2/ Kĩ năng: - Rèn luyện kĩ năng quan sát và phân tích kênh hình - Vận dụng lí thuyết và thực tế → rèn luyện cơ thể - Hoạt động nhóm Kĩ năng sống: - Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin k
Trang 1GIÁO ÁN SINH HỌC 8 Bài 9: CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA CƠ
I/ Mục tiêu: (chuẩn kiến thức)
1/ Kiến thức:
- Mô tả cấu tạo của một bắp cơ
- Nêu mối quan hệ giữa cơ và xương trong sự vận động
- Giải thích được tính chất cơ bản của cơ là sự co cơ và nêu được ý nghĩa của sự co cơ
2/ Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng quan sát và phân tích kênh hình
- Vận dụng lí thuyết và thực tế → rèn luyện cơ thể
- Hoạt động nhóm
Kĩ năng sống:
- Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin khi đọc SGK để tim hiểu đặc điểm, cấu tạo của bắp cơ
- Kĩ năng hợp tác lắng nghe tích cực
- Kĩ năng tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, trước tổ
3/ Thái độ:
Giáo dục ý thức bảo vệ giữ gìn vệ sinh hệ cơ
II/ Phương pháp / kĩ thuật dạy học tích cực có thể sử dụng
- Động não
- Vấn đáp – tìm tòi
- Trực quan
- Dạy học theo nhóm
- Giải quyết vấn đề
III/ Chuẩn bị:
Trang 2- Gv: Tranh phóng to hìh 9-1/SGK, tranh vẽ hệ cơ người
- HS: Xem trước nội dung bài
IV/ Tiến trình lên lớp:
1/ Ổn định (1’)
2/ Kiểm tra bài cũ (5’)
(?) Nêu cấu tạo và chức năng của xương dài?
(?) Xương dài và to ra được là do đâu? Cho biết thành phần hóa học và tính chất của xương?
3/ Các hoạt động dạy học
a/ Khám phá:
Gv: Nêu vấn đề
- Vì sao cơ được gọi là cơ xương? (Cơ dính vào xương để thực hiện chức năng vận
động).
- Vì sao cơ còn được gọi là cơ vân? (Bởi vì cơ có vân sáng, vân tối xen kẽ nhau).
Gv: Dùng tranh vẽ "Hệ cơ người", giới thiệu tổng quát các nhóm cơ chính của cơ thể như: Nhóm cơ đầu cổ, nhóm cơ thân (có cơ ngực, cơ bụng, cơ lưng), nhóm cơ chi trên và chi dưới
Vậy để biết được cơ có cấu tạo như thế nào? Tính chất của cơ là gì? chúng ta cùng tìm hiểu…
b/ Kết nối:
13’ Hoạt động 1: Cấu tạo bắp cơ và tế bào cơ
HS chỉ rõ cấu tạo của tế bào cơ liên quan đến các vân ngang
- Gv: Treo tranh yêu cầu HS nghiên cứu
thông tin và H 9.1 và trả lời các câu hỏi
sau:
I/ Cấu tạo bắp cơ và tế bào cơ
- HS: Tự thu thập thông tin, quan sát hình 9.1
Trang 3(?) Bắp cơ có cấu tạo như thế nào?
(?) Tế bào cơ có cấu tạo như thế nào ?
(?) Đặc điểm cấu tạo nào của tế bào cơ
phù hợp với chức năng co cơ?
(?) Sự co cơ diễn ra khi nào?
(?) Vì sao được gọi là cơ xương?
(?) Vì sao được gọi là cơ vân?
- Gv: Hoàn thiện kiến thức
Bắp cơ:
- Ngoài: là màng liên kết, 2 đầu thon có
gân, phần bụng phình to
- Trong: Có nhiều sợi cơ tập trung thành
bó cơ
Tế bào cơ (sợi cơ): Có nhiều tơ cơ →
gồm 2 loại:
+ Tơ cơ dày: Có các mấu lồi sinh chất →
tạo vân tối
- HS: Mỗi bắp cơ gồm nhiều bó cơ, mỗi bó cơ gồm nhiều tế bào cơ
- HS: Tế bào cơ được cấu tạo từ các tơ
cơ gồm tơ cơ mảnh và tơ cơ dày
- HS: Tơ cơ gồm nhiều đơn vị cấu trúc nối liền nhau, tế bào dài Mỗi đơn vị cấu trúc có tơ cơ mảnh và tơ cơ dày bố trí xen kẽ
- HS: Khi tơ cơ mảnh xuyên sâu vào phân bố của tơ cơ dày làm cho các tế bào cơ ngắn lại → hiện tương co cơ
-HS: Cơ dính vào xương
- HS: Vì cơ bám vào xương để thực hiện chức năng vận động nên gọi là cơ
vân(Bởi vì cơ có vân sáng, vân tối xen
kẽ nhau).
Trang 4+ Tơ cơ mảnh Trơn → vân sáng.
- Tơ cơ dày và mảnh xếp xen kẻ theo
chiều dọc → vân ngang (vân tối, vân
sáng xen kẻ)
- Đơn vị cấu trúc là giới hạn giữa tơ cơ
mảnh và dày (đĩa tối ở giữa, hai nữa đĩa
sáng ở 2 đầu )
- Gv: Từ những nội dung trên y/c hs tự
rút kết luận
- Mỗi bắp cơ gồm nhiều bó cơ, mỗi bó
cơ gồm nhiều tế bào cơ
- Tế bào cơ được cấu tạo từ các tơ cơ gồm các tơ cơ mảnh và tơ cơ dày
- khi tơ cơ mảnh xuyên xâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm tế bào cơ ngắn lại, đó là sự co cơ
HS thấy rõ được tính chất căn bản của cơ là sự co và dãn cơ.
Bản chất của co cơ và dãn cơ
- Gv: Phân tích thí nghiệm, yc hs quan
sát hình 9.2 – 9.3 và cho hs thảo luận các
câu hỏi sau:
(?) Qua kết quả thí nghiệm cho biết vì
sao cơ co được?
(?) Mô tả cơ chế phản xạ đầu gối, dựa
vào đó hãy giải thích cơ chế phản xạ ở
đầu gối?
- Gv: khi có một kích thích tác động lên
cơ quan thụ cảm sẽ xuất hiện xung thần
kinh theo dây hướng tâm về TWTK,
TWTK phát lệnh theo dây li tâm tới cơ
quan phản ứng làm cơ co
(?) Gặp cẳng tay vào sát cánh tay, em
II/ Tính chất của cơ
- HS: Chú ý lắng nghe và quan sát hình
- HS: Tơ cơ mảnh xuyên sâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm cho tế bào
cơ ngắn lại
- HS: Trao đổi nhóm thống nhất ý kiến
Trang 5thấy bắp cơ ở trước cánh tay thay đổi
như thế nào? Vì sao có sự thay đổi đó?
(?) Vậy tính chất của cơ là gì?
(?) Tại sao người bị liệt cơ không co
được?
- HS: Ngắn và to (co cơ) vì Tơ cơ mảnh xuyên sâu vào vùng phân bố của tơ cơ dày làm cho tế bào cơ ngắn lại
- Tính chất của cơ là co và dãn
- Cơ co khi có kích thích của môi
trường và chịu ảnh hưởng của hệ thần kinh
8’ Hoạt động 3: Tìm hiểu ý nghĩa của hoạt động co cơ
HS thấy được ý nghĩa của hoạt động co cơ.
- Gv: Y/c hs quan sát tranh hình 9.4 và
trả lời các câu hỏi sau:
(?) Cho biết sự co cơ có tác dụng gì?
(?) Thử phân tích sự phối hợp hoạt động
co, dãn giũa cơ 2 đầu và 3 đầu ở cánh
tay?
- Gv: Sự sắp xếp các cơ trên cơ thể tạo
thành từng cặp đối kháng với nhau Cơ
này dãn cơ kia co và ngược lại
III/ Ý nghĩa của hoạt động co cơ
- HS: Chú ý quan sát hình
- HS: Cơ co giúp xương cử động dẫn tới sự vận động cơ thể
- HS: Các cơ này diễn ra đối kháng với nhau
- Cơ thường bám vào hai xương qua khớp nên khi cơ co làm xương cử động dẫn tới sự vận động của cơ thể.
5’ Hoạt động 4: Củng cố và tóm tắt bài
- Bắp cơ có cấu tạo như thế nào?
Trang 6- Tế bào cơ có cấu tạo như thế nào ?
- Đặc điểm cấu tạo nào của tế bào cơ phù hợp với chức năng co cơ?
- Nêu tính chất của cơ?
- Học bài, làm bài tập 1,2,3 /SGK - 33
+ Hướng dẫn trả lời câu hỏi 3.
+ Không khi nào cả 2 cơ gấp và cơ duỗi của 1 bộ phận cơ thể cùng co tối đa
+ Cơ gấp và cơ duỗi của 1 bộ phận của cơ thể cùng duỗi tối đa khi các cơ này mất khả năng tiếp nhận kích thích => do đó mất trương lực cơ ( người bị liệt)
- Chuẩn bị bài sau: Hoạt động của cơ
+ ôn lai 1 số KT về lực, công cơ học