CƠ CẤU XÃ HỘI CỦA NHÓM BÍ THƯ ĐOÀN XÃ Ở TỈNH THÁI BÌNH HIỆN NAY

Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém, có cán bộ tốt thì việc gì cũng xong” 21. Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng” 18. Như vậy, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đều khẳng định vai trò của đội ngũ cán bộ đối với sự phát triển của đất nước. Trong đội ngũ cán bộ thì đội ngũ cán bộ Đoàn có vị trí quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” 21. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII) khẳng định: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng” 5. Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Ðảng, thường xuyên bổ sung lực lượng trẻ cho Ðảng....là lực lượng nòng cốt trong phong trào thanh niên 4. Dưới một góc nhìn nhất định, sự vững mạnh của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có vai trò của đội ngũ cán bộ lãnh đạo đoàn các cấp, nhất là đội ngũ bí thư đoàn xã. Vì vậy, việc nghiên cứu đội ngũ bí thư đoàn xã mang lại cho chúng ta góc nhìn mới về một nhóm cán bộ trẻ. Đây là lý do quan trọng thứ nhất của việc triển khai đề tài nghiên cứu này. Lý do quan trọng thứ hai của việc triển khai đề tài luận văn này đến từ chính nội dung nghiên cứu mà tác giả luận văn triển khai là vấn đề cơ cấu xã hội. Cơ cấu xã hội là chủ đề nghiên cứu quan trọng của xã hội học. Nghiên cứu cơ cấu xã hội là một trong những hướng nghiên cứu thiết yếu của xã hội học để góp phần thấu hiểu bản chất, sự biến đổi của xã hội nói chung và các nhóm xã hội nói riêng. Cho đến nay, ở Việt Nam, các nghiên cứu về cơ cấu xã hội đã được triển khai nhiều, đơn cử như là nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Duy Quý, Về quá trình vận động và biến đổi cơ cấu xã hội tầng lớp trí thức Việt Nam 31; Tô Duy Hợp, Về thực trạng và xu hướng chuyển đổi cơ cấu xã hội nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện nay 22; Tương Lai, Những nghiên cứu xã hội học về cơ cấu xã hội và chính sách xã hội 25…Tuy nhiên, các nghiên cứu về cơ cấu đội ngũ cán bộ đoàn, nhất là thực trạng cơ cấu và xu hướng biến đổi cơ cấu của đội ngũ bí thư đoàn xã từ tiếp cận xã hội học gần như chưa được triển khai. Đây là lý do quan trọng nữa của việc thực hiện nghiên cứu này. Ngoài ra việc lựa chọn đề tài luận văn còn bắt nguồn từ thực tiễn địa bàn nghiên cứu là tỉnh Thái Bình. Thái Bình là mảnh đất giàu truyền thống cách mạng. Bước vào thời kỳ mới, trước yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của công cuộc đổi mới đất nước và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, các cấp ủy đảng, chính quyền tỉnh Thái Bình xác định “cán bộ là khâu then chốt” 18. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn, đặc biệt là đội ngũ cán bộ đoàn cấp xã có cơ cấu hợp lý, có đủ năng lực, trình độ, có bản lĩnh chính trị vững vàng là yêu cầu cấp bách trước mắt và lâu dài của các cấp ủy đảng, chính quyền và các ngành, đoàn thể. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu nhận diện đội ngũ cán bộ đoàn trên nhiều chiều cạnh khác nhau, trong đó có vấn đề cơ cấu và biến đổi cơ cấu đội ngũ bí thư đoàn xã. Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn chủ đề nghiên cứu “Cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ này.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các sốliệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực.Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất

kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2018

Tác giả

Đặng Thị Chiên

LỜI CẢM ƠNTác giả luận văn xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

PGS.TS Nguyễn Tuấn Anh, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôitrong suốt quá trình làm luận văn

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô Khoa xã hội học, Trường Đại họcKhoa học Xã hội và Nhân văn, các bạn học viên lớp Cao học QH-2016-X đãtạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thựchiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân tronggia đình, bạn bè và đồng nghiệp- những người thân yêu đã luôn bên tôi, độngviên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành khoá học

Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2018

Tác giả

Đặng Thị Chiên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 6

3 Mục tiêu nghiên cứu 6

4 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, khung phân tích 6

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 8

6 Cấu trúc của luận văn 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 10

1.2 Các khái niệm vận dụng trong nghiên cứu 15

1.2.1 Cơ cấu xã hội 15

1.2.2 Cán bộ, công chức xã 17

1.2.3 Cán bộ đoàn, bí thư đoàn xã 17

1.3 Lý thuyết cấu trúc chức năng của Robert Merton trong nghiên cứu

cấu trúc xã hội của nhóm bí thư đoàn xã 18

1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh và một số quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác thanh niên, công tác cán bộ đoàn 20

1.5 Phương pháp nghiên cứu 21

1.5.1 Phân tích tài liệu 21

1.5.2 Phỏng vấn sâu 22

1.6 Địa bàn nghiên cứu 23

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CẤU XÃ HỘI CỦA NHÓM BÍ THƯ ĐOÀN XÃ Ở TỈNH THÁI BÌNH 25

2.1 Cơ cấu xã hội trên phương diện độ tuổi và thâm niên công tác 25

2.2 Cơ cấu xã hội trên phương diện giới tính, tôn giáo và thành phần xuất thân 34

2.3 Cơ cấu xã hội trên phương diện trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị 42

2.4 Cơ cấu xã hội trên phương diện mức sống 46

CHƯƠNG 3 CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG VÀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CƠ CẤU XÃ HỘI CỦA NHÓM BÍ THƯ ĐOÀN XÃ Ở TỈNH

THÁI BÌNH 53

3.1 Các yếu tố tác động đến cơ cấu xã hội đội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình 53

3.1.1 Cơ chế, chính sách trong công tác cán bộ 53

3.1.2 Yếu tố chủ quan của bí thư đoàn xã 57

3.2 Xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình 59

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 71

1 Kết luận 71

2 Khuyến nghị 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1 Cơ cấu thâm niên công tác của bí thư đoàn xã 32

Bảng 2: Cơ cấu xã hội về thành phần xuất thân của bí thư đoàn xã 42

Bảng 3 Trình độ chuyên môn của bí thư đoàn xã 43

Bảng 4 Trình độ lý luận chính trị của bí thư đoàn xã 44

DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu đồ 1 Cơ cấu độ tuổi của bí thư đoàn xã 26

Biểu đồ 2 Cơ cấu giới tính của bí thư đoàn xã 35

Biểu đồ 3: Cơ cấu tôn giáo của bí thư đoàn xã 40

Biểu đồ 4 Mức thu nhập của bí thư đoàn xã 46

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” đã khẳngđịnh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc - công việc thành công hoặc thấtbại đều do cán bộ tốt hay kém, có cán bộ tốt thì việc gì cũng xong” [21] ĐảngCộng sản Việt Nam khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bạicủa cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, làkhâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng” [18] Như vậy, tư tưởng củaChủ tịch Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam đều khẳngđịnh vai trò của đội ngũ cán bộ đối với sự phát triển của đất nước Trong độingũ cán bộ thì đội ngũ cán bộ Đoàn có vị trí quan trọng Chủ tịch Hồ ChíMinh đã viết: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà, nước nhàthịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [21] Nghịquyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII) khẳngđịnh: “Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷXXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không phần lớn tùythuộc vào lực lượng thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn củadân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng”[5] Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Ðảng, thường xuyên bổsung lực lượng trẻ cho Ðảng là lực lượng nòng cốt trong phong trào thanhniên [4] Dưới một góc nhìn nhất định, sự vững mạnh của Đoàn TNCS HồChí Minh phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có vai trò của đội ngũcán bộ lãnh đạo đoàn các cấp, nhất là đội ngũ bí thư đoàn xã Vì vậy, việcnghiên cứu đội ngũ bí thư đoàn xã mang lại cho chúng ta góc nhìn mới về mộtnhóm cán bộ trẻ Đây là lý do quan trọng thứ nhất của việc triển khai đề tàinghiên cứu này

Lý do quan trọng thứ hai của việc triển khai đề tài luận văn này đến từchính nội dung nghiên cứu mà tác giả luận văn triển khai là vấn đề cơ cấu xãhội Cơ cấu xã hội là chủ đề nghiên cứu quan trọng của xã hội học Nghiêncứu cơ cấu xã hội là một trong những hướng nghiên cứu thiết yếu của xã hộihọc để góp phần thấu hiểu bản chất, sự biến đổi của xã hội nói chung và cácnhóm xã hội nói riêng Cho đến nay, ở Việt Nam, các nghiên cứu về cơ cấu xãhội đã được triển khai nhiều, đơn cử như là nghiên cứu của các tác giả:

Nguyễn Duy Quý, Về quá trình vận động và biến đổi cơ cấu xã hội tầng lớp

trí thức Việt Nam [31]; Tô Duy Hợp, Về thực trạng và xu hướng chuyển đổi

cơ cấu xã hội nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện nay [22]; Tương Lai, Những nghiên cứu xã hội học về cơ cấu xã hội và chính sách xã hội [25]…Tuy nhiên,

các nghiên cứu về cơ cấu đội ngũ cán bộ đoàn, nhất là thực trạng cơ cấu và xuhướng biến đổi cơ cấu của đội ngũ bí thư đoàn xã từ tiếp cận xã hội học gầnnhư chưa được triển khai Đây là lý do quan trọng nữa của việc thực hiệnnghiên cứu này

Ngoài ra việc lựa chọn đề tài luận văn còn bắt nguồn từ thực tiễn địa bànnghiên cứu là tỉnh Thái Bình Thái Bình là mảnh đất giàu truyền thống cáchmạng Bước vào thời kỳ mới, trước yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của côngcuộc đổi mới đất nước và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, các cấp ủyđảng, chính quyền tỉnh Thái Bình xác định “cán bộ là khâu then chốt” [18].Việc xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn, đặc biệt là đội ngũ cán bộ đoàn cấp xã có

cơ cấu hợp lý, có đủ năng lực, trình độ, có bản lĩnh chính trị vững vàng là yêucầu cấp bách trước mắt và lâu dài của các cấp ủy đảng, chính quyền và cácngành, đoàn thể Thực tiễn này đặt ra yêu cầu nhận diện đội ngũ cán bộ đoàntrên nhiều chiều cạnh khác nhau, trong đó có vấn đề cơ cấu và biến đổi cơ cấuđội ngũ bí thư đoàn xã Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn chủ đề

nghiên cứu “Cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình hiệnnay” làm đề tài luận văn thạc sĩ này

2 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu: Cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh

Thái Bình hiện nay

2.2 Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ bí thư đoàn xã tỉnh Thái Bình.

2.3 Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung: Thực tiễn cơ cấu và xu hướng biến đổi cơ cấu xã hộicủa đội ngũ bí thư đoàn xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh Thái Bình

- Về không gian: 286 xã, phường, thị trấn tại tỉnh Thái Bình

- Về thời gian: từ năm 2006 - 2017

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài cụ thể là:

- Làm rõ được thực trạng cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ởtỉnh Thái Bình hiện nay

- Chỉ ra được xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn

xã ở tỉnh Thái Bình trong thời gian tới

- Đưa ra được những khuyến nghị làm cơ sở cho việc xây dựng cơ cấu

xã hội nhóm thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình phù hợp

4 Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, khung phân tích

4.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình

Quan điểm, chính sách về cán bộ, công tác cán bộ của Đảng, Nhà nước

Đặc trưng

về tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

Chủ trương, chính sách về công tác cán bộ Đoàn của tỉnh

Thái Bình

Cơ cấu độ tuổi, thâm niên

công tác công tác

Cơ cấu giới tính, tôn giáo, thành phần xuất thân

Cơ cấu trình độ chuyên môn, lý luận chính trị

Cơ cấu mức sống

Cơ cấu mức sống

Bối cảnh kinh tế - xã hội của tỉnh

Xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình

hiện nay như thế nào?

- Xu hướng biến đổi cơ cấu của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bìnhtrong thời gian tới ra sao?

4.2 Giả thuyết nghiên cứu

- Cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình có sự mấtcân đối về giới tính, độ tuổi, tôn giáo; nhưng nhìn chung trình độ chuyên môn

và lý luận chính trị của đội ngũ này đáp ứng yêu cầu Trên bình diện khác của

cơ cấu xã hội, bộ phận lớn đội ngũ bí thư đoàn xã ở Thái Bình có thâm niêncông tác phù hợp và phần lớn trong số họ có mức sống trung bình

- Sự biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bìnhtrong thời gian tới diễn ra theo xu hướng nữ hóa, trẻ hóa, đồng thời trình độchuyên môn, lý luận chính trị của nhóm này ngày càng được chuẩn hóa

4.3 Khung phân tích

Cơ cấu độ tuổi, thâm niên

công tác công tác

Khung phân tích ở trên định hướng việc triển khai nội dung nghiên cứu

của đề tài cụ thể như sau Thứ nhất, cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở

tỉnh Thái Bình và sự biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở địaphương này được xem xét trong bối cảnh kinh tế xã hội của tỉnh Thái Bình vàquan điểm, chính sách về cán bộ, công tác cán bộ của Đảng, Nhà nước, cũngnhư đặc trưng về tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và chủ trương, chính sách

về công tác cán bộ Đoàn của tỉnh Thái Bình Thứ hai, thực tiễn cơ cấu cơ cấu

xã hội của nhóm bí thư đoàn xã của Thái Bình được triển khai trên cácphương diện: Cơ cấu độ tuổi, thâm niên công tác; cơ cấu giới tính, tôn giáo,thành phần xuất thân; cơ cấu trình độ chuyên môn, lý luận chính trị; cơ cấu

mức sống Thứ ba, từ thực tiễn cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở Thái

Bình, xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở địa phươngnày sẽ được chỉ ra

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Về mặt khoa học, cơ cấu xã hội là chủ đề nghiên cứu cơ bản của xã hộihọc Nghiên cứu cơ cấu xã hội là một hướng quan trọng để hiểu bản chất của

xã hội và các nhóm xã hội Tuy nhiên, cho đến nay, các nghiên cứu xã hội học

về cơ cấu xã hội và xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của đội ngũ bí thư đoàn

xã gần như chưa được triển khai Vì vậy, qua việc cung cấp một góc nhìn mới

từ tiếp cận xã hội học về đội ngũ bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình, luận vănnày sẽ góp phần mở rộng sự hiểu biết về một nhóm cán bộ trẻ quan trọng

Trên phương diện thực tiễn, luận văn này cung cấp nhiều dữ liệu vànhững phân tích, lập luận khoa học về cơ cấu xã hội của đội ngũ bí thư đoàn

xã Điều này giúp các cán bộ lãnh đạo, trong đó có cán bộ lãnh đạo ĐoànTNCS Hồ Chí Minh có thêm cơ sở trong việc tham mưu đề xuất chính sách,quyết định quản lý liên quan đến đội ngũ lãnh đạo Đoàn xã Thêm nữa, cáckhuyến nghị của luận văn cũng là những nội dung đáng tham khảo đối với cáccán bộ lãnh đạo.

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung chính của luận văn gồm

3 chương Chương 1 là chương cơ sở lý luận, địa bàn nghiên cứu và phươngpháp nghiên cứu Chương này không chỉ bàn về cơ sở lý luận của đề tài màcòn đề cập cụ thể cách thức thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu và trình bàynhững nét khái quát về địa bàn nghiên cứu Chương 2 đi sâu vào thực trạng cơcấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình Chương này sẽ phântích cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn xã ở địa phương này trên một sốchiều cạnh cụ thể như giới tính, độ tuổi, tôn giáo, thâm niên công tác, mứcsống, trình độ chuyên môn và lý luận chính trị Chương 3 bên cạnh việc phântích các yếu tố tác động cũng sẽ tập trung chỉ ra xu hướng biến đổi cơ cấu xãhội của của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình trên một số chiều cạnh

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương này sẽ tập trung vào ba vấn đề chính làm cơ sở cho việc trình bày các nội dung nghiên cứu của luận văn ở hai chương tiếp theo.

Nội dung đầu tiên của chương sẽ bàn về cơ sở lý luận của đề tài Trước

khi đề cập đến khái niệm và các lý thuyết vận dụng trong nghiên cứu, nội dung này sẽ trình bày tổng quan các công trình đi trước liên quan đến chủ đề nghiên cứu của đề tài Nội dung đầu tiên của chương cũng nêu lên một số quan quan điểm của Đảng về công tác thanh niên, công tác đoàn

và đội ngũ cán bộ đoàn Nội dung thứ hai của chương sẽ đề cập đến địa

bàn nghiên cứu Qua nội dung này, tác giả luận văn sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan về tỉnh Thái Bình, nhất là công tác đoàn và phong trào thanh niên ở địa phương này Đây là bối cảnh để luận văn đi sâu phân tích cơ cấu đội ngũ bí thư đoàn xã và xu hướng biến đổi cơ cấu đội bí thư

đoàn xã ở các chương Nội dung thứ ba của chương này trình bày các

phương pháp nghiên cứu của luận văn Trong phần nội dung này, quá trình thu thập dữ liệu và phân tích dữ liệu sẽ được tác giả đề cập cụ thể Như vậy, nhìn chung chương này cung cấp ba cơ sở quan trọng để tác giả luận văn triển khai các nội dung cơ bản của luận văn ở hai chương sau Các mục của chương dưới đây sẽ lần lượt triển khai ba nội dung này 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Cho đến nay, các nghiên cứu đi trước về cơ cấu xã hội đã được triểnkhai rất nhiều Nhìn một cách tổng thể, chúng ta có thể điểm qua nhữngnghiên cứu nổi bật về chủ đề này, cụ thể như sau

Trước hết là bài viết “Phân tích cơ cấu xã hội từ giác độ xã hội học” của

tác giả Nguyễn Đình Tấn (1992) Qua bài viết này, tác giả nhấn mạnh rằng

giai cấp là chiều cạnh quan trọng trong nghiên cứu cơ cấu xã hội, phân tầng

xã hội.Ngoài ra, tác giả còn phân tích sâu quá trình di động xã hội Đó là quátrình dịch chuyển vị trí, vị thế xã hội của một cá nhân hay một nhóm xã hội cụ

thể [34] Cùng với bài viết này, cuốn sách “Cơ cấu xã hội và phân tầng xã

hội” của Nguyễn Đình Tấn (2005) đi sâu phân tích các khái niệm, cách tiếp

cận nghiên cứu cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội Qua cuốn sách này,Nguyễn Đình Tấn còn vận dụng lý thuyết cơ cấu xã hội để nghiên cứu cơ cấu

xã hội Việt Nam và đề xuất những giải pháp đáng lưu ý liên quan đến cơ cấu

xã hội, phân tầng xã hội [33]

Cùng hướng nghiên cứu này, một công trình khác đáng lưu ý là ấn phẩm

“Một số vấn đề về biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam hiện nay” của tác giả Tạ

Ngọc Tấn (2010) Nghiên cứu này đã bàn về biến đổi cơ cấu xã hội Việt Namtrong giai đoạn đổi mới, trên những phương diện quan trọng bao gồm: giaicấp, nghề nghiệp, dân số, dân tộc và tôn giáo Nghiên cứu này còn đi sâu tìmhiểu những nhân tố quan trọng tác động đến cơ cấu xã hội ở Việt Nam tronggiai đoạn đổi mới Nghiên cứu còn nêu lên những tác động tích cực và hệ quảtiêu cực của biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam Ngoài ra, công trình này cònđưa ra dự báo xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội ở Việt Nam trong thời gian tới,đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tạo sự biến đổi tích cực cơ cấu ở xã hộiViệt Nam [35]

Ngoài một số công trình bàn về cơ cấu xã hội một cách tổng quát ởtrên, các nghiên cứu về cơ cấu xã hội thường đề cập đến cơ cấu xã hội của cácnhóm xã hội cụ thể Trước hết là các nghiên cứu về cơ cấu xã hội của giai cấpcông nhân Liên quan đến hướng nghiên cứu này, tác giả Nguyễn Vũ (1986)

qua bài viết “Mấy vấn đề nghiên cứu cơ cấu xã hội giai cấp công nhân Việt

Nam hiện nay” đã nhấn mạnh đến những chiều cạnh quan trọng khi nghiên

cứu cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân Những chiều cạnh quan trọng đó

bao gồm: cơ cấu nhân khẩu-xã hội, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu trình độchuyên môn, cơ cấu mức độ trang bị kỹ thuật [38].

Cùng hướng nghiên cứu này, một công trình đáng lưu ý khác là bài

viết “Thực trạng cơ cấu xã hội giai cấp công nhân Việt Nam và những xu

hướng biến đổi” của tác giả Đỗ Nguyên Phương (1989) Qua bài viết này, Đỗ

Nguyễn Phương nhấn mạnh rằng cơ cấu giai cấp công nhân Việt Nam ngàycàng đa dạng, và biến động theo hướng không thuần nhất Điều này được thểhiện qua một số chiều cạnh cụ thể như thành phần kinh tế, trình độ văn hóa,tay nghề, giới tính, loại hình nghề nghiệp [28]

Liên quan đến cơ cấu xã hội của nhóm công nhân, tác giả Tôn Thiện

Chiếu (1991) bàn về “Cơ cấu đội ngũ công nhân, lao động thủ đô và những

vấn đề đặt ra hiện nay” Với nghiên cứu này, Tôn Thiện Chiếu đã đi sâu tìm

hiểu không chỉ số lượng, mà còn cả độ tuổi, nghề nghiệp, cách thức đào tạoliên quan đến đội ngũ này Tác giả còn chú ý đến đến sự đứt đoạn của cơ cấuđội ngũ công nhân, lao động thủ đô theo tuổi đời và bậc thợ [12]

Một nghiên cứu khác của tác giả Nguyễn Hữu Minh (1992) về cơ cấu

của giai cấp công nhân là “Nghiên cứu giai cấp công nhân Việt Nam từ hướng

tiếp cận cơ cấu xã hội-một số vấn đề đáng quan tâm” Bài viết này cung cấp

một góc nhìn khái quát về giai cấp công nhân qua các đặc trưng về số lượng

và chất lượng của đội ngũ này Đồng thời, nghiên cứu cũng nhấn mạnh đếntính cơ động xã hội theo chiều dọc và chiều ngang, giữa các thế hệ và trongnội bộ thế hệ của giai cấp công nhân [27]

Cùng chủ đề này, một nghiên cứu nữa đáng lưu ý là công trình “Một

số vấn đề cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của đội ngũ công nhân lao động Hải Phòng hiện nay” của tác giả Trương Xuân Trường (1998) Trong bài viết này,

tác giả tập trung phân tích cơ cấu xã hội - nghề nghiệp của đội ngũ công nhân

lao động Hải Phòng trên một số phương diện cụ thể Trong đó, cơ cấu dân lao động, cơ cấu nghề nghiệp-chuyên môn, cơ cấu xã hội-chính trị và sự diđộng của đội ngũ công nhân lao động tại Hải Phòng là chiều cạnh được tácgiả quan tâm nghiên cứu [37].

số-Bên cạnh hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội của giai cấp công nhân,một hướng nghiên cứu nữa được các tác giả quan tâm triển khai là hướngnghiên cứu về cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ lực lượng vũ trang Hướng

nghiên cứu này có một số công trình đáng lưu ý như “Cơ cấu xã hội của đội

ngũ sĩ quan trung, sơ cấp trong Quân đội nhân dân Việt Nam - thực trạng và

xu hướng biến đổi” được ấn hành năm1996 [16]; và bài viết “Một số kết quả bước đầu của việc vận dụng phương pháp tiếp cận cơ cấu xã hội để phân tích nhóm sĩ quan quân đội” được xuất bản năm 1995 của tác giả Phạm Xuân Hảo

[15] Qua các công trình này, Phạm Xuân Hảo đã chỉ ra thực trạng cơ cấu xãhội của đội ngũ sĩ quan trung và sơ cấp trong quân đội nhân dân Việt Namtrên các phương diện độ tuổi, trình độ học vấn, địa bàn cư trú Các nghiên cứunày cũng làm rõ xu hướng biến đổi của đội ngũ Cụ thể là xu hướng trẻ hóa,

xu hướng phát triển trình độ chuyên môn

Hướng nghiên cứu thứ ba về cơ cấu xã hội được các tác giả trong nướctập trung tìm hiểu là hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộĐảng, chính quyền, đoàn thể Trong hướng nghiên cứu này, nghiên cứu đầu

tiên đáng lưu ý là công trình “Cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ đảng, chính

quyền cấp tỉnh ở An Giang giai đoạn 1996-2006” của tác giả Huỳnh Đức

Hiền năm 2006 Tác giả Huỳnh Đức Hiền đã chỉ ra rằng về mặt cơ cấu xã hội,cán bộ đảng, chính quyền cấp tỉnh ở An Giang đã có những thay đổi nhất địnhtrong khoảng thời gian 1996-2006 Điểm đáng lưu ý là đội ngũ cán bộ chínhquyền có thay đổi nhanh về trình độ chuyên môn [17]

Cùng với nghiên cứu của Huỳnh Đức Hiền, một số các công trình đáng

lưu ý thuộc hướng này cần được đề cập đến, bao gồm: “Cơ cấu xã hội của đội

ngũ cán bộ, công chức các ban đảng cấp tỉnh ở Bình Phước-thực trạng và xu hướng biến đổi” của tác giả Dương Thanh Huân (2011) [23]; “Cơ cấu xã hội đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị cấp tỉnh ở Bình Phước (nghiên cứu trường hợp khối mặt trận, đoàn thể) của tác giả Phan Kiều Hưng

(2012) [24]; “Cơ cấu xã hội cán bộ khối đoàn thể cấp xã huyện Thường Tín,

thành phố Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Trang (2016) [32] Các công trình

này đã tập trung phân tích cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ, công chức cácban đảng, mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cấp tỉnh trong hệ thống chính trịcủa một số địa phương cụ thể Các nghiên cứu này cũng phân tích các yếu tốảnh hưởng đến cơ cấu xã hội của đội ngũ này và xu hướng biến đổi cơ cấu xãhội của đội ngũ này trong tương lai

Từ các công trình nghiên cứu đi trước đã được điểm luận ở trên, chúng

ta thấy có ba hướng nghiên cứu chính về cơ cấu xã hội ở Việt Nam Thứ nhất

là hướng nghiên cứu về cơ cấu xã hội tổng thể Các nghiên cứu thuộc nhómnày tập trung bàn về cơ cấu xã hội và biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam trong

giai đoạn đổi mới đất nước Thứ hai là hướng nghiên cứu về giai cấp công

nhân Những nghiên cứu về cơ cấu giai cấp công nhân đã phần nào cho thấy

sự biến đổi cơ cấu giai cấp công nhân trong thời gian qua cũng như xu hướng

biến đổi cơ cấu giai cấp công nhân trong thời gian tới Thứ ba là hướng

nghiên cứu về cấu xã hội của đội ngũ cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể.Các công trình thuộc hướng nghiên cứu này đã chỉ ra thực trạng cơ cấu xã hội

và xu hướng biến đổi cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ Đảng, chính quyền,đoàn thể cấp tỉnh và huyện ở một số địa phương cụ thể

Bổ sung vào các nghiên cứu, hướng nghiên cứu đã được đề cập đến ởtrên, luận văn này tập trung tìm hiểu cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ đoàn

Đây là một nhóm xã hội quan trọng trong hệ thống chính trị của Việt Namhiện nay Tuy nhiên, cho đến nay, các nghiên cứu về cơ cấu xã hội của đội ngũcán bộ đoàn, nhất là độ ngũ bí thư đoàn xã gần như chưa được triển khai từtiếp cận xã hội học Vì vậy, luận văn này sẽ góp phần mở rộng sự hiểu biết về

cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể qua nhữngphân tích xã hội học trên cơ sở dữ liệu về đội ngũ bí thư đoàn xã ở Thái Bình

1.2 Các khái niệm vận dụng trong nghiên cứu

1.2.1 Cơ cấu xã hội

Cơ cấu xã hội là một khái niệm quan trọng trong khoa học xã hội nóichung, trong xã hội học nói riêng Cho đến nay, nhiều tác giả khác nhau đãđưa ra những định nghĩa khác nhau về cơ cấu xã hội Nhà xã hội học Hoa Kỳ,Fischer cho rằng: “Cơ cấu xã hội của xã hội là sự sắp đặt các thành phần xãhội hoặc các đơn vị xã hội, nghiên cứu cơ cấu xã hội phải xem xét các trạngthái tĩnh và trạng thái động, nghĩa là xem xét sự sắp đặt các địa vị xã hội củacác đoàn thể xã hội và sự tương tác giữa các địa vị xã hội tạo nên sự biến đổibên trong của hệ thống xã hội” [33]

Một tác giả khác là Oxipov, nhà xã hội học người Nga thì cho rằng:

“Cơ cấu xã hội là toàn thể các mối liên hệ tương đối ổn định giữa các yếu

tố trong một hệ thống xã hội Những cộng đồng xã hội (các giai cấp, dân tộc,tập đoàn chính trị, nghề nghiệp, tập đoàn dân cư, tập đoàn theo lãnh thổ,v.v.)

là những yếu tố của cơ cấu xã hội, còn các mối liên hệ là các quan hệ xã hộiquy định bởi địa vị và vai trò mỗi cộng đồng xã hội trong hệ thống của tất cảcác quan hệ xã hội Phương diện xã hội của bất cứ yếu tố cơ cấu nào đều tậptrung vào các mối liên hệ của nó với những quan hệ sản xuất và quan hệ giaicấp trong xã hội” [29]

Doborianov, nhà xã hội học Bungaria cho rằng: “Phạm trù cơ cấu xã hộihọc được diễn đạt theo một mặt cắt ngang của xã hội với tính cách một hệthống hoàn chỉnh Mặt cắt đó cho ta thấy cấu tạo, tức là các bộ phận cấu thànhcủa hệ thống, và cách thức tác động qua lại của các bộ phận đó” [14].

Ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Đình Tấn định nghĩa: “Cơ cấu xã hội là kếtcấu và hình thức tổ chức bên trong của một hệ thống xã hội nhất định - biểuhiện như là sự thống nhất tương đối bền vững của các nhân tố, các mối liên

hệ, các thành phần cơ bản nhất của hệ thống xã hội, những thành phần này tạo

ra bộ khung cho tất cả các xã hội loài người Những thành tố cơ bản nhất của

cơ cấu xã hội là nhóm, vai trò, vị thế xã hội, mạng lưới xã hội và các thiếtchế” [33]

Theo từ điển Xã hội học của Nhà xuất bản Oxford thì cơ cấu xã hội làkhái niệm “đề cập tới mối quan hệ có trật tự giữa các thành tố khác nhau củamột hệ thống xã hội hay của một xã hội” [40] Trong đó, hệ thống được hiểu

là khái niệm phản ánh “mối quan hệ mang tính cấu trúc giữa các thành tố vàmột hệ thống tạo nên của một chỉnh thể” [40]

Từ các quan niệm về cơ cấu xã hội được đề cập đến ở trên, trong nghiêncứu này, tác giả quan niệm cơ cấu xã hội là khái niệm phản ánh mối quan hệ

có trật tự giữa các thành tố khác nhau của một hệ thống xã hội hay của một xã

hội Như vậy, khái niệm cơ cấu xã hội phản ánh ba điểm quan trọng Thứ nhất

là các thành tố, hay các bộ phận cụ thể của một xã hội hay một hệ thống xã

hội cụ thể Thứ hai là mối quan hệ giữa các bộ phận hay các thành tố này Thứ

ba là sự biến đổi của các bộ phận/các thành tố và sự biến đổi mối quan hệ

giữa các bộ phận, các thành tố đó Trong luận văn này, ở mức độ nhất định,tác giả sẽ bàn đến các chiều cạnh này của cơ cấu xã hội của một hệ thống xãhội, hệ thống xã hội cụ thể ở đây được hiểu là một nhóm xã hội cụ thể - nhóm

bí thư đoàn xã Trước hết, tác giả luận văn sẽ xem xét cấu trúc của nhóm bíthư đoàn xã dựa trên các tiêu chí độ tuổi, thâm niên công tác, trình độ chuyênmôn, giới tính, tôn giáo, thành phần xuất thân, mức sống Tiếp đó, tác giả sẽchỉ ra xu hướng biến đổi của cấu trúc này Và thứ ba, ở mức độ nhất định, tácgiả sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa các thành tố tạo nên cơ cấu của nhóm bí thưđoàn xã

1.2.2 Cán bộ, công chức xã

Luật Cán bộ, công chức (năm 2008) quy định: cán bộ là công dân ViệtNam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm

kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị

-xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận,thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhànước [30]

Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dânViệt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hộiđồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứngđầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam đượctuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dâncấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [30]

1.2.3 Cán bộ đoàn, bí thư đoàn xã

Cán bộ đoàn là cán bộ hoạt động chính trị - xã hội, được Đảng giaonhiệm vụ làm công tác vận động thanh thiếu nhi, trực tiếp thực hiện công tácvận động, tuyên truyền giáo dục thanh thiếu nhi theo đường lối, chính sáchcủa Đảng, nhà nước và Điều lệ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh [19]

Quy chế cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh quy định cán bộ đoàn baogồm những người giữ chức danh bí thư chi đoàn, phó bí thư, bí thư đoàn cấp

cơ sở trở lên Những người làm việc trong các cơ quan chuyên trách của Đoàn

và trực tiếp làm công tác đoàn, hội, đội, phong trào thanh thiếu nhi từ cấphuyện và tương đương trở lên Trợ lý thanh niên, cán bộ ban thanh niên trongQuân đội nhân dân; uỷ viên ban công tác thanh niên các cấp trong Công annhân dân [3]

Cán bộ đoàn chuyên trách là những người được hưởng lương để chuyênlàm công tác đoàn, hội, đội, phong trào thanh thiếu nhi [3]

Theo Điều 2, 3, Nghị định số 92/2009/NĐ-CP thì Bí thư Đoàn TNCS HồChí Minh là cán bộ chuyên trách giữ chức vụ bầu cử theo nhiệm kỳ ở cấp xã [11]

Như vậy, từ những quan điểm được đề cập ở trên, trong nghiênnày khái niệm “bí thư đoàn xã” được hiểu là cán bộ đoàn chuyêntrách; được bầu giữ chức vụ bí thư Ban chấp hành Đoàn xã/ĐoànThanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở cấp xã theo nhiệm kỳ; đượchưởng lương và trực tiếp làm công tác đoàn, hội, đội, phong tràothanh thiếu nhi tại địa phương theo quy định

1.3 Lý thuyết cấu trúc chức năng của Robert Merton trong nghiên cứu cấu trúc xã hội của nhóm bí thư đoàn xã

Trong nghiên cứu này, quan điểm lý thuyết của Robert Merton được vậndụng để nghiên cứu cơ cấu xã hội và biến đổi cơ cấu xã hội của nhóm bí thưđoàn xã ở Thái Bình Trước hết, chúng ta đề cập đến những phát biểu quan

trọng tạo nên lý thuyết cấu trúc chức năng của Robert Merton Thứ nhất,

Robert Merton cho rằng việc phân tích dưới góc độ cấu trúc chức năng tậptrung vào các nhóm, các tổ chức, các xã hội, và các nền văn hóa Bất cứ đốitượng phân tích nào của lý thuyết cấu trúc chức năng cũng mang tính chuẩnhóa, mang tính lặp lại, và mang tính khuôn mẫu Các đối tượng phân tích ởđây đa dạng chẳng hạn như vai trò xã hội, khuôn mẫu thiết chế, tổ chức, cấu

trúc xã hội, vv [39] Thứ hai, Robert Merton nhấn mạnh việc tập trung vào

chức năng xã hội hơn là động cơ của cá nhân Chức năng xã hội là hệ quả xãhội có thể quan sát được và giúp hệ thống điều chỉnh hoặc thích nghi Chứcnăng xã hội có thể là hệ quả tích cực, hoặc tiêu cực Robert Merton phân biệtchức năng công khai/biểu lộ (được dự trù, dự tính từ trước) và chức năng tiềm

ẩn (không dự tính từ trước) với phản chức năng (hệ quả trái chiều đối vớinăng lực thích nghi và điều chỉnh của hệ thống) và khuyết chức năng (hệ quả

không liên quan đến hệ thống) [39] Thứ ba, việc phân tích dưới góc độ cấu

trúc chức năng có thể được triển khai trên các cấp độ khác nhau, chẳng hạn:

tổ chức, xã hội, thiết chế và nhóm [39]

Vận dụng khái niệm nhóm xã hội, cơ cấu xã hội, hay cấu trúc xã hộiđược đề cập đến ở trên và ba phát biểu quan trọng của Robert Merton về cấutrúc chức năng, tác giả luận văn định hướng việc phân tích cơ cấu nhóm bíthư đoàn xã ở Thái Bình cụ thể như sau

Thứ nhất, nhóm bí thư đoàn xã ở Thái Bình là một dạng nhóm vừa có

phần mang đặc điểm của một nhóm xã hội trên thực tế lại có phần mang đặcđiểm của nhóm quy ước Tức là, tập hợp những người làm bí thư đoàn xãcũng có tương tác xã hội ở mức độ nhất định qua các hoạt động tập thể chung.Tuy nhiên, những tương tác giữa họ không thường xuyên Vì thế, nhóm nàymang đặc điểm của nhóm quy ước Điều này có nghĩa là tác giả luận văn quanniệm đây là một nhóm xã hội dựa trên đặc điểm chung quan trọng nhất của họ

là giữ vị trí bí thư đoàn xã Quan niệm như vậy là cơ sở quan trọng để phântích cấu trúc của nhóm - vừa mang tính thực tế vừa mang tính quy ước

Thứ hai, như Robert Merton đã nhấn mạnh: tổ chức, xã hội, thiết chế và

nhóm là những đối tượng phân tích của quan điểm cấu trúc chức năng Vì vậy,nhóm bí thư đoàn xã ở Thái Bình thực sự là một đối tượng phân tích của lýthuyết cấu trúc chức năng

Thứ ba, tác giả luận văn vận dụng phát biểu của Robert Merton: Đối

tượng phân tích nào của lý thuyết cấu trúc chức năng mang tính chuẩn hóa,mang tính lặp lại, và mang tính khuôn mẫu và các đối tượng phân tích ở đây

đa dạng chẳng hạn như vai trò xã hội, khuôn mẫu thiết chế, tổ chức, cấu trúc

xã hội Vận dụng phát biểu này, chúng ta thấy nhóm bí thư đoàn xã là mộtnhóm có tính chuẩn hóa, có tính khuôn mẫu, có tính lặp lại trên nhiều phươngdiện từ việc cấu trúc tổng thể của nhóm cho đến các vai trò mà từng cá nhântrong nhóm đảm nhiệm Đây là cơ sở quan trọng để tác giả chỉ ra cấu trúc củanhóm được hiểu là các bộ phận, thành phần của nhóm này dựa trên các tiêuchí như: giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, lý luận chính trị, thu nhập Đồngthời, trong quá trình phân tích cần chú ý đến việc thực hiện, đảm nhiệm vaitrò của từng cá nhân cụ thể Đây cũng là cơ sở cho việc phân tích xu hướngbiến đổi cơ cấu của nhóm bí thư đoàn xã ở Thái Bình

Thứ tư, với quan niệm của Robert Merton về chức năng, tác giả luận văn

sẽ phân tích chức năng, tức là những hệ quả xã hội mà cá nhân các bí thưđoàn xã trong nhóm tạo ra Đồng thời, tác giả luận văn cũng phân tích chứcnăng xã hội, với nghĩa là hệ quả xã hội, mà cả nhóm bí thư đoàn mang lại.Đây cũng là cơ sở để phân tích sự hợp lý hay không hợp lý của cơ cấu nhóm

bí thư đoàn xã ở Thái Bình

1.4 Tư tưởng Hồ Chí Minh và một số quan điểm của Đảng, Nhà nước về công tác thanh niên, công tác cán bộ đoàn

Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ luôn dành sự quan tâm đặc biệt đốivới thế hệ trẻ Việt Nam; đồng thời luôn khẳng định vị trí, vai trò của thanhniên đối với sự phát triển của quốc gia dân tộc: “Thanh niên là người chủtương lai của nước nhà Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh mộtphần lớn là do các thanh niên” [1] Trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đãdành một phần rất quan trọng căn dặn những thế hệ kế tục chăm lo thế hệ trẻ:

“…Đoàn viên thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xungphong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dụcđạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người kế thừa xây dựngchủ nghĩa xã hội vừa hồng vừa chuyên Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đờisau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [1].

Từ khi đổi mới (1986) đến nay, Đảng ta đã ban hành 3 nghị quyếtchuyên đề về công tác thanh niên Các nghị quyết ra đời khẳng định “Côngtác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tốquyết định sự thành bại của cách mạng” [5], đồng thời cũng khẳng định vaitrò to lớn và quan trọng của thanh niên đối với tương lai của dân tộc và tiền

đồ của cách mạng Việt Nam “là nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệpcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủnghĩa xã hội” [5]

Cụ thể hóa các nghị quyết trong thời gian qua, ngày 08/2/2010, Ban Bíthư Trung ương Đảng đã ban hành Quy chế cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh,trong đó xác định “công tác cán bộ đoàn là một bộ phận quan trọng trongcông tác cán bộ của Đảng, nhằm xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ đoàn,đồng thời tạo nguồn bổ sung cán bộ cho hệ thống chính trị” [3]

Như vậy, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các quan điểm củaĐảng ta đều thể hiện sự quan tâm sâu sắc về công tác thanh niên, công tác cán

bộ đoàn; đề cao vai trò, sự đóng góp của thế hệ trẻ đối với vận mệnh đất nướctrong tương lai Đây cũng là những căn cứ quan trọng để hình thành cácnghiên cứu liên quan đến nhận diện cơ cấu xã hội của đội ngũ cán bộ, trong

đó có cán bộ đoàn thanh niên

1.5 Phương pháp nghiên cứu

1.5.1 Phân tích tài liệu

Có hai nguồn tài liệu mà tác giả luận văn đã sử dụng trong đề tài “Cơ cấu xã

hội của nhóm bí thư đoàn xã tỉnh Thái Bình hiện nay” Nguồn tài liệu thứ

nhất là các công trình nghiên cứu như luận văn, luận án, các tạp chí nghiêncứu chuyên ngành để tìm hiểu về khái niệm, quan niệm về lý thuyết của cơcấu xã hội, là cơ sở nghiên cứu và phân tích đề tài Dựa vào nguồn tài liệu sẵn

có này, tác giả đã tìm hiểu về lịch sử nghiên cứu vấn đề liên quan đến đề tài

Nguồn tài liệu thứ hai là tác giả sử dụng các báo cáo, số liệu thống kê vềcông tác cán bộ, cán bộ đoàn tỉnh Thái Bình trong thời gian qua làm cơ sở đểphân tích và nghiên cứu đề tài Một số tài liệu quan trọng mà tác giả sử dụngbao gồm: Phụ lục số liệu công tác tổ chức xây dựng đoàn tỉnh Thái Bình; Báocáo chính trị của Ban Chấp hành tỉnh đoàn Thái Bình khóa XVI; Báo cáo thựctrạng công tác cán bộ đoàn tỉnh Thái Bình Tác giả luận văn đã xử lý, phântích các tài liệu, báo cáo, số liệu thống kê về cán bộ đoàn để có được những

dữ liệu phản ánh từng nội dung nghiên cứu cụ thể của luận văn Một điểmđáng lưu ý ở đây liên quan đến số liệu thống kê về đội ngũ bí thư đoàn xã ởThái Bình là: trước năm 2006, tổng số bí thư đoàn xã của Thái Bình là 285người; từ năm 2007 đến nay là 286 người (do tách một xã thành 2 xã theoNghị định số 61/2005/NĐ-CP, ngày 16/5/2005 của Chính phủ nên tăng thêm 1

bí thư đoàn xã)

1.5.2 Phỏng vấn sâu

Ngoài những cơ sở dữ liệu nói trên, tác giả còn tiến hành trao đổi, phỏngvấn sâu cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các cấp và bí thư đoàn xã Qua việc traođổi, phỏng vấn sâu, tác giả tìm hiểu sâu và phân tích một cách cụ thể về cơcấu cũng như xu hướng biến đổi của nhóm bí thư đoàn xã ở tỉnh Thái Bìnhhiện nay Cụ thể là, trong khoảng thời gian từ tháng 12/2017 đến tháng5/2018 Tác giả đã thực hiện 14 cuộc phỏng vấn sâu đối với đại điện lãnh đạo

thường trực huyện ủy, lãnh đạo ban tổ chức huyện ủy, bí thư huyện đoàn, bíthư đảng ủy xã, và bí thư đoàn thanh niên Trong số những người được phỏngvấn, lãnh đạo huyện ủy là 02 người, lãnh đạo ban tổ chức huyện ủy là 02người, bí thư huyện đoàn là 03 người, bí thư đoàn xã là 05 người, bí thư đảng

ủy xã 02 người Trong nhóm người được phỏng vấn, có 11 nam, 03 nữ Độtuổi người được phỏng vấn từ 25-48 tuổi

Nội dung phỏng vấn tập trung vào mấy vấn đề sau đây Thứ nhất là

những đặc điểm quan trọng của bí thư đoàn xã bao gồm: độ tuổi và thâm niêncông tác, giới tính, tôn giáo, thành phần xuất thân, trình độ chuyên môn, trình

độ lý luận chính trị, mức sống Những dữ liệu liên quan đến các chiều cạnhnày là cơ sở để tác giả luận văn phân tích cơ cấu xã hội nhóm bí thư đoàn xã

trên qua bình diện khác nhau Thứ hai là các yếu tố tác động đến cơ cấu xã

hội của nhóm bí thư đoàn xã, xu hướng biến đổi cơ cấu nhóm bí thư đoàn xã

và các giải pháp để có cơ cấu xã hội nhóm bí thư đoàn xã phù hợp Một điểmtác giả luận văn nhấn mạnh ở đây là để đảm bảo tính khuyết danh của ngườicung cấp dữ liệu, trong luận văn này, tên của những người được đề cập đến ởcác phỏng vấn sâu không phải là tên thật

1.6 Địa bàn nghiên cứu

Thái Bình là tỉnh đồng bằng ven biển, nằm ở phía Nam châu thổ sôngHồng, có ba mặt giáp sông và một mặt giáp biển, gồm 8 huyện, 01 thành phố,với diện tích là 1.570 km2, Thái Bình nằm trong vùng tam giác tăng trưởngkinh tế Hà Nội-Hải Phòng-Quảng Ninh và vành đai kinh tế ven vịnh Bắc Bộnằm trong vùng ảnh hưởng của trọng điểm tam giác phát triển kinh tế ở đồngbằng Bắc Bộ, nơi có quốc lộ 10 và quốc lộ 39 đi qua nối liền với các tỉnh:Nam Định, Hà Nam, Hải Phòng, Hưng Yên, Hải Dương Thái Bình là tỉnh có

mật độ dân cư cao, chỉ sau Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh,dân số hiện nay là 1,8 triệu người [13].

Năm 2017, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh Thái Bình (GRDP), tăng11% so với năm 2016 Tổng giá trị sản xuất tăng 13,15% so với năm 2016.Trong đó, khu vực nông, lâm, thủy sản tăng 2,48%; khu vực công nghiệp vàxây dựng tăng 19,72%; khu vực dịch vụ tăng 8,78% Tổng thu ngân sách nhànước 16.304 tỷ đồng, trong đó thu nội địa là 6.827 tỷ đồng Tỷ lệ trường họcđạt chuẩn quốc gia đạt 82,3% Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề 47,5% Về xâydựng nông thôn mới, toàn tỉnh có 236 cánh đồng lớn, 11.123ha đất nôngnghiệp được tích tụ để sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung; có 01/08huyện, thành phố, 186/286 xã, phường được công nhận đạt chuẩn quốc gia vềnông thôn mới [36]

Tỉnh Thái Bình có 312.156 thanh niên trong độ tuổi từ 16 - 30, chiếmgần 17,5% dân số và khoảng 29,6% lực lượng lao động Trong đó, nam thanhniên chiếm 52,36%, nữ thanh niên chiếm 47,64%, thanh niên nông thônchiếm 86%, thanh niên đô thị chiếm 14% Toàn tỉnh có 571 tổ chức đoàn cơ

sở và chi đoàn cơ sở (trong đó có 286 xã, phường, thị trấn); có 4625 chi đoàn

(trong đó 1.661 chi đoàn thôn làng, 217 chi đoàn khu, tổ dân phố ); có 566

liên đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh [8]

Các cấp bộ đoàn trong tỉnh tập trung triển khai, tổ chức thực hiện cácmặt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, phổbiến giáo dục pháp luật; phát động sâu rộng phong trào “Xung kích, tìnhnguyện phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc” và “Đồng hành vớithanh niên lập thân, lập nghiệp” Công tác phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh

và chăm sóc, giáo dục thiếu niên, nhi đồng; công tác xây dựng Đoàn, mở rộngmặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên, tham gia xây dựng Đảng và hệ thốngchính trị được các cấp bộ đoàn trong toàn tỉnh tổ chức nhiều hoạt động phù

hợp với các khối đối tượng, lĩnh vực công tác với nội dung thiết thực, hiệuquả, tạo môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy vai trò xung kích đạtđược nhiều kết quả nổi bật; huy động được các nguồn lực xã hội hỗ trợ thanhthiếu nhi trong học tập, lập thân, lập nghiệp, nâng cao thể chất, đời sống vănhóa tinh thần, phát triển kỹ năng xã hội [8]

Công tác đoàn và phong trào thanh thiếu nhi tỉnh Thái Bình đã đạt đượcnhững kết quả quan trọng trên các mặt công tác, có đóng góp xứng đáng vàothành tựu chung của tỉnh Nhiều nhân tố mới, điển hình tiên tiến trong thanhniên được phát hiện, tôn vinh, góp phần tạo dựng hình ảnh đẹp về lớp thanhniên Thái Bình thời kỳ mới [8]

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CƠ CẤU XÃ HỘI CỦA NHÓM BÍ THƯ ĐOÀN XÃ Ở TỈNH THÁI BÌNH

Chương này sẽ trình bày thực trạng cơ cấu xã hội của nhóm bí thư đoàn

xã ở Thái Bình Cơ cấu của nhóm xã hội này được xem xét trên các phươngdiện khác nhau, bao gồm: độ tuổi, thâm niên công tác, giới tính, tôn giáo,thành phần xuất thân, trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị, mứcsống Như đã trình bày trong phần phương pháp nghiên cứu, những nội dung

này được triển khai trên hai nguồn dữ liệu chủ yếu Thứ nhất là dữ liệu định

lượng đến từ khảo sát tổng hợp của Tỉnh đoàn Thái Bình qua các năm 2006,

2012 và 2017 Thứ hai là dữ liệu định tính từ các phỏng vấn sâu mà tác giả

tiến hành đối với đại điện lãnh đạo thường trực huyện ủy, lãnh đạo ban tổchức huyện ủy, bí thư huyện đoàn, bí thư đảng ủy xã, và bí thư đoàn thanhniên của một số địa phương ở Thái Bình Những phần viết dưới đây sẽ lầnlượt làm rõ cơ cấu xã hội của đội ngũ bí thư đoàn xã ở Thái Bình hiện naytrên một số chiều cạnh cơ bản

2.1 Cơ cấu xã hội trên phương diện độ tuổi và thâm niên công tác

Đối với cán bộ đoàn, độ tuổi và thâm niên công tác là những tiêuchuẩn quan trọng để đảm bảo thời hạn giữ chức vụ, cũng như xétluân chuyển công tác Trong nội dung này, trước khi đi sâu phân tíchtrường hợp cụ thể, trên cơ sở nguồn số liệu thu thập được qua ba thờiđiểm là năm 2006, năm 2012 và năm 2017, tác giả đã phân chia độtuổi của đội ngũ cán bộ đoàn thành 4 nhóm tuổi, 3 nhóm thâm niêncông tác Từ những dữ liệu này làm căn cứ cho phần trình bày về xuhướng biến đổi cơ cấu của nhóm bí thư đoàn xã ở chương sau

Về độ tuổi:

Quyết định về Quy chế cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh do Ban Bí thưTrung ương Đảng ban hành là một văn bản quan trọng, có ảnh hưởng lớn đốivới công tác cán bộ đoàn Quan điểm và nguyên tắc của quy chế đã đưa ranhững nét rất đặc trưng về công tác cán bộ đoàn đó là: “tính đặc thù riêng”,người cán bộ đoàn đòi hỏi có độ tuổi sát với độ tuổi của thanh niên; thời giangiữ chức vụ ngắn; có sự thay đổi nhanh” [3]

Đối với người bí thư đoàn cấp xã, tiêu chuẩn về độ tuổi được quy định

“giữ chức vụ không quá 35 tuổi và trong trường hợp đặc biệt tuổi cán bộ đoànđược quy định theo cương vị được giao và có thể hơn từ 1 đến 2 tuổi để phùhợp với yêu cầu công tác cụ thể” [3] Dữ liệu khảo sát tổng hợp của tỉnh đoànThái Bình năm qua các năm 2006, 2012 và 2017 cho thấy cơ cấu của nhóm bíthư đoàn xã ở Thái Bình trên phương diện độ tuổi cụ thể như sau (biểu đồ 1)

Biểu đồ 1 Cơ cấu độ tuổi của bí thư đoàn xã (Đơn vị tính: %)1

Năm 2006 Năm 2012 Năm 2017

Năm 2006, độ tuổi dưới 25 chiếm tỷ lệ 0,7%; độ tuổi từ 25-30 chiếm tỷ

lệ 16,5%; độ tuổi từ 31-35 chiếm 43%; độ tuổi từ 36 trở lên là 40%; độ tuổibình quân của bí thư đoàn xã là 33,8 tuổi

Năm 2012, độ tuổi dưới 25 chiếm tỷ lệ 1,7%; độ tuổi từ 25-30 chiếm tỷ

lệ 35,3%; độ tuổi từ 31-35 chiếm tỷ lệ 41,3%; độ tuổi từ 36 trở lên chiếm21,7%; độ tuổi bình quân của bí thư đoàn xã là 32,6 tuổi

Năm 2017, độ tuổi tập trung cao nhất trong đội ngũ bí thư đoàn xã là31-35 chiếm 46,2%, tiếp đến là độ tuổi 25-30 chiếm 38,1%, độ tuổi từ 36 trởlên chiếm 14,7%, chiếm tỷ lệ thấp nhất là độ tuổi dưới 25 với 1%; độ tuổibình quân của bí thư đoàn xã là 31,4 tuổi

Số liệu trên được phản ánh qua ba nhiệm kỳ đại hội (2006-2012,

2012-2017 và 2012-2017-2022) So sánh ở thời ba thời điểm đầu nhiệm kỳ, tác giả nhậnthấy có sự thay đổi theo chiều hướng tích cực ở các nhóm tuổi Cụ thể, nhómtuổi 25-30 có sự chuyển biến rõ rệt nhất từ 16,5% năm 2006 lên 35,3% năm

2012, và 38,1% năm 2017; tiếp theo là nhóm tuổi từ 36 trở lên có xu hướnggiảm rõ qua các năm tương ứng 2006, 2012, 2017 là: 40% - 21,7% - 14,7%.Trong khi đó nhóm tuổi từ 31-35 có sự thay đổi không đáng kể Sự thay đổi ởcác nhóm tuổi qua ba nhiệm kỳ cũng đã làm giảm độ tuổi bình quân của bíthư đoàn xã ở tỉnh Thái Bình qua các năm là 33,8- 32,6-31,4 Số liệu trêncũng cho thấy, công tác xây dựng lực lượng cán bộ đoàn kế cận được quantâm, chú trọng Tuy nhiên, tỷ lệ lực lượng kế cận còn thấp, đặc biệt là độ tuổidưới 25

“Nhìn chung thì công tác đoàn và phong trào thanh niên có đặc thù,

nhất là với cán bộ đoàn chuyên trách luôn có đòi hỏi về độ tuổi Sau khi triển khai thực hiện Quy chế cán bộ đoàn, từ cấp ủy chính quyền, đoàn thanh niên cùng cấp thì công tác cán bộ đoàn, vấn đề luân chuyển khi hết tuổi cũng được quan tâm rõ nét hơn Thực tế thì vẫn có các đồng chí bí thư đoàn quá tuổi

khó khăn trong sắp xếp công việc” (Nam, lãnh đạo ban tổ chức huyện ủy, 48

sự kiên trì tham mưu thực hiện Quy chế cán bộ đoàn Thứ hai, xuất phát từ sựthay đổi phương thức triển khai tổ chức hoạt động của tổ chức đoàn ngàycàng đa dạng, phong phú, linh hoạt để phù hợp với đặc thù các đối tượng có

độ tuổi từ thiếu niên nhi đồng đến thanh niên

Công tác cán bộ đoàn là một bộ phận quan trọng trong công tác cán bộcủa Đảng, do đó nếu không có kế hoạch phù hợp đào tạo đội ngũ kế cận thìcâu chuyện cán bộ đoàn quá tuổi trước mỗi kỳ đại hội, đặc biệt cấp cơ sở sẽcòn nhiều vấn đề nan giải Quy định độ tuổi là như vậy song trên thực tế vẫncòn số cán bộ quá tuổi chưa có phương án sắp xếp và tiếp tục đảm nhiệmnhiệm vụ bí thư đoàn xã Và như vậy việc thực hiện mục tiêu “ít nhất 70% độingũ cán bộ đoàn chuyên trách trong độ tuổi thanh niên” (đến 30 tuổi) theoNghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban Chấp hành Trung ươngĐảng dường như vẫn còn nhiều khó khăn

Để tìm hiểu sâu hơn về quy định độ tuổi đối với chức danh bí thư đoàn

xã, chúng ta phân tích trường hợp cụ thể

Anh Lê Xuân Yên, sinh năm 1978, là bí thư đoàn xã H Năm 1996, sau khi tốt nghiệp THPT vì điều kiện gia đình khó khăn nên anh không tiếp tục đi học nữa mà ở nhà tham gia sinh hoạt đoàn tại địa phương, được tín nhiệm bầu làm bí thư chi đoàn thôn Làm bí thư chi đoàn thôn trong điều kiện khó khăn thiếu thốn, không có đồng phụ cấp, song anh cũng như các đồng chí

trong ban chấp hành chi đoàn đều hăng say tổ chức các hoạt động, đặc biệt trong dịp sinh hoạt 3 tháng hè, tổ chức Tết trung thu Bằng sự đam mê, nhiệt tình, chịu khó học hỏi, anh được bầu làm phó bí thư đoàn xã năm 2002 và đến năm 2004 làm bí thư, từ đó đến nay lãnh đạo công tác đoàn tại địa phương Hơn 10 năm làm bí thư đoàn xã với bao thăng trầm, buồn vui, song với anh, thời gian làm đoàn giúp anh trưởng thành hơn rất nhiều Nhiều năm liền công tác đoàn và phong trào TTN nơi anh phụ trách được nhận khen thưởng của Tỉnh đoàn Trước thềm Đại hội cấp cơ sở, theo Quy chế cán bộ đoàn, anh Yên sẽ không tái cử chức vụ bí thư đoàn xã, song đối với xã có một

số bất cập đó là cấp xã không có nhiều vị trí để luân chuyển cán bộ, hơn nữa chưa nói đến việc khi chuyển sang công chức phải có bằng cấp phù hợp với chuyên môn, rồi việc quy hoạch cán bộ của địa phương, sự quan tâm của cấp

uỷ với cán bộ đoàn Anh Yên là một trường hợp “đặc biệt” khi quá tuổi vẫn tái cử Khi được hỏi ý kiến về việc quá tuổi mà vẫn làm thủ lĩnh thanh niên, anh cho biết “Mặc dù tâm huyết và lòng nhiệt tình vẫn như xưa nhưng sự năng động, xông xáo thì không thể bằng các bạn trẻ Mình mong được chuyển sang làm một công việc phù hợp với tuổi tác, trình độ chuyên môn và

để nhường chỗ cho những người trẻ đảm đương công việc, vừa tạo động lực

để họ phấn đấu, vừa nâng cao chất lượng công tác đoàn và phong trào thanh niên ở địa phương Tuy vậy, mình cũng xác định là người của Đảng, Đảng phân công làm việc gì thì mình làm việc đó và phải làm việc hết sức”.

Trường hợp của anh Lê Xuân Yên cho chúng ta thấy điểm “nghẽn”đáng chú ý về độ tuổi đối với người cán bộ đoàn xã Hơn 10 năm trước, từmột đoàn viên thanh niên năng nổ với hoạt động phong trào đoàn thanh niênđịa phương, đáp ứng các tiêu chuẩn cán bộ đoàn, anh Yên được bầu giữ chức

vụ đoàn xã, anh cũng tham gia 2 khóa ban chấp hành huyện đoàn Đến nhiệm

kỳ đại hội 2017-2022 vừa qua, anh Yên vẫn là một trong số cán bộ đoàn cấp

xã ở tỉnh Thái Bình quá tuổi chưa có phương án luân chuyển công tác Trongkhi chờ đợi sự sắp xếp của cấp ủy, chính quyền, anh Yên cũng hiểu rằng,nhiệm kỳ tới anh sẽ không còn là bí thư đoàn xã

“Sau nhiều năm cống hiến, hầu hết cán bộ đoàn quá tuổi đều mong

muốn được trưởng thành đoàn và luân chuyển sang vị trí công tác khác phù hợp Nhiều người trong số họ đều rất tâm tư bởi “đã quá tuổi mà vẫn "đứng" tại đoàn thì không còn phù hợp, dễ đi theo lối mòn, thiếu sáng tạo trong hoạt động, tinh thần, nhiệt huyết cũng giảm Bên cạnh đó, việc bí "đầu ra" cho cán

bộ đoàn quá tuổi khiến cho cán bộ trẻ đang làm công tác đoàn phần nào đó thiếu niềm tin và động lực cống hiến” (Nam, bí thư huyện đoàn, 38 tuổi).

Báo cáo thực trạng và giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn các cấptỉnh Thái Bình năm 2011 cho thấy, ở các địa phương, mặc dù các cấp bộ đoàn

và cấp ủy, chính quyền đã có nhiều nỗ lực nhưng vẫn có hiện tượng “dồntoa”, nhất là vào thời điểm cuối nhiệm kỳ đại hội Theo số liệu khảo sát củatỉnh đoàn Thái Bình, cụ thể: năm 2011 có 157 bí thư đoàn quá tuổi thì có 114đồng chí chưa có phương án luân chuyển; năm 2016, có 108 đồng chí bí thưđoàn xã quá tuổi

“Cuối mỗi nhiệm kỳ đại hội, thường diễn ra hiện tượng dồn toa cán bộ

đoàn Nguyên nhân của tình trạng này là do một số cấp ủy chưa thực sự chú trọng tới việc bố trí, luân chuyển, đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch nguồn cán

bộ, do đó không có nhiều vị trí để bố trí công tác đối với cán bộ đoàn, đặc biệt là những người đã quá tuổi theo quy định tại quy chế Bản thân tập thể ban thường vụ đoàn cơ sở chưa chủ động báo cáo, đề xuất và có giải pháp cùng với cấp ủy, chính quyền giải quyết đầu ra cho cán bộ đoàn quá tuổi Mặt khác, số lượng biên chế của cấp xã có hạn, trong khi đó các chức danh cán bộ, công chức trong bộ máy hoạt động của xã đã đủ, muốn bố trí phải

chờ có người về hưu, chờ vị trí trống để “thế chỗ” (Nam, lãnh đạo ban tổ

chức huyện ủy, 48 tuổi)

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, hầu hết các địa phương đều phải thựchiện các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng vềtinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và đổimới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tinh gọn, hoạt động hiệulực, hiệu quả thì vấn đề luân chuyển vị trí của cán bộ đoàn xã sẽ gặp không ítkhó khăn Khảo sát thực tế tại một số địa phương cho thấy, một số trường hợp

là do chất lượng “đầu vào” của cán bộ đoàn cơ sở nhiều nơi còn thấp, trongquá trình công tác lại chưa sắp xếp được thời gian đi học, nâng cao trình độ đểđáp ứng các tiêu chí về chức danh cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn nênđánh mất cơ hội được luân chuyển, bố trí sang vị trí khác hoặc xét tuyển, thituyển công chức

Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác đoàn và phong trào thanhthiếu nhi, xu hướng trẻ hóa cán bộ đoàn là tất yếu Song xu thế đó cũng cónhững ảnh hưởng nhất định về chất lượng công tác tham mưu, đề xuất, hiện thựchóa các chủ trương, kế hoạch từ đoàn cấp trên và các công việc tại địa phương

“Theo tôi, người thủ lĩnh thanh niên ở cơ sở hiện nay có vai trò rất

quan trọng Phong trào có mạnh, có sức tập hợp đông đảo đoàn viên thanh niên tham gia phụ thuộc rất nhiều vào việc người cán bộ đoàn đó có chủ động tham mưu, sáng tạo trong tổ chức hoạt động hay không, đặc biệt các hoạt động đó phải hướng tới thực hiện nhiệm vụ chính trị tại địa phương, đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng, sở thích của thanh niên Là cán bộ đoàn cần phải gần gũi thanh niên như là người bạn đồng hành với thanh niên Trẻ hóa cán bộ đoàn ở cơ sở là cần thiết Cái khó của cán bộ đoàn cơ sở hiện nay là các hoạt động ngày càng đòi hỏi cao hơn, việc thu hút thanh niên tham gia cũng ngày càng khó khăn hơn Đối tượng thanh niên rất đa dạng về thành

phần, lứa tuổi, nghề nghiệp và trình độ do đó nếu người cán bộ đoàn không theo kịp yêu cầu của thời kỳ mới, “chậm chân” trước thanh niên, bất cập về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tuổi đời không phù hợp với công tác thanh thiếu nhi thì không theo kịp nhịp sống, hơi thở của tuổi trẻ dẫn đến việc tổ chức các hoạt động, phong trào không đạt hiệu quả, hoạt động đó không được cấp ủy, chính quyền ghi nhận đánh giá, uy tín năng lực của người cán

bộ đoàn từ đó cũng khó mà được đánh giá cao” (Nam, lãnh đạo huyện ủy, 44

tuổi)

Ý kiến được phỏng vấn trên cho thấy quan điểm trẻ hóa cán bộ đoàn làcần thiết và phù hợp với xu thế hiện nay Song ở một phương diện khác, trướcyêu cầu ngày càng cao của công việc, người cán bộ đoàn ngoài việc trẻ về độtuổi còn đòi hỏi phải luôn thể hiện tính tiên phong đi đầu trong mọi lĩnh vực,hoạt động, trên thực tế trong thực hiện nhiệm vụ sẽ gặp những khó khăn nhấtđịnh Đây cũng là một khía cạnh khác mà tác giả luận văn nhận thấy trongquá trình tìm hiểu về cơ cấu độ tuổi của bí thư đoàn xã

Về thâm niên công tác: Trong nghiên cứu này, thâm niên công tác được

xác định là thời gian người cán bộ đoàn công tác và được bầu giữ chức danh

bí thư đoàn xã Dữ liệu phân tích được tác giả tổng hợp khảo sát thời điểmnăm 2017 và phân chia thời gian công tác của bí thư đoàn xã ở 3 nhóm thờigian công tác tương ứng theo nhiệm kỳ đại hội đoàn cấp cơ sở - 5 năm/ nhiệm

kỳ đại hội

Bảng 1 Cơ cấu thâm niên công tác của bí thư đoàn xã

Nguồn: Dữ liệu khảo sát năm 2017

Kết quả khảo sát bảng 1 cho thấy, số bí thư đoàn xã có thâm niên côngtác từ 5-10 năm có số lượng cao nhất, chiếm tỷ lệ 57,3%; số người có thâmniên công tác dưới 5 năm là 112 người, chiếm 45,1%; số có thâm niên côngtác từ 10 năm trở lên chiếm tỷ lệ thấp nhất với 3,5% So với các đoàn thểchính trị-xã hội khác thì đoàn thanh niên là đoàn thể có độ tuổi cán bộ thấpnhất và thâm niên, kinh nghiệm làm việc cũng thấp hơn Điều này thể hiện nétđặc trưng riêng của cán bộ đoàn khi độ tuổi giữ chức vụ bị giới hạn là khôngquá 35 tuổi, đồng thời có cái nhìn ưu ái hơn về kinh nghiệm so với các đoànthể khác cũng là hợp lý

“Trong các đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp cơ sở thì cán bộ đoàn có

đặc thù rất riêng là độ tuổi Không thể giới thiệu anh cán bộ gần 40 tham gia ứng cử chức danh bí thư đoàn được Ngoài độ tuổi, xét về thâm niên công tác thì phần lớn cũng ít thời gian công tác hơn so với các tổ chức khác Độ tuổi trẻ nên thâm niên công tác chưa lâu cũng là hợp lý” (Nam, bí thư đảng ủy

xã, 42 tuổi)

“Lợi thế của thanh niên là trẻ, khỏe, tiếp cận cái mới rất nhanh Đội ngũ cán bộ, công chức trẻ có kiến thức, trình độ học vấn cao, nhưng nói về kinh nghiệm, uy tín thì cán bộ Hội cựu chiến binh, Hội phụ nữ hay Hội nông dân thì bao giờ cũng cao hơn thanh niên” (Nam, bí thư đảng ủy xã, 45 tuổi).

“Cán bộ đoàn hầu hết đều là những thanh niên trẻ, kinh nghiệm trong

các lĩnh vực khác chưa có nhiều Thời gian công tác và làm việc đang còn hạn chế, do cán bộ đoàn đang còn phải đi học để nâng cao trình độ Bên cạnh đó, các đồng chí còn phải tham gia phát triển kinh tế tạo ra nguồn thu nhập cho gia đình để ổn định cuộc sống Do vậy, việc tạo cơ hội, điều kiện và

hỗ trợ để cán bộ đoàn được rèn luyện, thử thách là điều cần thiết hiện nay.

Qua đó giúp bí thư đoàn xã tự tin thể hiện, có cơ hội khẳng định mình từ đó nâng cao vị trí, vai trò” (Nữ, bí thư huyện đoàn, 32 tuổi).

Như vậy, kết quả khảo sát cùng với những ý kiến trên, ở mức độ nhấtđịnh đã cho chúng ta thấy mối quan hệ giữa cơ cấu độ tuổi và thâm niên côngtác của nhóm bí thư đoàn xã Cụ thể là nhóm bí thư đoàn xã có độ tuổi từ 25 -

30 và 31 - 35 chiếm tỷ lệ 84,3%, tương ứng là thâm niên công tác ở hai nhómdưới 5 năm và từ 5 - 10 năm chiếm 92,4% Mối quan hệ ở đây thể hiện sự phùhợp giữa độ tuổi và thâm niên công tác của đội ngũ bí thư đoàn xã, độ tuổicán bộ trẻ có thâm niên công tác ít năm và ngược lại Mối quan hệ này cũnghoàn toàn phù hợp với quan điểm và nguyên tắc đòi hỏi cán bộ đoàn phải có

“độ tuổi sát với độ tuổi thanh niên; thời gian giữ chức vụ ngắn” mà Quy chếcán bộ đoàn đã đặt ra

2.2 Cơ cấu xã hội trên phương diện giới tính, tôn giáo và thành phần xuấtthân

Giới tính, tôn giáo và thành phần xuất thân là những cơ cấu xã hội cơbản trong hệ thống xã hội Khi nghiên cứu về các nhóm xã hội, một khách thểnghiên cứu xác định thì đây là những thông tin nhân khẩu học không thể thiếu

Về cơ cấu giới tính:

Sự nghiệp đổi mới đất nước trong đó có việc thực hiện Luật bình đẳnggiới đã và đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao không chỉ trong các cơquan Đảng mà đối với các đoàn thể, đặc biệt là đoàn thanh niên Dữ liệu khảosát tổng hợp của tỉnh đoàn Thái Bình năm 2006, 2012 và 2017 cho thấy cơcấu của nhóm bí thư đoàn xã ở Thái Bình trên phương diện giới tính như sau

Biểu đồ 2 Cơ cấu giới tính của bí thư đoàn xã (Đơn vị tính: %)

về tỷ lệ nữ tham gia là bí thư đoàn xã ở nhiệm kỳ 2017-2022 song nhìn chung

cơ cấu giới tính trong đội ngũ cán bộ bí thư đoàn xã hiện nay vẫn còn sự mấtcân đối Tuy nhiên, tỷ lệ này phần nào đã cho thấy sự tín nhiệm, vai trò, vị thếcủa nữ giới được nâng lên, tạo cơ hội cho phụ nữ được phát triển, góp phầnthực hiện bình đẳng giới

Nghị quyết số 11 của Bộ Chính trị về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã nêu rõ: “các cấp ủy đảng có tráchnhiệm lãnh đạo xây dựng quy hoạch cán bộ nữ trong quy hoạch tổng thể vềcán bộ của Ðảng ở từng cấp, từng ngành, từng địa phương Ðối với cán bộ nữ,