Vận dụng tư tưởng hồ chí minh trong việc giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo tại huyện mỹ lộc tỉnh nam định

Trong đó đề tài đã tuyển chọn các bài viết, các bài nói của chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc, một số bài mới sưu tầm, hay các bài viết về chủ đề Hồ Chí Minh và các chính sách mà Hồ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHAN THỊ NHÂM

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINHTRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀĐOÀN KẾT TÔN GIÁO

TẠI HUYỆN MỸ LỘC, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

PHAN THỊ NHÂM

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO

TẠI HUYỆN MỸ LỘC, TỈNH NAM ĐỊNH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

3.Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 7

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài 8

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 8

7 Bố cục 9

NỘI DUNG 10

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO 10

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo 10

1.1.1 Truyền thống văn hóa dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại 10

1.1.2 Chủ nghĩa Mác - Lênin 15

1.1.3 Điều kiện xã hội trong nước và thế giới tác động đến việc hình thành tư tưởng đoàn kết ở Hồ Chí Minh 19

1.1.4 Hồ Chí Minh tiếp thu và hình thành tư tưởng đoàn kết tôn giáo 22

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo 25

1.2.1 Đoàn kết tôn giáo cũng chính là đoàn kết dân tộc 26

1.2.2 Tôn trọng sự bình đẳng giữa các tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân 31

1.2.3.Giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo phải gắn chặt trong các chủ truowg chính sách của Đảng và Nhà nước 35

1.2.4 Công tác tôn giáo 37

1.3 Giá trị lý luận và thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo 39

1.3.1 Giá trị lý luận 39

1.3.2 Giá trị thực tiễn 44

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 47

CHƯƠNG 2.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO ỞHUYỆN MỸ LỘC, TỈNH NAM ĐỊNH HIỆN NAY THEOTƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 48

2.1 Bối cảnh huyện Mỹ Lộc 48

2.2 Thực trạng và những vấn đề đoàn kết tôn giáo đặt ra ở huyện Mỹ Lộc 50

2.2.1 Tình hình đời sống tôn giáo ở huyện Mỹ Lộc 50

2.2.2 Những thành tựu đạt được 53

2.2.3 Hạn chế và nguyên nhân tồn tại trong vấn đề đoàn kết tôn giáo tại huyện Mỹ Lộc 59

2.3 Một số vấn đề đặt ra, kiến nghị và giải pháp nhằm tăng cường đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở huyện Mỹ Lộc 71

2.3.1 Những vấn đề đặt ra 71

2.3.2 Một số giải pháp 78

2.3.3 Một số kiến nghị để xây dựng đoàn kết tôn giáo 83

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 87

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

PHỤ LỤC 96

1

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Vấn đề tôn giáo là một trong những nội dung quan trọng và xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh Người đã sớm đề cập đến vấn đề đoàn kết tôn giáo, đã có những đóng góp to lớn trong công tác tôn giáo để có thể đoàn kết tôn giáo Hồ Chí Minh là người đi đầu trong cuộc vận động đoàn kết tôn giáo; điều này được thể hiện qua hành động của Người như: Hồ Chí Minh viết thư gửi cho những chức sắc tôn giáo, thông qua những cuộc viếng thăm trò chuyện các sư thầy, các chùa ví dụ như chùa Quán sứ,

Hồ Chí Minh để lại cho Đảng và Nhà nước ta một kho tàng lý luận cũng như những bài học thực tiễn cho công tác tôn giáo ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo Số lượng người theo các tôn giáo khá lớn, theo số liệu thống kê của Ban tôn giáo Chính phủ năm 2011: Việt Nam có hơn 25 triệu người theo các tôn giáo, tương đương với khoảng 27% tổng dân số cả nước (theo nguồn: Cổng thông tin điện tử của

Ban tôn giáo Chính phủ - bài viết: Tình hình tôn giáo và những yêu cầu đặt ra với công tác giáo vận) Như vậy, vấn đề tôn giáo, đặc biệt là đoàn kết tôn giáo

ở Việt Nam là một trong những vấn đề trọng tâm, luôn được đặt lên hàng đầu Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, tuy nhiên những mâu thuẫn tôn giáo không quá gay gắt và cũng không có xung đột tôn giáo nào Nhưng Việt Nam lại là một quốc gia nhỏ đã trải qua nhiều cuộc kháng chiến và cách mạng, trong giai đoạn xây dựng đất nước hiện nay việc chống lại các thế lực thù địch trong và ngoài nước là hết sức cần thiết Đặc biệt chống lại việc địch lợi dụng tôn giáo để làm mất đi sự đoàn kết trong dân tộc, sự bất ổn trong chính trị trên

cả nước Điều này không chỉ đòi hỏi riêng ở cấp Nhà nước, mà còn đòi hỏi công tác vận động đoàn kết tôn giáo ở ngay từ cấp cơ sở Hay nói một cách

2

khác thì để có thể thực hiện tốt việc đoàn kết tôn giáo trong cả nước thì ngay

từ cấp cơ sở phải làm tốt được điều này

Huyện Mỹ Lộc là một huyện nhỏ của tỉnh Nam Định, với diện tích khoảng 74,07 km2; dân số cả huyện khoảng 72000 người (năm 2016) Mỹ Lộc không phải một huyện có mâu thuẫn tôn giáo gay gắt; tuy nhiên trên địa bàn huyện vẫn có những mâu thuẫn tôn giáo nhỏ, không quá gay gắt nhưng trên thực tế vẫn có Bên cạnh đó, các tín đồ tôn giáo, đặc biệt là của Công giáo có thể bị ảnh hưởng, bị sự tác động từ các mâu thuẫn tại các huyện khác trong tỉnh như huyện Xuân Trường, Ý Yên; hay từ các tỉnh lân cận như tỉnh Thái Bình, thành phố Hà Nội Từ đó, yêu cầu đặt ra đối với huyện Mỹ Lộc: cần thiết phải nâng cao hơn nữa công tác tôn giáo để nâng cao vấn đề đoàn kết tôn giáo trên địa bàn huyện Bên cạnh đó, qua tìm hiểu thực tế cuộc sống người dân trên địa bàn huyện, tác giả nhận thấy trong tư tưởng người dân vẫn có sự bài xích đối với tín đồ một số tôn giáo, hay sự đối xử không giống nhau đối với các tôn giáo, đặc biệt là đối với Công giáo Đây cũng có thể là một trong những điểm mà các thế lực thù địch lợi dụng để chia rẽ, gây mất đoàn kết trong nhân dân, làm bất ổn về chính trị, tạo nguy cơ đến an ninh nông thôn không chỉ của riêng huyện Mỹ Lộc mà

là của tỉnh Nam Định, và cả nước

Từ tất cả những lí do trên, tác giả đã chọn đề tại làm luận văn tốt nghiệp

của mình là: "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo tại huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định"

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Sự tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã dẫn đến những biến đổi lớn trong đời sống tôn giáo Việt Nam nói chung, huyện Mỹ Lộc nói riêng Trong bối cảnh đó, các tôn giáo, hệ phái của các tôn giáo, các hiện tượng tôn giáo mới ở bên ngoài có điều kiện du nhập, đi sâu vào các địa

3

phương của nước ta trong đó có huyện Mỹ Lộc Sự du nhập các tôn giáo mới làm cho bức tranh tôn giáo Việt Nam trở nên đa sắc màu hơn, tuy nhiên nó cũng tạo nên sự cạnh tranh giữa các tôn giáo với nhau Một mặt, đã tạo nên sự phát triển cho các tôn giáo Mặt khác, đó cũng là mối nguy cho sự ổn định xã hội, đoàn kết dân tộc Điều này đã có nhiều bài học từ trên thế giới Đó không chỉ là mâu thuẫn giữa các tôn giáo với nhau, mà đó còn là những mâu thuẫn giữa những người theo tôn giáo và không theo tôn giáo Trên thực tế, có không ít đề tài nghiên cứu vấn đề này, tuy nhiên số bài nghiên cứu về vấn đề vận dụng tư tưởng đoàn kết tôn giáo của Hồ Chí Minh trong việc đoàn kết tôn giáo tại địa phương cụ thể là không nhiều Qua tìm hiểu, tác giả tạm chia đề tài nghiên cứu của các nhà khoa học đi trước thành hai nhóm nghiên cứu:

Nhóm 1, những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo Nhóm 2, những công trình nghiên cứu về vấn đề đoàn kết dân tộc, đoàn

kết tôn giáo

Nhóm một: Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về

đoàn kết tôn giáo Có một lượng lớn các tác phẩm, đề tài khoa học nghiên cứu vấn đề này, trong đó các tác giả đề cập đến cơ sở hình thành, nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đoàn kết tôn giáo, đoàn kết lương - giáo Tiêu biểu như một số tác phẩm

Cuốn "Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc, tôn giáo và đại đoàn kết trong cách mạng Việt Nam", Đỗ Quang Hưng (chủ biên), Nxb Quân đội nhân

dân, 2003 Trong đó đề tài đã tuyển chọn các bài viết, các bài nói của chủ tịch

Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc, một số bài mới sưu tầm, hay các bài viết về chủ đề Hồ Chí Minh và các chính sách mà Hồ Chí Minh khởi xướng lãnh đạo, phát huy sức mạnh đoàn kết dân tộc

Đề tài "Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết lương - giáo trong thực hiện chính sách tôn giáo hiện nay", Nguyễn Văn Siu, Hà Nội, 2011

4

Trong đề tài này, tác giả tập trung nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết lương - giáo, để từ đó đề xuất ra những căn cứ khoa học, nhằm thực hiện tốt hơn chính sách tôn giáo hiện nay

Đề tài "Quan điểm Hồ Chí Minh về tôn giáo và sự vận dụng quan điểm

đó vào việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở nước ta hiện nay", Lê

Bá Trình, Hà Nội, 2012 Đề tài đã làm rõ những quan điểm cơ bản của chủ tịch Hồ Chí Minh về tôn giáo và đoàn kết dân tộc, kết quả vận dụng quan điểm tôn giáo Hồ Chí Minh trong nhiệm vụ xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc từ cách mạng tháng Tám (1945) đến nay và những vấn đề đặt ra hiện nay

Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả việc vận dụng quan điểm tôn giáo

Hồ Chí Minh để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở nước ta hiện nay

Đề tài "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo và sự vận dụng tư tưởng đó vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay",

Nguyễn Xuân Trung, Hà Nội, 2014 Tác giả đã khái quát, hệ thống những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo Đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta nhằm củng cố và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra, còn có các đề tài khoa học, các công trình nghiên cứu khác

như: Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng, Viện nghiên cứu Tôn giáo, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996; Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo, Lê Hữu Nghĩa Và Nguyễn Đức Lữ (đồng chủ biên), Nxb Tôn

giáo, Hà Nội, 2003,

Nhóm hai, những công trình nghiên cứu về vấn đề đoàn kết dân tộc,

đoàn kết tôn giáo

Cuốn "Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam", Đặng

Nghiêm Vạn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2007 Là kết quả nghiên cứu

5

của giáo sư Đặng Nghiêm Vạn, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Tôn giáo nằm trong Chương trình khoa học, công nghệ cấp Nhà nước KX-04-08 Luận cứ khoa học được đưa ra làm cơ sở cho việc đổi mới chính sách và cơ chế quản lý việc thực hiện chính sách tôn giáo được tiến hành từ đầu những năm 90 của thế kỷ trước Cuốn sách nghiên cứu một số vấn đề lý luận liên quan đến vấn đề tôn giáo ở Việt Nam, nghiên cứu đặc điểm và vai trò của tôn giáo Việt Nam trong đời sống hiện nay, đặc biệt là đời sống văn hóa khi đất nước đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chủ động hội nhập vào xu thế toàn cầu hóa Từ đó, đề cập đến một số vấn đề về chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước Cuốn sách được tái bản nhiều lần trong tình hình thế giới và đất nước có nhiều thay đổi và biến động, nhưng công trình vẫn giữ nguyên được giá trị cơ bản của nó Cuốn sách vẫn được khẳng định là một công trình khá toàn diện, quý giá về lý luận tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam

Cuốn "Củng cố mối quan hệ dân tộc, tôn giáo ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh", Vũ Văn Hậu, Nxb Chính trị quốc

gia, 2009 Trong đó, công trình đã tập trung trình bày một số vấn đề lí luận thực tiễn về mối quan hệ giữa dân tộc - tôn giáo trong bối cảnh hiện nay, qua

đó củng cố mối quan hệ giữa dân tộc và tôn giáo ở Việt Nam, tác động của toàn cầu hóa đối với đời sống tôn giáo ở nước ta

Cuốn "Lý luận về tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam", Nguyễn

Đức Lữ (chủ biên), Nxb Chính trị hành chính quốc gia, Hà Nội, 2013 Tác phẩm tập trung tìm hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng tôn giáo, tình hình tôn giáo trên thế giới và một số đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam Đặc biệt giới thiệu một số tôn giáo như Phật giáo, Công giáo, Tin lành, đạo Cao đài, phật Hòa hảo Chính sách thực hiện chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

6

Cuốn "Mấy vấn đề tôn giáo và mặt trận tổ quốc Việt Nam với tôn giáo",

Vũ Trọng Kim (chủ biên), Nxb Công an nhân dân, 2013 Trong đó, tác giả đã trình bày đại cương về tôn giáo và các tôn giáo ở Việt Nam Một số vấn đề chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo và căn cứ chính trị, pháp lý về vai trò, nhiệm vụ của Mặt trận tổ quốc Việt Nam trong công tác tôn giáo Những văn bản, tài liệu hiện hành của Đảng, Nhà nước về tôn giáo và có liên quan đến tôn giáo Tổng hợp số liệu về các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam

Qua việc phân nhóm các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu ở trên, tác giả nhận thấy được một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, các đề tài tập trung đi vào nghiên cứu: Cơ sở hình thành và

phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đoàn kết tôn giáo; bên cạnh đó các

đề tài, các công trình nghiên cứu đi trước còn tập trung nghiên cứu việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc Các công trình nghiên cứu, các đề tài luận văn, luận án còn mang tính lý thuyết, tính lý luận cao Và những đề tài nghiên cứu về sự vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong việc đoàn kết tôn giáo còn mang tầm vĩ mô, có ít những

đề tài nghiên cứu sâu sự vận dụng vào trong việc đoàn kết tôn giáo tại địa phương, tại một địa điểm cụ thể

Thứ hai, các công trình nghiên cứu trước đây đều tập trung đi vào

nghiên cứu lý luận, hoặc có vận dụng là vào trong bối cảnh cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Tức là đặt trong hoàn cảnh, điều kiện đất nước tiến hành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, trong hoàn cảnh hai cuộc kháng chiến để giữ vững nền độc lập

Đề tài nghiên cứu của tác giả có sự tiếp thu những giá trị về mặt lý luận của những công trình đi trước Tuy nhiên, bên cạnh đó trong đề tài nghiên cứu của tác giả có những điểm mới hơn so với những công trình nghiên cứu đi

trước Điểm mới thứ nhất, đề tài luận văn này đã đối chiếu vào những quan

7

điểm và những bài học của Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo trong điều kiện hiện nay Từ đó góp phần trả lời câu hỏi của nhiều người, cũng như một lần nữa khẳng định giá trị tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề đoàn kết tôn giáo vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn cũng như lý luận trong giai đoạn hiện nay; và giá trị đó sẽ còn nguyên trong tương lai Tác giả tập trung đi vào làm rõ tư tưởng đoàn kết tôn giáo trong thực tiễn, và tại một địa bàn cụ thể, đó

là huyện MỹLộc, tỉnh Nam Định Điểm mới thứ hai, tác giả đặt vấn đề và giải

quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo trong giai đoạn hiện nay, cụ thể là trong giai đoạn Việt Nam tiến hành xây dựng đất nước, tiến hành đổi mới chuyển sang nền kinh tế thị trường, một nền kinh tế mở cửa có sự du nhập của các tôn giáo mới vào Việt Nam; và huyện Mỹ Lộc cũng có sự ảnh hưởng bởi sự du nhập

đó, từ đó thêm một lần nữa khẳng định tính đúng đắn, giá trị thực tiễn của quan điểm Hồ Chí Minh về vấn đề đoàn kết tôn giáo

3.Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu nội dung cơ bản về đoàn kết tôn giáo cũng như những kinh nghiệm đoàn kết tôn giáo của Hồ Chí Minh, luận văn vận dụng tư tưởng đó trong việc xây dựng khối đại đoàn kết tôn giáo tại một địa phương

cụ thể, đó là huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn dưa ra một số nhận định, giải pháp giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo tại huyện Mỹ Lộc

8

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Luận văn nghiên cứu vấn đề đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh, và sự vận dụng tư tưởng đó trong quá trình xây dựng khối đoàn kết tôn giáo tại huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định hiện nay

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa vào phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp chính trị học, điều tra, tổng hợp, phân tích, quan sát, so sánh và phỏng vấn sâu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Luận văn đóng góp một phần nhỏ vào kho tàng lý luận nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, mà cụ thể là nghiên cứu về đoàn kết tôn giáo

Luận văn cũng nêu lên mối quan hệ giữa việc đoàn kết tôn giáo với việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc Với việc sử dụng các phiếu điều tra và phỏng vấn sâu các đối tượng trong huyện, đây có thể được xem là tài

10

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ

ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO 1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo

Đoàn kết tôn giáo là một nội dung quan trọng trong toàn bộ tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh, nó được hình thành trên việc Hồ Chí Minh học tập tiếp thu những lý luận, triết lí, các giáo lý và sự tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin; qua quá trình hoạt động thực tiễn của mình Trong luận văn này, tác giả chia cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn

giáo thành các nội dung: Truyền thống văn hóa dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, chủ nghĩa Mác - Lênin, các vấn đề tôn giáo sinh thời Hồ Chí Minh,

sự tiếp thu của bản thân Hồ Chí Minh

1.1.1 Truyền thống văn hóa dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại

Bất cứ một tư tưởng nào của Hồ Chí Minh đều xuất phát từ những truyền thống quý báu của dân tộc Đó là lòng yêu nước mà sau này trở thành chủ nghĩa yêu nước; là tinh thần đoàn kết dân tộc, tương thân tương ái Hồ Chí Minh sinh ra trong thời kì mà nền văn hóa Việt Nam đang có sự biến đổi khá lớn, có sự du nhập của những tôn giáo mới đặc biệt là Thiên chúa giáo (sau này được gọi là Công giáo); hay phật Hòa Hảo Chính những điều này

đã được Hồ Chí Minh tiếp thu một cách chủ động chứ không bị động Nó dần hình thành nên trong Hồ Chí Minh tư tưởng về tôn giáo, về những vấn đề tôn giáo trong đó có vấn đề đoàn kết tôn giáo

Thứ nhất, sự tiếp thu truyền thống yêu nước, sau này đã trở thành chủ

nghĩa yêu nước trong Hồ Chí Minh

Do vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của đất nước ta đã đem lại cho nhân dân không ít thuận lợi Nhưng bên cạnh những thuận lợi, thì Việt Nam

11

cũng phải đối mặt với rất nhiều những thử thách khắc nghiệt của thiên tai, địch họa Lịch sử dựng nước và giữ nước là sự tiếp nối hàng ngàn năm những cuộc đấu tranh không mệt mỏi chống thiên tai như hạn hán, bão lũ; chống lại

kẻ địch xâm lược như quân Hán, quân Nguyên Mông, Từ trong cuộc đấu tranh trường kì ấy đã nảy sinh và định hình ý thức cộng đồng, ý thức tập thể,

và cao hơn là ý thức dân tộc Ý thức này đã ngấm sâu vào máu thịt con người Việt Nam, nó đã trở thành chủ nghĩa yêu nước được truyền từ đời này sang đời khác, từ ông (bà), bố (mẹ) sang con cái Hồ Chí Minh tiếp thu một cách rất tự nhiên, giống như một loại bản năng của người Việt Tinh thần yêu nước

đã lớn dần lên trong con người Hồ Chí Minh, đã trở thành chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước là nét đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh, và là hành trang của Người khi đi tìm đường cứu nước cho dân tộc Việt Nam Hồ Chí Minh từng viết: "Lúc đầu, chính do chủ nghĩa yêu nước mà tôi tin theo Lênin" Yêu nước ở Hồ Chí Minh là phải giải phóng được nhân dân, đưa lại độc lập cho dân tộc Muốn vậy thì cần phải đoàn kết được nhân dân cả nước

mà không phân biệt giai cấp, tầng lớp, đảng phái, tôn giáo Hay nói một cách khác thì để đoàn kết toàn dân tộc, thì phải đoàn kết tôn giáo

Thứ hai, cùng với truyền thống yêu nước thì đoàn kết cũng là một

truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam

Truyền thống đoàn kết không chỉ được phản ánh trong kho tàng văn học dân gian: "Nhiễu điều phủ lấy giá gương - Người trong một nước phải thương nhau cùng", hay "Một cây làm chẳng lên non - Ba cây chụm lại nên hòn núi cao" Mà còn thể hiện qua những cuộc đấu tranh của dân tộc để giành và giữ đất nước, như Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Trãi, Quang Trung với

tư tưởng trở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân; trong Hịch tướng sỹ của Trần Quốc Tuấn " tướng sỹ một lòng phụ tử "; hay đó là hội nghị Diên hồng nổi tiếng đến hiện nay về tinh thần dân chủ, và sự đoàn kết nhất trí

12

một lòng trong nhân dân cả nước để chống giặc ngoại xâm Việt Nam từ xưa đến nay trong lịch sử dân tộc, là một đất nước nhỏ không có những cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo Nhưng Việt Nam ngay từ khi dựng nước đã trải qua nhiều cuộc kháng chiến, cách mạng để giành và giữ nền độc lập của dân tộc Điều này có ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc hình thành tư tưởng của mình, đặc biệt là trong việc hình thành nên tư tưởng đoàn kết Bởi lịch sử dạy cho người Việt Nam nói chung, Hồ Chí Minh nói riêng rằng đoàn kết là sức mạnh Và đoàn kết ở đây phải là đoàn kết toàn dân tộc không phân biệt giai cấp, giàu nghèo, tôn giáo, đảng phái

Thứ ba, đó là tinh thần tương thân, tương ái, lá lành đùm lá rách Trong

các giá trị truyền thống Việt Nam, tinh thần nhân nghĩa, tương thân, tương ái

là những nét hết sức đặc sắc Truyền thống này hình thành cùng với hình thành dân tộc, từ hoàn cảnh và nhu cầu đấu tranh quyết liệt với thiên nhiên và giặc ngoại xâm Người Việt Nam gắn bó với nhau trong tình làng nghĩa xóm,

Hồ Chí Minh đã kế thừa, phát huy sức mạnh bốn chữ "đồng" (đồng tình, đồng lòng, đồng sức, đồng minh) Người thường nhấn mạnh nhân dân ta đã từ lâu sống với nhau có tình, có nghĩa Tình nghĩa ấy được Hồ Chí Minh nâng lên trở thành nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà

Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh : "Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình, có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống với nhau không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được" [21, tr668] Tư

tưởng đại nhân, đại nghĩa ở Hồ Chí Minh là phấn đấu vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì tự do, hạnh phúc của con người, là cứu nước, độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội, tạo mọi điều kiện cho con người phát triển Hồ Chí Minh lấy chữ nghĩa để phân biệt rõ bạn, thù Ai làm điều gì có lợi cho nhân dân, cho Tổ quốc đều là bạn Và bất ký ai làm điều gì có hại cho nhân dân và Tổ quốc đều

là kẻ thù Trong định nghĩa của Hồ Chí Minh về bạn - thù không có sự phân

13

biệt tôn giáo hay không tôn giáo, tôn giáo này hay tôn giáo khác Chỉ cần làm việc tốt cho đất nước thì đều là bạn Có lẽ cũng chính bởi cách tư duy này, lối phân biệt "bạn - thù" này mà đã giúp Hồ Chí Minh không mắc phải những sai lầm trong việc đoàn kết dân tộc, và trong đó có sự đoàn kết tôn giáo

Thứ tư, ở Việt Nam có một điều đặc biệt những tôn giáo du nhập từ

nước ngoài vào Việt Nam đều được nhân dân Việt Nam tiếp thu có chọn lọc, những gì phù hợp người dân sẽ tiếp thu, còn những gì chưa phù hợp được cải biến để phù hợp Hay nói cách khác thì các tôn giáo được du nhập vào Việt Nam được nhân dân tiếp thu chủ động Chính bởi vậy tôn giáo ở Việt Nam bên cạnh những điểm tương đồng với các tôn giáo trên thế giới thì nó vẫn có những điểm khác biệt so với thế giới Ở Việt Nam là một nước đa tôn giáo, đa sắc tộc nhưng các tôn giáo này lại có sự hài hòa với nhau, không có những xung đột, mâu thuẫn tôn giáo sâu sắc như các nước khác

Ngay từ thời phong kiến, khi nền tôn giáo Việt Nam du nhập từ Trung Quốc, Ấn Độ Việt Nam trong thời kì này đã xuất hiện tam giáo, đặc biệt ở thời kỳ nhà Trần, đây là thời kì được các nhà nghiên cứu lịch sử, tôn giáo gọi

là thời kì tam giáo đồng nguyên Nhà Trần được xem là một trong những triều đại phát triển rực rỡ nhất lịch sử phong kiến Việt Nam Đối với tôn giáo, có lẽ nhà Trần cũng tạo nên những dấu ấn và sự khác biệt mà chưa triều đại nào có được Phải chăng cũng vì vậy mà triều Trần luôn được coi là triều đại có sự phát triển rực rỡ của các tôn giáo Mặc dù nhà Trẫn vẫn coi trọng và đề cao Phật giáo, nhưng không có tình trạng cấm đạo, cấm tôn giáo, hay bài trừ tôn giáo khác

Mỗi một tôn giáo đều có một vị trí của riêng mình trong mỗi triều đại phong kiến Nho giáo là rường cột chính trị của quốc gia; Phật giáo là tư tưởng chỉ đạo cho đời sống tinh thần; Đạo giáo là để phục vị đời sống tín ngưỡng phong phú của người dân Đại Việt Có thể nói, quan niệm này đã

14

giúp cho các tôn giáo trở nên có sự bình đẳng nhất định trong xã hội phong kiến thời Trần Nó có tác dụng lớn trong việc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo cũng như là đoàn kết tôn giáo

Đến cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỉ XX, xã hội Việt Nam có nhiều thay đổi lớn, từ một nước phong kiến độc lập đã trở thành một nước thuôc địa của Pháp Cùng với sự xâm lược về chính trị, đó là sự du nhập văn hóa; đặc biệt là

du nhập của một tôn giáo mới - Công giáo (thời kì trước được gọi với cái tên

là Thiên chúa giáo) Công giáo khi mới du nhập vào Việt Nam đã bị thực dân Pháp lợi dụng làm bàn đạp để xâm lược Việt Nam, sau này được sử dụng như công cụ để "ru ngủ" nhân dân Việt Nam giúp Pháp tiến hành khai thác thuộc địa Bởi lý do đó, Công giáo được chính quyền thực dân Pháp bảo hộ, bên cạnh đó thì những tôn giáo khác bị đè ép đặc biệt là Nho giáo và Phật giáo

Từ những chính sách tôn giáo đó của thực dân Pháp đã dẫn đến những mâu thuẫn tôn giáo ở Việt Nam Tuy nhiên, những mâu thuẫn này không quá lớn,

nó không tạo ra những xung đột tôn giáo ở Việt Nam

Như đã phân tích ở trên, mâu thuẫn tôn giáo ở Việt Nam không lớn, không thể tạo nên những xung đột hay chiến tranh tôn giáo Những mâu thuẫn này không thể vượt qua lòng yêu nước, vượt qua tinh thần đoàn kết, lòng tự tôn dân tộc, nên khi đất nước cần và có một tổ chức đứng ra lãnh đạo, thì ngay lập tức tất cả các tôn giáo đã bỏ qua những mâu thuẫn nhỏ để cùng đấu tranh vì một mục tiêu chung đó là đấu tranh giành lại nền độc lập cho dân tộc Bởi dù là thuộc tôn giáo nào thì cũng đều là con dân nước Việt

Theo Hồ Chí Minh, trong đấu tranh dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã tạo nên hệ giá trị truyền thống vô cùng quý giá; trong đó yêu nước là giá trị hàng đầu Trong lịch sử dân dộc đã từng có sự đồng điệu giữa đức tin tôn giáo và lòng yêu nước Trần Nhân Tông vừa là ông vua yêu nước

có công lãnh đạo nhân dân đánh thắng quân Nguyên, vừa là nhà thiền học tiểu

15

biểu của trường phái Trúc Lâm Sự đồng điệu ấy đã góp phần to lớn tạo nên sức mạnh đại đoàn kết dân tộc trong suốt cuộc đấu tranh giữ nước và dựng nước Kế thừa truyền thống ấy, Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng lòng yêu nước

và đức tin tôn giáo không có gì mâu thuẫn, trái lại còn gắn bó chặt chẽ với nhau Một người dù theo tôn giáo nào thì trước hết người đó phải là công dân,

có nghĩa vụ với dân tộc, với đất nước

Đến Mác - Ăngghen - Lênin, với việc sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, từ góc độ của những nhà khoa học vô thần các ông có cái nhìn, cách tiếp cận khác so với những nhà thần học, hay chủ nghĩa

vô thần trước đó Mác xem tôn giáo là sự phản ánh những điều kiện xã hội nhất định, "nhà nước ấy, xã hội ấy sản sinh ra tôn giáo" Cũng chính bởi Mác đứng trên lập trường duy vật triệt để, và có góc nhìn khác với các nhà theo chủ nghĩa vô thần khác nên Mác đã vượt qua được hạn chế của thời đại, đưa

ra một kiểu mẫu trong việc phân tích tôn giáo và các hiện tượng tôn giáo Còn theo Ăngghen, tôn giáo lại có sự phán ánh lộn ngược hoang đường về thế giới

tự nhiên và con người, các quan hệ xã hội và cả các giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức của con người Như vậy, theo quan niệm của Mác và Ăngghen

Mác - Ăngghen - Lênin quan niệm về bản chất của tôn giáo tuyệt nhiên không giới hạn ở chỗ thừa nhận hiện tượng này chỉ phản ánh thế giới hiện thực, hư ảo, lộn ngược; ngoài giới hạn đó, do bắt nguồn từ những điều kiện hiện thực, nhu cầu cần khắc phục những giới hạn hiện thực mà năng lực thực tiễn của con người trong một giai đoạn lịch sử nào đó chưa đạt tới nên trong

sự phản ánh cũng chứa đựng những nhân tố hiện thực Bởi vậy, tôn giáo không chỉ là "thuốc phiện" theo nghĩa đơn giản nhất mà còn chứa đựng những nhân tố có ý nghĩa cho con người và xã hội về mặt văn hóa đạo đức

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng sự ra đời của tôn giáo có 3 nguồn gốc

cơ bản: nguồn gốc nhận thức, nguồn gốc kinh tế - xã hội và cuối cùng là nguồn gốc tâm lý tình cảm Vậy theo chủ nghĩa Mác - Lênin, tôn giáo có nguồn gốc từ hiện thực và phản ánh hiện thực đó - một hiện thực cần có tôn giáo và có điều kiện để tôn giáo xuất hiện và tồn tại Cùng với đó chủ nghĩa Mác - Lênin cũng đưa ra những chức năng cơ bản của tôn giáo; đó là chức năng đền bù hư ảo Mác đã từng ví tôn giáo như "thuốc phiện" của nhân dân; tôn giáo đã đã làm "giảm nhẹ" tạm thời những nỗi đau khổ của con người, an

ủi cho những mất mát, thiếu hụt của con người trong cuộc sống Chức năng thế giới quan giúp con người nhận biết về thế giới quan thông qua sự giải thích của tôn giáo Chức năng điều chỉnh hành vi hoạt động của con người

17

thông qua hệ thống chuẩn mực những giá trị xã hội do tôn giáo đưa ra Chức năng liên kết giúp duy trì củng cố hệ thống xã hội hiện hành, cùng cố mối quan hệ xã hội

Ăngghen đã phê phán mạnh mẽ chủ trương cấm đoán tôn giáo chủ nghĩa Đuy - rinh hay chủ trương vô thần quá khích của phái Blangki Cả Mác

và Ăngghen đều cho rằng tôn giáo là kiến trúc nhằm bảo vệ cơ sở kinh tế - xã hội của giai thống trị Đến Lênin, ông đã tiếp thu và phát triển quan điểm của Mác, Ăngghen và chủ nghĩa vô thần, từ đó Lênin đã xây dựng đường lối chính sách tôn giáo của Đảng mác xít Trong thời kì mới, tình hình xã hội có nhiều thay đổi so với thời kì trước, Lênin đã đề cập đến quan hệ giữa Nhà nước và giáo hội, phát triển các luận điểm mác xít về tự do tín ngưỡng Lênin

đã nhấn mạnh người cộng sản đòi hỏi sự tách biệt giáo hội khỏi Nhà nước, nhà thờ khỏi trường học, bảo đảm tự do tín ngưỡng, mọi công dân có quyền lựa chọn tôn giáo đồng thời xóa bỏ tình trạng giáo hội thống soái trong xã hội Lênin lên tiếng phê phán khuynh hướng tư tưởng kết hợp chủ nghĩa xã hội với tôn giáo Nó đã trỏ thành một trong những nguyên tắc, nhận thức luận về vấn

đề tôn giáo của chủ nghĩa Mác - Lênnin Trong các quan điểm, nội dung của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo thì luôn nhấn mạnh tính tự do tín ngưỡng; hay có thể hiểu cụ thể hơn đó là mọi người có quyền tự do chọn cho mình bất

kì một tôn giáo nào hoặc không tôn giáo nào Các tôn giáo có sự bình đẳng về quyền lợi Đây chính là điều mà người dân luôn quan tâm mong chờ

Qua những phân tích trên ta có thể kết luận như sau: Thứ nhất, trong

khi các nhà duy vật vô thần chỉ biết phê phán bản thân tôn giáo thì Mác đã không phê phán tôn giáo mà lại phê phán chính cái hiện thực đã nảy sinh tôn giáo, tức là phê phán sự áp bức, bất công, bạo lực trong xã hội đã đẩy con người đến con đường phải tìm đến tôn giáo và ru ngủ mình trong tôn giáo Mác khẳng định rằng muốn xóa bỏ tôn giáo thì trước hết phải giải phóng con

18

người khỏi sự nô dịch của tôn giáo, khỏi những thế lực trần thế, xóa bỏ chế độ

áp bức bất công, nâng cao trình độ nhận thức cho con người và xây dựng một

xã hội mới không có người bóc lột người Hay theo quan điểm của Mác về sự thủ tiêu tôn giáo thì đó là sự tự thủ tiêu; tức là chỉ cần tiêu diệt cái nguồn gốc sinh ra tôn giáo thì tôn giáo sẽ tự diệt vong Đây là quan điểm mang tính lý luận cao, nhưng quan điểm này lại được đúc kết từ sự nghiên cứu tìm hiểu trong xã hội phương Tây, châu Âu hiện thực Tuy nhiên, dù là về phong trào đấu tranh hay trong các vấn đề tôn giáo thì tại mỗi một khu vực, một thời điểm lại có sự khác nhau, cho nên khi đưa những quan điểm đó vào Việt Nam, là ở châu Á thì chưa đúng hoàn toàn, vì vậy không thể áp dụng hoàn

toàn quan điểm của chủ nghĩa Mác vào trong Việt Nam Thứ hai, quan điểm

của chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ có thể chỉ cho các nước Xã hội Chủ nghĩa (XHCN) những nguyên lý chung trong việc giải quyết các vấn đề tôn giáo chứ không chỉ ra được cách giải quyết cho từng khu vực, từng nơi với những quan điểm khác nhau

Trong quá trình ra đi tìm đường cứu nước Hồ Chí Minh đã tiếp xúc, nghiên cứu kĩ lưỡng chủ nghĩa Mác - Lênin trên rất nhiều nội dung từ kinh tế, chính trị đến triết học, con đường cứu nước, xây dựng đất nước sau khi đất nước giành thắng lợi Và một trong những nội dung mà Hồ Chí Minh nghiên cứu tìm hiểu sâu đó là những quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về vấn đề tôn giáo Ở đó Hồ Chí Minh đã học được cách tiếp cận, đứng trên lập trường duy vật triệt để, chủ nghĩa duy vật lịch sử, duy vật biện chứng Cũng nhờ vậy, Hồ Chí Minh đã tránh được cái nhìn phiến diện, sai lầm, hay bị rơi vào quan điểm siêu hình của Đuy - rinh, vào chủ nghĩa vô thần quá khích Blanki mà các nhà vô thần cùng thời hay mắc phải Hồ Chí Minh đã có cái nhìn toàn diện, cụ thể về tôn giáo, cũng như các vấn đề tôn giáo, đoàn kết tôn

cụ hữu ích của giai cấp thống trị dùng để đi xâm lược các nước khác, hay để thống trị nhân dân ở chính quốc Trong phạm vi bài luận văn này của mình, tác giả sẽ phân tích một cách ngắn gọn những vấn đề tôn giáo ởtrong và ngoài nước Qua đó thấy sự tác động của nó vào việc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, đoàn kết tôn giáo

1.1.3.1.Thế giới

Khắp châu Âu hiện tượng "tục hóa" đã trở nên phổ biến, đó là sự tách biệt sinh hoạt chính trị khỏi phạm vi tôn giáo, giáo hội không còn quyền hành trong nhà nước Giáo hội Công giáo La mã đã mất đi vai trò chính trị, sinh hoạt tôn giáo gần như chỉ còn trong nhà thờ; còn trong trường học, bệnh viện, các công trình văn hóa, xã hội đều do nhà nước đảm nhiệm,

Từ khi có sự xuất hiện của chủ nghĩa xã hội, thế giới xuất hiện hai phe đối lập nhau, mà sau này đã trở thành hai cực đối đầu nhau Đứng đầu là hai cường quốc Mỹ và Liên Xô Sự đối đầu này thấy được ở trên hầu hết các phương diện, trong đó có cả ở trên phương diện tôn giáo, và kéo dài từ châu

Âu sang châu Á

Phía giáo hội Vatican, với thông điệp nổi tiếng của giáo hoàng Pio XI, thông điệp "Với nỗi lo âu và hồi hộp", đã kết án chủ nghĩa độc chủng, việc

20

bức hại người Do Thái Và đến giáo hoàng Pio XII, trong thư chung "Mười điều răn" lại không hề kết án trực tiếp Hitler, trong Tông thư Divini Redemptoris lại lên án toàn diện kiên quyết chủ nghĩa cộng sản

Sau cách mạng tháng Mười Nga, nước Nga xô viết tuyên bố tự do tôn giáo và cho phép Chính thống giáo được đặt tòa Giáo chủ ở Matxcova Hay nhà nước Xô viết đã đưa ra hai mệnh đề quan trọng là "tự do tôn giáo

và tự do tuyên truyền chống tôn giáo" Đây cũng được xem là phù hợp, bởi dưới thời Xtalin, nói chung chủ nghĩa vô thần được coi là trách nhiệm đạo đức toàn dân

Trong các văn kiện của Quốc tế Cộng sản, từ Đại hội VI (1928) đã xác định rõ nhiệm vụ chống các thế lực tôn giáo phải đi liền với các nhiệm vụ chiến lược chủ nghĩa đế quốc, tư bản và phong kiến bản xứ

1.1.3.2 Trong nước

Với hiếp ước Nhâm Tuất cùng các hiệp ước khác đã được triều đình nhà Nguyễn kí với Pháp thì Việt Nam đã trở thành thuộc địa của Pháp Nhưng trước đó (vào năm 1533), Pháp đã lợi dụng con đường truyền đạo của Công giáo để vào Việt Nam từ đó từng bước thực hiện âm mưu xâm lược Việt Nam Như vậy, từ đầu thế kỉ XVI Việt Nam có thêm một tôn giáo mới xuất hiện, đó là Công giáo Công giáo vào Việt Nam với mục đích không chỉ là truyền đạo, mà nó đã trở thành "công cụ" hữu hiệu để thực dân Pháp thực hiện

âm mưu của mình Có lẽ chính bởi vậy sự tiếp nhận Công giáo của người dân cũng không nhiều, và có sự bài xích đối với tôn giáo này Ngay cả đến ngày nay, trong tư tưởng của nhiều người dân vẫn có tư tưởng bài xích đối với Công giáo, không tiếp nhận tôn giáo này Trước đây, dưới triều Nguyễn nói

về vấn đề tôn giáo người ta hay nói về vấn đề lương - giáo, tức là giữa những người theo Công giáo và những người không theo Công giáo

21

Phật giáo, từ trước đã là một tôn giáo gần gũi nhân dân và tồn tại thời gian dài ở Việt Nam qua các triều đại Sự tồn tại của Phật giáo như một yếu tố tâm linh, Phật giáo lúc này đã thực hiện tốt chức năng đền bù hư ảo của mình Nhưng khi có sự xuất hiện của Công giáo thì vấn đề tôn giáo đã trở nên phức tạp Mâu thuẫn giữa Công giáo và Phật giáo cùng các tôn giáo khác khá rõ

Sau này, khi thực dân tiến hành hoàn tất việc xâm lược và tiến hành khai thác thuộc địa, Công giáo lại được xem như một "công cụ" để thực dân Pháp sử dụng Pháp đã sử dụng "công cụ" này vào nhằm "ru ngủ" nhân dân, khiến họ chấp nhận vào "số mệnh" nô lệ của mình Tuy nhiên, không phải tất

cả giáo dân Công giáo, hay các giám mục đều là tay sai của thực dân, vẫn có những người giáo dân Công giáo đứng vào hàng ngũ chống thực dân, phong

kiến Linh mục Nguyễn Huy Lịch có bài viết "Cảm nghĩ về Công giáo sau chuyến thăm Hà Nội" được đăng tại Tạp chí Đứng dậy, số 82, khi đất nước thống nhất, Linh mục có viết: "Tại Việt Nam thì hàng giám mục vẫn vẫn còn não trạng "chống cộng" của thông điệp Divini Redemptoris (1937), của những chỉ thị Thánh Bộ năm 1949 cấm Công giáo hợp tác với cộng sản và của lá thư luân lưu năm 1951 về thái độ của Công giáo với cộng sản Việt Nam Sự nghi ngờ, lãnh đạm trở nên đối lập khi một số linh mục và giáo dân đứng ra lập Ủy ban liên lạc những người Công giáo kính chúa yêu nước, yêu

Tổ quốc, chuộng hòa bình (1955)"

Giai đoạn từ năm 1954, sau chiến thắng Điên Biên Phủ, Việt Nam bị chia rẽ thành hai miền Nam - Bắc Một phần lớn giáo dân các tôn giáo như phật giáo Hòa Hảo, Công giáo đã vào Nam theo thực dân Pháp Tình hình tôn giáo càng trở nên phức tạp Các thế lực thù địch đã lợi dụng tôn giáo để gây mất đoàn kết trong nhân dân, với những chiêu trò như vu khống chính quyền miền Bắc đàn áp các tôn giáo, không có tự do tôn giáo, vi phạm tự do tín ngưỡng Khiến cho tình hình tôn giáo ở miền Bắc trở nên phức tạp Nhưng

Chính những đòi hỏi từ thực tế của xã hội Việt Nam, từ cuộc kháng chiến đặt ra cần phải có được chiến lược đoàn kết toàn dân Hồ Chí Minh đã nói lên vấn đề đoàn kết nhân dân từ rất sớm trong đó bao gồm cả vấn đề phải đoàn kết tôn giáo; Người cũng là người đi tiên phong trong việc đoàn kết tôn giáo để xây dựng được khối đại đoàn kết dân tộc Việc nhìn thấy và có những hành động kịp thời của Hồ Chí Minh đã giúp đoàn kết thành công các tôn giáo lại với nhau, từ đó thành công trong việc xây dựng các mặt trận thống nhất để tập hợp, đoàn kết nhân dân một cách rộng rãi

1.1.4 Hồ Chí Minh tiếp thu và hình thành tư tưởng đoàn kết tôn giáo

Qua sự tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, truyền thống dân tộc, những chính sách tôn giáo của các thời đại phong kiến Việt Nam, từ thực tiễn xã hội Việt Nam Sự tiếp thu tình hình thực tế trên thế giới, các quan điểm mácxít về tôn giáo Đặc biệt là sự tiếp thu những quan điểm, tư tưởng của Mác, Ăngghen và Lênin về vấn đề tôn giáo, những chính sách tôn giáo Từ đó, Hồ Chí Minh đã hình thành và dần hoàn thiện tư tưởng về tôn giáo, trong đó có tư tưởng về đoàn kết tôn giáo Hồ Chí Minh nhận thấy sự tương đồng giữa các tôn giáo đó là mục tiêu cuối cùng của họ Các tôn giáo đều hy vọng giải thoát con người, mong con người được sung sướng tự do, hạnh phúc Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: "Phật sinh ra để lợi lạc quần sinh, vô ngã vị tha", "Đức Giê su

hy sinh là vì muốn loài người được tự do, hạnh phúc", "Khổng tử sinh ra cũng

là để giúp con người sống nhân nghĩa vì một thế giới đại đồng" Các tín đồ

23

tôn giáo căn bản đều là những người lao động bị các chế độ cũ áp bức bóc lột

Họ đều là những người yêu nước thực sự, do vậy họ là lực lượng cách mạng,

là bộ phận quan trọng trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc với tư cách là một chủ thể cách mạng

Như vậy, tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo không chỉ xuất phát từ thực tế đất nước, truyền thống đoàn kết dân tộc, từ tinh hóa văn hóa dân tộc, lý luận Mác - Lênin xem cách mạng là sự nghiệp của quần chúng

mà còn từ tình cảm yêu thương, lòng nhân ái của Hồ Chí Minh với con người không phân biệt giai cấp, tấng lớp, đảng phái, tôn giáo Tấm lòng ấy được thể hiện ở chỗ Hồ Chí Minh luôn biết hòa vào quần chúng, hiểu họ yêu gì, ghét gì

và mong muốn điều gì Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Người Thông qua việc phân tích tình hình trong nước cũng như thế giới, quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề đoàn kết tôn giáo có thể tổng kết một số điểm sau đây:

Thứ nhất, chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra cho các nhà mác xít, các nhà

nước xã hội chủ nghĩa những nguyên lý chung về nhận thức luận của tôn giáo khi nêu lên nguồn gốc hình thành cũng như là điều kiện diệt vong của tôn giáo; đồng thời chủ nghĩa Mác - Lênin còn coi tôn giáo như một hình thức quá độ của ý thức xã hội Cùng với đó chủ nghĩa Mác - Lênin cũng đã một phần giải quyết vấn đề tôn giáo trong chính trị tức là giải quyết các vấn đề lớn chẳng hạn như vấn đề tôn giáo với nhà nước hay nói một cách khác đó là giải quyết vấn đề tôn giáo trong chính trị Mác và Ăngghen cho rằng tôn giáo thuộc kiến trúc thượng tầng nhằm bảo vệ cơ sở kinh tế - xã hội, là công cụ của giai cấp thông trị Ngoài ra, vấn đề đoàn kết tôn giáo trong các dân tộc không

có nhiều Hay nói cụ thể, ở trong quan điểm Mác - Lênin chỉ đề cập đến điều kiện diệt vong của tôn giáo, ở đó không đề cập đến vấn đề phải đoàn kết tôn giáo như thế nào mà chỉ là sự phê phán chủ trương cấm đoán tôn giáo của

24

Đuy - rinh Những quan điểm trên của Mác - Lênin có tầm ảnh hưởng sâu rộng tới tất cả các nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới Tuy nhiên, quan điểm của Mác - Lênin về tôn giáo lại được xây dựng trên việc nghiên cứu tình hình tôn giáo ở châu Âu, vì vậy quan điểm này không đúng hoàn toàn đối với các nước ở châu Á Bởi điều kiện xã hội châu Âu và châu Á là khác nhau cơ bản, vấn đề tôn giáo ở xã hội châu Âu được đặt ra khác với châu Á

Thứ hai, từ năm 1945 đến khi Liên Xô sụp đổ (1991) các nước xã hội

chủ nghĩa, đặc biệt là Liên Xô có ý thức được vấn đề đoàn kết tôn giáo, có thực hiện đoàn kết tôn giáo nhưng trên thực tế không mấy thành công Nguyên nhân chính dẫn đến sự không thành công đó là do sự chi phối của khuynh hướng tả khuynh trong đội ngũ lãnh đạo ở các nước xã hội chủ nghĩa lúc bấy giờ, đặc biệt là ở Liên Xô - anh cả của chủ nghĩa xã hội Ở trong giai đoạn này, người ta nhấn mạnh nhiều vấn đề cải tạo, thậm chí là khoanh vùng vấn đề tôn giáo, và đặc biệt là ở đây còn có tư tưởng để tôn giáo có cái chết tự nhiên Hơn nữa, chính sách tôn giáo của các nước xã hội chủ nghĩa không gắn vấn đề tôn giáo trong đó, chính sách tôn giáo mang khuynh hướng tả khuynh Cũng chính bởi lý do trên mà trong giai đoạn này, tại các nước xã hội chủ nghĩa trên thế giới vấn đề đoàn kết tôn giáo không thành công

Thứ ba, ở Việt Nam nhu cầu về một chính sách tôn giáo, về đoàn kết

tôn giáo có thể nói là một trong những nhu cầu nổi bật so với các nước xã hội chủ nghĩa khác cả trong giai đoạn trước cũng như trong giai đoạn hiện nay Bởi Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo; cho nên cuộc cách mạng cũng phức tạp hơn, cùng với đó là các thế lực thù địch cũng đã có thời gian dài lợi dụng tôn giáo đặc biệt là Công giáo để chia rẽ đoàn kết dân tộc

Vì vậy, khi nói về vấn đề đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam nó hết sức thiết thực

và cần thiết Cùng với đó Hồ Chí Minh qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu tại các nước trên thế giới trong đó có cả các nước xã hội chủ nghĩa cũng như là

25

các nước tư bản chủ nghĩa; hơn nữa kể từ năm 1945, khi Việt Nam giành lại được nền độc lập, Hồ Chí Minh trở thành người đứng đầu Việt Nam Với tư cách là người đứng đầu một quốc gia, Hồ Chí Minh buộc phải đưa ra được những quan điểm, những đường lối, chính sách thích hợp để đoàn kết toàn dân tộc đặc biệt là đoàn kết tôn giáo, để đưa Việt Nam thoát khỏi tình thế

"ngàn cân treo sợi tóc" Trên thực tế, Hồ Chí Minh đã đưa ra được những chính sách để đoàn kết tôn giáo rất kịp thời, linh hoạt, sáng tạo đã đem lại hiệu quả cao Hồ Chí Minh đã có được một hệ thống những quan điểm về tôn giáo và đoàn kết tôn giáo

Trong giai đoạn hiện nay, vấn đề đặt ra cho Đảng và Nhà nước Việt Nam là phải tiếp thu, vận dụng và phát triển những quan điểm về đoàn kết tôn giáo trong từng giai đoạn, từng điều kiện khác nhau của đất nước

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo

Đoàn kết tôn giáo là một nội dung quan trọng trong tư tưởng về tôn giáo nói riêng và tư tưởng đại đoàn kết nói chung của Hồ Chí Minh Đoàn kết tôn giáo theo Hồ Chí Minh đó là sư đoàn kết giữa những người theo tôn giáo

và không theo tôn giáo, giữa những người theo các tôn giáo khác nhau lại Và

để thực hiện đoàn kết tôn giáo, Hồ Chí Minh đã tìm ra cơ sở khoa học, đó là

sự tương đồng giữa các tôn giáo Người không chỉ nhấn mạnh sự tương đồng giữa các tôn giáo mà còn tìm ra sự tương đồng giữa các tôn giáo với chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội Người coi tôn giáo như là nơi gửi gắm nguyện vọng thiết tha của một bộ phận quần chúng lao động mong chờ sự giải thoát Đối với các chức sắc tôn giáo, Hồ Chí Minh luôn động viên, khơi dậy lòng yêu nước thương nòi, gìn giữ truyền thống tốt đẹp của dân tộc Với sự sắc sảo về chính trị, chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh cái chung, cái tương đồng của các tôn giáo để thực hiện đoàn kết tôn giáo, các lực lượng tôn giáo

và sự nghiệp cách mạng của dân tộc

26

Nội dung tư tưởng đoàn kết tôn giáo của chủ tịch Hồ Chí Minh mang tính chất toàn diện, thể hiện cả ở trong kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội Người từng nói: "Phải đoàn kết chặt chẽ giữa đồng bào Lương và các đồng bào tôn giáo, cùng nhau xây dựng đời sống ấm no, xây dựng Tổ quốc" Tuy nhiên, trong bài luận văn này, tác giả xin được trình bày một số nội dung như

sau: Đoàn kết tôn giáo cũng chính là đoàn kết dân tộc; tôn trọng sự bình đảng giữa các tôn giáo; giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo phải gắn chặt trong các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước; công tác tôn giáo

1.2.1 Đoàn kết tôn giáo cũng chính là đoàn kết dân tộc

Nói về sức mạnh đoàn kết, Hồ Chí Minh diễn đạt thật giản dị để đồng

bào ai cũng hiểu: "Hòn đá to, hòn đá nặng Một người nhấc, nhấc không đặng Hòn đá to, hòn đá nặng Nhiều người nhấc, nhấc lên đặng" [23, tr270]

Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ: Đoàn kết là truyền thống cực kì quý báu của dân tộc ta, là cái bảo đảm chắc chắn nhất đưa cách mạng đến bờ thành công và

"đoàn kết là một lực lượng tất thắng"

Việt Nam là một nước đa dân tộc, đa tôn giáo Có những tôn giáo được hình thành từ nước ngoài rồi du nhập vào Việt Nam; nhưng cũng có tôn giáo được hình thành ngay tại Việt Nam Các tôn giáo ở Việt Nam dù được du nhập vào hay hình thành trong nước thì nhìn chung các tôn giáo đều có truyền thống yêu nước, sống hòa đồng không có sự xung đột tôn giáo găy gắt Trừ những kẻ hám lợi chấp nhận làm tay sai cho thực dân, phong kiến thì đại đa

số giáo dân đều có lòng yêu nước, căm thù giặc muốn giành lại nền độc lập cho dân tộc Họ có sự gắn bó với dân tộc, bởi vậy tạo nên sự phong phú cho văn hóa dân tộc đồng thời cũng tạo nên sức mạnh vô địch trong quá trình xây dựng đất nước Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, đại đoàn kết toàn dân, trong

đó có đoàn kết tôn giáo là yếu tố cơ bản đưa cách mạng Việt Nam giành thắng lợi trong mọi giai đoạn Tư tưởng ấy nằm trong chiến lược đại đoàn kết dân

kết Người nhấn mạnh: "Đoàn kết của ta không những rộng rãi mà còn lâu dài Đoàn kết là một chính sách dân tộc, không phải là một thủ đoạn chính trị Ta đoàn kết để đấu tranh cho thống nhất và độc lập của Tổ quốc; ta phải đoàn kết để xây dựng nước nhà Ai có đức, có sức, có lòng phụng sự Tổ quốc

và phụng sự nhân dân thì ta đoàn kết với họ" [29, tr224] Đoàn kết tôn giáo là

một nội dung quan trọng trong chiến lược đại đoàn kết toàn dân

Cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh là minh chứng rõ ràng cho sự tôn trọng và coi trọng những người theo tôn giáo cũng như không theo tôn giáo, bởi họ là người dân Việt, mang trong mình dòng máu Việt Sớm nhìn ra được sức mạnh lớn lao của cộng đồng nhân dân theo tôn giáo cũng như không theo tôn giáo, Hồ Chí Minh đã khéo léo khơi dậy ở họ ý thức đoàn kết tôn giáo để đoàn kết dân tộc, lấy đó làm nguồn lực vô cùng mạnh mẽ góp phần thúc đẩy thắng lợi của sự nghiệp giải phóng đất nước, giành độc lập, tự

do về cho Tổ quốc Bản thân Hồ Chí Minh là tấm gương sáng trong việc thực hiện đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo Ngay từ khi mới trở về Pắc Bó, Hồ Chí Minh đã chú ý đến phong tục tập quán của nhân dân trong vùng; Người

28

đã gửi nhiều thư, điện đến các vị giám mục, linh mục để vận động tinh thần yêu nước của đồng bào Công giáo; gửi thư biểu dương công trạng cũng như tinh thần tham gia kháng chiến của đồng bào các dân tộc tôn giáo Với tấm lòng chân thật, tư duy chính trị sắc sảo và tầm nhìn của một nhà chính trị tài

ba, Hồ Chí Minh đã quy tụ được nhiều người vừa có đức, vừa có tài tự nguyện toàn tâm, toàn ý tụ về dưới lá cờ đại nghĩa do Người lãnh đạo; như các nhân sĩ, trí thức Huỳnh Thúc Kháng, Bùi Đằng Đoàn, Nguyễn Văn Tố, Ngô Tử Hạ, Vi Văn Định, Nguyễn Văn Huyên, Hoàng Minh Giám , nhà tư sản Đỗ Đình Thiện, Trịnh Văn Bô , các vị chức sắc tôn giáo như Linh mục Phạm Bá Trực Ngay cả những giám mục bị bọn đế quốc lợi dụng như giám mục Lê Hữu Từ, Hồ Chí Minh ứng xử mềm dẻo, chân tình, nhận làm bạn, mời làm cố vấn cho chính phủ và lựa lời khuyên giải

Hồ Chí Minh thể hiện qua sự quan tâm sinh hoạt tôn giáo thông qua việc trực tiếp đến thăm viếng các chùa chiền, nhà thờ, tham dự các nghi lễ tôn giáo (Lễ Phật đản, Lễ Giáng sinh, ) Chỉ một ngày sau khi đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, ngày 3/9/1945,

Hồ Chí Minh đã có kế hoạch tiếp các tổ chức, đoàn thể (Công giáo, Phật giáo, công giới, ) Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ cách mạng lâm thời, Hồ Chí Minh nêu lên sáu nhiệm vụ cấp bách của Nhà nước Việt Nam dân chủ công hòa, trong đó có nhiệm vụ về vấn đề tự do tín ngưỡng, đoàn kết tôn giáo

Hồ Chí Minh nêu lên: "Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bào Giáo và đồng bào Lương, để dễ thống trị Tôi đề nghị Chính phủ ta tuyên bố: TÍN NGƯỠNG TỰ DO và lương giáo đoàn kết" [24, tr8]

Hồ Chí Minh xác định rõ: đối với chủ nghĩa thực dân và các thế lực tôn giáo làm sai chính sách của Đảng, Nhà nước là đấu tranh trong nội bộ nhân dân, luôn có thái độ mềm dẻo, đưa ra những biện pháp khôn khéo, hợp cả lý lẫn tình trong việc giải quyết các vấn đề tôn giáo nước ta (quan hệ giữa các

29

tôn giáo, quan hệ tôn giáo với chính quyền, quan hệ giữa người theo tín ngưỡng tôn giáo, tôn giáo với người không theo tín ngưỡng tôn giáo, tôn giáo ) Hồ Chí Minh đã tìm ra sự tương đồng giữa các tôn giáo, lấy đó làm

cơ sở khoa học cho việc thực hiện đoàn kết tôn giáo qua lý giải: các tôn giáo chân chính đều có hy vọng giải thoát con người, mong muốn người tự do, sung sướng hạnh phúc: "Phật sinh ra để lợi lạc quần sinh, vô ngã vị tha",

"Đức Giê - su hy sinh là vì muốn loài người được tự do, hạnh phúc"; "Khổng

tử sinh ra cũng là để giúp con người sống nhân nghĩa vì một thế giới đại đồng" Vì vậy, một người dân Việt Nam có thể vừa là một người dân yêu nước, đồng thời cũng vẫn là một tín đồ chân chính Tín đồ tôn giáo nhìn chung đều là những người lao động bị chế độ cũ áp bức, bóc lột, họ có mưu cầu hạnh phúc, họ là những người yêu nước, và cũng là lực lượng không thể thiếu của cách mạng, là bộ phận quan trọng trong khối đại đoàn kết toàn dân với tư cách là chủ thể cách mạng

Nhờ những sự quan tâm thiết thực đó, tinh thần đoàn kết tôn giáo ở nước ta ngày càng được tăng cường, góp phần tích cực thúc đẩy sự lớn mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc và sự phát triển ổn định, hài hòa của xã hội

Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề đoàn kết tôn giáo, bởi đó là một trong những nội dung quan trọng trong việc tiến hành xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc Cũng chính bởi vậy, Hồ Chí Minh cũng rất quan tâm đến công tác tôn giáo để từ đó làm công tác vận động đồng bào các tôn giáo tham gia vào phong trào kháng chiến, kiến quốc Đặc biệt là để toàn thể nhân dân biết đến chính sách tôn giáo của Nhà nước, từ đó tập hợp giáo dân vào mặt trận đoàn kết tôn giáo, đoàn kết dân tộc

Như vậy, có thể khẳng định rằng đoàn kết tôn giáo là một mặt của đoàn kết đoàn kết dân tộc Tức là cần phải kết hợp giữa kêu gọi lòng yêu nước và giáo dục tinh thần yêu nước Đây chính là những biện pháp cơ bản

30

nhất để đoàn kết dân tộc Tuy nhiên, ở Hồ Chí Minh vấn đề dân tộc ở đây phải bao hàm trong đó chính là đoàn kết tôn giáo Nghĩa là ở Hồ Chí Minh không phải chỉ kêu gọi, giáo dục tinh thần mà mục tiêu của Hồ Chí Minh là phải giáo dục nhận thức cho toàn thể nhân dân, cả những người theo các tôn giáo cũng như những người không theo tôn giáo Bởi chỉ khi giáo dục được nhận thức của người dân, làm thay đổi suy nghĩ, nhận thức của người dân mới không còn sự đố kị đồng bào tôn giáo, hay đó là cơ sở để giải quyết mâu thuẫn lương - giáo (tức là giữa những người không theo tôn giáo với đồng bào các tôn giáo) đã tồn tại ở Việt Nam gần trăm năm nay Điều này rất quan trọng, bởi lẽ ở Việt Nam đã từng có những mâu thuẫn tôn giáo trong thời kì bị

đô hộ khi mà các thế lực thống trị lợi dụng tôn giáo để chia rẽ dân tộc Việt Nam; cùng với đó là việc chúng ta bị ảnh hưởng bởi khuynh hướng tả khuynh trong việc giải quyết các vấn đề tôn giáo Chính bởi lẽ đó mà yêu cầu đặt ra là muốn đoàn kết tôn giáo thì chúng ta cần bao hàm trong đó chính là vấn đề giáo dục nhận thức Đây là một vấn đề khó khăn, nhưng đã được Hồ Chí Minh từng bước giải quyết thông qua các quyết định, các chính sách đoàn kết tôn giáo của Người Hồ Chí Minh không chỉ kêu gọi mà còn là tấm gương sáng cho việc đoàn kết các tôn giáo lại với nhau như viết thư, thăm hỏi các tôn giáo có mặt tại Việt Nam lúc bấy giờ Từ đó khẳng định, đây chính là đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh trong việc giáo dục nhận thức về đoàn kết tôn giáo

Hồ Chí Minh đã thể hiện sự khéo léo của mình trong việc giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo thông qua việc tìm ra những điểm tương đồng, đó là

giải phóng con người mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân: "Học thuyết Khổng

tử có ưu điểm của nó là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân Tôn giáo Giê su có ưu điểm của nó là lòng nhân ái cao cả Chủ nghĩa Mác có ưu điểm của nó, chính sách của nó thích hợp với điều kiện nước ta Chủ nghĩa Tôn Dật Tiên có ưu

31

Giê su, Mác, Tôn Dật Tiên chẳng những có điểm chung đó sao? Họ đều muốn mưu hạnh phúc cho loài người, mưu phúc lợi cho xã hội " [51, tr152], hay

Hồ Chí Minh còn nói: "Chủ nghĩa Cơ đốc cũng như chủ nghĩa xã hội của công nhân, cả hai đều khởi sướng sự giải phóng nhân dân khỏi nô lệ và nghèo khổ", " Chúng ta là những người mác xít, những chúng ta chẳng có mâu thuẫn gì với người có tôn giáo cả " Cũng chính việc tìm ra được những

điểm tương đồng mà chính sách đoàn kết tôn giáo của Hồ Chí Minh đã rất thành công, nhờ vậy mà Việt Nam đã giành được những thắng lợi to lớn trong cuộc đấu tranh giành và giữ đất nước Hiện nay là sự vận dụng của Đảng và Nhà nước ta trong công cuộc xây dựng đất nước

Một lần nữa, có thể khẳng định đây là những điểm độc đáo, sự khác biệt trong nội dung tư tưởng đoàn kết tôn giáo Chính những điểm trên đã tạo nên cái hơn trong quan điểm này của Hồ Chí Minh, mà chưa có một nhà hoạt động cách mạng cả trên thế giới cũng như là ở Việt Nam làm được điều này

1.2.2 Tôn trọng sự bình đẳng giữa các tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của nhân dân

Có thể khẳng định rằng quan điểm "tín ngưỡng tự do, Lương giáo đoàn kết" là nguyên tắc trọng tâm, xuyên suốt và nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo, nó là biểu hiện sinh động của đoàn kết tôn giáo trên nền tảng đại đoàn kết toàn dân tộc Hồ Chí Minh cho rằng cách mạng là

sự nghiệp của toàn dân, là sự nghiệp lâu dài, lớn lao; chính bởi vậy đồng bào

"lương" hay "giáo" đều là người Việt Nam, đều là người lao động, nên muốn

sự nghiệp của dân tộc thành công thì "lương - giáo" phải đoàn kết, toàn dân phải đồng lòng nhất chí, phải đoàn kết chặt chẽ Và muốn có sự đoàn kết chặt chẽ nhất trí như vậy thì chính sách tôn giáo cần phải được quan tâm, phải luôn

trọng công hiến của họ: "Tôi được báo cáo rằng: con giai ngài đã oanh liệt hy sinh cho Tổ quốc Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột Nhưng cháu và anh em thanh niên khác dũng cảm hy sinh để giữ gìn đất nước Thế là họ đã làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi Họ là con thảo của Đức chúa, họ đã thực hiện cái khẩu hiệu: Thượng đế và Tổ quốc" [25, tr49]

Đối với giám mục Lê Hữu Từ, Hồ Chí Minh đưa vào hàng ngũ cố vấn cấp cao của Chính Phủ những năm đầu kháng chiến chống Pháp Trong những bức thư Hồ Chí Minh viết cho giám mục Lê Hữu Từ vào tháng 1/1947 có đoạn

như sau: "Vì công việc còn bận, tôi chưa có thể gặp trực tiếp cụ, tôi xin phái thân tín là ông Huynh thay mặt tôi đến thăm và chúc cụ mạnh khỏe Nhờ có

cụ cầu Đức Chúa ban phúc lành cho Tổ quốc và xin cụ nhận lời chào thân ái của tôi" [25, tr37]

Xuyên suốt tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo, nhân đạo, nhân văn là xuất phát điểm, từ đó cấu thành đại đoàn kết dân tộc Chỉ có thể thực hiện đoàn kết được khi có lòng nhân đạo, bao dung vì lợi ích của Tổ quốc mà

33

gác lại những lợi ích cá nhân, lợi ích cục bộ, vụ lợi hẹp hòi Cũng chính với lòng bao dung đó, Hồ Chí Minh đã thay mặt chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hòa nhắn nhủ những đồng bào Công giáo đã di cư vào Nam rằng những người muốn đi, thì Chính phủ sẵn sàng hoan nghênh và giúp đỡ Điều này thể hiện sự tôn trọng ý nguyện của đồng bào Công giáo dù họ nhất thời bị kẻ xấu lợi dụng, xúi giục dưới chiêu bài "Chúa đã vào Nam"

Với mọi tôn giáo, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn thể hiện sự tôn trọng và

thực hiện bình đẳng tôn giáo Người khẳng định: "Năm ngón tay còn có ngón dài, ngón ngắn Nhưng vắn dài đều hợp nhau lại nơi bàn tay Trong mấy triệu người cũng có người thế này thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều dòng dõi tổ tiên ta Ta phải nhận rằng đã là con lạc cháu Hồng thì ai cũng có ít hay nhiều lòng ái quốc" [24, tr280] Trong thư gửi đồng bào Công giáo nhân dịp Noel, Hồ Chí Minh có viết: " bọn thực dân Pháp và bọn can thiệp Mỹ đã làm trái với lòng Đức chúa, chúng đưa họa chiến tranh hãm hại nhân dân ta Cho nên, chúng ta càng phải ghi nhớ lời dạy của Đức Chúa "phải thương yêu nhau đùm bọc nhau để chống kẻ hung ác" Kẻ hung ác chính là bọn thực dân Pháp và bọn can thiệp Mỹ Ngày nay, đồng bào càng phải vì Đức chúa, vì Tổ quốc mà đoàn kết chặt chẽ hơn nữa, kháng chiến hăng hái hơn nữa" [26, tr515] Hay trong thư gửi hội phật tử Việt Nam, Hồ Chí Minh nêu

bật sức mạnh đoàn kết và những đóng góp của phật tử cả nước vào sự nghiệp

kháng chiến kiến quốc: "Đức Phật là đại từ đại bi, cứu khổ cứu nạn, muốn cứu chúng sinh ra khỏi khổ nạn Người phải hy sinh tranh đấu, diệt lũ ác ma Nay đồng bào ta đại đoàn kết, hy sinh của cải xương máu, kháng chiến đến cùng, để đánh tan thực dân phản động, để cứu quốc dân ra khỏi khổ nạn, để giữ quyền thống nhất và độc lập của Tổ quốc Thế chúng ta làm theo lòng đại

từ bi của Đức Phật Thích ca, kháng chiến để đưa giống nòi ra khỏi cái khổ ải

nô lệ" [25, tr228] Hay Hồ Chí Minh từng nói: "Nước Phật ngày xưa có

34

những bốn đảng phái làm ly tán lòng dân và hại Tổ quốc Nhưng nước Việt Nam ngày nay chỉ có một phái là Toàn dân quyết tâm giành độc lập Tín đồ Phật giáo tin ở Phật, tín đồ Kito tin ở Đức chúa trời; cũng như chúng ta tin ở đạo Khổng tử Đó là những bậc trí tôn nên chúng ta tin tưởng Nhưng đối với dân, ta đừng làm những gì trái với ý dân" [24, tr169], Hồ Chí Minh thấy được

điểm giống nhau của các tôn giáo, học thuyết đều là muốn cứu con người thoát ra khỏi khổ đau Chính bởi vậy, Hồ Chí Minh nhận mình là học trò nhỏ của Khổng Tử, chúa Giê su, và Lênin

Hồ Chí Minh đã nhìn ra được những điểm chung của các tôn giáo, đây

là một điều đặc biệt, một điều khác biệt ở Hồ Chí Minh so với các nhà hoạt động chính trị khác Cũng có lẽ bởi nhìn được những điểm chung đó mà Hồ Chí Minh đã có thể tập hợp một cách rộng rãi nhân dân ở các tôn giáo khác nhau cùng tựu trung tại một nơi để cùng thực hiện một mục đích chung lớn lao hơn tất cả đó là "độc lập dân tộc, tự do hạnh phúc nhân dân" Hồ Chí Minh còn đưa ra những giải pháp để thực hiện đoàn kết tôn giáo, như lấy đoàn kết "Lương - Giáo" làm trọng tâm để xây dựng hệ thống chính trị ở vùng

có đồng bào tôn giáo, làm tốt công tác vận động chống địch lợi dụng tôn giáo chống phá nhà nước ta

Như vậy, có thể nói đoàn kết tôn giáo là một nội dung đặc biệt quan trọng trong tư tưởng đại đoàn kết dân tộc, cũng như là trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo Tư tưởng đoàn kết tôn giáo là một vấn đề không mới trên thế giới, thậm chí đã có quốc gia đưa nó vào thành một đạo luật Hay Lênin khi lãnh đạo xây dựng đất nước, trong tư tưởng của ông cũng luôn nêu cao vấn đề tự do tín ngưỡng, vấn đề đoàn kết các tôn giáo Nhưng cái độc đáo của

Hồ Chí Minh ở đây là Người đã cố gắng tạo ra cơ sở lý luận làm nền tảng của

sự đoàn kết đó và trong thực tiễn tiến hành, Hồ Chí Minh thực hiện một cách hết sức mềm dẻo nhưng cũng không thiếu phần cương quyết đảm bảo những

35

điều kiện thực sự cho sự đoàn kết ấy Bản thân Hồ Chí Minh cũng đã từng nói

rõ cái căn gốc, cái bất biến trong chiến lược đoàn kết, hòa hợp dân tộc mà một

bộ phận là "đoàn kết tôn giáo" đó là chủ nghĩa dân tộc là động lực của đất nước

Hiện nay, Nhà nước Việt Nam cũng đã có những chính sách tôn giáo rất cụ thể nhằm nâng cao tinh thần đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo Đặc biệt là đoàn kết tôn giáo ở các địa phương trên toàn quốc Những nội dung đoàn kết tôn giáo được vận dụng nhiều từ tư tưởng đoàn kết tôn giáo của Hồ Chí Minh Tuy nhiên, những chính sách và chỉ đạo của Nhà nước ta đặc biệt

là Ban Tuyên giáo, Ban Tôn giáo đến các địa phương còn nhiều hạn chế Điều này làm cho công tác tuyên truyền, cả vấn đề đoàn kết tôn giáo ở các tỉnh cũng nhiều hạn chế, có nhiều nơi diễn biến phức tạp Tỉnh Nam Định nói chung, huyện Mỹ Lộc nói riêng là một trong những địa phương có thực trạng như nói ở trên

1.2.3.Giải quyết vấn đề đoàn kết tôn giáo phải gắn chặt trong các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

Hồ Chí Minh thực sự quan tâm đến đời sống của đồng bào tôn giáo, các chức sắc Điều này còn được Hồ Chí Minh đưa vào trong các chính sách, chủ trương của Đảng, Nhà nước Đây là một trong những điểm khác, điểm đặc trưng trong tư tưởng tôn giáo nói chung và đoàn kết tôn giáo nói riêng của Hồ Chí Minh so với các nhà chính trị khác của Việt Nam cũng như của thế giới Nếu Lênin khi xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, ông không có những chính sách nào dành cho tôn giáo Và các nước xã hội chủ nghĩa khác trên thế giới cũng đi theo con đường của người "anh cả" Liên Xô Ở Hồ Chí Minh đã đưa ra những điều luật, chính sách để giải quyết các vấn đề tôn giáo Chính bởi điều này đã tạo nên sự khác biệt trong tư tưởng về tôn giáo của Hồ Chí Minh Cũng chính bởi sự quan tâm kịp thời, những chính sách kịp thời của Hồ

36

Chí Minh, của Đảng và Nhà nước mà Việt Nam đã tập hợp được đông đảo quần chúng theo các tôn giáo khác nhau đứng vào trong đội ngũ mặt trận thống nhất để cùng đấu tranh bảo vệ Tổ quốc Như ngay sau cách mạng tháng Tám thành công Hồ Chí Minh đã khẳng định quyền tự do tôn giáo, tín ngưỡng cho mọi công dân của nước Việt Nam mới và sự bình đẳng dân tộc, tôn giáo mà luật pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày càng thể chế rõ ràng hơn

Ở ngay trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (3/9/1945), Hồ Chí Minh đã nói rõ một trong sáu vấn đề cấp bách của Đảng và Nhà nước ta cần phải làm ngay đó là phải ngăn chặn sự

chia rẽ tôn giáo Hồ Chí Minh từng nói rõ: "Thực dân và phong kiến thi hành chính sách chia rẽ đồng bào Giáo và đồng bào Lương, để dễ dàng thống trị Tôi đề nghị chính phủ ta tuyên bố: Tín Ngưỡng Tự Do và Lương Giáo đoàn kết" [24, tr8]

Ở ttrong Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại chương II, mục B, đã xác định "mọi công dân có quyền tự do tín ngưỡng" Và cũng không phải ngẫu nhiên mà Hồ Chí Minh, trong lễ ra mắt công khai của Đảng ta sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai (1951) ở Việt Bắc, đã nói:

"Chúng tôi xin nói thêm hai điểm, nói rõ để tránh hiểu lầm: Một là, vấn đề tôn giáo thì Đảng Lao động Việt Nam hoàn toàn tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của mọi người" [27, tr50]

Sau đó là rất nhiều sắc lệnh của chủ tịch Hồ Chí Minh đều thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với các tín đồ tôn giáo, cũng như sự bình đẳng tôn giáo Trong Sắc lệnh số 197 - SL, Hồ Chí Minh ký ngày 19 - 12 -

1953 ban bố Luật cải cách ruộng đất, trong chương III, điều 25 của luật này

cũng đã quy định rõ: "Những đối tượng được chia trong đó có nhà chung, nhà chùa, từ đường và các cơ quan tôn giáo khác được để lại một phần ruộng đất