều quan trọng nữa đó là xuất phát từ yêu cầu khách quan của thời đại, trong điều kiện toàn cầu hóa truyền thông đại chúng ngày nay, nếu Truyền hình không tự cải tiến thì sẽ lạc hậu so với thế giới, dẫn đến mất đi khán giả

Ở Việt Nam hiện nay, đang có khá nhiều loại hình Truyền hình cạnh tranh nhau như Truyền hình kĩ thuật số, Truyền hình vệ tinh… các công ty về công nghệ Truyền hình đang nỗ lực tìm mọi cách để giảm giá dịch vụ đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ để tạo thế cạnh tranh Đó là một lợi thế, một môi trường tốt cho Truyền hình ngày càng phát triển hơn nữa, và trong cuộc sống cạnh tranh đó thì quyền lợi thuộc về công chúng Họ có nhiều sự lựa chọn hơn với giá dịch vụ rẻ hơn Như vậy, bên cạnh sóng của Đài Truyền hình Việt Nam được phát miễn phí cho người dân, họ còn có thể lựa chọn thêm nhiều kênh truyền hình khác phù hợp với nhu cầu giải trí

Có thể nói, chức năng phát triển văn hóa, giải trí là một trong chức năng quan trọng của Truyền hình, là yếu tố có tính quyết định đến sự phát triển của Truyền hình Thông qua các chương trình Truyền hình, khán giả vừa

có điều kiện giải trí, vừa có điều kiện nâng cao kiến thức của mình về mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội

Có thể lấy ví dụ đơn giản về những chương trình trò chơi Truyền hình giúp khán giả giải trí, vừa cho họ có cơ hội học tập thêm như Chương trình

“Ai là triệu phú?” của Đài Truyền hình Việt Nam, “Vượt qua thử thách” của

Đài PT - TH Hà Nội, “Rồng vàng” của Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh… đó là những chương trình trò chơi kiến thức đang thu hút được sự theo dõi của đông đảo khán giả xem truyền hình Khán giả xem Truyền hình không những có được cảm giác hồi hộp, căng thẳng cùng với người chơi mà

họ còn được cung cấp thêm rất nhiều kiến thức về các lĩnh vực trong đời sống văn hóa xã hội như: lịch sử, địa lí, khoa học, văn học, nghệ thuật…

Bên cạnh đó còn rất nhiều những chương trình ca nhạc, phim truyện đặc sắc đáp ứng tối đa nhu cầu giải trí của công chúng Truyền hình cũng là một trường học từ xa với rất nhiều chương trình khoa học thường thức cung cấp kiến thức cho người xem trong mọi lĩnh vực Hiện nay, Đài Truyền hình Việt Nam đã có những kênh chuyên biệt để tạo sự thuận lợi cho người xem Kênh VTV 1 là Chương trình Thời sự, TVT 2 là kênh Khoa học, giáo dục và kênh VTV 3 là kênh Thể thao giải trí, Thông tin kinh tế Khán giả xem Truyền hình có thể lựa chọn bất kì kênh Truyền hình nào họ thích Ngoài ra, với thời lượng phát sóng lớn, 12 giờ/ngày, không kể các kênh Truyền hình dịch vụ phát 24/24, khán giả đang ngày càng có nhiều sự lựa chọn hơn đối với Truyền hình

Vai trò chỉ đạo, giám sát xã hội

Báo chí tiền thân ra đời và phát triển từ khi xã hội chưa phân chia giai cấp Từ khi xã hội phân chia thành giai cấp Nhà nước ra đời và báo chi luôn luôn thuộc về một giai cấp, một lực lượng chính trị nhất định Một công cụ lợi hại như báo chí, các giai cấp và lực lượng chính trị tìm mọi cách để chiếm giữ, thậm chí lũng đoạn Ngày nay, báo chí còn là công cụ quan trọng của các tập đoàn kinh tế trong cuộc đấu tranh, cạnh tranh giành giật ảnh hưởng, chiếm lĩnh thị trường Bởi vì, trong quá trình đấu tranh giành và giữ, củng cố địa vị

xã hội, các lực lượng chính trị sử dụng báo chí như một công cụ lợi hại, không chỉ để truyền bá tư tưởng, tuyên truyền ảnh hưởng quan trọng là chỉ đạo cuộc đấu tranh trong việc giành và giữ quyền lực chính trị của mình

Chức năng chỉ đạo của báo chí, chủ yếu xuất phát từ nhu cầu của chủ thể quản lý, lãnh đạo nhằm thúc đẩy công việc theo mục tiêu đã đề ra, uốn

nắn những lệch lạc hay cổ vũ mọi người tập trung thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch trong từng thời gian

Trong hoạt động lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước ta, sau khi đề ra chủ trương, chính sách thì vấn đề quan trọng là chỉ đạo thực hiện, để biến chủ trương, chính sách ấy thành hiện thực sinh động

Nhiệm vụ của báo chí là giải thích và giải đáp những vấn đề của cuộc sống, góp phần tháo gỡ và thúc đẩy tình hình phát triển Trong cuộc sống hàng ngày vô vàn những sự kiện xảy ra Nhưng trong tình hình cụ thể, báo chí chọn sự kiện nào để thông tin, chọn vấn đề nào để phân tích là thể hiện chức năng chính của báo chí Chọn sự kiện và vấn đề thời sự để thông tin và phân tích, những thừa nhận nó từ bình diện nào, với hệ thống chi tiết, ngôn từ giọng điệu như thế nào cũng thể hiện chức năng chỉ đạo Chọn sự kiện đơn lẻ, tiêu biểu cho cái lạ và thổi phồng nó lên thành sự quan tâm của dư luận xã hội, đăng tải tràn lan những giật gân, săn đón các câu chuyện đời tư của khách… đều là những biểu hiện là giảm tính chỉ đọa của báo chí Bảo đảm tính chỉ đạo của báo chí, đòi hỏi phải có tầm nhìn xa và trên nền tảng tri thức, văn hóa rộng, vững chắc, phong phú tính nhân văn và trách nhiệm xã hội cao

cả trước công chúng và lịch sử

Biểu hiện chức năng chỉ đọa của báo chí không giống sự chỉ đạo của tổ chức Đảng hay các cơ quan quyền lực khác Báo chí không có quyền lực nhưng có quyền, không được ra lệnh mà chỉ tác động vào dư luận xã hội, tác động vào nhận thức của nhân dân Cho nên, báo chí chỉ đạo thông qua việc đăng tải chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, qua việc thông tin, thông qua thuyết phục chủ yếu Vai trò tư vấn thuyết phục, định hướng nhận thức thay đổi thái độ và hành vi, do đó hướng dẫn hoạt động thực tiễn được coi là vai trò chỉ đạo của báo chí

Giám sát là một trong các chức năng cơ bản của báo chí Chức năng giám dát được báo chí phương Tây tuyệt đối hóa thành quyền lực thứ tư, (ở Thụy Điển quyền lực thứ ba) sau quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp, nhưng lại giám sát ba quyền này Do đó, trong xã hội tư bản, báo chí trở thành

siêu quyền lực Trong quan niệm rằng, báo chí là vũ khí sắc bén của Đảng và Nhà nước, là công cụ thứ hai trong cuộc đấu tranh phò chính trừ tà, là tiếng nói của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân

Trong Nghị quyết Trung ương 6 (khóa VIII) lần 2, Đảng đã xác định báo chí là một trong 4 hệ thống giám sát xã hội quan trọng

Đặc thù giám sát của báo chí là giám sát bằng dư luận xã hội, bằng tai mắt của nhân dân, đó là giám sát mọi nơi, mọi lúc

Do đó để báo chí làm tốt chức năng giám sát xã hội của mình, cần thiết chú ý một số vấn đề:

- Tuyên truyền rộng khắp trong nhân dân về đường lối chủ trương chính sách, luật pháp của Đảng và Nhà nước

- Nâng cao trình độ văn hóa cho nhân dân để họ thực sự có thể là người

có năng lực làm chủ, tham gia tích cực các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội

- Thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở và mở rộng tiến trình dân chủ hóa đời sống xã hội, bảo đảm để mọi người mọi tổ chức kinh tế - xã hội đều hoạt động theo pháp luật, giữ nghiêm kỷ cương phép nước; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

- Nâng cao năng lực, đạo đức, phẩm chất chính trị, phẩm chất nghề nghiệp của người làm báo

Trong quá trình thực hiện chức năng giám sát xã hội, một số người chủ yếu nhấn mạnh vai trò đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, phanh phui các

vụ việc không lành mạnh ra công luận Điều đó thể hiện sự bức xúc của dư luận xã hội trong tình hình hiện nay Tuy nhiên, chức năng giám sát được hiểu bằng cả việc kịp thời biểu dương các hiện tượng tích cực, phát hiện cổ vũ nhân tố mới…

Các chức năng xã hội của báo chí truyền hình quan hệ chặt chẽ, biện chứng với nhau, khó có thể tách bóc từng chức năng trong hoạt động thực tiễn Mỗi chức năng có vai trò của nó Thông tin là chức năng tiền đề, vì các chức năng khác chỉ có thể được bảo đảm trên cơ sở làm tốt chức năng mang tính mục đích của hoạt động báo chí là xác lập hệ tư tưởng xã hội xã hội chủ

nghĩa thống nhất trong toàn thể nhân dân Chức năng chỉ đạo và giám sát bảo đảm cho báo chí hoạt động có hiệu quả trong từng thời gian, nhằm vào mục tiêu cụ thể và kịp thời phát hiện, uốn nắn những lệch lạc, khiếm khuyết, tạo sự vận hành nhịp nhàng và hiệu quả của các tiểu hệ thống và cả hệ thống xã hội nói chung

Nhận thức về chức năng xã hội của báo chí truyền hình cũng có nghĩa đồng thời nhận thức về vai trò xã hội của nhà báo truyền hình để không ngừng phấn đấu học tập và rèn luyện nhằm góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của báo chí Muốn có kột nền báo chí quốc gia mạnh, hoạt động có hiệu quả và mang lại hiệu quả xã hội cao nhất thiết phải có đội ngũ nhà báo mạnh, có đội ngũ nhà báo giỏi, chưa hẳn đã có được nền báo chí mạnh, đòi hỏi còn phụ phục vào năng lực quản lý, phụ thuộc vào kỷ cương phép nước và thực hiện pháp luật

1.3 Hoạt động Truyền thông phát triển trên Truyền hình địa phương

Như đã trình bày ở trên, mấu chốt của vấn đề về Truyền thông phát triển vẫn là xoay quanh việc áp dụng những mô hình truyền thông vào thực tiễn, phục vụ nhiệm vụ chiến lược phát triển kinh tế ở quy mô quốc gia, địa phương và cộng đồng

Không có mô hình nào duy nhất đúng và đủ Điều quan trọng là việc vận dụng tùy thuộc vào từng mục tiêu, từng nhóm đối tượng, từng nội dung

và hoàn cảnh cụ thể, cũng như phát huy được hết vai trò của các bên tham gia,

từ chính quyền, các tổ chức đoàn thể, báo chí truyền thông, các doanh nghiệp, nhà khoa học, đến người dân Trong đó, báo chí và truyền thông đóng vai trò thiết yếu, là cầu nối thúc đẩy các chiến lược đi vào thực tiễn và đạt hiệu quả

1.3.1 Mô hình tuyên truyền

Trong mô hình này, báo chí địa phương đóng vai trò quan trọng Chức năng của báo chí cách mạng Việt Nam là thông tin, tuyên truyền, cổ động, tổ chức tập thể Các loại hình báo chí từ báo in, phát thanh, truyền hình, báo

mạng điện tử, hay các công thông tin địa phương có nhiệm vụ tuyên truyền thường xuyên, kịp thời về các chính sách, chủ trương, đường lối của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước và địa phương

Mô hình tuyên truyền là điển hình của kiểu truyền thông từ trên xuống Tuy nhiên, nó vẫn phát huy tác dụng và cần thiết, đặc biệt là đối với các nội dung thuộc về quyết sách, lâu dài, chân lý và những thông điệp không mang tính tranh cãi như không chặt phá rừng, bảo vệ môi trường, bài trừ hủ tục, mê tín dị đoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng v.v

Điều kiện then chốt của công tác tuyên truyền là đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của người dân, đảm bảo phủ sóng thông tin từ các loại hình đến được với đồng bào vùng sâu, vùng xa; đi kèm với đó là khả năng đọc viết của người dân

Đây là mô hình đang được Đài PT - TH Lào Cai và Hải Phòng áp dụng nhiều và thường xuyên nhất vì mô hình này dễ dàng tiếp cận được với công chúng và được công chúng đón nhận Hơn nữa, liên quan đến kinh tế - chính trị thì áp dụng mô hình này là phù hợp hơn cả, gần như nó là mô hình truyền thống của các Đài

1.3.2 Mô hình truyền thông thay đổi hành vi

Hoạt động tuyên truyền không thể hiệu quả nếu đi sự vận động, giải thích Truyền thông thay đổi hành vi là mô hình nhấn mạnh vào khả năng thuyết phục của thông tin đối với người tiếp nhận Trong xu thế bùng nổ truyền thông, công chúng có thể tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, họ cũng chủ động hơn trong việc lựa chọn xem hoặc không xem

Mô hình thay đổi hành vi dựa trên cơ sở tâm lý học hành vi, bắt đầu từ việc nhận thức cho đến tiếp cận, tiếp nhận, vận dụng, hay khước từ vận dụng những kiến thức, chỉ dẫn của thông tin vào đời sống cá nhân Do đó, thông tin muốn thuyết phục phải đảm bảo độ chính xác, tính dễ hiểu, và nghệ thuật đưa tin, làm sao để người dân nhận thấy họ có liên quan, tức là phải tiếp cận từ nhu cầu của họ, thay vì từ phía người truyền thông

Trong lĩnh vực Truyền thông phát triển, mô hình thay đổi hành vi được

áp dụng triệt để, cả hai hướng tiếp cận: gián tiếp qua phương tiện truyền thông đại chúng, hay trực tiếp qua kênh truyền thông cộng đồng

Cũng giống như tuyên truyền, mô hình thay đổi hành vi cũng đang được hai Đài áp dụng nhưng tần suất chưa nhiều nên cần phải được thực hiện thường xuyên, lâu dài để đạt được hiểu quả

1.3.3 Mô hình khuếch tán

Cha đẻ của mô hình này chính là nhà nghiên cứu nổi tiếng trong ngành truyền thông người Mỹ Latinh, Everett Rogers Dựa trên lý thuyết dòng chảy hai bước (two step flow) của thông tin, Rogers cho rằng, những tri thức, sự cải tiến, tiến bộ (innovations) được tiếp cận bởi một nhóm tiên phong trong cộng đồng trước khi khuếch tán đến các đối tượng rộng hơn

Mô hình khuếch tán đòi hỏi sự phối kết hợp của báo chí với các nhà khoa học, các nhà quản lý một cách chặt chẽ Đây là cách mà báo chí tham gia trực tiếp vào hoạt động phát triển cộng đồng, theo hướng tư vấn, chỉ dẫn (media advocacy)

Lâu nay, trong nhiều hội thảo, nhiều công trình nghiên cứu đã phân tích rất rõ về vai trò của khoa học công nghệ, của các nhà khoa học, chuyên gia trong việc phát triển kinh tế Tuy nhiên còn có thể nhìn nhận vai trò ảnh hưởng của các nhà khoa học, các nhà quản lý từ giác độ truyền thông, từ các

mô hình truyền thông “khuếch tán” cũng như các mô hình Truyền thông phát triển khác

1.3.4 Mô hình giáo dục - giải trí

Đúng như tên gọi, đây là mô hình có sự kết hợp của cả hai phương diện giáo dục và giải trí.Theo kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực phát triển, các chuyên gia phải thừa nhận rằng, cá nhân sử dụng truyền thông nhằm thỏa mãn nhu cầu giải trí luôn cao hơn so với nhu cầu thông tin Xét cho cùng, bất kỳ hoạt động giải trí lành mạnh nào đều có thể mang lại một ích lợi nhất định về phương diện nhận thức, tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng Tuy nhiên, để phát

huy hiểu quả và đạt được mục tiêu phát triển, các nhà nghiên cứu cũng như hoạt động thực tiễn đề ra phương thức lồng ghép các nội dung giáo dục vào các chương trình truyền thông giải trí

Mô hình giáo dục - giải trí có thể áp dụng ở cấp độ của các phương tiện truyền thông đại chúng như Phát thanh, Truyền hình Ở cấp độ địa phương, cộng đồng, đó là các hình thức tuyên truyền, biểu diễn nghệ thuật lưu động, các sân khấu truyền thống do các nghệ sỹ địa phương trình diễn các loại hình truyền thống với lồng ghép giáo dục về kỹ năng sống, về xây dựng đời sống văn hóa, văn minh ở cơ sở Đây chính là cách mà Truyền thông phát triển khắc phục sự phiến diện, cực đoan của thời kỳ đầu là đối lập tuyệt đối cái truyền thống với cái hiện đại; bằng cách ngược lại - phát huy tối đa thế mạnh của các lọai hình nghệ thuật truyền thống, mà xét cho cùng cũng là các loại hình truyền thông, chuyển những vấn đề vĩ mô, hóc búa thành những câu chuyện đời thường, lồng ghép những thông điệp phát triển kinh tế vào những sinh hoạt văn hóa của người dân Và điều quan trọng hơn là sức sống của những nội dung truyền thông đó sẽ lan tỏa sâu rộng, bền vững hơn nếu như chính họ là người tự sáng tạo ra các nội dung truyền thông đó

1.3.5 Mô hình tham gia

Đúng như tên gọi, thuật ngữ tham gia (participation) khẳng định vai trò chủ thể của các cá nhân trong chương trình truyền thông Mô hình này cũng phù hợp với mục tiêu lấy con người làm trọng tâm của truyền thông và phát triển bền vững Mô hình này cũng phát huy vai trò của các tổ chức, đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh của từng địa phương

Cách thức của truyền thông tham gia cũng đa dạng Có thể là một hoạt động cấp xã, phường, thôn xóm tổ chức về một chủ đề cụ thể như thế nào là phát triển kinh tế vườn rừng, làm thế nào để chế biến, tiêu thụ hàng hóa, những sản phẩm nào có giá trị cao v.v Ở đó, người dân được tham gia và giao tiếp với nhau, họ là chủ thể của hình thức truyền thông được thiết kế như một buổi sinh hoạt tập thể, hay một trò chơi Nhà truyền thông sẽ đóng vai trò