PHƯƠNG PHÁP ôn tập để TIẾP cận văn bản văn học TRONG CHƯƠNG TRÌNH THPT

Trong chương trình THPT hiện nay trước yêu cầu đổi mới của giáo dục mỗi giáo viên đều phải đổi mới. Đổi mới cách dạy, đổi mới cách học, đổi mới cách thi và đổi mới cách đánh giá. Vì vậy mỗi một phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học đều có những ưu khuyết điểm khác nhau. Do đó người giáo viên phải lựa chọn phương pháp, kĩ thuật sao cho phù hợp với đặc trưng bộ môn và phù hợp với đối tượng học sinh. Để giúp học sinh đáp ứng yêu cầu thực tế, chúng ta cần trả lời các câu hỏi sau: Làm thế nào để học văn bản không quên? Làm thế nào để học sinh ghi nhớ kiến thức lâu dài? Làm thế nào để viết văn theo cách riêng mà vẫn đầy đủ ý? Làm thế nào để phát huy tối đa sự sáng tạo của học sinh? Làm thế nào để học sinh làm chủ kiến thức, chủ động chiếm lĩnh kiến thức, phát huy những kĩ năng đã được giảng dạy, học tập để áp dụng vào cuộc sống. Đó là những câu hỏi mà người viết mong muốn chia sẻ với đồng nghiệp qua chuyên đề “Phương pháp ôn tập để tiếp cận văn bản Văn học trong chương trình THPT”. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ A. Nội dung Khi giảng dạy ôn tập giờ văn bản Văn học để học sinh có một lượng kiến thức cần thiết khi viết bài NLVH mỗi giáo viên cần chú ý những bước sau: 1 Bước 1: Đây là bước không thể thiếu trong giờ dạy ôn tập văn bản. Giáo viên cung cấp, định hướng mở bài: Tác giả là nhà văn hay nhà thơ. Thời đại giai đoạn tác giả sinh sống. Phong cách sáng tác. Hoàn cảnh sáng tác vị trí tác phẩm, đoạn trích. Gía trị tác phẩm Trích đề dẫn dắt vấn đề. Nêu vấn đề cần nghị luận. Lưu ý: Đối với học sinh khá, giỏi thì các em sẽ có cách mở bài sáng tạo và độc đáo hơn. Tùy vào năng lực của các em. 2 Bước 2: Giáo viên cung cấp, định hướng chủ đề, đề tài tác phẩm. Vì đây là phần thâu tóm, khái quát nhất nội dung tư tưởng tác phẩm và tác giả. 3 Bước 3: Giáo viên cung cấp, hệ thống nghệ thuật của bài dạy phần văn bản. Vì đây là phần không thể thiếu trong quá trình cảm nhận một văn bản. 4 Bước 4: Giáo viên sử dụng các kĩ thuật dạy học như sơ đồ tư duy để tóm lược nội dung khổ thơ, chi tiết, tình huống, nhân vật, đặc sắc nghệ thuật,… Để học sinh làm cơ sở triển khai các luận điểm, luận cứ, luận chứng cần thiết trong quá trình làm bài. Lưu ý: Học sinh nắm vững bước 4 vì đây là phần trọng tâm kiến thức để các em hệ thống nội dung bài học một cách logic nhất. Để trong quá trình làm bài không thiếu ý, sót ý và nhầm lẫn kiến thức. 5 Bước 5: Bài học nhận thức, ý nghĩa tư tưởng. Liên hệ. 6 Bước 6: Phần thơ: Học sinh thuộc một vài khổ thơ câu thơ tiêu biểu của bài thơ. Không yêu cầu thuộc hết cả bài. Phần văn xuôi: Học sinh ghi nhớ tóm tắt văn bản, những chi tiết đắt, tiêu biểu để hỗ trợ cho việc phân tích, chứng minh tình huống, nhân vật, sự kiện, câu thể hiện chủ đề tư tưởng, châm ngôn,… Lưu ý: Đối với bước 5 giáo viên có thể hệ thống dẫn chứng cho học sinh nắm và ghi nhớ. Trực tiếp gạch trong SGK hoặc photo. Cần có sự kiểm tra của giáo viên để đảm bảo các em không quên dẫn chứng. 7 Bước 7: Giáo viên cung cấp dẫn chứng sáng tạo để các em vận dụng, mở rộng trong quá trình làm bài. Đối với học sinh khá, giỏi đây là điều cần thiết trong quá trình ôn tập. Còn học sinh trung bình, yếu có thể bỏ qua. Lưu ý: Gom từng đề tài, chủ đề để học sinh dễ hệ thống. 8 Bước 8: Tiến hành kiểm tra kết quả các bước đã hướng dẫn bằng cách cung cấp đề cụ thể và học sinh thực hành. Lưu ý: Học sinh tự lập dàn ý (làm ở nhà sau đó giáo viên kiểm tra). Học sinh dựa vào tất cả các bước giáo viên đã hướng dẫn, giảng dạy để hoàn thiện dàn ý. Học sinh lập dàn ý chi tiết càng hiệu quả. Học sinh phải tự làm bước này vì đây là bước rèn luyện kĩ năng, thu thập thông tin và khả năng thực hành của các em. Không chỉ thế đây là bước kiểm tra kiến thức học sinh để giáo viên điều chỉnh cho bước ôn tập tiếp theo. Qua bước lập dàn ý này giúp giáo viên phát hiện học sinh khá, giỏi, trung bình, yếu để kịp thời khắc phục, giúp đỡ các em trong thời gian sau. Đây là bước quan trọng nên giáo viên phải sửa bài thật cẩn thận, đọc nhiều lần để phát hiện năng lực học sinh và phân loại học sinh. Ghi chép vào tập theo dõi. 9 Bước 9: Tiến hành viết bài văn, kiểm tra kiến thức. Mỗi bước đều có những khó khăn nhất định và mất rất nhiều thời gian trong quá trình ôn tập. Nên ngay từ đầu năm học giáo viên cần hình thành kiến thức, định hướng nội dung ôn tập, kế hoạch ôn tập cụ thể và hình thành khung kiến thức để đạt kết quả như mong muốn.

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Phú Tân, ngày 10 tháng 11 năm 2018

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ Tên chuyên đề:

“Phương pháp ôn tập để tiếp cận văn bản Văn học trong chương trình THPT”.

Tên cá nhân: Lê Xuân Dị

Đơn vị công tác: Trường THPT Phú Tân

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tên chuyên đề: Phương pháp ôn tập để tiếp cận văn bản Văn học trong

chương trình THPT.

2 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện chuyên đề (Lí do nghiên cứu).

Trong chương trình THPT hiện nay trước yêu cầu đổi mới của giáo dục mỗi giáo viên đều phải đổi mới Đổi mới cách dạy, đổi mới cách học, đổi mới cách thi và đổi mới cách đánh giá Vì vậy mỗi một phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học đều có những ưu khuyết điểm khác nhau Do đó người giáo viên phải lựa chọn phương pháp, kĩ thuật sao cho phù hợp với đặc trưng bộ môn và phù hợp với đối tượng học sinh Để giúp học sinh đáp ứng yêu cầu thực tế, chúng ta cần trả lời các câu hỏi sau:

Làm thế nào để học văn bản không quên?

Làm thế nào để học sinh ghi nhớ kiến thức lâu dài?

Làm thế nào để viết văn theo cách riêng mà vẫn đầy đủ ý?

Làm thế nào để phát huy tối đa sự sáng tạo của học sinh?

Làm thế nào để học sinh làm chủ kiến thức, chủ động chiếm lĩnh kiến thức, phát huy những kĩ năng đã được giảng dạy, học tập để áp dụng vào cuộc sống

Đó là những câu hỏi mà người viết mong muốn chia sẻ với đồng nghiệp

qua chuyên đề “Phương pháp ôn tập để tiếp cận văn bản Văn học trong

chương trình THPT”

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

A Nội dung

Khi giảng dạy ôn tập giờ văn bản Văn học để học sinh có một lượng kiến thức cần thiết khi viết bài NLVH mỗi giáo viên cần chú ý những bước sau:

1/ Bước 1:

Đây là bước không thể thiếu trong giờ dạy ôn tập văn bản Giáo viên cung cấp, định hướng mở bài:

- Tác giả là nhà văn hay nhà thơ Thời đại/ giai đoạn tác giả sinh sống

- Phong cách sáng tác

Trang 1

- Hoàn cảnh sáng tác/ vị trí tác phẩm, đoạn trích Gía trị tác phẩm

- Trích đề/ dẫn dắt vấn đề Nêu vấn đề cần nghị luận

* Lưu ý: Đối với học sinh khá, giỏi thì các em sẽ có cách mở bài sáng tạo

và độc đáo hơn Tùy vào năng lực của các em

2/ Bước 2:

Giáo viên cung cấp, định hướng chủ đề, đề tài tác phẩm Vì đây là phần thâu tóm, khái quát nhất nội dung tư tưởng tác phẩm và tác giả

3/ Bước 3:

Giáo viên cung cấp, hệ thống nghệ thuật của bài dạy phần văn bản Vì đây là phần không thể thiếu trong quá trình cảm nhận một văn bản

4/ Bước 4:

Giáo viên sử dụng các kĩ thuật dạy học như sơ đồ tư duy để tóm lược nội dung khổ thơ, chi tiết, tình huống, nhân vật, đặc sắc nghệ thuật,… Để học sinh làm cơ sở triển khai các luận điểm, luận cứ, luận chứng cần thiết trong quá trình làm bài

* Lưu ý: Học sinh nắm vững bước 4 vì đây là phần trọng tâm kiến thức

để các em hệ thống nội dung bài học một cách logic nhất Để trong quá trình làm bài không thiếu ý, sót ý và nhầm lẫn kiến thức

5/ Bước 5:

- Bài học nhận thức, ý nghĩa tư tưởng Liên hệ

6/ Bước 6:

- Phần thơ: Học sinh thuộc một vài khổ thơ/ câu thơ tiêu biểu của bài thơ Không yêu cầu thuộc hết cả bài

- Phần văn xuôi: Học sinh ghi nhớ tóm tắt văn bản, những chi tiết đắt, tiêu biểu để hỗ trợ cho việc phân tích, chứng minh tình huống, nhân vật, sự kiện, câu thể hiện chủ đề tư tưởng, châm ngôn,…

* Lưu ý: Đối với bước 5 giáo viên có thể hệ thống dẫn chứng cho học

sinh nắm và ghi nhớ Trực tiếp gạch trong SGK hoặc photo Cần có sự kiểm tra của giáo viên để đảm bảo các em không quên dẫn chứng

7/ Bước 7:

Giáo viên cung cấp dẫn chứng sáng tạo để các em vận dụng, mở rộng trong quá trình làm bài Đối với học sinh khá, giỏi đây là điều cần thiết trong quá trình ôn tập Còn học sinh trung bình, yếu có thể bỏ qua

* Lưu ý: Gom từng đề tài, chủ đề để học sinh dễ hệ thống.

8/ Bước 8:

Tiến hành kiểm tra kết quả các bước đã hướng dẫn bằng cách cung cấp đề

cụ thể và học sinh thực hành

* Lưu ý: Học sinh tự lập dàn ý (làm ở nhà sau đó giáo viên kiểm tra).

Học sinh dựa vào tất cả các bước giáo viên đã hướng dẫn, giảng dạy để hoàn thiện dàn ý Học sinh lập dàn ý chi tiết càng hiệu quả Học sinh phải tự làm bước này vì đây là bước rèn luyện kĩ năng, thu thập thông tin và khả năng thực hành của các em Không chỉ thế đây là bước kiểm tra kiến thức học sinh để giáo viên điều chỉnh cho bước ôn tập tiếp theo Qua bước lập dàn ý này giúp giáo

viên phát hiện học sinh khá, giỏi, trung bình, yếu để kịp thời khắc phục, giúp đỡ các em trong thời gian sau Đây là bước quan trọng nên giáo viên phải sửa bài thật cẩn thận, đọc nhiều lần để phát hiện năng lực học sinh và phân loại học sinh Ghi chép vào tập theo dõi

9/ Bước 9: Tiến hành viết bài văn, kiểm tra kiến thức.

Mỗi bước đều có những khó khăn nhất định và mất rất nhiều thời gian trong quá trình ôn tập Nên ngay từ đầu năm học giáo viên cần hình thành kiến thức, định hướng nội dung ôn tập, kế hoạch ôn tập cụ thể và hình thành khung kiến thức để đạt kết quả như mong muốn

* Lưu ý: Khi viết bài cần vận dụng, kết hợp các thao tác lập luận trong văn

nghị luận

B Áp dụng

1/ Bước 1

1.1 Thạch Lam là một cây bút truyện ngắn tài hoa, xuất sắc trong giai đoạn

1930- 1945 Thạch Lam là người đôn hậu và rất đỗi tinh tế Những truyện ngắn của ông được đánh giá như những bài thơ trữ tình đượm buồn Văn Thạch Lam trong sáng, giản dị mà thâm trầm sâu sắc “Hai đứa trẻ” in trong tập “Nắng trong vườn” là truyện ngắn đặc sắc của Thạch Lam vừa tiêu biểu cho bút pháp nhà văn vừa thể hiện giá trị tư tưởng sâu sắc và mới mẻ (Trích đề)

1.2 Nguyễn Tuân là nhà văn lớn suốt đời đi tìm cái đẹp Ông có vị trí quan

trọng và đóng góp không nhỏ đối với văn học Việt Nam hiện đại Nguyễn Tuân thúc đẩy thể tuỳ bút, bút kí, văn học đạt đến trình độ cao, làm phong phú them ngôn ngữ văn học của dân tộc Ông đem đến cho nền văn xuôi hiện đại một phong cách độc đáo và tài hoa Truyện ngắn “Chữ người tử tù” lúc đầu có tên

“Dòng chữ cuối cùng” in năm 1939 trên tạp chí Tao Đàn, sau đó được in trong tập “Vang bóng một thời” và đổi tên thành “Chữ người tử tù” (Trích đề)

1.3 Xuân Diệu tham gia cách mạng từ rất sớm Ông là nhà thơ “mới nhất trong

các nhà thơ mới”, thể hiện một quan niệm sống mới mẻ cùng với những cách tân nghệ thuật đầy sáng tạo Ông là nhà thơ của tình yêu, của mùa xuân và của tuổi trẻ với giọng thơ sôi nổi, đắm say, yêu đời thắm thiết Xuân Diệu là một cây bút có sức sáng tạo mãnh liệt, dồi dào, bền bỉ, có đóng góp to lớn cho nhiều lĩnh vực đối với nền văn học Việt Nam hiện đại “Vội vàng” 1938 được in trong tập “Thơ thơ” (Trích đề)

1.4 Nguyễn Huy Tưởng là nhà viết kịch thiên tài Trong sáng tác Nguyễn Huy

Tưởng có thiên hướng khai thác đề tài lịch sử và có đóng góp nổi bật ở các thể loại tiểu thuyết và kịch Văn phong của ông giản dị trong sáng, thâm trầm sâu sắc Vở kịch “Vũ Như Tô” 1941 là vở kịch đặc sắc của Nguyễn Huy Tưởng Trong vở kịch có đoạn trích “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” (Trích đề)

1.5 Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẻ tranh, soạn nhạc,

… nhưng được biết đến là một nhà thơ mang hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa, đặc biệt khi ông viết về người lính Tây Tiến và xứ Đoài mây trắng của mình “Tây Tiến” năm 1948 là bài thơ tiêu biểu cho đời thơ Quang Dũng, thể hiện sâu sắc phong cách nghệ thuật của nhà thơ (Trích đề)

Trang 3

1.6 Nguyễn Khoa Điềm thuộc thế hệ các nhà thơ thời kì kháng chiến chống

Mĩ cứu nước Thơ ông hấp dẫn bởi sự kết hợp giữa xúc cảm nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước, con người Việt Nam Trường ca “Mặt đường khát vọng” 1971 được in lần đầu 1974, viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ

đo thị vùng tạm chiếm miền Nam về non sông đất nước, về sứ mệnh của thế hệ mình, xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu chống đế quốc Mĩ xâm lược (Trích đề)

1.7 Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trong những nhà văn chuyên viết về bút

kí Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với tư duy đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hóa, lịch sử, địa lí… Tất cả được thể hiện trong lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là bài bút kí xuất sắc tại Huế năm 1981 (Trích đề)

1.8 Kim Lân là nhà văn chuyên viết truyện ngắn Ông thường viết về nông thôn và người nông dân Ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời

sống làng quê- những thú chơi và sinh hoạt văn hóa cổ truyền của người nông dân vùng đồng bằng Bắc Bộ Dù viết về phong tục hay con người Việt Nam, trong sáng tác của ông vẫn thấy thấp thoáng cuộc sống và con người của làng quê Việt Nam nghèo khổ, thiếu thốn mà vẫn yêu đời; thật thà, chất phác mà thông minh, hóm hỉnh, tài hoa “Vợ nhặt” 1962 (Trích đề)

2/ Bước 2: Chủ đề tác phẩm

2.1 Tây Tiến: Bài thơ đã khắc họa thành công hình tượng người lính Tây Tiến

trên nền cảnh núi rừng mien Tây hung vĩ, dữ dội Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn, đậm chất bi tráng sẽ luôn đồng hành trong trái tim

và trí óc của mỗi chúng ta

2.2 Sóng: Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu hiện lên qua hình

tượng song Tình yêu thiết tha, nồng nàn, đầy khát vọng và sắt son chung thủy, vượt lên mọi giới hạn của đời người

2.3 Người lái đò sông Đà: Giới thiệu, khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp của thiên

nhiên và con người lao động ở miền Tây Bắc của tổ quốc; thể hiện tình yêu mến, sự gắn bó thiết tha của Nguyễn Tuân đối với đất nước và con người Việt Nam

2.4 Vợ chồng A Phủ: Tố cáo tội ác của bọn phong kiến, thực dân; thể hiện số

phận đau khổ của người dân lao động miền núi; phản ánh con đường giải phóng

và ngợi ca vẻ đẹp, sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của họ

2.5 Rừng xà nu: Ngợi ca tinh thần bất khuất, sức mạnh quật khởi của đồng

bào các dân tộc Tây Nguyên nói riêng, đất nước, con người Việt Nam nói chung trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và khẳng định chân lí của thời đại: để giữ gìn sự sống của đất nước và nhân dân, không có cách nào khác là phải cùng nhau đứng lên cầm vũ khí chống lại kẻ thù

3/ Bước 3: Nghệ thuật

3.1 Vợ chồng A Phủ:

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật có nhiều đặc sắc (A Phủ được miêu tả qua hành động, Mị chủ yếu khắc hoạ tâm tư)

- Trần thuật uyển chuyển, linh hoạt; cách giới thiệu nhân vật đầy bất ngờ,

tự nhiên mà ấn tượng; kể chuyện ngắn gọn, dẫn dắt tình tiết khéo léo

- Biệt tài miêu tả thiên nhiên và phong tục, tập quán của người dân miền núi

- Ngôn ngữ sinh động, chọn lọc và sáng tạo, câu văn giàu tính tạo hình và thấm đẫm chất thơ

3.2 Những đứa con trong gia đình:

Văn Nguyễn Thi chi tiết, cụ thể, gợi được không khí và rất có hồn Ngôn ngữ tác phẩm bình dị, phong phú, tinh tế, đầy giá trị tạo hình và đậm đà chất Nam Bộ Giọng văn chân thật, tự nhiên, nhiều đoạn gây xúc động mạnh,…Lời mỗi nhân vật đều được cá thể hoá rất rõ nhưng không hề lạm dụng từ ngữ địa phương, không làm mất đi tính trong sáng và chuẩn mực của ngôn ngữ văn học

3.3 Chiếc thuyền ngoài xa:

- Tình huống truyện độc đáo, có ý nghĩa khám phá, phát hiện về đời sống

- Tác giả lựa chọn ngôi kể, điểm nhìn thích hợp, làm cho câu chuyện trở nên gần gũi, chân thực và có sức thuyết phục

- Ngôn ngữ nhân vật sinh động, phù hợp với tính cách Lời văn giản dị

mà sâu sắc, đa nghĩa

3.4 Hồn Trương Ba, da hàng thịt:

- Sáng tạo lại cốt truyện dân gian

- Nghệ thuật dựng cảnh, dựng đối thoại, độc thoại nội tâm

- Hành động của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách, góp phần phát triển tình huống truyện

4/ Bước 4: Sơ đồ tư duy

Lớp 11

5/ Bước 5: Dẫn chứng

Trang 5

1 Quang cảnh phủ chúa

- Chốn thâm nghiêm, kín cổng cao

tường;

- Chốn xa hoa tráng lệ lộng lẫy;

- Cuộc sống hưởng lạc;

- Không khí ngột ngạt, tù đọng.

VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH (Lê Hữu Trác)

4 Bút pháp kí sự

- Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực;

- Lối kể khéo léo, lôi cuốn;

- Đan xen với tác phẩm thi ca.

3 Thái độ tác giả

- Nghi lễ khuôn phép;

- Sự cao sang quyền quý;

- Cuộc sống xa hoa, hưởng lạc;

- Sự lộng hành ở phủ chúa.

2 Cung cách sinh hoạt

- Nghi lễ khuôn phép;

- Sự cao sang quyền quý;

- Cuộc sống xa hoa, hưởng lạc;

- Sự lộng hành của phủ chúa.

5.1 Vợ nhặt

Nhân vật Tràng: Căn nhà “vắng teo đứng rúm ró trên mảnh vườn mọc

lổn nhổn những búi cỏ dại” “Từ cha sinh, mẹ đẻ đến giờ, chưa có người con gái nào cười với hắn tình tứ như thế” “Nói đùa chứ có về với tớ thì ra khuân hàng lên xe rồi cùng về” “Mới đầu anh chàng cũng chợn nghĩ: thóc gạo này đến cái thân mình cũng chả biết có nuôi nổi không, lại còn đèo bòng” “Chậc, kệ” Khuôn mặt “phớn phở khác thường” “Trong một lúc Tràng hình như quên hết những cảnh sống ê chề, tắm tối hằng ngày, quên cả cái đói khát ghê gớm đang đe dọa, quên cả những tháng ngày trước mặt Trong lòng hắn bây giờ chỉ còn tình nghĩa giữa hắn với người đàn bà đi bên Một cái gì mới mẻ, lạ lắm, chưa từng thấy ở người đàn ông nghèo khổ ấy, nó ôm ấp, mơn man khắp da thịt Tràng, tựa hồ như có bàn tay vuốt nhẹ dọc sống lưng” Khi về đến nhà Tràng

“ngượng nghịu đứng tây ngây ra giữa nhà một lúc, chợt hắn thấy sờ sợ”

“Hắn thấy vẫn còn ngờ ngợ như không phải thế Ra hắn đã có vợ rồi đấy ư?”

“Sau khi lấy vợ, Tràng trở thành một người sống có trách nhiệm, biết suy nghĩ chín chắn” “Trong người êm ái lửng lơ như vừa ở trong giấc mơ đi ra” “Bỗng nhiên hắn thấy hắn thương yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng Hắn đã có một gia đình Hắn sẽ cùng vợ sinh con đẻ cái ở đấy Cái nhà như cái tổ ấm che mưa che nắng”

Nhân vật bà Cụ Tứ: “mặt bủng beo u ám” “Bà lão hấp háy cặp mắt cho

đỡ nhoèn vì tự dưng bà lão thấy mắt mình nhoèn ra thì phải” “Lòng người mẹ nghèo khổ ấy còn hiểu ra biết bao nhiêu cơ sự, vừa ai oán, vừa xót thương cho

số kiếp đứa con mình Chao ôi, người ta dựng vợ gả chồng cho con lúc trong nhà ăn nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này Còn mình thì ” “ Bà cúi đầu nín lặng” Bà nghĩ “Nguwoif ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến con mình Mà con mình mới có vợ được” “Nhà

ta thì nghèo con ạ Vợ chồng chúng mày liệu mà bảo nhau làm ăn Rồi may ra

mà ông trời cho khá Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời? Có ra thì rồi con cái chúng mày về sau”

Người vợ nhặt: Nghe Tràng hò “Muốn ắn cơm trắng mấy giò này/ Lại

đây mà đẩy xe bò với anh nì” thị ton ton chạy lại Lần thứ hai thị sưng sỉa nói

“Điêu! Người thế mà điêu!” “Hai con mắt trũng hoáy của thị tức thì sáng lên” rồi “thị ngồi sà xuống, ăn thật Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì” “Ăn xong thị cầm dọc đôi đũa quệt ngang miệng thở: Hà, ngon” Trên đường về “thị có vẻ rón rén, e thẹn”, “thị càng ngượng nghịu, chân

nọ bước díu vào chân kia” Về đến nhà Tràng “thị đảo mắt nhìn chung quanh, cái ngực gầy lép nhô lên, nén một tiếng thở dài” “thị vân vê tà áo rách bợt”

5.2 Chiếc thuyền ngoài xa

Phát hiện về chiếc thuyền trên biển sớm mờ sương “Một bức tranh

mực tàu của một danh họa thời cổ Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương trắng như sữa có pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mắt trời chiếu vào toàn bộ khung cảnh từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp một vẻ

đẹp thực sự đơn giản và toàn bích” “Khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn” “Bản thân cái đẹp chính là đạo đức”

Người đàn bà hàng chài “một thân hình quen thuộc của người đàn bà

vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch” “Khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ” “Với tấm lưng áo bạc phếch và rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng” Người đàn bà bị đánh đập thật dã man “ba ngày một trận nhẹ,,năm ngày một trận nặng” “Người đàn ông với tấm lưng rộng và cong như một chiếc thuyền Mái tóc tổ quạ Lão đi chân chữ bát, bước từng bước chắc chắn, hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ” “chẳng nói chẳng rằng trút cơ giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà”, “vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, nguyền rủa bằng cái giọng rên

rỉ, đau đớn” “Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn” “Qúy tòa bắt tội con cũng dược, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó” Lời khẩn cầu tha thiết cũng như hành động của người đàn bà đã tạo nên những bất ngờ không thể

lí giải “Sức chịu đựng, sự hi sinh thầm lặng và sự thấu hiểu lẽ đời” “Mong các chú cách mạng thông cảm cho đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông chèo chống khi phong ba, để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp con, nhà nào cũng trên dưới chục đứa Ông trời sinh ra người đàn

bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổ Đàn bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình như ở trên đất được” “Chị cảm ơn các chú! Đây là lời chị nói thành thực, chị cảm ơn các chú Lòng các chú tốt, nhưng các chú đâu có phải là người làm

ăn lam lũ, khó nhọc ” “ửng sáng lên như một nụ cười”

Nhân vật Phùng: “Phùng là một nghệ sĩ có trái tim biết rung cảm trước

cái đẹp” “Phùng là một con người, một nghệ sĩ có trái tim biết cảm thông và có những nhận thứ sâu sắc về cuộc đời, về nghệ thuật” “Khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn” Kết thúc tác phẩm Phùng suy ngẫm

“Tuy là ảnh đen trắng nhưng mỗi lần ngắm kỹ, tôi vẫn thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai lúc bấy giờ tôi nhìn thấy từ bãi xe tăng hỏng, và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ tôi cũng thấy người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh, đó là một người đàn bà vùng biển cao lớn với những đường nét thô kệch, tấm lưng áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng khuôn mặt rỗ đã nhợt trắng vì kéo lưới suốt đêm Mụ bước những bước chậm rãi, bàn chân giậm trên mặt đất chắc chắn, hòa lẫn trong dám đông”

5.3 Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Màn đối thoại giữa hồn và xác hàng thịt: “Hồn Trương Ba ngồi ôm

đầu một hồ lâu rồi vụt đứng dậy” “Không Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán cái chỗ ở không phải là của tôi này lắm rồi, chán lắm rồi!” Hồn Trương Ba đuối lí “tay chân run rẩy hơi thở nóng rực cổ nghẹn lại tát thằng con trai tóe máu mồm máu mũi” Nhưng Hồn Trương Ba vẫn có một đời sống riêng nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắng”

Trang 7

Màn đối thoại với người thân: Vợ Trương Ba nói “đi đâu cũng

được còn hơn là thế này” “Ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm

vườn ngày xưa” Cháu gái: “bàn tay giết lợn” Bàn chân “to bè như cái xẻng”.

“Làm gãy tiệt cái chồi non giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm” Với nó

“Ông nội đời nào thô lỗ, phũ phàng như vậy” “Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi!

Lão đồ tể, cút đi” Chị con dâu “ khổ hơn xưa nhiều lắm” Gia đình ta “như sắp

tan hoang ra cả” “Thầy bảo con: Cái bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ như lẹch lạc, nhòa mờ dần đi, đến

nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa ” Hồn Trương Ba tự nói

với thân xác: “Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác không phải của ta ạ

nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình? Chẳng còn cách nào khác! Mày nói thế hả? Nhưng có thật là không còn cách nào khác?

Có thật không còn cách nào khác? Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!”

Màn đối thoại với Đế Thích: “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài

một nẻo được Tôi muốn được là tôi toàn vẹn” “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác đã là chuyện không nên, đằng này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt” “Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biết!”

Nhân vật Trương Ba: Trương Ba là một con người nhân hậu, sáng suốt,

giàu lòng tự trọng Đặc biệt, đó là con người ý thức được ý nghĩa của cuộc sống và dám đấu tranh, thậm chí chấp nhận cái chết để dược sống đúng là mình

6/ Bước 6

6.1 Thơ

- Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều

Bóng dài trên đỉnh dốc cheo leo

Núi không đè nổi vai vươn tới

Lá ngụy trang reo với gió đèo (Tố Hữu)

- Anh nắm tay em cuối mùa chiến dịch

Vắt xôi nuôi quân em giấu giữa rừng

Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch

Bữa xôi đầu còn tỏa nhớ mùi hương (Chế Lan Viên)

- Ngàn lau cưới trong nắng

Hồn của mùa thu về

Hồn mùa thu sắp đi

Ngàn lau xao xác trắng (Chế Lan Viên)

- Giọt giọt mồ hôi rơi

Trên má anh vàng nghệ

Anh vệ quốc quân ơi

Sao mà yêu anh thế (Tố Hữu)

- Chín năm làm một Điện Biên

Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng (Tố Hữu)

- Ôi sáng xuân nay xuân bốn mốt

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ

Bác về im lặng con chim hót

Thánh thót bờ lau vui ngẩn ngơ (Tố Hữu)

- Hoan hô chiễn sĩ Điện Biên

Chiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắt

Năm mươi sáu ngày đêm, khoét núi ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt

Máu trộn bùn non

Gan không núng

Chí không mòn (Tố Hữu)

- Nuôi lớn người từ ngày mở đất

Bốn ngàn năm nằm gai nếm mật

Một tấc lòng cũng trứng Âu Cơ

Một tiếng nói cũng đầy hồn Thánh Gióng (Trần Vàng Sao)

- Yêu biết mấy những con người đi tới

Hai cánh tay như hai cánh bay lên

Ngực dám đón những phong ba dữ dội

Chân đạp bùn không sợ các loài sên (Tố Hữu)

- Chúng muốn đốt ta thành tro bụi

Ta hóa vàng nhân phẩm, lương tâm

Chúng muốn ta bán mình ô nhục

Ta làm sen thơm ngát giữa đầm (Tố Hữu)

- Phải tranh đấu đến kì cùng, quyết liệt

Còn một giây, một phút tàn hơi

Là phải còn tranh đấu mãi không thôi

Lấy xương máu mà chọi cùng sắt lửa! (Tố Hữu)

- Đứng vững chãi bốn ngàn năm sừng sững

Lưng đeo gươm tay mềm mại bút hoa

Trong và thực sáng đôi bờ suy tưởng

Sống hiên ngang mà nhân ái chan hòa (Huy Cận)

- Nếu được làm hạt giống để mùa sau

Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa

Vui vì hơn là người lính đi đầu

Trong đêm tối, tim ta làm ngọn lửa (Tố Hữu)

- Những buổi vui sao cả nước lên đường

Xao xuyến bờ tre từng hồi trống giục,

Xóm dưới làng trên, con trai con gái

Xôi nắm cơm đùm ríu rít theo nhau (Chính Hữu)

- Chỉ riêng điều được sống cùng anh

Niềm mơ ước trong em là lớn nhất

Trái tim nhỏ nằm trong lồng ngực

Trang 9

Giây phút nào tim đập cũng vì anh (Xuân Quỳnh)

- Những đêm trăng hiền từ

Biển như cô gái nhỏ

Thầm thì gửi tâm tư

Quanh mạn thuyền sóng vỗ

Cũng có khi vô cớ

Biển ào ạt xô thuỳen

(Vì tình yêu muôn thuở

Có bao giờ đứng yên?) Xuân Quỳnh

- Làm sao sống được mà không yêu

Không nhớ không thương một kẻ nào (Xuân Diệu)

- Đố ai định nghĩa được tình yêu

Có nghĩa gì đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhè nhẹ gió đìu hiu (Xuân Diệu)

- Anh nhớ tiếng, anh nhớ hình, anh nhớ ảnh

Anh nhớ em, anh nhớ lắm em ơi!

Anh nhớ em của ngày tháng xa khơi

Nhớ đôi môi đang cười ở phương trời

Nhớ đôi mắt đang nhìn anh đăm đắm (Xuân Diệu)

- Một trời xanh, một biển tận cùng xanh

Và gió thổi và mây bay về núi

Lời thương nhớ ngàn lần em muốn nói

Nhưng bây giờ chỉ có sóng và em (Xuân Quỳnh)

- Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt, đời thường ai chẳng có

Cũng ngừng đập khi cuộc đời không còn nữa

Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi (Xuân Quỳnh)

- Dòng nước sông Hương chảy lặng lờ

Ngàn thông núi Ngự đứng như mơ

Gió chiều vương áo nàng tôn nữ

Quai lỏng nghiêng vành chiếc nón thơ (Đông Hồ)

6.2 Văn xuôi

- Mỗi một mảnh đời bất hạnh trong các tác phẩm của ông luôn khiến người đọc ám ảnh và suy nghĩ khôn nguôi về cuộc đời (Vợ chồng A Phủ)

- Khát vọng chính là nguồn động lực có sức mạnh vô biên, tiềm tàng bên trong mỗi con người Động lực này được thể hiện qua những hoạt động không ngơi nghỉ, để con người không bao giờ từ bỏ ước mơ, không bao giờ khuất phục hoàn cảnh (Keith D Harrell)

- Một tác phẩm thật giá trị, phải vượt lên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn Nó phải chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừa phấn khởi Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình Nó làm cho người gần người hơn (Nam Cao)