MỘT SỐ LƯU Ý VỀ VĂN HÓA KHI KINH DOANH Ở VIỆT NAM

Đây là phong cách đàm phán di n ra theo hễ ướng đ haiể bên cùng có l i “ợ win-win negotiation... Người Vi t Nam thệ ường thích làm hài lòng người khác, nh t là kháchất phừ ương xa đ n...

3.4 M T S L U Ý V VĂN HÓA KHI KINH DOANH VI T NAM Ộ Ố Ư Ề Ở Ệ

T khi Vi t Nam tr thành thành viên c a WTO, ngày càng nhi u doanhừ ệ ở ủ ề nghi p nệ ước ngoài mu n đ u t vào Vi t Nam R t nhi u c h i cho các côngố ầ ư ệ ấ ề ơ ộ

ty nước ngoài mu n làm ăn kinh doanh v i Vi t Nam đang đố ớ ệ ược m ra Dở ưới đây là m t s l u ý văn hóa mà ng i nộ ố ư ườ ước ngoài đ n Vi t Nam c n bi t đế ệ ầ ế ể tránh nh ng xung đ t văn hóa - m t trong nh ng nguyên nhân gây ra th t b iữ ộ ộ ữ ấ ạ trong công vi c kinh doanh Vi t Nam Nh ng n i dung này đệ ở ệ ữ ộ ược biên so nạ

d a theo nh ng bài vi t c a các tác gi ng i nự ữ ế ủ ả ườ ước ngoài có kinh nghi m kinhệ doanh Vi t Nam.ở ệ

3.4.1 S p đ t cu c h n, l n đ u g p g đ i tác kinh doanh ắ ặ ộ ẹ ầ ầ ặ ỡ ố

Vi t Nam, m t cu c g p g gi a các đ i tác kinh doanh c n đ c s p

đ t m t cách th t c th Các cu c h n Vi t Nam thặ ộ ậ ụ ể ộ ẹ ở ệ ường được s p đ tắ ặ

trước m t tu nộ ầ và các đ i tác nên kh ng đ nh l i cu c h n v i ng i Vi t Namố ẳ ị ạ ộ ẹ ớ ườ ệ

trước cu c g p m t ho c hai ngày Các đ i tác kinh doanh v i ngộ ặ ộ ặ ố ớ ười Vi t Namệ cũng nên liên h đ tìm hi u trệ ể ể ước v nh ng ngề ữ ười mà mình sẽ g p g , tìmặ ỡ

hi u ch c v , v trí và vai trò c a t ng ngể ứ ụ ị ủ ừ ười trong s h ố ọ

Thông thường, các v khách nị ước ngoài sẽ được đ a t i phòng kháchư ớ

n i nh ng ngơ ữ ười Vi t Nam đã có m t đúng gi đó Sau khi chào h i b ngệ ặ ờ ở ỏ ằ

nh ng cái b t tay, đoàn c a b n sẽ đữ ắ ủ ạ ược m i ng i quanh bàn Nh ng ngờ ồ ữ ười

có cùng v trí sẽ ng i đ i di n v i ị ồ ố ệ ớ nhau theo tr t t đã đ nh s n ậ ự ị ẵ

M t hai câu xã giao, ngoài lộ ề sẽ được nói trước đ m i ngể ọ ườ ải c m

th y thân thi n v i nhau Sau đó ngấ ệ ớ ườ ứi đ ng đ u phía Vi t Nam sẽ phátầ ệ

bi u ng n g n, r i nhể ắ ọ ồ ường l i cho các v khách Trong các cu c g p gờ ị ộ ặ ỡ kinh doanh, người Vi t Nam thệ ường mu n nghe ố khái quát nh ng v n đữ ấ ề

l n r i sau đó m i đi vào nh ng v n đ c thớ ồ ớ ữ ấ ề ụ ể ho c đ t câu h i cho t ngặ ặ ỏ ừ

đi m nh ể ỏ

M c dù không thông d ng nh các nặ ụ ư ở ước khác nh Nh t b n và Đàiư ậ ả Loan nh ng Vi t Nam, vi c trao danh thi p v n đư ở ệ ệ ế ẫ ược coi là ho t đ ngạ ộ

r t quan tr ngấ ọ Thông thường, vi c trao đ i danh thi p sẽ làm cho cácệ ổ ế

cu c g p g kinh doanh độ ặ ỡ ượ ởc c i m , g n gũi h n Có th gây n tở ầ ơ ể ấ ượng r tấ

t t v i ngố ớ ười Vi t Nam n u chu n b danh thi p in m t m t b ng ngônệ ế ẩ ị ế ộ ặ ằ

ng c a mình và m t kia b ng ti ng Vi t ữ ủ ặ ằ ế ệ

Danh thi p nên đế ược trao cho t t c nh ng ngấ ả ữ ười có m t trong bu iặ ổ

g p b i vì r t khó có th xác đ nh v trí c a m i ngặ ở ấ ể ị ị ủ ọ ười trong tương lai Thông thường thì m t t m ộ ấ danh thi p c n đế ầ ược trao cho ngườ ới l n tu iổ

nh tấ trước tiên Thâm niên là đi u r t đề ấ ược coi tr ng Vi t Nam đ c bi tọ ở ệ ặ ệ trong quan h v i nh ng ngệ ớ ữ ười trong các doanh nghi p nhà nệ ước hay chính

ph , dù là nam gi i hay ph n Khi đ a danh thi p cho ho c nh n danhủ ớ ụ ữ ư ế ặ ậ thi p c a h , c n ph i dùng c hai tay Đ m t danh thi p v i các dòng chế ủ ọ ầ ả ả ể ặ ế ớ ữ xuôi v phía ngề ười nh n đ h có th đ c đậ ể ọ ể ọ ược ngay nh ng thông tin trênữ

m t danh thi p Nên đ a danh thi p b ng hai tay cho các quan ch c quanặ ế ư ế ằ ứ

tr ng, ho c ngọ ặ ười nhi u tu i, còn v i nh ng ngề ổ ớ ữ ười khác, thì có th đ aể ư

b ng m t tay Khi đ c danh thi p c a ngằ ộ ọ ế ủ ười khác, nên đ c c n th n, bày tọ ẩ ậ ỏ

s tôn tr ng h N u có đi u gì ch a rõ, có th h i thêm v ch c v và v tríự ọ ọ ế ề ư ể ỏ ề ứ ụ ị

c a ngủ ười đó Vi c v i vã b qua các thông tin trên m t danh thi p ho c c tệ ộ ỏ ặ ế ặ ấ ngay danh thi p c a h vào túi có th b coi là thái đ b t nhã Trong trế ủ ọ ể ị ộ ấ ường

h p b n g p g m t đoàn g m nhi u ngợ ạ ặ ỡ ộ ồ ề ườ ựi, s trao đ i danh thi p ban đ uổ ế ầ

có th ch để ỉ ược ti n hành gi a hai đ i di n c a đoàn Còn các thành viênế ữ ạ ệ ủ khác có th trao đ i danh thi p sau khi cu c g p k t thúc ể ổ ế ộ ặ ế

B n có th s d ng ngôn ng ti ng Anh trong h u h t các cu c ti pạ ể ử ụ ữ ế ầ ế ộ ế xúc v i các công ty có v n đ u t nớ ố ầ ư ước ngoài và các t ch c t v n nh ngổ ứ ư ấ ư

vi c này ệ đôi khi không th th c hi n trong trể ự ệ ường h p ti p xúc v i các quanợ ế ớ

ch c chính ph hay các doanh nghi p nhà nứ ủ ệ ước C n chú ý r ng, nhi u ngầ ằ ề ười

Vi t Nam có th giao ti p và làm vi c b ng ti ng Anh nh ng quá trình giaoệ ể ế ệ ằ ế ư

ti p c n ch m rãi và xúc tích Ti ng Anh đang d n d n đế ầ ậ ế ầ ầ ượ ử ục s d ng phổ

bi n h n trong gi i doanh nhân và quan ch c nhà nế ơ ớ ứ ước Tuy nhiên, ngay khi

nh ng ngữ ười này có th s d ng ti ng Anh thì trong các cu c h p chính th c,ể ử ụ ế ộ ọ ứ

h v n thích s d ng ti ng Vi t Khi giao ti p v i các đ i tác ngọ ẫ ử ụ ế ệ ế ớ ố ười Vi t Nam,ệ

dù s d ng phiên d ch, v n nên nói tr c ti p v i đ i tác và nhìn th ng vàoử ụ ị ẫ ự ế ớ ố ẳ

m t h N u có th , hãy c g ng s d ng phiên d ch ngắ ọ ế ể ố ắ ử ụ ị ười Vi t Namệ

3.4.2 Đàm phán

Đ đàm phán thành công thì v n đ hi u rõ văn hoá Vi t Nam là m tể ấ ề ể ệ ộ

v n đ h t s c quan tr ng K t qu c a m t s cu c đi u tra đã cho th yấ ề ế ứ ọ ế ả ủ ộ ố ộ ề ấ phong cách đàm phán c a ngủ ười Vi t là “phong cách h p tác” (cooperativeệ ợ

negotiation style) Đây là phong cách đàm phán di n ra theo hễ ướng đ haiể bên cùng có l i “ợ win-win negotiation) Nói cách khác, trong các cu c đàmộ phán, người Vi t Nam thệ ường có xu hướng tìm ki m gi i pháp đ c hai bênế ả ể ả tham gia đàm phán đ u cùng đ t đề ạ ược nh ng k t qu nh t đ nh ữ ế ả ấ ị

Hãy c g ng t o không khí c i m , thân m t ngay t khi b t đ uố ắ ạ ở ở ậ ừ ắ ầ

cu c đàm phán N u nh không th c s c n thi t thì ộ ế ư ự ự ầ ế nên gi u lu t s c aấ ậ ư ủ mình ‘sau cánh gà’ vì người Vi t không thích nh p đ t phệ ậ ề ừ ương di n dínhệ dáng đ n pháp lu t ế ậ

Người Vi t Nam d b nh hệ ễ ị ả ưởng b i không khí c a bu i đàm phán,ở ủ ổ

vì v y nên tránh nh ng hành vi b t l ch s ho c thô thi n mà c g ng luônậ ữ ấ ị ự ặ ể ố ắ

gi thái đ ni m n , l ch s Trong bu i đàm phán, ngữ ộ ề ở ị ự ổ ười Vi t Nam có thệ ể luôn m m cỉ ười và g t đ u ngay c khi, trên th c t , h có th không hi uậ ầ ả ự ế ọ ể ể

h t đi u đ i tác v a nói ế ề ố ừ

Đi u quan tr ng nh t trong đàm phán v i ngề ọ ấ ớ ười Vi t là s kiên trì.ệ ự

V ngoài t c gi n ho c cau có có th b đánh giá là nh ng bi u hi n c a sẻ ứ ậ ặ ể ị ữ ể ệ ủ ự

‘kém b n lĩnh’ Đây có th là nguyên nhân d n đ n nh ng ph n ng tiêuả ể ẫ ế ữ ả ứ

c c và s th t b i trong đàm phán ự ự ấ ạ

Đ ng ng c nhiên ho c c m th y n ng n n u nh trong cu c đàmừ ạ ặ ả ấ ặ ề ế ư ộ phán có nh ng phút im l ng Ngữ ặ ười Vi t Nam nh n m nh s tôn tr ngệ ấ ạ ự ọ trong giao ti p và chú tr ng viêc theo dõi đ i tác nên không có gì l khi trongế ọ ố ạ

cu c đàm phán h đ t nhiên l ng im trong m t kho ng th i gian nh t đ nh.ộ ọ ộ ặ ộ ả ờ ấ ị Nên im l ng n u phía Vi t Nam đ a ra nh ng yêu c u và đ ngh không cóặ ế ệ ư ữ ầ ề ị căn c ho c không th đáp ng.ứ ặ ể ứ

Khi đàm phán v i các đ i tác Vi t Nam, ti n trình đàm phán có thớ ố ệ ế ể

di n ra ch m vì thễ ậ ường ph i có nh ng cu c giao ti p xã giao, không chínhả ữ ộ ế

th cứ trước cu c đàm phán Các quy t đ nh kinh doanh cũng thộ ế ị ường không

đ t đạ ược ngay t bu i g p đ u tiên N u b n mu n có ngay s ph n h iừ ổ ặ ầ ế ạ ố ự ả ồ

c a đ i tác, hãy g i nh ng tài li u đã đủ ố ử ữ ệ ược d ch sang ti ng Vi t cho đ i tácị ế ệ ố

Vi t Nam trệ ước khi cu c h p di n ra Trong cu c làm vi c, phía Vi t Namộ ọ ễ ộ ệ ệ

thường hay nói, “chúng tôi sẽ xem xét”, “chúng tôi sẽ tr l i” Cho nên n uả ờ ế

c n quy t đ nh s m, t t nh t là hãy g i m i gi y t c n thi t trầ ế ị ớ ố ấ ử ọ ấ ờ ầ ế ước cu cộ

g p N u là văn b n g i cho các c quan nhà nặ ế ả ử ơ ước, hãy so n nó b ng ti ngạ ằ ế

Vi t!ệ

Các tho thu n nên ng n g n, d hi u và chính xác ả ậ ắ ọ ễ ể Không nên bỏ quá nhi u th i gian vào vi c m c c nh ng v n đ nh và quá chi ti tề ờ ệ ặ ả ữ ấ ề ỏ ế Nên

s d ng các chuyên gia t v n pháp lu t trong quá trình đàm phán đ cử ụ ư ấ ậ ặ

bi t n u n i dung đàm phán có liên quan đ n quy n s h u trí tu ệ ế ộ ế ề ở ữ ệ

Đ tránh s hi u nh m, c n yêu c u ngể ự ể ầ ầ ầ ười phiên d ch xem l i các tàiị ạ

li u đ đ m b o r ng các bên có cùng m t lo i tài li u v i nh ng n i dungệ ể ả ả ằ ộ ạ ệ ớ ữ ộ

gi ng nhau N u có b t kỳ s nghi ng nào v th m quy n đàm phán c aố ế ấ ự ờ ề ẩ ề ủ phía đ i tác Vi t Nam, hãy yêu c u đ i tác xu t trình gi y u quy n có chố ệ ầ ố ấ ấ ỷ ề ữ

ký và được đóng d u c a giám đ c công ty là ngấ ủ ố ười có th m quy n thamẩ ề gia đàm phán

Hãy th n tr ng đ i v i các tho thu n b ng mi ngậ ọ ố ớ ả ậ ằ ệ vì nó có th bể ị thay đ i th m chí c trong trổ ậ ả ường h p bên Vi t Nam và bên nợ ệ ước ngoài đã

có nh ng tho thu n mang tính nguyên t c Bên Vi t Nam có th yêu c uữ ả ậ ắ ệ ể ầ đàm phán l i n u h cho r ng các đi u ki n trạ ế ọ ằ ề ệ ước đó đã thay đ i ho c cóổ ặ

th yêu c u đàm phán thêm v m t s v n đ khác ể ầ ề ộ ố ấ ề

Nên th o lu n chi ti t v giá c và phả ậ ế ề ả ương th c thanh toán trongứ

bu i đàm phán Ngổ ười Vi t Nam thệ ường thích mua các m t hàng n i ti ng,ặ ổ ế

b n, t t và kèm theo các d ch v h tr sau bán hàng.ề ố ị ụ ỗ ợ

3.4.3 Các m i quan h kinh doanh ố ệ

V th c ch t, công vi c kinh doanh Vi t Nam v n ph i ph thu cề ự ấ ệ ở ệ ẫ ả ụ ộ vào các m i quan h ố ệ Các m i quan h kinh doanh t i Vi t Nam có xuố ệ ạ ệ

hướng ph i dành nhi u th i gian đ phát tri n.ả ề ờ ể ể M c dù ngặ ười Vi t Nam cóệ

th đ ng ý đ ngh ti p xúc v i nh ng ngể ồ ề ị ế ớ ữ ười ch a quen bi t, nh ng sẽ dư ế ư ễ dàng h n n u l n g p đ u tiên đơ ế ầ ặ ầ ược gi i thi u ớ ệ t m t nhà đ u t đã đừ ộ ầ ư ược

bi t đ n t i Vi t Namế ế ạ ệ , thông qua b n bè ho c m t kênh chính th c nào đó,ạ ặ ộ ứ

ví d các hi p h i, các t ch c t v n D u sao thì ngày nay các m i quanụ ệ ộ ổ ứ ư ấ ẫ ố

h kinh doanh tr c ti p và s c nh tranh lành m nh đang đệ ự ế ự ạ ạ ược ngày càng

ph bi n Vi t Nam Có th tìm thông tin trên internet, hi p h i thổ ế ở ệ ể ệ ộ ương

m i, d ch v qu ng cáo và ti p c n các công ty m t cách tr c ti p qua đi nạ ị ụ ả ế ậ ộ ự ế ệ tho i ho c email N u đ nh đ u t vào m t nhà máy Vi t Nam, c n ph iạ ặ ế ị ầ ư ộ ở ệ ầ ả

ti p c n phòng công nghi p và thế ậ ệ ương m i Vi t Nam ho c qua các nhà tạ ệ ặ ư

v n tr c ti p H sẽ có th khuyên nh ng đi u c n thi t.ấ ự ế ọ ể ữ ề ầ ế

Không nh các nư ở ước phương Tây ho c m t s qu c gia khác, Vi t Nam,ặ ộ ố ố ở ệ

càng chia s nh ng v n đ riêng tẻ ữ ấ ề ư nh chuy n gia đình, s thích, quanư ệ ở

đi m chính tr , v.v thì l i càng t o để ị ạ ạ ược s thân m t trong m i quan hự ậ ố ệ kinh doanh Đôi khi s d ng nhi u th i gian đ bàn lu n nh ng v n đử ụ ề ờ ể ậ ữ ấ ề ngoài công vi c kinh doanh l i là c h i đ ngệ ạ ơ ộ ể ười Vi t Nam hi u rõ h n vệ ể ơ ề

đ i tác và xem đ i tác quan tâm nh th nào đ n vi c xây d ng m i quanố ố ư ế ế ệ ự ố

h cá nhân v i h Đ ng ng c nhiên khi ngệ ớ ọ ừ ạ ười Vi t Nam h i nh ng câu h iệ ỏ ữ ỏ riêng t nh m c thu nh p, chuy n gia đình, con cái, s thích riêng, v.v vìư ư ứ ậ ệ ở

đó là nh ng câu h i đ t o s thân thi n, g n gũi.ữ ỏ ể ạ ự ệ ầ Người Vi t Nam mu nệ ố

nh n bi t đ i tác là con ngậ ế ố ười nh th nào trư ế ước khi b t tay vào công vi cắ ệ

h p tác kinh doanh C m nh n c a c a h v con ngợ ả ậ ủ ủ ọ ề ườ ủi c a đ i tác sẽ tr cố ự

ti p nh hế ả ưởng đ n s thành công hay th t b i trong giao d ch kinh doanhế ự ấ ạ ị

v i h ớ ọ

3.4.4 Đ nh h ị ướ ng th i gian ờ

Gi ng nh h u h t ngố ư ầ ế ười châu Á, Vi t Nam có m t khái ni m th iệ ộ ệ ờ gian kéo dài h n so v i h u h t ngơ ớ ầ ế ười Phương Tây Đó là do nh hả ưởng từ quan ni m c a ệ ủ xã h i nông nghi p truy n th ng ch ộ ệ ề ố ỉt p trung vào mùaậ chứ không ph i là ngày ho c tu n.ả ặ ầ M t công vi c thộ ệ ường ph i ả m t nhi u th iấ ề ờ gian đ chu n b Vi c ký k t m t th a thu n kinh doanh thể ẩ ị ệ ế ộ ỏ ậ ường cũng m tấ nhi u th i gian nh v y Do đó, ề ờ ư ậ kiên nh n là đ c tính c n thi t khi b n làmẫ ứ ầ ế ạ

vi c v i ngệ ớ ười Vi t Nam ệ

Tuy nhiên, trong xu hướng h i nh p, ngộ ậ ười Vi t Nam ngày có ý th cệ ứ cao v s đúng gi ề ự ờ T i các doanh nghi p châu Âu, k ho ch m t khi đãạ ệ ế ạ ộ

th ng nh t sẽ đố ấ ược tuân th ch t chẽ T ng công vi c ph i đủ ặ ừ ệ ả ược th c hi nự ệ

và hoàn thành vào các m c th i gian đ nh trố ờ ị ước Vì v y, trong t ng kho ngậ ừ ả

th i gian c th , m i ngờ ụ ể ỗ ườ ố ắi c g ng t p trung gi i quy t m t công vi c xácậ ả ế ộ ệ

đ nh Nh ng t i các doanh nghi p Vi t Nam các k ho ch thị ư ạ ệ ệ ế ạ ường đươc

đi u ch nh b i lý do: nhi u m c tiêu đề ỉ ở ề ụ ược đ t ra cùng lúc Do v y, theo kặ ậ ế

ho ch, m t cán b có th ph i ạ ộ ộ ể ả tri n khai cùng lúc nhi u vi cể ề ệ và nh ngữ

đi u “linh ho t” trong k ho ch tr nên t t y u Khi m t nhân viên th cề ạ ế ạ ở ấ ế ộ ự

hi n nhi u công vi c trong m t kho ng th i gian, ch riêng vi c ng tệ ề ệ ộ ả ờ ỉ ệ ắ quãng th i gian làm vi c b i các trao đ i v i đ ng nghi p t các ph n vi cờ ệ ở ổ ớ ồ ệ ừ ầ ệ khác nhau cũng đ làm m t s t p trung và gi m đáng k hi u su t làmủ ấ ự ậ ả ể ệ ấ

vi c Nhi u đ i tác nệ ề ố ước ngoài chia s nh n xét, doanh nghi p Vi t Nam cóẻ ậ ệ ệ

r t nhi u qui t c và r t nhi u ngo i l Còn hình nh thấ ề ắ ấ ề ạ ệ ả ường được sử

d ng đ so sánh v i kh năng th c hi n nhi u công vi c cùng lúc c a cácụ ể ớ ả ự ệ ề ệ ủ cán b Vi t Nam là ộ ệ v a đi xe máy trên đo n đ ừ ạ ườ ng đông ng ườ i qua l i ạ

v a trao đ i công vi c qua đi n tho i di đ ng v i đ ng nghi p t i ừ ổ ệ ệ ạ ộ ớ ồ ệ ạ văn phòng Nh v y, qu th t là không an toàn!ư ậ ả ậ

3.4.5 Tâm lý t p th ậ ể

Người Vi t ệ t coi mình là m t ph n c a m t t p th l n h nự ộ ầ ủ ộ ậ ể ớ ơ ,

thường là gia đình hay gia t cộ , nhóm hay t ch c Trong đó, các l i ích c aổ ứ ợ ủ gia đình, c a nhóm, c a t ch c thủ ủ ổ ứ ường được đ t trên l i ích c a t ng cáặ ợ ủ ừ nhân Đ i v i ngố ớ ười Vi t, l i ích c ng đ ng v n vô cùng quan tr ng.ệ ợ ộ ồ ẫ ọ Nhi u ngề ười có ý th c mu n t l p cũng v n xu t phát t mong mu nứ ố ự ậ ẫ ấ ừ ố đóng góp cho gia đình và cho xã h i Ngộ ườ Vi t Nam i ệ thích đ t đạ ược m tộ

s đ ng thu n vì l i ích c a nhóm, ự ồ ậ ợ ủ v i tâm lý t p th caoớ ậ ể Vì v y, khi b tậ ắ tay làm vi c nhóm thì m c tiêu đ u tiên c a ngệ ụ ầ ủ ười Vi t là t o ra s đ ngệ ạ ự ồ thu n c a nhóm, xây d ng quan h hài hòa gi a m i thành viên Quá trìnhậ ủ ự ệ ữ ọ này đôi khi làm ch m công vi c c a nhóm và đôi lúc làm quên lãng m cậ ệ ủ ụ tiêu công vi c ệ Gia đình đóng m t vai trò quan tr ng trong xã h i Vi tộ ọ ộ ệ Nam Trong l ch s Vi t Nam luôn t n t i cị ử ệ ồ ạ ác m i quan h ch t chẽ gi aố ệ ặ ữ gia đình, gia t c (gia đình m r ng) và c ng đ ng Vi t Nam Gia đình,ộ ở ộ ộ ồ ở ệ gia t c có nhi u nh hộ ề ả ưởng t i hành vi, tình c m, tính cách c a các cáớ ả ủ nhân B i th , nh ng thở ế ữ ương nhân có kinh nghi m làm ăn Vi t Nam, khiệ ở ệ

mu n xây d ng quan h lâu dài v i các đ i tác ngố ự ệ ớ ố ười Vi t, h không chệ ọ ỉ

t i g p g , thăm vi ng khách hàng c a mình mà ớ ặ ỡ ế ủ còn bi t bày t s kínhế ỏ ự

tr ng t i các thànhọ ớ viên cao tu i trong gia đìnhổ c a nh ng ngủ ữ ười này vào

nh ng d p đ c bi t.ữ ị ặ ệ

3.4.6 Tôn tr ng ng ọ ườ i cao tu i, th b c ổ ứ ậ

Gi ng nh các qu c gia cùng ch u nh hố ư ố ị ả ưởng c a Nho giáo, ngủ ười

Vi t Nam luôn có xu hệ ướng tôn tr ng ngọ ười cao tu i H quan ni m đ caoổ ọ ệ ộ

c a tu i mang b dày v kinh nghi m và s khôn ngoan ủ ổ ề ề ệ ự Đi u này cũngề

nh h ng r t rõ đ n y u t ngu n nhân l c trong s n xu t, kinh doanh

Nhân s ngự ười Vi t v n th hi n r t rõ tính tuân th tôn ti, tr t t trong lệ ẫ ể ệ ấ ủ ậ ự ề

l i làm vi c và môi trố ệ ường lao đ ng Ngộ ười lao đ ng Vi t Nam thộ ệ ường có

tâm lý tuân th c p trên, r t ít khi dám t suy nghĩ, t sáng t o vủ ấ ấ ự ự ạ ượt ngoài

nh ng ch thữ ỉ ị vì h s sai và s b khi n trách vì l m quy n Đây cũng làọ ợ ợ ị ể ạ ề

m t trong nh ng tính cách r t rõ c a lãnh đ o doanh nghi p ngộ ữ ấ ủ ạ ệ ười Vi t.ệ Ông Walter Blocker, Phó ch t ch khu v c Châu Á - Thái Bình Dủ ị ự ương c aủ Phòng thương m i Hoa Kỳ, cho bi t: “ ch tôi, chúng tôi thạ ế Ở ỗ ường c g ngố ắ

k t h p nh ng ngế ợ ữ ườ ới l n tu i, nhi u kinh nghi m và các nhân s tr đổ ề ệ ự ẻ ể

b sung th m nh gi a h cho nhau Nh ng Vi t Nam, b n ph i r t th nổ ế ạ ữ ọ ư ở ệ ạ ả ấ ậ

tr ng khi làm đi u này M i ngọ ề ọ ườ ởi đây đ cao tôn ti nên ngề ườ ới l n tu iổ không ph c v s p tr và ngụ ụ ế ẻ ười tr cũng không dám lãnh đ o ngẻ ạ ườ ới l n

tu i” Do v y m i có hi n tổ ậ ớ ệ ượng: “Người Vi t Nam ệ chăm ch nh ng khó cóỉ ư

th tr thành lãnh đ o nhómể ở ạ H thọ ường đùn đ y, lo ng i v trí lãnh đ o.ẩ ạ ị ạ

H s sẽ b l loi và đ k n u lên đ n v trí này” ọ ợ ị ẻ ố ỵ ế ế ị Nh ng quan ni m nhữ ệ ư

v y đã gây khó khăn cho vi c đ b t nh ng ngậ ệ ề ạ ữ ười tr tu i, nghiêm túc, đ cẻ ổ ặ

bi t là có chuyên môn kinh doanh đ đ a ra quy t đ nh quan tr ng ệ ể ư ế ị ọ Quan

h cá nhân và tr t t trên dệ ậ ự ưới (đôi khi là tu i tác) có vai trò tác đ ng r tổ ộ ấ

l n trong các doanh nghi p Vi t Nam M t đ xu t không thuy t ph c cóớ ệ ệ ộ ề ấ ế ụ

th v n để ẫ ược thông qua khi ngườ ềi đ xu t đấ ược đa s ngố ười tham d kínhự

tr ng và quí m n Cách làm vi c này đọ ế ệ ược đ i tác nố ước ngoài xem là r tấ thi u chuyên nghi p, khi các quy t đ nh đế ệ ế ị ược đ a ra d a trên c m tínhư ự ả nhi u h n m c đ kh thi và hi u qu công vi c ề ơ ứ ộ ả ệ ả ệ

3.4.7 Nghi th c xã giao kinh doanh ứ

3.4.7.1 Giao ti p ế

Người Vi t Nam r t l ch s , luôn m m cệ ấ ị ự ỉ ười và t ra đ ng ý v i đ iỏ ồ ớ ố tác Nh ng n cữ ụ ười và nh ng cái g t đ u thữ ậ ầ ường là đ bi u th vi c hể ể ị ệ ọ

hi u nh ng gì đ i tác đang nói ch ch a ph i là nh ng cam k t kinhể ữ ố ứ ư ả ữ ế doanh Người Vi t Nam là nh ng ngệ ữ ười thân thi n và s n sàng giúp đệ ẵ ỡ

ngườ ưới n c ngoài H cũng t ra bao dung đ i v i nh ng v khách khôngọ ỏ ố ớ ữ ị quen v i phong t c Vi t Nam Thái đ nhã nh n l ch s đ i v i đ i tác Vi tớ ụ ệ ộ ặ ị ự ố ớ ố ệ Nam là h t s c c n thi t, th hi n s nóng gi n ho c th m chí thi u kiênế ứ ầ ế ể ệ ự ậ ặ ậ ế

nh n đ u đẫ ề ược coi là thô l và gây khó x ỗ ử Nên duy trì m t gi ng nói m mộ ọ ề

m i trong khi ti n hành giao ti p kinh doanh, ti ng nói to và quá nhi u cạ ế ế ế ề ử

ch tay thỉ ường được coi là thô l và làm cho ngỗ ười Vi t không tho i mái ệ ả

Người Vi t Nam thệ ường thích làm hài lòng người khác, nh t là kháchấ

t phừ ương xa đ n Theo quan ni m c a ngế ệ ủ ười Vi t Nam, sệ ự t ch i th ngừ ố ẳ

th ng trừ ướ ờ ềc l i đ ngh nào đó là bi u hi n c a b t l ch s và thôị ể ệ ủ ấ ị ự thi n Vìể

th ngế ười Vi t nam r t không thích nói “không” mà thệ ấ ường kh ng đ nhẳ ị

“vâng”, “có” cho m i câu h i ọ ỏ H không ph i là không trung th c ho cọ ả ự ặ quanh co mà đ n gi n chơ ả ỉ đ thi t l p m i hài hòa gi a hai đ i tác v iể ế ậ ố ữ ố ớ nhau Người nước khác sẽ nêu đi u ki n trề ệ ước, gi i quy t xong m i nóiả ế ớ

“vâng”; người Vi t nói “vâng” trệ ước r i m i chuy n t t tính sau.ồ ọ ệ ừ ừ Trong

trường h p có b t đ ng, ngợ ấ ồ ười Vi t Nam thệ ường th hi n quan đi m c aể ệ ể ủ mình b ng cách gián ti p H thằ ế ọ ường c g ng tránh xung đ tố ắ ộ và đ i đ uố ầ

tr c di n.ự ệ

V i đ i tớ ố ượng giao ti p, ngế ười Vi t Nam có thói quen ệ ưa tìm hi u,ể quan sát, đánh giá Tu i tác, quê quán, trình đ h c v n, đ a v xã h i, tìnhổ ộ ọ ấ ị ị ộ

tr ng gia đình (b m còn hay m t, đã có v /ch ng ch a, có con ch a,ạ ố ẹ ấ ợ ồ ư ư

m y trai m y gái, ) là nh ng v n đ ngấ ấ ữ ấ ề ười Vi t Nam thệ ường quan tâm Thói quen a tìm hi u này (hoàn toàn trái ngư ể ược v i ngớ ười phương Tây) khi n cho ngế ười nước ngoài có nh n xét là ngậ ười Vi t Nam hay tò mòệ chuy n riêng t ệ ư

Khi tham gia vào các m i quan h giao ti p, có nh ng ch đ nênố ệ ế ữ ủ ề tránh Ví d v n đ quan h tình d c, chính tr , tôn giáo, v.v Các ch đụ ấ ề ệ ụ ị ủ ề nên trò chuy n, th o lu n là s thích, gia đình, đ i tác, th thao, qu c t ,ệ ả ậ ở ố ể ố ế văn hóa Vi t Nam (bao g m c văn h c, th ca, âm nh c, ngôn ng , mónệ ồ ả ọ ơ ạ ữ

ăn, v.v

3.4.7.2 Cách x ng hô, chào h i ư ỏ

Tên c a ngủ ười Vi t Nam thệ ường g m có 3 ph n: h (surname/ồ ầ ọ family name), tên đ m (midle name) và tên g i (first name) H c a ngệ ọ ọ ủ ười

Vi t Nam đệ ượ ắc s p x p đ ng trế ứ ước, sau đó đ n tên đ m và tên g i Khi g iế ệ ọ ọ tên m t ngộ ười v i thái đ tôn tr ng, ngớ ộ ọ ười phương Tây thường g i họ ọ (surname/family name) c a ngủ ười đó Đi u này là khác bi t đ i v i ngề ệ ố ớ ười

Vi t Nam Đ g i nhau m t cách trân tr ng, ngệ ể ọ ộ ọ ười Vi t Nam thệ ường g nắ

li n tên ngề ườ ượi đ c g i (first name) v i ch c v , ngh nghi p c a ngọ ớ ứ ụ ề ệ ủ ười

đó ho c g n li n tên v i đ i t nhân x ng Ví d : Ch t ch A; Giám đ c B;ặ ắ ề ớ ạ ừ ư ụ ủ ị ố

Bác sĩ C Ho c: Ông A; Bà B, Anh C, Ch D, Em G, Cháu H, v.v Ph n Vi tặ ị ụ ữ ệ Nam khi l y ch ng không đ i theo h c a ch ng mà v n gi h tên c aấ ồ ổ ọ ủ ồ ẫ ữ ọ ủ mình

Vi c g i tên m t cách tr c ti p (không kèm theo đ i t nhân x ng)ệ ọ ộ ự ế ạ ừ ư

ch đỉ ược ch p nh n khi ngấ ậ ười nhi u tu i g i ngề ổ ọ ười ít tu i h n mình, ho cổ ơ ặ khi hai người là b n bè cùng tu i Vi c ngạ ổ ệ ười ít tu i g i ngổ ọ ười nhi u tu iề ổ

h n mình b ng tên (không kèm theo đ i t nhân x ng) đơ ằ ạ ừ ư ược coi là hành

đ ng b t nhã, vô l , không độ ấ ễ ược xã h i ch p nh n Đ tránh s hi u l mộ ấ ậ ể ự ể ầ đáng ti c, t t nh t là nên h i m t ngế ố ấ ỏ ộ ườ ải b n x v tên c a đ i tác ngứ ề ủ ố ười

Vi t Nam, xác đ nh rõ đâu là h , đâu là tên c a đ i tác và nh h t v nệ ị ọ ủ ố ờ ọ ư ấ xem nên g i tên c a đ i tác ngọ ủ ố ười Vi t Nam y nh th nào.ệ ấ ư ế

L i chào c a ngờ ủ ười Vi t Nam cũng r t phong phú, đa d ng Ngệ ấ ạ ười nhỏ

tu i thổ ường có nghĩa v ph i chào h i ngụ ả ỏ ườ ới l n tu i trổ ước Các câu chào có

th là “anh/ch có kh e không?”, “anh/ch đi đâu đ y?”, “anh/ch ăn c mể ị ỏ ị ấ ị ơ

ch a?”, v.v và không ai ch đ i câu tr l i c th Đó ch là nh ng câu xãư ờ ợ ả ờ ụ ể ỉ ữ giao, th hi n s quan tâm đ n ngể ệ ự ế ười khác theo truy n th ng c a ngề ố ủ ười

Vi t Nam So v i ngệ ớ ười phương Tây, người Vi t Nam cũng ít nói l i “c m n”ệ ờ ả ơ

ho c “xin l i” Đôi khi, thay vì nói l i c m n ho c xin l i, ngặ ỗ ờ ả ơ ặ ỗ ười Vi t Namệ

ch n m t n cỉ ở ộ ụ ườ Ởi nông thôn Vi t Nam, m t ngệ ộ ườ ếi n u nói quá nhi uề

l i c m n trong giao ti p sẽ có th b coi là khách sáo.ờ ả ơ ế ể ị

3.4.7.3 T ng quà ặ

T ng quà là m t nghi th c quan tr ng Vi t Nam vì nó bi u hi nặ ộ ứ ọ ở ệ ể ệ

m i quan h qua l i gi a con ngố ệ ạ ữ ườ ới v i con người, theo văn hóa Vi t Nam.ệ

Trước h t, c n ph i phân bi t rõ vi c t ng quà và h i l H i l là ph mế ầ ả ệ ệ ặ ố ộ ố ộ ạ pháp vì v y c n đậ ầ ược d p b Ngẹ ỏ ười Vi t Nam có phong t c trao đ i quàệ ụ ổ

t ng nh nh ng món quà k ni m đ bày t lòng kính tr ng, s bi t nặ ư ữ ỷ ệ ể ỏ ọ ự ế ơ

ho c s thân thi n, đ c bi t là trong nh ng d p l t t.ặ ự ệ ặ ệ ữ ị ễ ế Quà t ng thặ ường

được trao đ i vào cu i bu i g p và ch c n nh ng món quà nh Ví d : càổ ố ổ ặ ỉ ầ ữ ỏ ụ

v t, bi u tạ ể ượng c a công ty ho c sách, v.v Vi c t ng quà c n ph i căn củ ặ ệ ặ ầ ả ứ vào t ng hoàn c nh N u đ nh t ng món quà riêng cho m t đ i tác ngừ ả ế ị ặ ộ ố ười

Vi t Nam thì b n nên đ a món quà đó trong lúc riêng t ho c trong bu iệ ạ ư ư ặ ổ

g p g mà không có s hi n di n c a ngặ ỡ ự ệ ệ ủ ười khác N u là món quà cho t tế ấ

c công ty ho c doanh nghi p, nên đ a nó sau khi k t thúc bu i g p m tả ặ ệ ư ế ổ ặ ặ

v i s có m t c a các thành viên trong công ty Vào d p g n đ n T t cớ ự ặ ủ ị ầ ế ế ổ truy n c a ngề ủ ười Vi t, nên t ng quà và thi p chúc m ng cho đ i tác và cácệ ặ ệ ừ ố

m i quan h c a b n.ố ệ ủ ạ

Không được gói quà b ng gi yằ ấ màu đen b i vì đây là màu c a s r i roở ủ ự ủ

và liên quan đ n vi c tang l Vi t Nam C n tránh nh ng món quà nhế ệ ễ ở ệ ầ ữ ư

nh ng v t s c nh n, dao kéo b i vì nó có th mang thông đi p v s c t đ tữ ậ ắ ọ ở ể ệ ề ự ắ ứ

m i quan h ố ệ

Khi đượ ặc t ng quà, người Vi t nam ệ thường không m ngay gói quàở

khi nh n, hãy đ h làm nh h mu n Đ i tác cũng sẽ có th đậ ể ọ ư ọ ố ố ể ược nh nậ

nh ng món quà t ngữ ừ ười Vi t Nam Khi đó, b n nên h i là li u b n có thệ ạ ỏ ệ ạ ể

m chúng ngay hay không Nh gi thái đ l ch s khi món quà đở ớ ữ ộ ị ự ược m raở

và dù nó là món quà gì thì cũng nên bày t s c m kích, trân tr ng.ỏ ự ả ọ

3.4.7.4 Ti p đãi ế

Ti p đãi có ý nghĩa quan tr ng trong làm ăn t i Vi t Nam, nó đế ọ ạ ệ ược coi là m t ph n t t y u c a sinh ho t mang tính c ng đ ng và trong cộ ầ ấ ế ủ ạ ộ ồ ả

ho t đ ng kinh doanh Vi t Nam Nh ng b a ăn t i v i các đ i lý và nhàạ ộ ở ệ ữ ữ ố ớ ạ phân ph i sẽ giúp phát tri n m ng lố ể ạ ưới phân ph i và tăng cố ường s g n bóự ắ trong m i quan h gi a các đ i tác Vi t Nam v i nhà đ u tố ệ ữ ố ệ ớ ầ ư Các b a ăn t iữ ố

v i đ i di n đ a phớ ạ ệ ị ương ho c khách hàngặ giúp phát tri n quan h và làmể ệ cho đ i di n c a b n đ a phạ ệ ủ ạ ở ị ương được ‘n m t n mày’ Vi c chúc t ngở ặ ở ệ ụ trong các bu i ti c l n và hát hò sau b a ti c là r t ph bi n ổ ệ ớ ữ ệ ấ ổ ế

Thông thường, người Vi t Nam sẽ s p x p m t b a ăn t i vào ngàyệ ắ ế ộ ữ ố

đ u trong chuy n thăm c a đ i tác nhà hàng ho c khách s n Đ i tác sẽầ ế ủ ố ở ặ ạ ố

được mong đ i đ đáp l b ng m t b a ăn t i khác, có th t i khách s nợ ể ễ ằ ộ ữ ố ể ạ ạ

b n ho c t i m t nhà hàng n i ti ng nào đó N u nh không th y b a ănạ ở ặ ạ ộ ổ ế ế ư ấ ữ

t i đ nh trố ị ước thì nên ch đ ng m i đ i tác Vi t Nam ăn t i đ c m n vàủ ộ ờ ố ệ ố ể ả ơ ghi nh n s chu đáo c a h Ăn t i Vi t nam thậ ự ủ ọ ố ở ệ ường có vài công đo n,ạ các đĩa th c ăn đứ ược bày trên bàn và b n có th g p th c ăn t các đĩa đó.ạ ể ắ ứ ừ Đũa được dùng ph bi n Vi t Nam nh ng h u h t các nhà hàng đ u cóổ ế ở ệ ư ầ ế ề dao dĩa ki u phể ương Tây Bia Vi t Nam và các lo i rệ ạ ượu ngo i nh pạ ậ

thường được dùng trong b a ăn Nh ng chén rữ ữ ượu chúc m ng sẽ đừ ược rót