Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở phường hà lầm, thành phố hạ long, tỉnh quảng ninh

Vấn đề xây dựng đời sống văn hóa đã được đề cập đến từ lâu nhưng bên cạnh những mặt tích cực như: truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái trong cộng đồng được phát huy; xây dựng được

P0

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

Mã số: 8319042

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Hữu Thức

Hà Nội, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Hữu Thức Các số liệu

và trích dẫn trong luận văn là chính xác, trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào Những chỗ sử dụng kết quả nghiên cứu của người khác tôi đều trích dẫn rõ ràng

Tôi xin chịu trách nhiệm hoàn toàn với nghiên cứu của mình

Hà Nội, ngày tháng năm 2018

Tác giả luận văn

Phạm Thị Tuyết Nhung

ĐTN : Đoàn Thanh niên

ĐSVH : Đời sống văn hóa

HĐND : Hội đồng nhân dân

KHHGĐ : Kế hoạch hóa gia đình

UBND : Ủy ban nhân dân

XDĐSVH : Xây dựng đời sống văn hóa

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Thống kê số liệu việc cưới (2013-2017) 48 Bảng 2.2 Thống kê số liệu việc tang (2013-2017) 50 Bảng 2.3 Thống kê số liệu gia đình văn hóa (2013-2017) 59 Bảng 2.4 Thống kê số liệu khu phố văn hóa (2013-2017) 62 Bảng 2.5 Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở (2013-2017) 64 Bảng 2.6 Thông tin về các nhà văn hóa 73

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓACƠ SỞ VÀ PHƯỜNG HÀ LẦM 8

1.1 Lý luận chung 8

1.1.1 Khái niệm 8

1.1.2 Nội dung xây dựng đời sống văn hóa cơ sở 12

1.1.3 Chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở 14

1.2 Khái quát chung phường Hà Lầm 22

1.2.1 Khái quát địa lý, dân cư phường Hà Lầm 22

1.2.2 Khái quát đời sống văn hóa phường Hà Lầm 26

1.2.3 Vai trò của xây dựng đời sống văn hóa cơ sở với việc phát triển bền vững kinh tế, chính trị, xã hội phường Hà Lầm 29

Tiểu kết 31

Chương 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA 33

CƠ SỞ TẠI PHƯỜNG HÀ LẦM 33

2.1 Các chủ thể liên quan xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở phường

Hà Lầm 33

2.1.1 Chủ thể quản lý nhà nước 33

2.1.2 Chủ thể chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa 33

2.1.3 Chủ thể cộng đồng 36

2.1.4 Cơ chế phối hợp xây dựng đời sống văn hóa 37

2.1.5 Nguồn lực xây dựng đời sống văn hóa 37

2.2 Hoạt động xây dựng đời sống văn hóa ở phường Hà Lầm 40

2.2.1 Tổ chức tuyên truyền các văn bản chỉ đạo của cấp trên và ban hành các văn bản hướng dẫn về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở 40

2.2.2 Xây dựng văn hóa trong chính trị 43

2.2.3 Xây dựng nếp sống văn hóa 46

2.2.4 Tổ chức các phong trào văn hóa 55

2.2.5 Xây dựng và nâng cao chất lượng hoạt động của thiết chế văn hóa,

thể thao 70

2.2.6 Thanh tra, kiểm tra và thi đua khen thưởng 76

2.3 Đánh giá chung 77

2.3.1 Ưu điểm và nguyên nhân 77

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 78

Tiểu kết 79

Chương 3:NÂNG CAO HIỆU QUẢ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CƠ SỞ TẠI PHƯỜNG HÀ LẦM, THÀNH PHỐ HẠ LONG 81

3.1 Một số tác động ảnh hưởng đến xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở phường Hà Lầm 81

3.1.1 Thuân lợi 81

3.1.2 Khó khăn 82

3.2 Các giải pháp 83

3.2.1 Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của xây dựng đời sống văn hóa 83

3.2.2 Hoàn thiện các văn bản quản lý 87

3.2.3 Tăng cường nguồn lực xây dựng đời sống văn hóa 88

3.2.4 Đổi mới hoạt động các phong trào văn hóa 91

3.2.5 Nâng cao chất lượng hoạt động của Ban Chỉ đạo phong trào Toàn dân xây dựng đời sống văn hóa 95

3.2.6 Phát huy vai trò của cộng đồng, đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động xây dựng đời sống văn hóa 97

3.2.7 Tăng cường thanh tra, kiểm tra và thi đua khen thưởng 102

Tiểu kết 103

KẾT LUẬN 105

TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

PHỤ LỤC 115

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tại Đại hội Đảng X, Đảng ta nhấn mạnh: Làm cho văn hóa thấm sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình, từng người, hoàn thiện giá trị mới của con người Việt Nam, kế thừa các giá trị truyền thống dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa của loài người, tăng sức đề kháng chống văn hóa đồi trụy, độc hại Nâng cao tính văn hóa trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân” [18, tr.213]

Đây là chủ trương lớn của Đảng định hướng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và hội nhập quốc tế

Hà Lầm là phường hội tụ đông đảo nhân dân từ các địa phương trong

cả nước đến làm ăn, sinh sống Điều kiện kinh tế của người dân trên địa bàn còn thấp, gặp nhiều khó khăn Những người dân ở đây phần lớn lao động trong ngành than, số còn lại chủ yếu là kinh doanh buôn bán nhỏ và các dịch vụ thương mại khác… Tuy điều kiện sống còn khó khăn nhưng người dân Hà Lầm rất quan tâm đến xây dựng đời sống văn hóa, tạo môi trường lành mạnh ở nơi sinh sống

Vấn đề xây dựng đời sống văn hóa đã được đề cập đến từ lâu nhưng bên cạnh những mặt tích cực như: truyền thống đoàn kết, tương thân, tương

ái trong cộng đồng được phát huy; xây dựng được môi trường văn hóa lành mạnh… vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, đó là: một bộ phận người dân vẫn chưa ý thức được vai trò của việc xây dựng đời sống văn hóa đối với bản thân, gia đình và xã hội; nội dung và hình thức tuyên truyền các phong trào chưa phong phú; một số nội dung phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa còn mang tính hình thức… Mặt khác, là người con sinh ra

và lớn lên ở Quảng Ninh, tôi hy vọng có thể đóng góp một phần công sức của mình để thúc đẩy phong trào văn hóa đi lên, qua đó góp phần tạo môi

trường lành mạnh cho người dân và cho thế hệ trẻ trên địa bàn phường Với

lý do trên, tôi chọn đề tài “Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” làm luận văn tốt nghiệp cao

học Quản lý văn hóa

2 Tình hình nghiên cứu

2.1 Một số công trình lý luận về xây dựng đời sống văn hóa

Về mặt cơ sở lý luận đã có một số tác phẩm đề cập đến vấn đề này, có thể kể đến:

Vụ Văn hóa quần chúng - Viện Văn hóa (1991), Mấy vấn đề lý luận

và thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa ở nước ta nhấn mạnh các quan

điểm của Đảng và một số vấn đề thực tiễn về xây dựng đời sống văn hóa nước ta [50]

Cuốn sách Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước

ta hiện nay của tác giả Hoàng Vinh (1999) Công trình này đã nhấn mạnh

vai trò của việc tổ chức xây dựng đời sống văn hóa cơ sở chính là bước đi ban đầu nhằm xây dựng nền văn hóa tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đưa văn hóa thâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của nhân dân.[48]

Cuốn sách Về cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống

văn hóa của tác giả Nguyễn Hữu Thức (2009) bước đầu khái quát cơ sở lý

luận về cuộc vận động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa; đánh giá thực trạng hoạt động của phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế.[45]

Cuốn sách Những vấn đề lý luận và thực tiễn về đời sống văn hóa, môi

trường văn hóa của Viện Văn hóa do tác giả Đinh Thị Vân Chi chủ biên

(2015) tập trung vào 2 nội dung chính: Những vấn đề lý luận về đời sống văn hóa và môi trường văn hóa; thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa và môi trường văn hóa.[12]

Kỷ yếu Hội thảo khoa học xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới

khu vực vùng núi phía Bắc tổ chức tại Sơn La năm 2016 Cuốn sách bao

gồm 54 bài tham luận của các nhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực văn hóa, trong đó chia sẻ những kiến thức lý luận ban đầu, những thực trạng trong việc xây dựng đời sống văn hóa gắn với xây dựng nông thôn mới tại các tỉnh vùng núi phía Bắc; bảo tồn di sản văn hóa, phát triển kinh tế du lịch trong xây dựng đời sống văn hóa nông thôn mới [11]

2.2 Một số bài viết, luận văn về xây dựng đời sống văn hóa

Một số bài viết, tạp chí, luận văn, khóa luận tốt nghiệp đề cập đến vấn

đề xây dựng đời sống văn hóa cơ sở như:

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Văn hóa của tác giả Hoàng

Văn Vinh (2015) Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở thị xã Đông Triều,

tỉnh Quảng Ninh tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương

Luận văn đã hệ thống hóa những lý luận chung về quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa và quản lý văn hóa đối với hoạt động cấp xã, phường, thị trấn Luận văn cũng đánh giá được những hạn chế trong công tác quản lý nhà nước về văn hóa ở thị xã Đông Triều trong những năm qua, tìm ra nguyên nhân của hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa trên địa bàn thị xã Đông Triều trong những năm tới [49]

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Văn hóa của tác giả Phạm

Thị Thúy Nga (2016) Xây dựng đời sống văn hóa tại xã Vạn Ninh, thành

phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật

Trung ương Luận văn đề cập đến thực trạng xây dựng đời sống văn hóa tại

xã Vạn Ninh, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh trong đó tập trung các vấn đề: xây dựng nếp sống văn hóa; xây dựng Làng văn hóa, gia đình văn hóa; Xây dựng và sử dụng hoạt động thiết chế văn hóa, thể thao Tác giả đã đánh giá được ưu điểm, hạn chế, những nhân tố ảnh hưởng đến xây dựng đời sống văn hóa tại xã Vạn Ninh.Từ đó, tác giả đưa ra một số bài học kinh

nghiệm và đề xuất nhóm giải pháp để nâng cao chất lượng đời sống văn hóa cơ sở ở xã Vạn Ninh, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh [33] Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Văn hóa của tác giả Nguyễn

Thị Thu (2016) Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trên địa bàn phường

Thanh Xuân Bắc, Quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội tại Trường Đại học

Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Tác giả đã đi sâu vào phân tích thực trạng đời sống văn hóa ở quận Thanh Xuân Bắc Trên cơ sở đánh giá những thành tựu và hạn chế trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở của quận, luận văn rút

ra một số ý nghĩa, bài học kinh nghiệm và giải pháp đối với việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở của quận Thanh Xuân Bắc [43]

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý văn hóa của tác giả Đinh Thị

Thu Mai (2017) Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở thành phố Hải Dương,

tỉnh Hải Dương tại Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận

văn đã tập trung đi sâu vào đánh giá thực trạng hoạt động xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương, đánh giá những ưu điểm, hạn chế Từ đó tác giả đã đưa ra những vấn đề đặt ra trong công tác quản lý xây dựng đời sống văn hóa, phương hướng, mục tiêu xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở thành phố Hải Dương trong thời gian tới; đồng thời đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả đời sống văn hóa cơ sở ở thành phố Hải Dương [32]

Luận văn Thạc sĩ Văn hóa học của tác giả Đặng Văn Xuyên (2002)

Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trong công nhân lao động ở vùng than Quảng Ninh tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội Luận văn đề cập đến

thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng đời sống văn hóa cơ sở của đối tượng công nhân lao động vùng than Quảng Ninh [54]

Bài viết của Trần Thị Thu Huyền (2016) về Đẩy mạnh xây dựng đời

sống văn hóa ở phường Hùng Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

đăng tải trên trang web của Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung

ương ngày 20/4/2016 Bài viết đã đề cập đến một số bất cập trong việc xây dựng đời sống văn hóa tại phường Hùng Thắng và đưa ra một số giải pháp

sơ bộ để đẩy mạnh công tác xây dựng đời sống văn hóa của phường

Các công trình nghiên cứu trên đã góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận

về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và đánh giá thực trạng xây dựng đời sống văn hóa ở một số địa phương

Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trên địa bàn phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh Các công trình kể trên là tài liệu bổ ích để tác giả tham khảo phục vụ việc nghiên cứu đề tài đã chọn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở những vấn đề lý luận về xây dựng đời sống văn hóa, luận văn khảo sát và đánh giá thực trạng xây dựng đời sống văn hóa ở phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu

để nâng cao hiệu quả xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

- Giới thiệu tổng quan về địa bàn nghiên cứu là phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

- Đánh giá thực trạng xây dựng đời sống văn hóa ở phường Hà Lầm

- Đề xuất nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đời sống văn hóa tại phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trên địa bàn phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Tổ chức tuyên truyền các văn bản chỉ đạo và hướng dẫn

về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở; xây dựng văn hóa trong chính trị; xây dựng nếp sống văn hóa; tổ chức các phong trào văn hóa; xây dựng và nâng cao chất lượng hoạt động thiết chế văn hóa, thể thao; thanh tra, kiểm tra và thi đua khen thưởng

- Không gian: Phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

- Thời gian: Từ năm 2013 đến 2017 (Năm 2013 là năm UBND thành phố Hạ Long ban hành Quyết định thành lập BCĐ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” thành phố Hạ Long trên cơ sở hợp nhất BCĐ Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” và Ban Vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” thành phố Hạ Long Đồng thời, tác giả chọn khoảng thời gian 5 năm để thấy được quá trình phát triển của công tác xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn phường Hà Lầm)

5 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu:

- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp: phân tích, tổng hợp các

quan điểm, khái niệm, nội dung trong các công trình nghiên cứu, tạp chí, bài báo, các tài liệu khảo sát điền dã ở địa bàn phường Hà Lầm liên quan đến xây dựng đời sống văn hóa; tổng hợp dữ liệu, số liệu nhằm phục vụ

cho quá trình phân tích, đánh giá

- Phương pháp điền dã thực địa: Tác giả trực tiếp xuống địa bàn

phường Hà Lầm, quan sát, tham dự và sử dụng phiếu hỏi để lấy ý kiến 200 cán bộ làm công tác văn hóa và người dân tại địa phương để nắm thực trạng công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, những ưu điểm và hạn chế

để từ đó đưa ra những nhóm giải pháp nâng cao đời sống văn hóa cơ sở trên địa bàn

6 Những đóng góp của luận văn

Đề tài là công trình đầu tiên nghiên cứu đánh giá thực trạng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở trên địa bàn phường Hà Lầm Kết quả nghiên cứu

sẽ là tư liệu tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, cán bộ văn hóa trong việc chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở tỉnh Quảng Ninh trong giai

đoạn hiện nay

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm có 03 chương:

Chương 1: Khái quát chung về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phường Hà Lầm

Chương 2: Thực trạng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại phường

Hà Lầm

Chương 3: Nâng cao hiệu quả xây dựng đời sống văn hóa cơ sở tại phường Hà Lầm, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Chương 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

CƠ SỞ VÀ PHƯỜNG HÀ LẦM 1.1 Lý luận chung

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Khái niệm đời sống văn hóa

Vào những năm 80, 90 của thế kỷ XX, cụm từ đời sống văn hóa được

sử dụng rộng rãi ở nước ta Tiền thân của cụm từ này là từ đời sống mới do

Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra năm 1947 Sau khi giành được chính quyền

từ tay thực dân Pháp, khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, chính quyền của chúng ta lại bắt tay vào việc kiến quốc và đánh đuổi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nhiệm vụ cấp bách đối với văn hóa lúc đó là diệt giặc dốt, cổ động toàn dân tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống giặc đói, cổ vũ tinh thần yêu nước, chống giặc ngoại xâm, xây dựng đạo đức cách mạng và sửa đổi nề nếp sinh hoạt trong đời sống của mỗi người, mỗi nhà và mỗi cộng đồng làng bản, đơn vị công tác Đây là công việc mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, chưa từng có trong các giai đoạn lịch

sử trước đó nên được gọi là xây dựng đời sống mới Trong bối cảnh trình

độ học vấn của nhân dân ta còn thấp nên Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng

từ “mới” thay cho từ “văn hóa” để cho dân dễ hiểu về xây dựng đời sống

văn hóa Tới những năm 80 của thế kỷ XX, trong chỉ đạo xây dựng đời

sống văn hóa, Đảng và Nhà nước ta vẫn sử dụng từ “mới” [11, tr.15]

Cụm từ đời sống văn hóa xuất hiện trong văn kiện của Đảng từ Đại hội IV (1976), đoạn viết: “Hết sức quan tâm tổ chức tốt đời sống văn hóa ở các vùng kinh tế mới, các nông trường, lâm trường, công trường ở các vùng dân tộc, ở miền núi và hải đảo” [30, tr.944]

Đến Đại hội V (1982) Đảng ta đã xác định rõ hơn nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa, nhất là đời sống văn hóa ở cơ sở, coi đó là một chủ

trương quan trọng và có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng văn hóa và con người Sau Đại hội V, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở đã trở thành một phong trào phát triển sâu rộng trên địa bàn dân cư, đơn vị sản xuất, công tác, học tập, tác động đến mọi tầng lớp nhân dân [31, tr.64]

Tác giả Hoàng Vinh cho rằng:

Đời sống văn hóa là bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm các yếu tố văn hóa tĩnh tại (các sản phẩm văn hóa vật thể, các thiết chế văn hóa) cũng như các yếu tố văn hóa động thái (con người

và các dạng hoạt động văn hóa của nó) Xét về một phương diện khác, đời sống văn hóa bao gồm các hình thức văn hóa hiện thực

và cả các hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh [48, tr.268]

Tác giả Nguyễn Văn Nhật và nhóm tác giả cuốn Xây dựng và phát

triển đời sống văn hóa của giai cấp công nhân Việt Nam: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn đưa ra hai cách tiếp cận đời sống văn hóa theo nghĩa rộng

và nghĩa hẹp:

- Theo nghĩa rộng, đời sống văn hóa là toàn bộ những hoạt động sinh sống có ý thức của con người, cả cá nhân và cộng đồng, trong quá trình hấp thu và sáng tạo các giá trị vật chất và giá trị tinh thần theo hướng Chân - Thiện - Mĩ, nhằm thích ứng nhu cầu tồn tại của xã hội, mà trung tâm là sự tồn tại và phát triển của chính con người

- Theo nghĩa hẹp, đời sống văn hóa thường được dùng để chỉ đời sống tinh thần của con người, phân biệt với đời sống vật chất Song trên thực tế, đời sống tinh thần và đời sống vật chất không thể tách rời mà quan hệ mật thiết với nhau [36, tr.11]

Theo tác giả Nguyễn Hữu Thức: “Đời sống văn hóa là hiện thực sinh động các hiện thực của con người trong môi trường sống để duy trì, đồng thời tái tạo các sản phẩm văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần theo những giá trị và chuẩn mực xã hội nhất định nhằm không ngừng tác động, biến đổi tự

nhiên, xã hội và đáp ứng nhu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng sống của

chính con người”.[45, tr.20]

Tuy khái niệm đời sống văn hóa có nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng trong khuôn khổ nội dung luận văn này, tác giả tán đồng với khái niệm của tác giả Nguyễn Hữu Thức

1.1.1.2 Khái niệm đời sống văn hóa cơ sở

Cùng với khái niệm đời sống văn hóa, cụm từ “Đời sống văn hóa cơ sở” đã được sử dụng trong ngành văn hóa từ năm 1982

Theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đơn vị “cơ sở” được hiểu là nhà máy, công trường, mỗi đơn vị lực lượng vũ trang, công an nhân dân, mỗi cơ quan, trường học, bệnh viện, cửa hàng, mỗi xã, hợp tác

xã, phường, ấp Do đó có thể hiểu là khái niệm cơ sở ở đây khác với cơ sở hành chính

Theo đó có thể hiểu đơn vị cơ sở ở đây bao gồm hai loại hình tổ chức: Một là loại hình tổ chức liên quan đến địa bàn cư trú của các hộ gia đình người dân (làng, bản, ấp, khóm, sóc, khu phố, khu tập thể…), hai là loại hình tổ chức không liên quan đến địa bàn cư trú của gia đình (các đơn vị hành chính, sự nghiệp, sản xuất kinh doanh, các đơn vị an ninh quốc phòng…) Tuy vậy thì hai loại hình này đều có điểm chung là nằm trên địa bàn quản lý về lãnh thổ của cấp hành chính xã, phường, thị trấn Và xét dưới góc độ văn hóa thì cả hai loại hình này đều phải tiến hành xây dựng đời sống văn hóa

Đơn vị cơ sở là hình thức tổ chức cơ bản của văn hóa Đó là những cộng đồng dân cư liên kết với nhau trong các sinh hoạt vật chất và tinh thần diễn ra trong đời sống hàng ngày của nhân dân

Có thể hiểu đặc điểm cơ bản của đời sống văn hóa cơ sở là các hoạt động văn hóa diễn ra gắn liền với sinh hoạt vật chất, tinh thần của cá nhân

và cộng đồng trong một đơn vị tổ chức hành chính hay một cộng đồng nhỏ

hơn Những hoạt động đời sống văn hóa này được diễn ra thường xuyên, liên tục và có sự tham gia trực tiếp của con người, từ đó dần hình thành các mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa con người với con người trong một không gian địa lý, hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật và các thiết chế văn hóa nhất định

Tóm lại, đối tượng xây dựng đơn vị văn hóa ở cơ sở là các tổ chức dân

cư, các tổ chức nhà nước và các tổ chức kinh tế - xã hội thuộc các thành phần kinh tế khác nhau, thực hiện việc liên kết các thành viên xã hôi với nhau tiến hành các nhiệm vụ cụ thể trên địa bàn cấp hành chính cơ sở [45, tr.23]

1.1.1.3 Khái niệm xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Cùng với việc khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, Đảng ta luôn nhấn mạnh tư tưởng chỉ đạo về xây dựng đời sống văn hóa cơ

sở Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được coi như bước đầu của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc theo hướng

đi lên xã hội chủ nghĩa

Theo Từ điển tiếng Việt “xây dựng” được giải thích là làm nên một công trình kiến trúc theo một kế hoạch nhất định.[38, tr.1376]

Như vậy có thể hiểu “xây dựng” là làm nên điều gì đó từ nền tảng ban đầu chưa có gì hoặc có nhưng ít; có khi đó là sự phá bỏ đi cái cũ đã lạc hậu, lỗi thời để làm nên cái mới tiên tiến, tốt đẹp hơn và phù hợp với tình hình hiện tại Theo nghĩa đó, xây dựng đời sống văn hóa là tiến hành củng cố và phát huy những thành tựu văn hoá hiện có, nâng cao những giá trị tốt đẹp của tổ tiên truyền lại, từ đó tiếp tục xây dựng đời sống văn hoá tiến bộ, văn minh theo định hướng xã hội Chủ nghĩa

Trong nội hàm văn hóa, xây dựng còn có nghĩa là chủ động chống lại những mặt tiêu cực, mặt trái của xã hội

Do đó, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là tổng hợp hoạt động của các cơ quan làm công tác giáo dục văn hóa nhằm tuyên truyền, giáo dục, truyền bá văn hóa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ, sáng tạo văn hóa tinh thần của nhân dân và xây dựng nếp sống văn hóa lành mạnh, tiến bộ trên từng địa bàn dân cư Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở cũng có nghĩa là xây dựng đời sống vật chất, đời sống tinh thần phát triển vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

1.1.2 Nội dung xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là nhiệm vụ trọng tâm và lâu dài, được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Xây dựng đời sống văn hóa

cơ sở nhằm nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, giữ vững ổn định xã hội, xây dựng nhân cách con người Việt Nam, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, năm 2000, Chính Phủ

đã thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương Phong trào TDĐKXDĐSVH Ban Chỉ đạo đã ban hành Kế hoạch triển khai phong trào có đề ra mục đích xây dựng đời sống văn hóa là: (1) Tạo sự chuyển biến về nhận thức trong cấp

ủy Đảng, Chính quyền các cấp, các ngành, từ trong các cơ quan nhà nước đến ngoài xã hội, trong cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân về vai trò,

vị trí của văn hóa và nhân tố con người đối với sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ tổ quốc; (2) Phối hợp và đẩy mạnh các phong trào quần chúng hiện có trong phong trào chung Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, đồng thời lồng ghép bổ sung nội dung văn hóa vào các phong trào hiện có của các Bộ, Ban, Ngành, đoàn thể, các địa phương; (3) Giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, bảo tồn có chọn lọc những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc; loại bỏ dần những cái lỗi thời, lạc hậu, hình thành dần những tập quán mới văn minh, sống và làm việc theo pháp luật; (4) Xây dựng và phấn đấu theo các

chỉ tiêu, quy chế, quy tắc về nếp sống văn hóa Huy động nguồn lực của toàn xã hội tham gia các hoạt động sáng tạo và xây dựng đời sống văn hóa, tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa phát triển, nâng cao dần mức hưởng thụ văn hóa của nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

Đồng thời xác định nội dung xây dựng ĐSVH gồm 5 nội dung:

- Một là: Phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu chính đáng, xóa đói giảm nghèo Văn hóa phải góp phần phát triển kinh tế, nội dung của văn

hóa là các hộ gia đình phải giúp nhau làm giàu chính đáng, xóa đói giảm nghèo Nội dung này phù hợp với quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Văn hóa, văn nghệ không thể đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị”

- Hai là: Xây dựng tư tưởng chính trị lành mạnh Văn hóa phải góp

phần vào việc giữ vững môi trường ổn định chính trị, xã hội; hoạt động văn hóa phải góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng chính trị của Đảng cầm quyền, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

- Ba là: Xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương xã hội, sống và làm việc theo pháp luật Văn hóa phải góp phần tạo ra nếp sống văn minh trong

mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng thích ứng với điều kiện sinh hoạt để tư duy tiến kịp thời đại, để tác phong theo kịp nhịp sống công nghiệp

- Bốn là: Xây dựng môi trường văn hóa sạch - đẹp - an toàn Xây

dựng yếu tố sạch - đẹp - an toàn trong môi trường tự nhiên, môi trường xã hội Nội dung này bao gồm cả việc chống lại các biểu hiện tiêu cực, các tệ nạn trong xã hội

- Năm là: Xây dựng các thiết chế văn hóa - thể thao và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa - thể thao cơ sở Quan tâm đến việc xây dựng

các thiết chế văn hóa nhằm tạo ra sân chơi lành mạnh, đồng thời không ngừng nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa, thể thao để đáp ứng nhu cầu văn hóa ngày càng cao của nhân dân

Để thực hiện 5 nội dung này, BCĐ đã đưa ra 7 phong trào gồm: Phong trào "Người tốt, việc tốt, các điển hình tiên tiến"; Phong trào "Xây dựng gia

đình văn hóa"; Phong trào "Xây dựng làng văn hóa, khu phố văn hóa"; Phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa"; Phong trào

"Xây dựng công sở, doanh nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang có nếp sống văn hóa"; Phong trào "Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại"; Phong trào "Đẩy mạnh phong trào học tập, lao động sáng tạo"

Từ năm 2000 đến nay là 18 năm, thực tiễn xây dựng đời sống văn hóa

có nhiều vấn đề đặt ra, nội dung xây dựng đời sống văn hóa cơ sở cũng được bổ sung cho đầy đủ như nhiệm vụ quản lý các dịch vụ văn hóa trên địa bàn trong bối cảnh kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa

Một số luận văn trong những năm gần đây cũng xác định nội dung xây dựng đời sống văn hóa như: Luận văn của tác giả Phạm Thị Thúy Nga (2016) đã tập trung các vấn đề: Xây dựng nếp sống văn hóa; xây dựng làng văn hóa, gia đình văn hóa; xây dựng và sử dụng hoạt động thiết chế văn hóa, thể thao Hay luận văn của tác giả Đinh Thị Thu Mai (2017) tập trung các vấn đề: Triển khai thực hiện các phong trào văn hóa, Xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh; Thực trạng công tác tổ chức các hoạt động văn hóa

Trong luận văn này, tác giả tiếp thu các nội dung XDĐSVH của Ban Chỉ đạo Trung ương Toàn dân đoàn kết XDĐSVH và các công trình đi trước, xác định nội dung XDĐSVH bao gồm các nội dung sau: Tổ chức tuyên truyền các văn bản chỉ đạo của cấp trên và ban hành các văn bản hướng dẫn về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở; xây dựng văn hóa trong chính trị; xây dựng nếp sống văn hóa; tổ chức các phong trào văn hóa; xây dựng và nâng cao chất lượng hoạt động của thiết chế văn hóa, thể thao; thanh tra, kiểm tra và thi đua khen thưởng

1.1.3 Chủ trương của Đảng, Nhà nước về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

1.1.3.1 Chủ trương của Đảng

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đề nâng cao văn hóa dân tộc, trong đó đặc biệt quan tâm đến đời sống mới vì đây là nền

tảng vững chắc của văn hóa đối với cuộc sống mới của dân tộc Tiếp thu những quan điểm đó, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra những quan điểm, chủ trương thể hiện sự quan tâm đến văn hóa nói chung và xây dựng đời sống văn hóa nói riêng

Nghị quyết Đại hội V (năm 1982): Tại Nghị quyết này, Đảng ta đã xác

định rõ nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa, nhất là đời sống văn hóa ở cơ

sở, coi đó là một chủ trương quan trọng, có ý nghĩa chiến lược trong xây dựng văn hóa và con người “Một nhiệm vụ của cách mạng và tư tưởng văn hóa là đưa văn hóa thâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của nhân dân Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đảm bảo mỗi nhà máy, công trường, lâm trường, mỗi đơn vị lực lượng vũ trang, công an nhân dân , mỗi cơ quan, trường học, bệnh viện, cửa hàng, mỗi xã, hợp tác xã, phường

ấp đều có đời sống văn hóa”[31, tr.64]

Sau đó, việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở đã trở thành một phong trào phát triển rộng rãi và đi sâu vào mỗi địa bàn dân cư, đơn vị sản xuất, công tác, học tập, đồng thời tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm, đạo đức và nhu cầu hưởng thụ cũng như sáng tạo văn hóa của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội

Chỉ thị 27-CT/TW của Bộ Chính trị khóa VIII (1998) về việc thực hiện

nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội: Sau khi cuộc vận

động xây dựng nếp sống văn minh - gia đình văn hóa được thực hiện nhiều nơi trong cả nước, nhiều địa phương đã có những việc làm thiết thực để thúc đẩy phong trào, bước đầu hình thành những nghi thức mới trong việc cưới, việc tang, lễ hội, cải tạo phong tục tập quán lạc hậu, phát huy truyền thống đạo lý uống nước nhớ nguồn, hiếu thảo, thủy chung của dân tộc Tuy nhiên, khi nền kinh tế nước ta chuyển đổi mô hình sang nền kinh tế thị trường, công tác chỉ đạo, quản lý trên một số lĩnh vực văn hóa đã bị buông lỏng nên đã phát sinh nhiều hiện tượng không lành mạnh Trước tình hình

đó, Bộ Chính trị đã định hướng, thiết lập lại nếp sống lành mạnh trong việc cưới, việc tang, lễ hội Chỉ thị đã đưa ra những định hướng cụ thể như: (1) Bảo tồn có chọn lọc, cải tiến, đổi mới những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc; loại bỏ dần trong cuộc sống những hình thức lỗi thời, lạc hậu; nghiên cứu xây dựng và hình thành dần những hình thức vừa văn minh, vừa giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong việc cưới, việc tang,

lễ hội; (2) Lành mạnh, tiết kiệm, tránh xa hoa lãng phí, phiền nhiễu; (3) Chống khuynh hướng kinh doanh, vụ lợi; (4) Xóa bỏ hủ tục, bài trừ mê tín

dị đoan

Nghị quyết Trung ương 5 Khóa VIII: Nghị quyết bàn về xây dựng và

phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nghị quyết đã khẳng định: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội Nghị quyết đề ra 4 giải pháp lớn, trong đó có giải pháp: Mở cuộc vận động giáo dục chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước và phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa Nghị quyết yêu cầu các cấp ủy đảng: Phát động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, huy động mọi lực lượng nhân dân và cả hệ thống chính trị từ trên xuống, từ trong Đảng, cơ quan Nhà nước, các đoàn thể ra ngoài xã hội tích cực tham gia phong trào Phong trào gồm các phong trào hiện có như: người tốt việc tốt, uống nước nhớ nguồn, đền ơn đáp nghĩa, xóa đói giảm nghèo, xây dựng gia đình văn hóa, làng, xã, phường văn hóa, Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới

ở các khu dân cư… Toàn bộ các phong trào ấy đều hướng vào cuộc thi đua yêu nước “Tất cả vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”

Kết luận Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa

IX (2004): Hội nghị đã nghiêm túc kiểm điểm 5 năm thực hiện Nghị quyết

Trung ương 5 khóa VIII về “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam

tiên tiến, đạm đà bản sắc dân tộc” Trên sơ sở đánh giá những mặt ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, Đảng ta đã đề ra những giải pháp, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tiếp theo, trong đó “Chú trọng nhiệm vụ xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, tốt đẹp, phong phú…”

Nghị quyết Trung ương 9 khóa XI (2014): Hội nghị Trung ương 9

khóa XI tiến hành kiểm, đánh giá quá trình 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về văn hóa Quá trình tổng kết, Trung ương nhận thấy nội dung xây dựng đời sống văn hóa và môi trường văn hóa nêu trong Nghị quyết Trung ương 5 thiếu sự liên kết với nhiệm vụ xây dựng con người, nhất là về nhân cách, lối sống và nhiệm vụ bảo vệ môi trường sinh thái Theo đó, Nghị quyết Trung ương 9 đã nêu hẳn một quan điểm chỉ đạo:

“Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa, trong đó chú trọng vai trò của gia đình, cộng đồng Phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa; cần chú ý đầy

đủ đến yếu tố văn hóa và con người trong phát triển kinh tế” và nhấn mạnh

về vấn đề xây dựng nhân cách văn hóa và bảo vệ môi trường tự nhiên như sau: “Mỗi địa phương, cộng đồng, cơ quan, đơn vị, tổ chức phải là một môi trường văn hóa lành mạnh, góp phần giáo dục, rèn luyện con người về nhân cách, lối sống Gắn kết xây dựng môi trường văn hóa với bảo vệ môi trường sinh thái”

Có thể nói, những nội dung trên là quan điểm, định hướng của Đảng trong xây dựng đời sống văn hóa đất nước ta Tiếp thu những quan điểm chỉ đạo đó, Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương để ban hành các văn bản hướng dẫn trong việc thực hiện xây dựng đời sống văn hóa Các văn bản cụ thể như:

Nghị quyết số 05-NQ/TV ngày 25/5/2011 của Ban thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh về một số chủ trương, giải pháp phát triển sự nghiệp văn hóa, thể thao giai đoạn 2011 - 2015, định hướng 2020 Nghị quyết đã nêu ra

những định hướng trong việc thực hiện nhiệm vụ cụ thể tập trung chủ yếu vào: bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; xây dựng đời sống môi trường văn hóa; hoàn thiện thể chế văn hóa; phát triển thể dục thể thao cho mọi lứa tuổi; nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của gia đình

Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 09/3/2018 của BCH Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững Mục tiêu chung của Nghị quyết là: gìn giữ và phát huy bền vững bản sắc văn hóa; sức mạnh đại đoàn kết dân tộc; xây dựng con người Quảng Ninh với các đặc trưng năng động - sáng tạo - hào sảng - lành mạnh - văn minh - thân thiện; phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực quan trọng để xây dựng và phát triển con người Quảng Ninh với các đặc trưng “Hành chính minh bạch - Kinh tế phát triển - Văn hóa đặc sắc - Xã hội văn minh - Nhân dân hạnh phúc”

1.1.3.2 Chủ trương của Nhà nước

Đời sống văn hóa là hoạt động sống của con người nhằm sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hóa Xây dựng đời sống văn hóa là công việc chung của mỗi người, mỗi nhà, mỗi cộng đồng dân cư, cơ quan, đơn vị sản xuất, học tập, công tác Đời sống văn hóa được coi là cái phải được quan tâm đầu tiên của hoạt động văn hóa, là cơ sở vững chắc cho việc hình thành nền tảng tinh thần lành mạnh của xã hội ngay từ cơ sở Nhà nước thực hiện chức năng quản lý xã hội, trong đó có việc sử dụng công cụ pháp luật để điều chỉnh các hoạt động văn hóa, hành vi con người tham gia vào sáng tạo, hưởng thụ các giá trị văn hóa Cho đến nay, Nhà nước ta chưa ban hành luật xây dựng đời sống văn hóa nên việc điều chỉnh các hoạt động văn hóa

và hành vi con người tham gia vào xây dựng đời sống văn hóa nằm ở nhiều điều khoản trong các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến các lĩnh vực văn hóa

Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách cụ thể, tạo cơ chế, môi trường pháp lý, tăng thêm nguồn lực, động viên tinh thần, khơi dậy tính chủ động của các chủ thể văn hóa, thu hút các thành phần kinh tế tích cực tham gia vào sự nghiệp xây dựng đời sống văn hóa, môi trường văn hóa; chấn chỉnh và thúc đẩy các hoạt động văn hóa, dịch vụ văn hóa từng bước thích ứng với cơ chế thị trường đáp ứng nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ văn hóa đa dạng, ngày một cao của tầng lớp nhân dân

Đảng đưa ra các đường lối, quyết sách, Nhà nước triển khai cụ thể các đường lối, quyết sách đó bằng các Chỉ thị, Quyết định, các Kế hoạch… (1) Văn bản pháp lý của Trung ương:

Năm 2010, Trưởng BCĐ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã ban hành Kế hoạch triển khai phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” với 5 nội dung

Quyết định số 581/QĐ-TTg, ngày 6/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020, trong đó có nội dung xây dựng văn hóa cơ sở

Thông tư số 12/TT-BVHTDL ngày 22/12/2010 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quy định mẫu về tổ chức hoạt động và tiêu chí của Trung tâm văn hóa thể thao xã; Thông tư số 05/TT-BVHTTDL ngày 30/5/2014 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về sửa đổi bổ sung điều 6, của Thông tư số 12/2010/TT-BVHTTDL quy định mẫu về tổ chức hoạt động và tiêu chí của Trung tâm Văn hóa thể thao xã và thông tư số 06/2011/TT-BVHTTDL ngày 8/3/2011 quy định mẫu về tổ chức hoạt động

và tiêu chí của Nhà văn hóa - khu thể thao thôn Thông tư đã quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức, trang thiết bị, cơ sở vật chất, kinh phí, nội dung, phương thức hoạt động của các trung tâm văn hóa - thể thao xã

Thông tư 14/2016/TT-BVHTTDL ngày 21/12/2016 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định tiêu chí của trung tâm văn hóa - thể thao phường, thị trấn Thông tư quy định chi tiết các tiêu chí về diện tích đất được quy hoạch, quy mô xây dựng, trang thiết bị, cán bộ, hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, hoạt động vui chơi giải trí cho trẻ em đối với trung tâm văn hóa - thể thao phường, thị trấn

Thông tư số 12/2011/TT-BVHTTDL ngày 10/10/2011 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục,

hồ sơ công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Bản văn hóa”, “Tổ dân văn hóa” và tương đương Thông tư số 17/2011/TT-BVHTTDL ngày 02/12/2011 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục xét và công nhận “Xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới” Thông tư số 02/2013/TT-BVHTTDL ngày 24/01/2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định chi tiết tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục xét và công nhận “Phường đạt chuẩn văn minh

đô thị”, “Thị trấn đạt chuẩn văn minh đô thị” Nội dung các Thông tư trên quy định về tiêu chuẩn cũng như trình tự xét, hồ sơ công nhận danh hiệu

“Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, “làng văn hóa”, “Phường, thị trấn đạt chuẩn văn minh đô thị”, “xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới” với các tiêu chí cụ thể, rõ ràng Đây là những căn cứ để các tỉnh, thành phố triển khai tại địa phương

(2) Văn bản của tỉnh Quảng Ninh

Quyết định 3535/QĐ-UBND ngày 29/11/2010 về việc phân bổ 102,8

tỷ đồng để hỗ trợ có mục tiêu cho các huyện, thị xã, thành phố về xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng (nhà văn hóa) thuộc chương trình xây dựng nông thôn mới

Nghị quyết số 66/2012/NQ-HĐND, ngày 12/12/2012 của HĐND tỉnh Quảng Ninh khóa XII, kỳ họp thứ 7 về ban hành một số chính sách ưu đãi

đối với huấn luyện viên, vận động viên, nghệ nhân tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013 - 2015 Trong Nghị quyết quy định rõ về mức lương, thưởng và những chính sách ưu đãi đối với các đối tượng trên nhằm khuyến khích, động viên và thu hút nhân tài Đây chính là những gương điển hình tiên tiến, những người gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc trong việc xây dựng đời sống văn hóa

Nghị quyết số 67/2012/NQ-HĐND, ngày 12/12/2012 của HĐND tỉnh Quảng Ninh khóa XII, kỳ họp thứ 7 về tăng cường quản lý và phát huy hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn Tỉnh giai đoạn 2013 - 2015 Nghị quyết đề ra những mục tiêu và giải pháp cụ thể trong việc quản lý và phát huy hiệu quả của hoạt động thiết chế văn hóa - thể thao trên địa bàn tỉnh nhằm mục tiêu quy hoạch đồng bộ, kiện toàn bộ máy tổ chức, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, phát huy hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao, phù hợp tình hình phát triển kinh

tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng - an ninh của tỉnh; ưu tiên hỗ trợ kinh phí để tổ chức các hoạt động tại thiết chế văn hóa - thể thao cấp thôn, đặc biệt ở các vùng miền núi, biên giới, hải đảo, gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới; đảm bảo nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa - thể thao phục vụ các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân

Quyết định số 3406/2013/QĐ-UBND, ngày 05/11/2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc cấp 8.141 triệu đồng bổ sung có mục tiêu ngân sách các huyện, thị xã, thành phố kinh phí hỗ trợ kinh phí hoạt động của các nhà văn hóa thôn, khu phố

Quyết định số 3147/QĐ-UBND ngày 20/10/2015 “Về việc ban hành

bộ quy tắc ứng xử Nụ cười Hạ Long” Bộ quy tắc quy định về quy tắc ứng

xử của cán bộ, công chức; của doanh nghiệp du lịch; của người dân và cộng đồng địa phương; của khách du lịch khi đến tham quan Quảng Ninh Bộ

quy tắc là những quy định chuẩn mực định hướng hành vi, thái độ, thói quen, cách thức ứng xử văn minh, phù hợp với văn hóa truyền thống, phong tục tập quán Việt Nam và địa phương cho các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực du lịch, người dân và du khách khi tham gia các hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Như vậy, có thể thấy Nhà nước ta rất quan tâm đến việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở Căn cứ vào quá trình triển khai thực hiện xây dựng đời sống văn hóa, Nhà nước luôn kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể đối với từng phong trào để làm định hướng triển khai cho các cấp

1.2 Khái quát chung phường Hà Lầm

1.2.1 Khái quát địa lý, dân cư phường Hà Lầm

1.2.1.1 Điều kiện địa lý

Phường Hà Lầm nằm ở phía đông bắc thành phố Hạ Long, có vị trí nằm trong khoảng từ 20057’23’’ đến 20059’28’’ độ vĩ bắc, 107005’57’’ đến

107007’34’’ độ kinh đông Phía bắc giáp phường Hà Khánh; phía nam giáp phường Hồng Hải; phía đông giáp phường Hà Trung; phía tây giáp phường Cao Thắng

Phường Hà Lầm cách trung tâm thành phố Hạ Long 4km về phía đông bắc, nối liền với quốc lộ 18A bằng đường 336 Có vị trí thuận lợi cho việc phát triển kinh tế - xã hội, lưu chuyển hàng hóa với các nơi khác trong tỉnh

và cả nước [1, tr.1]

Phường có địa hình đồi núi với độ cao từ 30 - 183.5m, khu vực trung tâm bám theo trục đường 336 có độ cao từ 30 - 70m, chủ yếu phát triển khu dân cư, thương mại, dịch vụ Khu vực phía bắc có độ cao từ 60 - 183.5m, một phần lớn đã được đưa vào trồng rừng và khai thác khoáng sản, diện tích còn lại là đất trống, đồi trọc chưa được đưa vào sử dụng Khu vực phía nam có độ cao từ 50 - 120m, chủ yếu phát triển khu dân cư, dịch vụ thương mại và các công trình phúc lợi xã hội công cộng [1, tr.1]

Hà Lầm mang đặc điểm chung của khí hậu vùng Đông Bắc, một năm

có 4 mùa rõ rệt Hệ thống sông suối phường Hà Lầm bắt nguồn từ các thung lũng núi, với các dòng chảy chạy quanh co uốn khúc với lưu vực nhỏ, hay bị bổi lấp bởi các bãi khai thác than sau những trận mưa lớn tràn xuống, hệ thống thoát nước nhỏ, hẹp, thoát nước chậm, gây ngập úng cản trở việc đi lại và sinh hoạt của nhân dân

Hà Lầm là một trong những phường của thành phố Hạ Long có tài nguyên thiên nhiên khá phong phú Tài nguyên đất: đất đai phường Hà Lầm được hình thành chủ yếu do hai loại đất chính: Đất vàng đỏ đá lẫn nhiều ở sâu thành phần cơ giới chủ yếu do đá mẹ phẫu chất, sa phiến thạch

ở các đồi thấp có độ cao khoảng 60m so với diện tích khoảng 235.0 ha ở phía nam và phía bắc đường 336 (không kể đất ở đô thị và đất chuyên dùng) [1, tr.2]

Tài nguyên nước: Nguồn nước mặt chủ yếu do các sông suối và lượng nước mưa cung cấp với khối lượng không nhiều Để khai thác tốt nguồn nước cần đầu tư nạo vét tôn tạo một số moong nước trên địa bàn như moong A, moong Cô Phượng, moong Khu 5, moong Đập nước để dự trữ nước và các đường ống dẫn nước từ nhà máy nước về đáp ứng cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của con người

Hà Lầm có 98,20 ha rừng, chiếm 24,32% diện tích đất của phường, rừng trồng sản xuất 43,90 ha chủ yếu là các loại cây như bạch đàn, keo và một số loại cây ăn quả Rừng phòng hộ với diện tích 54,30 ha, tập trung chủ yếu ở phía Bắc và phía Nam đường 336, kết hợp phòng hộ và bảo vệ môi trường sinh thái [1, tr.3]

Khoáng sản trên địa bàn phường chủ yếu là than đá, phân bố chủ yếu

ở phía Bắc phường Hà Lầm với trữ lượng lớn Chủ yếu là than Antraxit và bán Antraxit, tỷ lệ than cục tương đối lớn phục vụ cho tiêu thụ trong nước

và xuất khẩu

1.2.1.2 Đặc điểm dân cư

Hà Lầm từ xưa có tên gọi là Hạ Lâm (vùng rừng thấp), ngay từ cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp xâm lược nước ta và chúng nhanh chóng chiếm đóng, đặt ách đô hộ trên toàn vùng mỏ Quảng Ninh để khai thác và vơ vét tài nguyên than đá Cũng chính từ nơi đây nhiều cán bộ ưu tú của Đảng trong phong trào “Vô sản hóa” đã làm nên truyền thống vẻ vang của Vùng

mỏ bất khuất Ở Hà Lầm những năm đầu thế kỷ XX hầu hết là các phu mỏ

từ các tỉnh ở vùng đồng bằng Bắc Bộ đến làm ăn và sinh sống

Hà Lầm cũng là một trong những nơi giai cấp công nhân được hình thành sớm và gắn liền với sự ra đời, hình thành giai cấp công nhân Việt Nam Với truyền thống đoàn kết, một lòng tin theo Đảng, theo Bác Hồ, anh dũng kiên cường, đóng góp không kể sức người, sức của, chịu đựng bao hy sinh gian khổ, để làm nên những chiến thắng oanh liệt trong hai cuộc kháng chiến Chính tinh thần và con người nơi đây đã hun đúc nên một vùng đất

Hà Lầm anh hùng, giàu truyền thống cách mạng được chứng minh bằng danh hiệu cao quý mà Đảng và Nhà nước phong tặng “Anh hùng lực lượng

vũ trang trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp” và nhiều phần thưởng cao quý khác Khi đất nước đã hoàn toàn thống nhất, trên mảnh đất này, những người công nhân mặc áo lính với bản chất anh “Bộ đội Cụ Hồ” đã cùng với nhân dân hăng hái thi đua, sản xuất, khôi phục nền kinh tế, khắc phục những hậu quả do chiến tranh để lại, xây dựng vùng đất Hà Lầm mạnh về kinh tế, ổn định về an ninh chính trị, vững bước trên đường hướng tới tương lai

Ngày 10/9/1981, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính Phủ) ra Quyết định số 63 HĐBT về việc thành lập các phường ở thị xã Hồng Gai, Quyết định nêu: Giải thể thị trấn Hà Lầm, lập 3 phường: Hà Lầm, Hà Khánh, Hà Trung trực thuộc thị xã Hồng Gai [1, tr.5]

Tính đến 31/12/2017, phường có 06 khu phố, 53 tổ dân, 5 dân tộc anh

em cùng sinh sống: Kinh, Sán Dìu, Cao Lan, Hoa, Tày, với 3.482 hộ, 12.265 người, bình quân 3,5 người/hộ, tỷ lệ phát triển dân số của phường

là 1,19% Mật độ dân số bình quân 2.560 người/km2, dân cư phân bố không đồng đều, tập trung ở khu vực trung tâm phường với mật độ khoảng 4.652 người/km2 [5, tr.2]

Dân số trong độ tuổi lao động chiếm 48,60%, đây là tỷ lệ tương đối cao và là nguồn nhân lực chủ yếu để phát triển kinh tế xã hội địa phương

Số lao động có việc làm tham gia vào các lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội và các ngành kinh tế chiếm 95,4%, số lao động thiếu việc làm chiếm 4,5% [5, tr.2]

Cùng với sự gia tăng dân số, lực lượng lao động trong độ tuổi không ngừng tăng lên, chính vì thế cần phải phát triển mạnh các ngành nghề trong địa bàn phường như đầu tư mở rộng nhà xưởng, dịch vụ kinh doanh góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người lao động

Việc làm chủ yếu trong địa bàn phường là lao động trong các ngành kinh tế như là thương mại và dịch vụ, sản xuất kinh doanh và trong các cơ quan và doanh nghiệp nhà nước Trong địa bàn phường có 01 doanh nghiệp Nhà nước đó là Công ty cổ phần than Hà Lầm với trên 4.000 cán bộ, công nhân, thu hút đông đảo nhân dân trong địa phương, 01 đơn vị quân đội (Cụm C42 Quân khu 3), 01 phân hiệu của Trường Đào tạo nghề mỏ Hồng Cẩm và

có 3 trường học (01 mầm non, 01 tiểu học và 01 Trung học cơ sở) với tổng số trên 2.500 học sinh và trên 130 cán bộ, giáo viên, nhân viên [1, tr.6]

Về kinh tế - xã hội: Nhân dân trên địa bàn phần lớn là công nhân đã và đang làm trong ngành than chiếm 85% số người trong độ tuổi lao động và người già, số còn lại chủ yếu sống bằng nghề kinh doanh buôn bán nhỏ và

chăn nuôi trồng trọt Tình hình trật tự xã hội luôn luôn được giữ vững, nhân dân yên tâm lao động sản xuất

Tổ chức chính trị xã hội phường gồm có: UB MTTQ với 25 ủy viên;

06 Ban Công tác Mặt trận với 56 ủy viên; Hội LHPN phường có 08 chi bộ với 1.085 hội viên; đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh gồm có 11 chi đoàn trực thuộc với 156 đoàn viên và thanh niên; Hội CCB có 7 chi bộ với

270 hội viên; hội người cao tuổi gồm có 6 chi hội với trên 1.000 hội viên; hội chữ thập đỏ gồm có 10 chi hội với 753 hội viên.[1, tr.7]

Đảng bộ phường Hà Lầm có 11 chi bộ trực thuộc với 410 đảng viên Đảng bộ nhiều năm liền đạt danh hiệu Đảng bộ trong sạch vững mạnh, các đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội hàng năm đạt danh hiệu tiên tiến xuất sắc

Với những đóng góp to lớn vào sự nghiệp cách mạng, nhiều tập thể và

cá nhân trong địa bàn phường đã được Đảng, Nhà nước trao tặng những phần thưởng cao quý Đặc biệt, để ghi nhận những đóng góp của cán bộ và nhân dân địa phương trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, năm 2005, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ký Quyết định phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp cho cán bộ và nhân dân phường Hà Lầm [1, tr.8]

1.2.2 Khái quát đời sống văn hóa phường Hà Lầm

Phường Hà Lầm những năm trở lại đây đã có những thay đổi đáng kể

về diện mạo và về đời sống của nhân dân Đến Hà Lầm hiện nay không còn dấu tích của những con đường lầy lội, quanh co dẫn lối vào mỏ than mà thay vào đó là đường bê tông to, rộng Khu chợ xưa lụp xụp những tre, liếp giờ đã được xây dựng khang trang, hiện đại

Giai đoạn 2013 - 2017, nền kinh tế của phường phát triển theo hướng dịch vụ - thương mại - tiểu thủ công nghiệp Đảng bộ, chính quyền phường

với chủ trương huy động mọi nguồn lực kinh tế trong xã hội, tạo môi trường thuận lợi, khuyến khích sản xuất kinh doanh phát triển kinh tế, tạo mọi điều kiện để các cá nhân tiếp tục vay vốn để mở rộng sản xuất, do đó,

cơ cấu kinh tế của phường có sự chuyển dịch mạnh mẽ, đúng hướng Công tác giải quyết việc làm cho người dân được quan tâm Hoạt động thu chi ngân sách duy trì tốc độ tăng trưởng và ổn định

Lĩnh vực giáo dục đào tạo có sự phát triển mạnh mẽ, chất lượng dạy

và học được nâng lên Cơ sở vật chất, trang thiết bị được tăng cường Nhiều trường học được trang bị hệ thống công nghệ thông tin phục vụ cho công tác giảng dạy và quản lý đã phát huy hiệu quả tốt Số giáo viên giỏi, học sinh giỏi hàng năm đều tăng Các phong trào thi đua ở trường học ngày càng phát triển, đi vào chiều sâu

Công tác y tế, chăm sóc sức khỏe nhân dân, dân số kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc trẻ em được quan tâm, triển khai có đồng bộ Hoạt động tuyên truyền về tình hình dịch bệnh được thực hiện thường xuyên Chất lượng khám chữa bệnh được nâng lên, mạng lưới cộng tác viên khu phố được củng cố và hoạt động ngày càng hiệu quả Công tác phòng chống dịch bệnh được quan tâm triển khai thường xuyên và liên tục

Hoạt động văn hóa - thông tin tuyên truyền có nhiều tiến bộ Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác tuyên truyền, thông tin được quan tâm đầu tư, nâng cấp Công tác tuyên truyền được tiê hành với nội dung và hình thức phong phú, lành mạnh, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc với thời lượng 12 chương trình/tuần, 4 chuyên mục/tháng

Phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được duy trì và phát triển sâu rộng ở các khu phố Hàng năm đều tổ chức cho các khu đăng ký danh hiệu “khu phố văn hóa”, cuối năm họp bình xét và đề nghị công nhận đối với các khu phố đạt tiêu chí Nhiều khu phố liên tục giữ vững danh hiệu như khu 1, khu 2, khu 3, khu 6 100% khu phố xây dựng Quy

ước và thực hiện Quy ước hiệu quả Phong trào người Hạ Long “Nói lời hay, cử chỉ đẹp” và hưởng ứng chương trình “Nụ cười Hạ Long” đã và đang từng bước trở thành nếp sống thường ngày trong cộng đồng dân cư trên địa bàn phường

Phong trào thể dục thể thao được quan tâm, nhân dân hưởng ứng với nhiều hình thức như câu lạc bộ xe đạp, cầu lông, bóng bàn, cờ tướng, bóng

đá, Thái cực trường sinh đạo… Hàng năm phường tham gia tích cực các hoạt động thể thao do Cụm và thành phố tổ chức, đạt thành tích cao và góp phần nâng cao sức khỏe cho nhân dân toàn phường

Công tác quản lý văn hóa và dịch vụ văn hóa trên địa bàn được tăng cường Phối hợp các cơ quan chức năng thành phố kiểm tra các hoạt động dịch vụ văn hóa trên địa bàn đảm bảo hoạt động đúng pháp luật

Thực hiện chính sách an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo được lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời, nghiêm túc và đầy đủ Ngoài chế độ chính sách nhà nước, phường còn vận động nhân dân ủng hộ xây dựng Quỹ đền ơn đáp nghĩa, xóa nghèo, quỹ nhân đạo từ thiện để thăm hỏi, tặng quà các đối tượng nhân dịp lễ, tết, kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ , trợ cấp những trường hợp khó khăn, hỗ trợ các hộ nghèo và các gia đình chính sách sửa chữa nhà, góp phần nâng cao đời sống các gia đình chính sách hầu hết ở mức trung bình và khá Công tác giảm nghèo đạt được nhiều kết quả tích cực

Công tác vệ sinh môi trường được sự hưởng ứng tích cực của người dân, do đó vệ sinh môi trường đã chuyển biến căn bản, hình thành nề nếp trong hoạt động đời sống của nhân dân trên địa bàn các khu phố

Phát huy tinh thần đoàn kết, truyền thống yêu nước, ngày nay cán bộ

và nhân dân phường Hà Lầm luôn nặng động sáng tạo xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp Diện mạo Hà Lầm đã có nhiều đổi mới 90% dân số sử dụng điện thoại; 100% số hộ được sử dụng điện sinh hoạt, 96% số hộ có ti

vi, xe máy Thu nhập bình quân 1,850 triệu đồng/người/tháng, đây là mức thu nhập cao so với một số nơi trên địa bàn thành phố Đây cũng là thành quả nỗ lực phấn đấu của cán bộ và nhân dân phường Hà Lầm trong thời kỳ đổi mới đất nước [5, tr.3]

1.2.3 Vai trò của xây dựng đời sống văn hóa cơ sở với việc phát triển bền vững kinh tế, chính trị, xã hội phường Hà Lầm

Cùng với việc chăm lo phát triển kinh tế, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân, Đảng và Nhà nước ta còn đặc biệt quan tâm đến việc ổn định chính trị nhằm tạo cho nhân dân được hưởng cuộc sống toàn diện Ổn định chính trị - xã hội chính là điều kiện cơ bản để nâng cao chất lượng hoạt động của cả hệ thống chính trị và thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên địa bàn

Hiện nay, nước ta đang thực hiện chính sách mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế Bên cạnh những lợi ích thì đây cũng là yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho các luồng tư tưởng không lành mạnh xâm nhập vào nước ta, do đó

có tác động xấu đến nhận thức của nhân dân Để nhận thức của nhân dân không bị các yếu tố tiêu cực tác động thì việc xây dựng một nền tảng văn hóa vững chắc là yếu tố vô cùng quan trọng

Xây dựng đời sống văn hóa mang lại nhiều thay đổi tích cực cho đời sống của người dân, không chỉ môi trường sinh thái tốt hơn mà cả môi trường xã hội cũng được cải thiện theo hướng tích cực

Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở giúp nâng cao đời sống kinh tế của các hộ gia đình Bởi qua việc tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện việc cưới, việc tang, lễ hội… theo nếp sống văn minh, tổ chức gọn nhẹ, dần xóa bỏ hủ tục mê tín dị đoan, cúng bái rườm rà, tốn kém Chính việc tiết kiệm trong các hoạt động này đã giảm đáng kể chi phí không cần thiết giúp các hộ gia đình ổn định hơn về kinh tế

Xây dựng đời sống văn hóa góp phần thay đổi quan hệ cộng đồng Bởi việc thực hiện các phong trào đã khơi dậy và phát huy tinh thần đoàn kết ở các cộng đồng dân cư, thực hiện và phát huy dân chủ cơ sở, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; chăm lo các lĩnh vực văn hóa - xã hội và xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở trong sạch và vững mạnh Vì phong trào, người dân trong cùng một khu phố, một tổ dân phố đã trở thành các thành viên trong nhóm để phấn đấu đạt danh hiệu “khu phố văn hóa” Khi cùng tham gia vào một nhóm để cùng phấn đấu đạt mục tiêu thì mỗi thành viên đều có cảm giác làm chủ, sẽ cùng giúp đỡ nhau để đạt mục tiêu chung Vì vậy họ sẽ có tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái hơn

Sự xuất hiện của các hoạt động của các hội đoàn như: Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Khuyến học, Hội Cựu chiến binh, Hội đồng hương, Hội Thanh niên… trong xây dựng đời sống văn hóa để góp phần tăng cường tình đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong hội

Cũng từ những hoạt động nói trên và những hoạt động nghệ thuật do chính người dân địa phương tham gia, cũng như từ các hoạt động lễ hội, các cuộc thi văn nghệ, nhiều nét đẹp trong phong tục tập quán, lối sống cổ truyền của địa phương đã được tái hiện, được duy trì và biến đổi theo hướng dung hòa với luật pháp hiện hành, với cuộc sống hiện tại, nhiều giá trị văn hóa - nghệ thuật quý báu đã được giữ gìn, nuôi dưỡng và phát huy

từ thế hệ này sang thế hệ khác Tất cả những điều đó một mặt làm tăng thêm “sức đề kháng” cho người dân cân bằng, ổn định cuộc sống của mình trước những tác động tiêu cực của xã hội, mặt khác khiến cho sức mạnh nội lực của mỗi địa phương ngày càng lớn mạnh

Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở sẽ làm cho nhận thức của nhân dân được nâng cao, chấp hành tốt mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Bên cạnh đó còn xây dựng con người văn hóa, tập trung là hành vi ứng cử, lối sống, lề lối làm việc trong các cơ quan,

đơn vị, trường học, địa bàn khu dân cư và trong mỗi gia đình, được thể hiện qua các hoạt động "gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến"; "Giỏi việc nước, đảm việc nhà"; …

Xây dựng văn hóa là góp phần nâng cao dân trí, nâng cao sự hiểu biết của người dân Mục đích là vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Muốn đạt tới những nhận thức đó phải thông qua con đường văn hóa, trước hết là văn hóa giáo dục giúp người dân nhận thức sâu sắc về mọi mặt của đời sống xã hội, nâng cao ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, đồng thời bài trừ được những tiêu cực, tệ nạn trong xã hội

Nhìn chung công tác xây dựng đời sống văn hóa có nhiều tác động tích cực đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội nói chung, đến việc phát triển bền vững của phường Hà Lầm nói riêng, các phong trào thật sự đã huy động được sức mạnh của toàn dân

Đây chính là những nền tảng cơ bản tạo ra sự ổn định về chính trị và bền vững trong các mối quan hệ xã hội

Việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là một nhiệm vụ tất yếu của cuộc sống Một số mặt hoạt động của đời sống văn hóa cơ sở như: thông tin tuyên truyền, văn hóa văn nghê, thể dục thể thao, xây dựng nếp sống văn hóa, triển khai các phong trào văn hóa Những mặt hoạt động này có mối

quan hệ qua lại, gắn bó chặt chẽ với nhau trong việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, làm cho đơn vị cơ sở phát triển toàn diện, có đời sống vật chất đầy đủ, đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh

Hà Lầm là vùng đất có bề dày truyền thống cách mạng với những trang sử vẻ vang, hào hùng, gắn liền với chiều dài lịch sử của dân tộc nói chung và của tỉnh Quảng Ninh nói riêng Đây cũng là nơi tập trung đa dạng các thành phần dân cư bởi vậy mà có nhiều nét văn hóa đặc sắc Chính những nét riêng về đặc điểm tự nhiên, dân cư, điều kiện phát triển kinh tế

xã hội đã hình thành nên những đặc trưng riêng trong đời sống văn hóa xã hội nơi đây

Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

CƠ SỞ TẠI PHƯỜNG HÀ LẦM 2.1 Các chủ thể liên quan xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở phường

Hà Lầm

2.1.1 Chủ thể quản lý nhà nước

2.1.1.1 Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Hạ Long

Phòng Văn hóa và Thông tin thành phố Hạ Long là một đơn vị trực thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long, là đơn vị giúp việc cho Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long về văn hóa trên địa bàn thành phố Theo thống kê về nhân sự của Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long cho biết, Phòng Văn hóa và Thông tin có 8 cán bộ, bao gồm Trưởng phòng, 03 phó phòng và 02 cán bộ văn hóa phụ trách các hoạt động chuyên môn trên địa bàn, trong đó chỉ có 01 cán bộ tham mưu về công tác xây dựng đời sống văn hóa

2.1.1.2 Ban Văn hóa Xã hội phường Hà Lầm

Theo thống kê của phường Hà Lầm, hiện nay phường có 02 cán bộ phụ trách hoạt động trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, bao gồm 01 Phó Chủ tịch phường phụ trách lĩnh vực văn hóa xã hội và 01 cán bộ thuộc Ban Văn hóa Xã hội Cùng với Phòng Văn hóa và Thông tin thì đây là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn, triển khai, xây dựng các kế hoạch thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chương trình xây dựng đời sống văn hóa ở địa bàn các khu phố trên địa bàn phường Hà Lầm

2.1.2 Chủ thể chỉ đạo xây dựng đời sống văn hóa

2.1.2.1 Ban Chỉ đạo Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa thành phố Hạ Long

Năm 2013, Ủy ban nhân dân thành phố Hạ Long ban hành Quyết định 122/QĐ-UBND ngày 16/5/2013 v/v thành lập Ban Chỉ đạo phong trào