HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHỦ ĐỘNG LĨNH HỘI KIẾN THỨC TRONG BÀI CHI TIẾT MÁY

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp.

PHÒNG GD&ĐT VĨNH TƯỜNG TRƯỜNG THCS LŨNG HÒA

CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHỦ ĐỘNG LĨNH HỘI KIẾN

THỨC TRONG BÀI CHI TIẾT MÁY

Môn: Công nghệ 8

Người thực hiện: Trương Trọng Khoa

Chức vụ: Tổ trưởng tổ KHTN

Đơn vị công tác: Trường THCS Lũng Hòa

Đối tượng học sinh: Lớp 8 – Số tiết dạy: 3 tiết

Lũng Hòa, tháng 11 năm 2018

MỤC LỤC

PHẦN I: LỜI NÓI ĐẦU 4

1 Tên chuyên đề: 5

2 Tác giả chuyên đề: 5

3 Lĩnh vực áp dụng chuyên đề: 5

PHẦN 2: NỘI DUNG 5

1 Đặt vấn đề 5

a) Sự cần thiết của chuyên đề: 5

b) Mục đích, yêu cầu của chuyên đề: 7

2 Giải quyết vấn đề 9

a) Cơ sở lý luận 9

b) Thực trạng 9

Những mâu thuẫn giữa thực trạng 11

c) Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 15

d) Thực nghiệm và kết quả thực hiện 16

CHỦ ĐỀ 9: 16

CHI TIẾT MÁY VÀ LẮP GHÉP, MỐI GHÉP THÁO ĐƯỢC, MỐI GHÉP ĐỘNG 16

(Bài 24, 26, 27-Theo PPCT) 16

I Nội dung: 16

- Nội dung 1: Chi tiết máy và lắp ghép 16

- Nội dung 2: Mối ghép cố định-Mối ghép tháo được 16

- Nội dung 3: Mối ghép động 16

II Mục tiêu: 16

1 Kiến thức: 16

2 Kỹ năng: 17

3 Thái độ: 17

4 Các năng lực hướng tới: 17

a Năng lực chung: 17

b Năng lực chuyên biệt: 17

III Phương pháp, kỹ thuật, hình thức tổ chức dạy học và thiết bị dạy học 17

IV Bảng mô tả mức độ câu hỏi, bài tập đánh giá năng lực học sinh qua chuyên đề 18

V Biên soạn câu hỏi, bài tập theo các mức độ nhận thức: 18

*/Các hoạt động trong tiến trình bài dạy 19

Hoạt động tìm hiểu thực tiễn: tự nhiên, xã hội (Tình huống xuất phát) 19

*/Trong mỗi hoạt động của tiến trình thì thông thường có các hợp phần và được tổ chức như sau: 19

BÀI DẠY MINH HỌA CHỦ ĐỀ 9 20

BÀI 24: KHÁI NIỆM CHI TIẾT MÁY, LẮP GHÉP CHI TIẾT MÁY 20

I Mục tiêu: 20

1 Kiến thức: 20

2 Kỹ năng: 20

3 Thái độ: 20

II Chuẩn bị 20

III Phương pháp, kỹ thuật, hình thức tổ chức dạy học và thiết bị dạy học 20

III Tiến trình dạy học: 21

1) Hoạt động 1: Khởi động (Xuất phát) 21

2) Hoạt động 2: Tìm hiểu K niệm chi tiết máy (Hình thành kiến thức mới) 21

3) Hoạt động 3: Phân loại chi tiết máy 24

4) Hoạt động 4: Lắp ghép chi tiết máy 25

5) Hoạt động 5: Vận dụng kiến thức 26

PHẦN 3: KẾT LUẬN 28

PHẦN I: LỜI NÓI ĐẦU

Việc đổi mới phương pháp, hình thức dạy học và kiểm tra, đánh giá theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh đã được triển khai từ hơn 30 năm qua.Hầu hết giáo viên hiện nay đã được trang bị lí luận về các phương pháp và kĩthuật dạy học tích cực trong quá trình đào tạo tại các trường sư phạm cũng nhưquá trình bồi dưỡng, tập huấn hằng năm Tuy nhiên, việc thực hiện các phươngpháp dạy học tích cực trong thực tiễn còn chưa thường xuyên và chưa hiệu quả

Nguyên nhân là chương trình hiện hành được thiết kế theo kiểu "xoáy ốc"nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thức được chia

ra các mức độ khác nhau để học ở các cấp học khác nhau (nhưng không thực sựhợp lý và cần thiết) ; việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theo địnhhướng nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải hình thành kiến thức; cùngmột chủ đề/vấn đề nhưng kiến thức lại được chia ra thành nhiều bài/tiết để dạyhọc trong 45 phút không phù hợp với phương pháp dạy học tích cực; có nhữngnội dung kiến thức được đưa vào nhiều môn học; hình thức dạy học chủ yếu trênlớp theo từng bài/tiết nhằm "truyền tải" hết những gì được viết trong sách giáokhoa, chủ yếu là "hình thành kiến thức", ít thực hành, vận dụng kiến thức

Sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước ngày nay đòi hỏinguồn nhân lực không những chỉ đủ về số lượng mà còn phải có chất lượng.Nguồn nhân lực đóng vai trò hết sức to lớn đối với sự phát triển của mỗi đơn vị,doanh nghiệp nói riêng và của đất nước nói chung Kiến thức và sự hiểu biết vềnguyên tắc đảm bảo chất lượng ngày càng mở rộng hơn, logíc tất yếu đòi hỏichất lượng đào tạo ngày càng phải tốt hơn Một trong những định hướng cơ bảncủa việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinhviện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lựchành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướng quantrọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát

triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng lànhững xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường.

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổimới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhậnthức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học

1 Tên chuyên đề:

“Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển

năng lực của người học cấp THCS”

Chủ đề minh họa: Chủ đề 9- Môn Công nghệ 8 cấp THCS

(Gồm các bài: 24, 26, 27)

2 Tác giả chuyên đề:

Họ tên: Trương Trọng Khoa – Chức vụ: TT tổ KHTN

Đơn vị công tác: Trường THCS Lũng Hòa

3 Lĩnh vực áp dụng chuyên đề:

Môn Công nghệ lớp 8 cấp THCS

PHẦN 2: NỘI DUNG

1 Đặt vấn đề

a) Sự cần thiết của chuyên đề:

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ

quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái

gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phươngpháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụngkiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cườngviệc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộngtác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc họctập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sungcác chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết cácvấn đề phức hợp

Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành vàphát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếmthông tin ) , trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạocủa tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung vàphương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳphương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoànthành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạyhọc Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có nhữnghình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ởngoài lớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành để đảmbảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn,nâng cao hứng thú cho người học

Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã quiđịnh Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nộidung học và phù hợp với đối tượng học sinh Tích cực vận dụng công nghệthông tin trong dạy học

Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực thểhiện qua bốn đặc trưng cơ bản sau:

Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học

sinh tự khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những trithức được sắp đặt sẵn Giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hànhcác hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đãbiết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn

Hai, chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa và các

tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi vàphát hiện kiến thức mới Định hướng cho học sinh cách tư duy như phân tích,tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen… để dần hìnhthành và phát triển tiềm năng sáng tạo

Ba, tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở

thành môi trường giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết vàkinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tậpchung

Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt

tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học) Chútrọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiềuhình thức như theo lời giải/đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác định tiêuchí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót

b) Mục đích, yêu cầu của chuyên đề:

- Tạo tâm thế học tập học sinh, giúp học sinh ý thức được nhiệm vụ họctập, hứng thú học bài mới giáo viên sẽ tạo tình huống học tập dựa trên việc huyđộng kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề xuấthiện trong tài liệu hướng dẫn học; làm bộc lộ "cái" học sinh đã biết, bổ khuyếtnhững gì cá nhân học sinh còn thiếu, giúp học sinh nhận ra "cái" chưa biết vàmuốn biết thông qua hoạt động này Từ đó, giúp học sinh suy nghĩ và bộc lộnhững quan niệm của mình về vấn đề sắp tìm hiểu, học tập Vì vậy, các câuhỏi/nhiệm vụ trong hoạt động khởi động là những câu hỏi/vấn đề mở, không cần

có câu trả lời hoàn chỉnh

- Giúp học sinh chiếm lĩnh được kiến thức, kỹ năng mới và đưa các kiếnthức, kỹ năng mới vào hệ thống kiến thức, kỹ năng của bản thân giáo viên giúphọc sinh xây dựng được những kiến thức mới thông qua các hoạt động khácnhau như: nghiên cứu tài liệu; tiến hành thí nghiệm, thực hành; hoạt động trảinghiệm sáng tạo .

- Giúp học sinh củng cố, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng vừa lĩnh hội được.Trong hoạt động này, học sinh được yêu cầu áp dụng trực tiếp kiến thức vào giảiquyết các câu hỏi/bài tập/tình huống/vấn đề trong học tập

- Giúp học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng đã học để phát hiện

và giải quyết các tình huống/vấn đề trong cuộc sống ở gia đình, địa phương giáoviên cần gợi ý học sinh về những hoạt động, sự hiện, hiện tượng cần quan sáttrong cuộc sống hàng ngày, khuyến khích học sinh tiếp tục tìm tòi và mở rộngkiến thức ngoài lớp học, mô tả yêu cầu về sản phẩm mà học sinh cần hoàn thành

để học sinh quan tâm thực hiện

 Tên chủ đề bao quát các đơn vị kiến thức muốn tích hợp, kết cấu nộidung chủ đề phải hợp lí, các đơn vị kiến thức trong chủ đề phải theo trình tựnhận thức từ dễ đến khó, đơn giản đến phức tạp hoặc nhóm thành các chủ đềnhỏ phù hợp với nhiệm vụ học tập được giao cho học sinh

 Chủ đề xây dựng vừa đúng, đủ, phù hợp và đảm bảo các yêu cầu vềchuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình chuẩn, cũng như các năng lựccần xây dựng, kiểm tra

 Khi xây dựng chủ đề phải đảm bảo tính hệ thống, tính logic của chươngtrình tránh đảo lộn nội dung hay rối loạn tư duy học sinh, phá vỡ hệ thốngkiến thức

 Tuyệt đối không được cắt xén chương trình, nội dung bài học Việc xâydựng chủ đề phải khớp với giáo án và tiến trình dạy học trên lớp, phù hợpvới điều kiện thực tế của nhà trường, giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất,thiết bị…

 Các tiết dạy của một chủ đề phải được bố trí dạy liền nhau Với chủ đề

có số tiết nhiều (2-3 tiết) , phải đảm bảo tính liền mạch của chủ đề mà HS không bị quá tải về 1 phân môn

Từ thực trạng đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh và yêu cầu đổi mớicăn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết Trung ương số29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Chính vì vậy tôi mạnh dạn chọn chuyên

đề này với mục đích hoàn thiện mình đồng thời tạo hứng thú cho học sinh trongquá trình học tập, với một chủ đề cụ thể sẽ được trình bày trong phần bài dạyminh họa trong chương trình công nghệ lớp 8

2 Giải quyết vấn đề

a) Cơ sở lý luận

Xã hội ngày càng phát triển thì việc hình thành các kỹ năng, năng lực đểđáp ứng những yêu cầu phát trển đó càng trở nên quan trọng và cần thiết, nó trởthành một trong những vấn đề đáng quan tâm của toàn xã hội nói chung và trong

hệ thống giáo dục nước nhà nói riêng Trong định hướng đổi mới chương trình

và sách giáo khoa giáo dục phổ thông sau năm 2018 đã nêu rõ: một trong nhữngquan điểm nổi bật là phát triển chương trình theo định hướng năng lực

Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chứckiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằm đáp ứnghiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Nănglực thể hiện sự vận dụng kết hợp nhiều yếu tố (phẩm chất, kiến thức và kỹ năng)được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loạicông việc nào đó Năng lực có các yếu tố cơ bản mà mọi người lao động, mọicông dân đều cần phải có đó là các năng lực chung cốt lõi Năng lực cốt lõi baogồm những năng lực cơ bản: năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, nănglực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp,năng lực tính toán, năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, nănglực thẩm mỹ, năng lực thể chất

b) Thực trạng

Từ thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy sự sáng tạo trong việc đổi mớiphương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh chưa nhiều.Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưa đượcquan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực sự khách quan, chính xác(chủ yếu tái hiện kiến thức) , chú trọng đánh giá cuối kì chưa chú trọng đánh giáquá trình Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học còn thụ động, lúng túng khigiải quyết các tình huống trong thực tiễn Điều đó thể hiện ở những tồn tại sau:

- Dạy học tích hợp đã được chú trọng, tuy nhiên, dạy học tích hợp vẫnmang tính khiên cưỡng, nội dung tích hợp vào bài học như bảo vệ môi trường,giáo dục kỹ năng sống… một cách cứng nhắc Chưa làm cho học sinh huy độngkiến thức, kỹ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực… để giải quyết các nhiệm

vụ học tập Việc tích hợp nội môn và tích hợp liên môn chưa thực sự hiệu quả,chính vì vậy chưa giúp học sinh hình thành kiến thức, kỹ năng mới và tất nhiêncác năng lực của học sinh chưa được phát triển

- Việc vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực còn mangtính hình thức Phương pháp thảo luận nhóm được tổ chức ở các lớp thực hiệnchương trình SGK hiện hành nhưng chủ yếu vẫn dựa vào một vài cá nhân họcsinh tích cực tham gia, các thành viên còn lại còn dựa dẫm, ỉ lại chưa thực sựchủ động Mục đích của thảo luận nhóm chưa đạt được tính dân chủ, mọi cánhân được tự do bày tỏ quan điểm, thói quen bình đẳng, biết đón nhận quanđiểm bất đồng để hình thành quan điểm cá nhân

- Mặc dù đã có giáo viên thực hiện thay đổi phương pháp dạy học, thayđổi cách thức tổ chức giờ nhằm đạt mục tiêu dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực cho học sinh song kết quả chưa đạt được như mong muốn mà nguyênnhân là:

+ Về phía giáo viên: Việc đổi mới phương pháp dạy học cũngkhông được thực hiện một cách triệt để, vẫn còn nặng về phương pháp truyền

thống, có đổi mới song chỉ dừng lại ở hình thức, chưa đi sâu vào thực chất nhằmgiúp khai thác kiến thức một cách có chiều sâu

+ Về phía học sinh: Học sinh ở trường chủ yếu là học sinh vùngnông thôn, nên việc tiếp cận và tìm tòi những thông tin thời sự phục vụ cho bàihọc còn hạn chế Một số học sinh chưa có phương pháp học tập phù hợp, chưatích cực trong việc tìm tòi nghiên cứu bài học nên chưa đảm bảo các năng lực

Những mâu thuẫn giữa thực trạng

1 Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống

Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương phápdạy học truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập mà cần bắt đầu bằngviệc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Để nângcao hiệu quả của các phương pháp dạy học này người giáo viên trước hết cầnnắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạo các kỹ thuật của chúng trongviệc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, kỹ thuật đặt các câu hỏi và xử lýcác câu trả lời trong đàm thoại, hay kỹ thuật làm mẫu trong luyện tập Tuynhiên, các phương pháp dạy học truyền thống có những hạn chế tất yếu, vì thếbên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kết hợp sử dụng cácphương pháp dạy học mới, có thể tăng cường tính tích cực nhận thức của họcsinh trong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề

2 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn

bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực vànâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạyhọc cá thể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi mộthình thức có những chức năng riêng Tình trạng độc tôn của dạy học toàn lớp và

sự lạm dụng phương pháp thuyết trình cần được khắc phục, đặc biệt thông qualàm việc nhóm Trong thực tiễn dạy học ở trường trung học hiện nay, nhiều giáoviên đã cải tiến bài lên lớp theo hướng kết hợp thuyết trình của giáo viên vớihình thức làm việc nhóm, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của học

sinh Tuy nhiên hình thức làm việc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việcgiải quyết các nhiệm vụ học tập nhỏ xen kẽ trong bài thuyết trình, mà còn cónhững hình thức làm việc nhóm giải quyết những nhiệm vụ phức hợp, có thểchiếm một hoặc nhiều tiết học, sử dụng những phương pháp chuyên biệt nhưphương pháp đóng vai, nghiên cứu trường hợp, dự án Mặt khác, việc bổ sungdạy học toàn lớp bằng làm việc nhóm xen kẽ trong một tiết học mới chỉ cho thấy

rõ việc tích cực hoá “bên ngoài” của học sinh Muốn đảm bảo việc tích cực hoá

“bên trong” cần chú ý đến mặt bên trong của phương pháp dạy học, vận dụngdạy học giải quyết vấn đề và các phương pháp dạy học tích cực khác

3 Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề (dạy học nêu vấn đề, dạy học nhận biết và giảiquyết vấn đề) là quan điểm dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năngnhận biết và giải quyết vấn đề Học được đặt trong một tình huống có vấn đề, đó

là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề,giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức Dạy học giảiquyết vấn đề là con đường cơ bản để phát huy tính tích cực nhận thức của họcsinh, có thể áp dụng trong nhiều hình thức dạy học với những mức độ tự lựckhác nhau của học sinh Các tình huống có vấn đề là những tình huống khoa họcchuyên môn, cũng có thể là những tình huống gắn với thực tiễn Trong thực tiễndạy học hiện nay, dạy học giải quyết vấn đề thường chú ý đến những vấn đềkhoa học chuyên môn mà ít chú ý hơn đến các vấn đề gắn với thực tiễn Tuynhiên nếu chỉ chú trọng việc giải quyết các vấn đề nhận thức trong khoa họcchuyên môn thì học sinh vẫn chưa được chuẩn bị tốt cho việc giải quyết các tìnhhuống thực tiễn Vì vậy bên cạnh dạy học giải quyết vấn đề, lý luận dạy học cònxây dựng quan điểm dạy học theo tình huống

4 Vận dụng dạy học theo tình huống

Dạy học theo tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc dạy họcđược tổ chức theo một chủ đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộcsống và nghề nghiệp Quá trình học tập được tổ chức trong một môi trường học

tập tạo điều kiện cho học sinh kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối tươngtác xã hội của việc học tập Các chủ đề dạy học phức hợp là những chủ đề có nộidung liên quan đến nhiều môn học hoặc lĩnh vực tri thức khác nhau, gắn vớithực tiễn Trong nhà trường, các môn học được phân theo các môn khoa họcchuyên môn, còn cuộc sống thì luôn diễn ra trong những mối quan hệ phức hợp.

Vì vậy sử dụng các chủ đề dạy học phức hợp góp phần khắc phục tình trạng xarời thực tiễn của các môn khoa học chuyên môn, rèn luyện cho học sinh nănglực giải quyết các vấn đề phức hợp, liên môn Phương pháp nghiên cứu trườnghợp là một phương pháp dạy học điển hình của dạy học theo tình huống, trong

đó học sinh tự lực giải quyết một tình huống điển hình, gắn với thực tiễn thôngqua làm việc nhóm Vận dụng dạy học theo các tình huống gắn với thực tiễn làcon đường quan trọng để gắn việc đào tạo trong nhà trường với thực tiễn đờisống, góp phần khắc phục tình trạng giáo dục hàn lâm, xa rời thực tiễn hiện naycủa nhà trường phổ thông Tuy nhiên, nếu các tình huống được đưa vào dạy học

là những tình huống mô phỏng lại, thì chưa phải tình huống thực Nếu chỉ giảiquyết các vấn đề trong phòng học lý thuyết thì học sinh cũng chưa có hoạt độngthực tiễn thực sự, chưa có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành

5 Vận dụng dạy học định hướng hành động

Dạy học định hướng hành động là quan điểm dạy học nhằm làm cho hoạtđộng trí óc và hoạt động chân tay kết hợp chặt chẽ với nhau Trong quá trình họctập, học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập và hoàn thành các sản phẩm hànhđộng, có sự kết hợp linh hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân Đây

là một quan điểm dạy học tích cực hoá và tiếp cận toàn thể Vận dụng dạy họcđịnh hướng hành động có ý nghĩa quan trong cho việc thực hiện nguyên lý giáodục kết hợp lý thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.Dạy học theo dự án là một hình thức điển hình của dạy học định hướng hànhđộng, trong đó học sinh tự lực thực hiện trong nhóm một nhiệm vụ học tập phứchợp, gắn với các vấn đề thực tiễn, kết hợp lý thuyết và thực hành, có tạo ra cácsản phẩm có thể công bố Trong dạy học theo dự án có thể vận dụng nhiều lý

thuyết và quan điểm dạy học hiện đại như lý thuyết kiến tạo, dạy học địnhhướng học sinh, dạy học hợp tác, dạy học tích hợp, dạy học khám phá, sáng tạo,dạy học theo tình huống và dạy học định hướng hành động.

6 Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lý

hỗ trợ dạy học

Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương phápdạy học, nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạyhọc Hiện nay, việc trang bị các phương tiện dạy học mới cho các trường phổthông từng bước được tăng cường Tuy nhiên các phương tiện dạy học tự làmcủa giáo viên luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy Đa phương tiện vàcông nghệ thông tin vừa là nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy học trongdạy học hiện đại Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiệntrình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các phươngpháp dạy học sử dụng mạng điện tử (E-Learning) , mạng trường học kết nối

7 Sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo

Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của của giáo viên và họcsinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trìnhdạy học Các kỹ thuật dạy học là những đơn vị nhỏ nhất của phương pháp dạyhọc Có những kỹ thuật dạy học chung, có những kỹ thuật đặc thù của từngphương pháp dạy học, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại Ngày nayngười ta chú trọng phát triển và sử dụng các kỹ thuật dạy học phát huy tính tíchcực, sáng tạo của người học như “động não”, “tia chớp”, “bể cá”, bản đồ tư duy

8 Chú trọng các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn

Phương pháp dạy học có mối quan hệ biện chứng với nội dung dạy học,việc sử dụng các phương pháp dạy học đặc thù có vai trò quan trọng trong dạyhọc bộ môn Các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn được xây dựng trên cơ

sở lý luận dạy học bộ môn Ví dụ: Thí nghiệm là một phương pháp dạy học đặcthù quan trọng của các môn khoa học tự nhiên; các phương pháp dạy học nhưtrình diễn vật phẩm kỹ thuật, làm mẫu thao tác, phân tích sản phẩm kỹ thuật,

thiết kế kỹ thuật, lắp ráp mô hình, các dự án là những phương pháp chủ lựctrong dạy học kỹ thuật; phương pháp “Bàn tay nặn bột” đem lại hiệu quả caotrong việc dạy học các môn khoa học .

9 Bồi dưỡng phương pháp học tập tích cực cho học sinh

Phương pháp học tập một cách tự lực đóng vai trò quan trọng trong việctích cực hoá, phát huy tính sáng tạo của học sinh Có những phương pháp nhậnthức chung như phương pháp thu thập, xử lý, đánh giá thông tin, phương pháp tổchức làm việc, phương pháp làm việc nhóm, có những phương pháp học tậpchuyên biệt của từng bộ môn Bằng nhiều hình thức khác nhau, cần luyện tậpcho học sinh các phương pháp học tập chung và các phương pháp học tập trong

bộ môn

Tóm lại, có rất nhiều phương hướng đổi mới phương pháp dạy học vớinhững cách tiếp cận khác nhau, trên đây chỉ là một số phương hướng chung.Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điều kiện thích hợp vềphương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điều kiện về tổ chức, quản lý.Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ quan Mỗi giáo viên với kinhnghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướng riêng để cải tiếnphương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân

c) Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

- Thường xuyên tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn, đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực của người học, lấy ngườihọc làm trung tâm

- Tích cực hoạt động dự giờ thăm lớp theo hướng đổi mới hoạt động sinhhoạt chuyên môn theo tổ (nhóm)

- Xác định và giao nhiệm vụ học tập cho các nhóm một cách cụ thể và rõ

ràng Mỗi nhiệm vụ học tập phải đảm bảo cho học sinh hiểu rõ: : mục đích, nội

dung, cách thức hoạt động (theo kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng) và sản phẩm học tập phải hoàn thành (Lưu ý tăng cường các câu hỏi "Như thế nào? ",

"Tại sao? "…)

- Quan sát, phát hiện những khó khăn mà học sinh gặp phải; hỗ trợ kịpthời cho từng học sinh và cả nhóm Khi giúp đỡ học sinh, cần gợi mở để họcsinh tự lực hoàn thành nhiệm vụ; khuyến khích để học sinh hợp tác, hỗ trợ lẫnnhau trong việc giải quyết nhiệm vụ học tập; giao thêm nhiệm vụ cho những họcsinh hoàn thành trước nhiệm vụ (yêu cầu nâng cao hoặc giúp đỡ các bạnkhác )

- Hướng dẫn việc tự ghi bài của học sinh: kết quả hoạt động cá nhân, kếtquả thảo luận nhóm, nhận xét của giáo viên và nội dung bài học vào vở; không

"đọc – chép" hay yêu cầu học sinh chép lại toàn bộ nội dung bài học trong sách

- Sử dụng hợp lý thiết bị dạy học, học liệu và các công cụ hỗ trợ trong lớphọc, nhất là việc sử dụng bảng trong việc hỗ trợ tiến trình tổ chức hoạt động họccủa học sinh như: ghi những nội dung cơ bản, cốt lõi của bài học; những gợi ý,hướng dẫn của giáo viên; những kết quả hoạt động học của học sinh… thiết bịdạy học và học liệu được sử dụng trong dạy học mỗi hoạt động học phải đảmbảo sự phù hợp với mục tiêu, nội dung học tập của học sinh

d) Thực nghiệm và kết quả thực hiện

- Đối tượng áp dụng: Học sinh lớp 8 trường THCS Lũng Hòa

- Bài dạy minh họa:

CHỦ ĐỀ 9:

CHI TIẾT MÁY VÀ LẮP GHÉP, MỐI GHÉP THÁO ĐƯỢC,

MỐI GHÉP ĐỘNG (Bài 24, 26, 27-Theo PPCT)

I Nội dung:

- Nội dung 1: Chi tiết máy và lắp ghép

- Nội dung 2: Mối ghép cố định-Mối ghép tháo được

- Nội dung 3: Mối ghép động

II Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Học sinh hiểu được khái niệm và phân loại chi tiết máy

- Biết được các kiểu lắp ghép của chi tiết máy

- Học sinh hiểu được khái niệm và phân loại mối ghép cố định